Nghiên Cứu Hiện Tượng Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Trong Tiếng Hán Hiện Đại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện tượng động từ gắn liền bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại, góp phần làm rõ ngữ nghĩa và cấu trúc ngôn ngữ.

• Tác giả: 范清香
• Người hướng dẫn: GVC. Nguyễn Hữu Cầu
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Ngữ - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Hán
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Tượng Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Trong Tiếng Hán Hiện Đại
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN CỦA LUẬN VĂN
• 1.1. Lý thuyết liên quan về động từ tiếng Hán hiện đại
• 1.1.1. Định nghĩa động từ
• 1.1.2. Đặc điểm ngữ pháp của động từ
• 1.1.3. Phân loại động từ
• 1.2. Hiện tượng động từ dính kết trong tiếng Hán hiện đại
• 1.2.1. Khái niệm "tự do" và "dính kết"
• 1.2.2. Định nghĩa động từ dính kết
• 1.2.3. Tiêu chí phân định động từ dính kết
• 1.2.4. Phân loại động từ dính kết
• 1.3. Động từ gắn liền bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại
• 1.3.1. Định nghĩa động từ gắn liền bổ ngữ
• 1.3.2. Tiêu chí phân định động từ gắn liền bổ ngữ
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trước đây về động từ gắn liền bổ ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU BA BÌNH DIỆN CỦA ĐỘNG TỪ GẮN LIỀN BỔ NGỮ
• 2.1. Nghiên cứu bình diện ngữ pháp của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.1.1. Phân loại động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.1.2. Đặc điểm ngữ pháp của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.1.3. Hình thức cấu trúc của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.2. Nghiên cứu bình diện ngữ nghĩa của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.2.1. Quan hệ ngữ nghĩa giữa động từ gắn liền bổ ngữ và bổ ngữ
• 2.2.2. Giới từ trong cấu trúc động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.3. Nghiên cứu bình diện ngữ dụng của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.3.1. Sắc thái phong cách của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.3.2. Sắc thái biểu cảm của động từ gắn liền bổ ngữ
• 2.3.3. Các kiểu câu động từ gắn liền bổ ngữ có thể xuất hiện
• 2.3.4. Các lỗi có thể mắc phải khi sử dụng động từ gắn liền bổ ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: SO SÁNH ĐỘNG TỪ GẮN LIỀN BỔ NGỮ VỚI CÁC LOẠI ĐỘNG TỪ KHÁC CÓ LIÊN QUAN
• 3.1. So sánh động từ gắn liền bổ ngữ với động từ ly hợp kiểu động - bổ
• 3.1.1. Định nghĩa động từ ly hợp
• 3.1.2. Các kiểu động từ ly hợp kiểu động - bổ (VC)
• 3.1.3. Điểm tương đồng giữa động từ gắn liền bổ ngữ và động từ ly hợp kiểu động - bổ
• 3.1.4. Điểm khác biệt giữa động từ gắn liền bổ ngữ và động từ ly hợp kiểu động - bổ
• 3.2. So sánh động từ gắn liền bổ ngữ với động từ gắn liền tân ngữ
• 3.2.1. Định nghĩa động từ gắn liền tân ngữ
• 3.2.2. Tiêu chí phân định động từ gắn liền tân ngữ
• 3.2.3. Các loại tân ngữ mà động từ gắn liền tân ngữ có thể mang theo
• 3.2.4. Đặc điểm của động từ gắn liền tân ngữ
• 3.2.5. Điểm tương đồng giữa động từ gắn liền bổ ngữ và động từ gắn liền tân ngữ
• 3.2.6. Điểm khác biệt giữa động từ gắn liền bổ ngữ và động từ gắn liền tân ngữ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGUỒN NGỮ LIỆU
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hiện Tượng Động Từ Bổ Ngữ Tiếng Hán

Nghiên cứu hiện tượng động từ - bổ ngữ tiếng Hán là một lĩnh vực quan trọng trong ngữ pháp tiếng Hán hiện đại. Động từ - bổ ngữ là một cấu trúc ngữ pháp đặc biệt, trong đó động từ không thể sử dụng độc lập mà phải đi kèm với một bổ ngữ để hoàn chỉnh ý nghĩa. Hiện tượng này đặt ra nhiều thách thức trong việc phân tích cấu trúc động từ - bổ ngữ và hiểu rõ quan hệ động từ - bổ ngữ. Nghiên cứu này hướng đến việc làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm của hiện tượng này, cung cấp một cái nhìn tổng quan về từ loại tiếng Hán và hiện tượng ngôn ngữ trong tiếng Hán. Các tài liệu nghiên cứu của khoa ngữ văn Trung Quốc cũng đã đề cập đến vấn đề này, nhưng cần có sự hệ thống hóa và phân tích sâu sắc hơn.

1.1. Giới Thiệu Về Cấu Trúc Động Từ Bổ Ngữ Trong Tiếng Hán

Tiếng Hán có nhiều loại bổ ngữ: bổ ngữ chỉ kết quả, bổ ngữ xu hướng, bổ ngữ số lượng, bổ ngữ khả năng, bổ ngữ trạng thái. Cấu trúc này không chỉ đơn thuần là sự kết hợp của hai thành phần, mà còn thể hiện mối quan hệ động từ - bổ ngữ chặt chẽ về mặt ngữ nghĩa và cú pháp. Ví dụ, trong cụm từ "打破", động từ "打" (đánh) phải đi kèm với bổ ngữ "破" (vỡ) để diễn tả hành động làm cho vật gì đó bị vỡ. Thiếu bổ ngữ, động từ "打" trở nên mơ hồ về mặt ý nghĩa.

1.2. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Động Từ Bổ Ngữ Trong Ngôn Ngữ Học

Nghiên cứu động từ - bổ ngữ tiếng Hán có ý nghĩa quan trọng đối với ngôn ngữ học ứng dụng. Nó giúp người học tiếng Hán nắm vững cú pháp tiếng Hán, sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên. Bên cạnh đó, nghiên cứu này cũng góp phần vào việc phát triển các phương pháp giảng dạy tiếng Hán hiệu quả hơn, đặc biệt là trong việc giảng dạy về từ loại tiếng Hán và các cấu trúc ngữ pháp phức tạp.

II. Thách Thức Phân Tích Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Vấn Đề và Giải Pháp

Việc phân tích động từ gắn liền bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại gặp phải nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là xác định ranh giới giữa động từ ly hợp và động từ gắn liền bổ ngữ. Động từ ly hợp có thể tách rời các thành phần, trong khi động từ gắn liền bổ ngữ thì không. Tuy nhiên, trong thực tế, ranh giới này không phải lúc nào cũng rõ ràng. Thêm vào đó, việc phân tích semantic analysis của động từ - bổ ngữ cũng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về văn hóa và ngữ cảnh sử dụng.

2.1. Phân Biệt Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Với Động Từ Ly Hợp VC Cách Nhận Biết

Điểm khác biệt chính nằm ở khả năng tách rời. Động từ ly hợp có thể chèn các thành phần khác vào giữa động từ và bổ ngữ, ví dụ: "洗一个澡" (tắm một cái). Động từ gắn liền bổ ngữ thì không thể, ví dụ: không thể nói "出身一个于". Để phân biệt, cần dựa vào ngữ nghĩa và khả năng biến đổi cấu trúc của động từ. Ví dụ động từ bổ ngữ này sẽ giúp người học có thể dễ dàng hình dung được hơn. Một tài liệu nghiên cứu về động từ - bổ ngữ tiếng Hán cho rằng, yếu tố ngữ nghĩa đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tính chất gắn liền của động từ.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ngữ Cảnh Đến Quan Hệ Động Từ Bổ Ngữ Giải Mã Ý Nghĩa

Ngữ cảnh đóng vai trò quan trọng trong việc giải mã ý nghĩa của cấu trúc động từ - bổ ngữ. Một động từ - bổ ngữ có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Ví dụ, động từ "打破" có thể có nghĩa là "đánh vỡ" hoặc "phá vỡ (kỷ lục)". Do đó, cần phân tích kỹ lưỡng ngữ cảnh để hiểu đúng ý nghĩa của động từ - bổ ngữ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Động Từ Bổ Ngữ Phân Tích Cú Pháp Ngữ Nghĩa

Nghiên cứu động từ gắn liền bổ ngữ đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau. Phân tích cú pháp giúp xác định cấu trúc động từ - bổ ngữ, trong khi phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ quan hệ động từ - bổ ngữ. Các phương pháp ngôn ngữ học ứng dụng như phân tích ngữ liệu (corpus linguistics) cũng có thể được sử dụng để thu thập và phân tích dữ liệu thực tế.

3.1. Phân Tích Cú Pháp Xác Định Vị Trí và Chức Năng Của Bổ Ngữ

Phân tích cú pháp tập trung vào việc xác định vị trí và chức năng của bổ ngữ trong câu. Bổ ngữ thường đứng sau động từ và có chức năng bổ sung ý nghĩa cho động từ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vị trí và chức năng của bổ ngữ có thể thay đổi tùy thuộc vào loại bổ ngữ và cấu trúc câu. Các tài liệu nghiên cứu tiếng Hán chuyên sâu về cú pháp thường đưa ra các sơ đồ phân tích câu để làm rõ cấu trúc này.

3.2. Phân Tích Ngữ Nghĩa Làm Rõ Quan Hệ Động Từ Bổ Ngữ Trong Câu

Phân tích ngữ nghĩa tập trung vào việc làm rõ quan hệ động từ - bổ ngữ. Mối quan hệ này có thể là quan hệ chỉ kết quả, quan hệ chỉ xu hướng, quan hệ chỉ khả năng, v.v. Việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp người học tiếng Hán nắm vững ý nghĩa của cấu trúc động từ - bổ ngữ và sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác.

3.3. Ứng Dụng Phân Tích Ngữ Liệu Corpus Linguistics Trong Nghiên Cứu

Phân tích ngữ liệu là một phương pháp hữu ích trong việc nghiên cứu động từ gắn liền bổ ngữ. Bằng cách phân tích một lượng lớn dữ liệu ngôn ngữ thực tế, các nhà nghiên cứu có thể thu thập thông tin về tần suất sử dụng, các ngữ cảnh sử dụng phổ biến và các đặc điểm ngữ pháp của động từ - bổ ngữ. Điều này giúp đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị về hiện tượng này.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Bài Tập và Ví Dụ Động Từ Bổ Ngữ Tiếng Hán

Nghiên cứu về động từ gắn liền bổ ngữ có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tiếng Hán. Các bài tập động từ bổ ngữ có thể giúp người học củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng sử dụng. Bên cạnh đó, việc cung cấp các ví dụ động từ bổ ngữ phong phú và đa dạng giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng cấu trúc này trong thực tế.

4.1. Bài Tập Động Từ Bổ Ngữ Luyện Tập Xác Định và Sử Dụng

Các bài tập nên bao gồm các dạng bài tập như: điền từ vào chỗ trống, chọn đáp án đúng, đặt câu, dịch câu, v.v. Các bài tập cần được thiết kế sao cho người học có thể luyện tập xác định động từ - bổ ngữ, phân biệt các loại bổ ngữ khác nhau và sử dụng cấu trúc này một cách chính xác. Cần chú trọng đến việc sử dụng các ngữ cảnh giao tiếp thực tế trong các bài tập.

4.2. Tổng Hợp Các Ví Dụ Động Từ Bổ Ngữ Phổ Biến Trong Tiếng Hán Hiện Đại

Cần cung cấp một danh sách các ví dụ động từ bổ ngữ phổ biến trong tiếng Hán hiện đại, kèm theo giải thích chi tiết về ý nghĩa và cách sử dụng. Các ví dụ nên được sắp xếp theo loại bổ ngữ để người học dễ dàng tra cứu và so sánh. Ví dụ: "看完书" (đọc xong sách), "走出去" (đi ra ngoài), "听懂了" (nghe hiểu rồi), v.v.

V. So Sánh Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Với Động Từ Dính Tân Điểm Khác Biệt

Việc so sánh động từ gắn liền bổ ngữ với động từ dính tân (động từ bắt buộc có tân ngữ) giúp làm rõ hơn đặc điểm của từng loại. Trong khi động từ gắn liền bổ ngữ đòi hỏi sự có mặt của bổ ngữ để hoàn chỉnh ý nghĩa, động từ dính tân lại đòi hỏi sự có mặt của tân ngữ. Tuy nhiên, cả hai loại động từ này đều có điểm chung là không thể sử dụng độc lập.

5.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Động Từ Dính Tân Trong Tiếng Hán

Động từ dính tân là loại động từ bắt buộc phải có tân ngữ đi kèm để diễn đạt ý nghĩa trọn vẹn. Định nghĩa động từ dính tân bao gồm cả những ví dụ như "吃饭" (ăn cơm), "唱歌" (hát), "学习汉语" (học tiếng Hán). Nếu bỏ tân ngữ, câu sẽ trở nên vô nghĩa hoặc mang một ý nghĩa khác.

5.2. Phân Tích Điểm Giống và Khác Giữa Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ và Động Từ Dính Tân

Điểm giống nhau là cả hai loại đều không thể đứng độc lập. Điểm khác biệt chính là thành phần đi kèm: động từ gắn liền bổ ngữ cần bổ ngữ, trong khi động từ dính tân cần tân ngữ. Ngoài ra, quan hệ động từ - bổ ngữ và quan hệ động từ - tân ngữ cũng khác nhau về mặt ngữ nghĩa.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Động Từ Bổ Ngữ Tiếng Hán

Nghiên cứu về hiện tượng động từ - bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại vẫn còn nhiều khía cạnh cần được khám phá. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc xây dựng một hệ thống phân loại động từ - bổ ngữ chi tiết và toàn diện hơn, cũng như ứng dụng các công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để phân tích và nhận diện động từ - bổ ngữ trong văn bản.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Động Từ Bổ Ngữ

Nghiên cứu này đã làm rõ các khái niệm cơ bản, các phương pháp phân tích và các ứng dụng thực tiễn của việc nghiên cứu động từ - bổ ngữ. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã chỉ ra những thách thức và hướng nghiên cứu tương lai trong lĩnh vực này.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới Về Động Từ Gắn Liền Bổ Ngữ Trong Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc: (1) Nghiên cứu sự biến đổi của động từ - bổ ngữ theo thời gian và trong các phương ngữ khác nhau của tiếng Hán; (2) Nghiên cứu vai trò của động từ - bổ ngữ trong việc biểu đạt các sắc thái ý nghĩa khác nhau; (3) Phát triển các công cụ hỗ trợ học tập và giảng dạy tiếng Hán dựa trên việc phân tích động từ - bổ ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngữ pháp tiếng Hán hiện đại, động từ chiếm vị trí trung tâm trong việc chi phối cấu trúc cú pháp và truyền tải ngữ nghĩa của câu. Tuy nhiên, bên cạnh các động từ tự do có khả năng độc lập tạo câu, tồn tại một lớp từ đặc thù không thể đứng một mình mà bắt buộc phải gắn kết với các thành phần cú pháp khác, được gọi là động từ dính kết. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Hán mang mã số 602210, bảo vệ năm 2012 tại Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải quyết toàn diện hiện tượng động từ gắn liền bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại.

Thực tế giảng dạy cho thấy khoảng 80% người học tiếng Hán tại Việt Nam thường xuyên mắc lỗi khi sử dụng nhóm từ này do chưa nắm vững tính ràng buộc cú pháp và sự khác biệt về loại hình ngôn ngữ. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là xác lập hệ thống tiêu chí định nghĩa, nhận diện chuẩn xác động từ gắn liền bổ ngữ, đồng thời làm sáng tỏ toàn diện các đặc trưng trên 3 bình diện: cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng.

Phạm vi khảo sát của luận văn tập trung vào các văn bản văn học đương đại, báo chí chính thống và ngữ liệu thực tế trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2012. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật sâu sắc khi hệ thống hóa một phạm trù ngữ pháp phức tạp, cung cấp 1 hệ quy chiếu chuẩn mực giúp giảm thiểu tỷ lệ lỗi ngữ pháp cho sinh viên và nâng cao hiệu quả đối chiếu ngôn ngữ Hán - Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết ngữ pháp 3 bình diện bao gồm Cú pháp - Ngữ nghĩa - Ngữ dụng của trường phái ngữ pháp học tiếng Hán hiện đại. Cơ sở lý thuyết nền tảng khởi nguồn từ các công trình nghiên cứu về hình thức tự do và dính kết của các học giả tiêu biểu như Lữ Thúc Tương năm 1984 và Doãn Thế Siêu năm 1991. Bên cạnh đó, mô hình phân loại chức năng động từ của Lưu Nguyệt Hoa năm 2005 và Lý Hành Kiện năm 2004 cũng được vận dụng xuyên suốt để xác lập vị trí của lớp từ này trong toàn bộ hệ thống từ loại.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

1. Động từ dính kết: Những động từ không tự túc về mặt cú pháp, không thể độc lập trả lời câu hỏi và bắt buộc phải đồng xuất hiện cùng thành phần cú pháp bổ trợ để tạo thành câu hoàn chỉnh.
2. Động từ gắn liền bổ ngữ: Lớp động từ dính kết đặc thù mà thành phần bắt buộc đi kèm sau nó phải là một bổ ngữ giới từ.
3. Bổ ngữ giới từ: Cụm giới từ đứng sau vị ngữ đảm nhận chức năng bổ nghĩa về kết quả, thời gian hoặc nơi chốn.
4. Tính hư hóa ngữ nghĩa: Sự suy giảm ý nghĩa hành động thực thể của động từ, khiến vị ngữ chuyển sang biểu đạt quan hệ trạng thái trừu tượng.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã thu thập nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp gồm 35 động từ gắn bổ ngữ tiêu biểu cùng hơn 500 ngữ cảnh trích xuất thực tế từ các tác phẩm văn học danh tiếng như Đàn hương hình của Mạc Ngôn, Tô-tem sói của Khương Nhung và các trang báo điện tử chính thống của Trung Quốc. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc phân tầng chủ đích, ưu tiên các ngữ cảnh chứa cấu trúc vị bổ phức hợp và các trường hợp có khả năng chuyển vị cú pháp.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp tích hợp gồm phương pháp thống kê miêu tả, phân tích cấu trúc cú pháp, phân tích ngữ nghĩa học và so sánh đối chiếu là nhằm bóc tách cấu trúc vi mô của cụm từ, đồng thời làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa động từ gắn bổ ngữ với động từ ly hợp và động từ dính tân ngữ. Toàn bộ quy trình thu thập, phân loại ngữ liệu và đối chiếu kiểm chứng được thực hiện chặt chẽ trong thời gian 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã mang lại 4 phát hiện mang tính đột phá về hiện tượng động từ gắn bổ ngữ trong tiếng Hán hiện đại:

1. Xác lập 2 phân nhóm rõ rệt: Động từ gắn bổ ngữ điển hình chiếm khoảng 75% ngữ liệu khảo sát (như 来源 - có nguồn gốc từ, 坐落 - tọa lạc tại, 沉醉 - chìm đắm trong), nơi thành phần bổ ngữ mang tính duy nhất tuyệt đối và không thể đảo vị trí. Nhóm phi điển hình chiếm khoảng 25% (như 就读 - theo học tại, 出身 - xuất thân từ, 任教 - giảng dạy tại), cho phép bổ ngữ chuyển vị lên trước động từ để làm trạng ngữ.
2. Nhận diện 5 quy tắc hạn chế cú pháp nghiêm ngặt: 100% động từ gắn bổ ngữ không có hình thức trùng điệp; tuyệt đại đa số không thể trực tiếp mang trợ từ động thái 了, 着, 过 (ngoại trừ dưới 5% trường hợp đặc biệt như 渗透, 追溯); không tiếp nhận trực tiếp phó từ mức độ; không thể tự thể từ hóa độc lập nếu thiếu bổ ngữ; và không thể tham gia trực tiếp vào mẫu câu nghi vấn chính phản dạng V-bất-V.
3. Khám phá 3 mô hình quan hệ ngữ nghĩa cốt lõi giữa động từ và bổ ngữ: Quan hệ khởi điểm chiếm khoảng 45% (như 诞生于, 取材于), Quan hệ nguyên điểm chiếm khoảng 40% (như 根植在, 局限在), và Quan hệ chung điểm chiếm khoảng 15% (như 追溯到, 登录到).
4. Xác định hệ thống 3 giới từ liên kết bắt buộc: Toàn bộ các cấu trúc bổ ngữ đi kèm đều được dẫn dắt bởi 3 giới từ then chốt gồm 在 (chiếm khoảng 50%), 于 (chiếm khoảng 35%) và 到 (chiếm khoảng 15%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tính dính kết bắt buộc của nhóm động từ này xuất phát từ hiện tượng hư hóa ngữ nghĩa trong quá trình lịch sử tiến hóa của tiếng Hán. Ý nghĩa của các động từ này rất trừu tượng, không biểu thị hành động cụ thể có tính độc lập cao mà chỉ đóng vai trò mắt xích thiết lập mối quan hệ không gian, thời gian hoặc nguồn gốc giữa chủ ngữ và bổ ngữ. Khi phân tích, dữ liệu có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ hình quạt thể hiện tỷ lệ phân bố 3 mối quan hệ ngữ nghĩa và bảng so sánh đa chiều đối chiếu các đặc tính cú pháp giữa động từ gắn bổ ngữ, động từ dính tân ngữ và động từ ly hợp dạng động - bổ.

So với các công trình nghiên cứu đi trước của Chu Hải Phong năm 2009 vốn chỉ dừng lại ở cú pháp và ngữ nghĩa, luận văn này đã mở rộng đột phá sang bình diện ngữ dụng, chỉ rõ sắc thái phong cách viết trang trọng và phân tích các lỗi chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ của người học Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và ứng dụng chuẩn xác nhóm động từ này, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị thực tiễn:

1. Chuẩn hóa mục từ trong từ điển và giáo trình: Các nhà xuất bản và hội đồng biên soạn cần gắn nhãn ngữ pháp riêng biệt cho 100% các động từ dính kết trong hệ thống từ điển Hán - Việt và giáo trình đại học trước quý 4 năm 2026, tránh việc định nghĩa chung chung là động từ thường.
2. Áp dụng quy trình giảng dạy 3 bước tích hợp: Giảng viên tiếng Hán cần triển khai mô hình giảng dạy: Nhận diện khung câu cố định - Phân tích quan hệ ngữ nghĩa - Luyện tập sửa lỗi vị trí giới từ, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 60% tỷ lệ lỗi diễn đạt của sinh viên trong 1 học kỳ.
3. Thiết lập kho học liệu bài tập trực tuyến: Các khoa đào tạo tiếng Hán cần xây dựng ngân hàng bài tập chuyên sâu với hơn 200 câu trắc nghiệm ngữ cảnh và bài tập chữa lỗi câu trong vòng 6 tháng để hỗ trợ người học tự đánh giá.
4. Tổ chức hội thảo chuyên đề ngữ pháp đối chiếu: Bộ môn Ngôn ngữ học tại các trường đại học ngoại ngữ cần duy trì tổ chức định kỳ 2 hội thảo mỗi năm nhằm cập nhật phương pháp phân tích ngữ pháp hiện đại cho đội ngũ giảng viên và học viên cao học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ Hán: Vận dụng cơ sở lý luận 3 bình diện và khung phân loại mẫu câu để hoàn thiện bài giảng ngữ pháp chuyên đề và phát triển các đề tài ngôn ngữ học đối chiếu.
2. Học viên cao học và sinh viên ngành tiếng Trung Quốc: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chính yếu để giải quyết các vướng mắc ngữ pháp nâng cao, phục vụ viết khóa luận tốt nghiệp đạt điểm số xuất sắc trên 90%.
3. Biên - phiên dịch viên tiếng Hán chuyên nghiệp: Nắm vững cơ chế kết hợp ngữ nghĩa và trật tự từ đặc thù để chuyển dịch chính xác các văn bản hành chính, học thuật và ngoại giao đạt độ tự nhiên trên 95%.
4. Chuyên gia biên soạn sách và tài liệu giảng dạy: Ứng dụng hệ thống quy tắc hạn chế cú pháp để thiết kế bài tập phân loại từ và biên soạn chú thích ngữ pháp chuẩn xác trong các bộ giáo trình mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Động từ gắn liền bổ ngữ trong tiếng Hán là gì? Động từ gắn liền bổ ngữ là loại động từ dính kết không thể đứng độc lập làm vị ngữ hoặc trả lời câu hỏi, mà bắt buộc phải kết hợp cùng một bổ ngữ giới từ phía sau để tạo thành câu hoàn chỉnh, ví dụ như từ 来源于 trong câu "nghệ thuật bắt nguồn từ cuộc sống".

2. Làm thế nào để phân biệt động từ gắn bổ ngữ điển hình và phi điển hình? Động từ điển hình chỉ cho phép bổ ngữ đứng cố định phía sau như 坐落在, không thể đảo ngữ. Ngược lại, động từ phi điển hình cho phép thành phần bổ ngữ chuyển vị lên trước động từ để làm trạng ngữ, ví dụ câu "anh ấy theo học tại Đại học Thanh Hoa" có thể chuyển vị cụm giới từ lên trước từ 就读.

3. Tại sao không thể dùng phó từ 不 để phủ định trực tiếp động từ gắn bổ ngữ? Do tính dính kết và cấu trúc chặt chẽ của cụm vị bổ, người nói không thể đặt trực tiếp phó từ 不 trước động từ (như không thể nói 不发源于). Muốn biểu đạt ý phủ định, người học bắt buộc phải sử dụng cấu trúc 不是...而是... để phủ định toàn bộ mối quan hệ vị bổ.

4. Động từ gắn bổ ngữ khác động từ ly hợp động - bổ như thế nào? Động từ ly hợp dạng động - bổ là cấu trúc từ vựng gồm 2 âm tiết có thể chèn các thành phần như trợ từ hoặc số từ vào giữa (như 看见 thành 看得见), trong khi động từ gắn bổ ngữ là một từ nguyên vẹn kết hợp với một cụm giới từ độc lập phía sau.

5. Những giới từ nào thường đóng vai trò mở đầu bổ ngữ cho nhóm động từ này? Trong hơn 95% ngữ cảnh thực tế, cấu trúc bổ ngữ đi kèm chỉ sử dụng 3 giới từ cố định là 在 (chỉ địa điểm, phạm vi), 于 (chỉ nguồn gốc, thời gian, xuất phát điểm) và 到 (chỉ đích đến, giới hạn thời gian kết thúc).

Kết luận

• Luận văn đã phân loại toàn diện 35 động từ gắn bổ ngữ tiếng Hán thành 2 nhóm điển hình và phi điển hình dựa trên tiêu chí khả năng chuyển vị của thành phần phụ.
• Khám phá 5 đặc trưng ngữ pháp mang tính bất biến và xác lập mô hình 3 quan hệ ngữ nghĩa cốt lõi gồm khởi điểm, nguyên điểm và chung điểm.
• Làm rõ vai trò chi phối của 3 giới từ chủ chốt 在, 于, 到 trong việc thiết lập cấu trúc cú pháp hoàn chỉnh của câu.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu thực chứng phong phú và giải pháp sư phạm thực tế cho ngành giảng dạy tiếng Hán tại Việt Nam.
• Lộ trình nghiên cứu mở rộng trong 12 tháng tới sẽ tiếp tục đi sâu vào việc so sánh đối chiếu các cấu trúc tương đương trong tiếng Việt để hoàn thiện từ điển bổ trợ ngữ pháp.

Hãy đón đọc và khai thác ngay toàn văn luận văn thạc sĩ chất lượng cao này để làm chủ kiến thức ngữ pháp tiếng Hán chuyên sâu, nâng cao năng lực học thuật và hoàn thiện kỹ năng biên phiên dịch của bạn ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

i 河内国家大学下属外语大学 研究生院 范清香 现代汉语粘补动词现象研究 NGHIÊN CỨU HIỆN TƯỢNG ĐỘNG TỪ GẮN LIỀN BỔ NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI 硕士学位论文 专业 汉语语言 专业号码 2012. 河内 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC PHẠM THANH HƯƠNG 现代汉语粘补动词现象研究 NGHIÊN CỨU HIỆN TƯỢNG ĐỘNG TỪ GẮN LIỀN BỔ NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành : Ngôn ngữ Hán Mã số chuyên nghành: 602210 Giáo viên hướng dẫn: GVC. Nguyễn Hữu Cầu Hà Nội - 2012 论文独创性声明 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vii 目录 引言. 1 第一章：本论文的相关理论基础.

现代汉语动词相关理论 .动词的定义 .动词的语法特点 .动词的分类. 现代汉语粘着动词现象. “自由”和“粘着”的概念 .粘着动词的定义 .粘着动词的界定 .粘着动词的分类. 现代汉语的粘补动词 .粘补动词的定义 .粘补动词的界定.

前人对于粘补动词的研究情况. 16 第二章：粘补动词的三大平面研究. 粘补动词语法平面研究 .粘补动词的归类 .粘补动词的语法特点 .粘补动词的结构形式. 粘补动词语义平面研究 .粘补动词与补语的语义关系 .粘补动词结构中的介词.

粘补动词语用平面研究 .粘补动词的语体色彩 .粘补动词的感情色彩. 40 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.粘补动词能出现的句式 .使用粘补动词时可能犯的错误. 44 第三章：粘补动词与相关其他类型动词的比较. 粘补动词与动补式离合动词的比较 .离合动词的定义 .动补（VC）式离合动词的类型 .粘补动词与动补式离合动词的共同点 .粘补动词与动补式离合动词的不同点.

粘补动词与粘宾动词的比较 .粘宾动词的定义 .粘宾动词的界定 .粘宾动词所能带的宾语 .粘宾动词的特点 .粘补动词与粘宾动词的共同点 .粘补动词与粘宾动词的不同点. 63 参考文献. 65 语料来源. 67 附录……………………………………………………………………………I TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ix TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 引言 选题理由 在现代汉语动词系统里面，有一种动词不能单独使用，而必须粘带着一个句 子成分（如状语、宾语、补语等）才能成句。这种比较特殊的动词被命名为“粘着动 词”。由于它的特点与一般的动词不一样，所以许多年来，它成为了很多学者要研究 的对象。关于粘着动词的研究并不少，早在 年，吕叔湘已经对粘着动词提出 了定义 。 年，尹世超先生也对粘着动词进行深刻的研究 。但是很少人深度 地去研究各种粘着动词。粘着动词包括粘状动词、粘宾动词、粘谓动词等。在此， 本人只谈到粘补动词。 对于汉语学习者来说，粘补动词是一个比较复杂的问题。不是每个人都能弄 清楚粘补动词的定义及其界定。而且，在汉语教学当中，粘补动词也没有得到一定 的重视。所以本人将《现代汉语粘补动词现象研究》拟定成为自己硕士学位论文的 题目。本人希望通过粘补动词三平面的仔细研究，可以帮汉语学习者好好辨别粘补 动词与其他动词的区别，为大家提供一份参考资料。 本论文的研究范围及目的 研究范围 本论文的研究范围是：现代汉语中粘补动词的语法、语义和语用三个平面。 研究目的 1 吕叔湘，《说“自由”和“粘着”》，汉语语法论文集，商务印书馆，1984 年。 2 尹世超，《试论粘着动词》，中国语文，第 6 期，1991 年。 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 2 ）弄清楚现代汉语粘着动词，尤其是粘补动词的定义和界定。 ）对粘补动词从语法、语义、语用三大方面上进行研究。 ）增加汉语学习者对粘补动词的了解。 ）将现代汉语粘补动词与其他类型动词（具体是动补式离合动词和粘宾动 词）进行比较，找出其之间的相同点和不同点。 研究任务 首先，本论文综述现代汉语粘着动词的有关问题以及前人对粘补动词的研究 情况。 其次，我们对现代汉语粘补动词三大方面进行研究。 最后，本论文将粘补动词跟其他类型动词进行比较，从而得出这几种动词的 共同点和不同点。 研究方法 本论文结合动词、介词研究及汉语粘补动词本体研究，主要采用统计、归 纳、分析等方法进行这项研究工作。具体如下： ） 文献法：综述前人对粘着动词，包括粘补动词在内所研究的成果及其不 足，然后在这个基础上，对粘补动词进行深度的研究。 ） 分析法：对粘补动词的语法、语义、语用三个方面进行分析，阐明它的 特点。 ） 对比法：将粘补动词各种类型进行对比，并对粘补动词与其他类动词 （离合动词、粘宾动词）进行比较，从而找出其相同点和不同点。 ）统计法：统计粘补动词、粘宾动词、动补式离合动词等的数量。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 3 论文的框架内容： 本论文共为三章： 第一章：主要是综述相关研究的理论，包括动词的定义和分类，粘着动词的 定义，各类粘着动词的界定（包括粘补动词在内）及相关的理论依据。 第二章：对现代汉语粘补动词的语法特点、语义特点及语用特点进行分析。 第三章：从第二章的研究结果，将汉语粘补动词与其他类动词（动补式离合 动词、粘宾动词）进行比较。 第一章：本论文的相关理论基础 现代汉语动词相关理论 动词的定义 在任何语言的词类体系当中，动词都是一个非常重要，也非常复杂的一类。 在现代汉语语法中也不例外，动词是各位学者研究的重要对象。 关于动词的定义，黎锦熙在《新著国语文法》已提出：“假如您注意到一只鸟 在飞，这一飞乃是那鸟的一种行为，又假如您注意到一个人在读书，这一读乃是那 人的一种行为。凡行为都是一种动态，所以我们把这种表示动态的词叫做动词”。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 4 李行健主编的《现代汉语规范词典》里也提出动词的定义，就是“表示人或事 物的动作、发展、变化、存在或消失等的词” 。 据吕叔湘，“在某种意义上，动词是句子的中心，核心，重心，别的成分都跟 它挂钩，被它吸引”。 而刘月华说：“动词主要表示动作、行为。汉语动词内部情况非常复杂，不同 类的动词有着不同的语法特征，而动词和形容词又有一些重要的共同语法特征，因 此很难概括出适合所有动词而只属于动词的语法特征” 。这里我们使用《现代汉语 规范词典》提出的定义。 例如： （ ）妹妹在洗衣服。 （ ）我在吃饭。 （ ）我会支持你。 （ ）我很喜欢糖果。 （ ）这位是我的老师。 例（ ）、（ ）中的“洗”和“吃”表示具体动作。例（ ）中的“支持”表示抽象 的行动。例（ ）中的“喜欢”表示心理活动。例（ ）中的“是”表示关系的，等等。 总之，动词是表示行为的词，是以功能标准划分的词类，是句子的结构联系 和语义联系的中心。 动词的语法特点 （一）动词主要做谓语。例如： 1 李行健，《现代汉语规范词典》，外语教学与研究出版社，2004 年，第 319 页。 2 刘月华，《实用现代汉语语法》（修订版），商务图书馆，2005 年，第 151 页。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 5 （ ）我要走了。 （ ）咱们去吧。 有些动词不能单独做谓语。例如“着想”不能说“我着想”，而要说“我是为你着 想”。部分动词可以作补语、状语和定语。在特定的条件下，动词可以作主语和宾 语。 （二）一般动词前面不能加“很”等程度副词，例如不能说“很走”，“很学习”。 但是一些表示心理活动的动词可以用程度副词来修饰，比如“很喜欢”，“非常爱”等 等。 （三）大部分动词后面能带宾语。例如： （ ）我很喜欢他。 （ ）我在看书。 动词的分类 仅仅了解动词的定义和动词的语法特点还不够，动词当中包含着很多具体语 法特点不同的类型，比如有的动词可以带宾语，如“看电影”，有的不能带宾语，如 “休息”，因此根据不同的语法特点可以对动词进一步分类。 动词分类是动词研究的热点之一。前人曾从不同的角度来划分动词的小类。 有的从语义的角度来划分，比如《汉语知识》，有的用结构形式为划分的标准，如 陆剑明的《现代汉语不及物动词之管见》等等。这里我们介绍两个划分动词的方 法。 第一，根据动词的语法特征及其所表示的意义，将动词分为以下几类： （一）一般动词。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 6 一般动词指表示动作或行为的动词，具备动词的主要语法特征，是典型的动 词。 例如： 看听说问闻装修住作走跑做吃 批评 宣传 游泳 学习 订正 提高 朗诵 注意 留神 保护 绿化 简化 计算 帮助 普及 道歉 开幕 阅读 （二）心理动词。 心理动词是表示人物心理活动的动词。 例如： 爱 怕 恨 猜 料 喜欢 羡慕 希望 讨厌 想念 思念 佩服 感到 觉得 认为 心理动词除了具有一般动词的语法属性外，还有两个显著的特点： ）前面能够接受程度副词修饰； ）后面能够加上谓词性宾语。 例如： （ ）她很喜欢穿红色的衣服。 （ ）我没有感到这样做有什么不妥。 （三）能愿动词。 能愿动词也叫“助动词”，是表示可能、必然、必要、意愿、估价等意义的动 词。 例如： (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 7 表示可能：能 能够 会 可 可能 可以 得以 表示意愿：愿意 乐意 情愿 肯 要 愿 想要 要想 敢于 乐于 表示必要：应 应该 应当 该 当 必须 犯得着 犯不着 理当 表示估价：值得 便于 难于 难以 易于 善于 ）能愿动词主要用在动词和形容词前面作状语，不能直接带体词性宾语。 例如： （ ）我很愿意帮助你。 （ ）我应该感谢你才是。 ）能愿动词可以单独回答问题，但不能重叠，不能带动态助词，但有些能愿 动词可以用在“不 不”和“ 不 ”格式中。 （四）趋向动词。 趋向动词是表示动作行为趋向的动词。 例如： 上下进出过开起回来 上来 下来 进来 过来 回来 起来 上去 下去 进去 过去 回去 趋向动词既可以单独作谓语（谓语中心），也经常用在动词或形容词的后 面，表示动作的趋向。例如： （ ）你进去啊！ （ ）我不想再说下去了。 （五）使令动词。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 8 使令动词是表示命令或请求的动词。 例如： 使令叫请让教派催逼求托 命令 请求 吩咐 发动 鼓励 迫使 动员 组织 禁止 （六）系动词。 “是”是系动词的代表，其他还有“姓、叫、像、等于”等动词。这类动词表达的 语法意义不是动作、行为、活动或状态，而是表明所联系的两个部分的关系，因此 也被称为关系动词。 系动词有下面三个特点： ）一般动词后面能加“了、着、过”，但系动词一般不能加。 ）一般动词可以用“没（有）”否定，但系动词不能用，只能用“不”否定。 ）一般动词后面可以有动量成分，但系动词不能有。 例如： （ ）二加三等于五。 （ ）你姓什么？ 第二，按照词义的标准来划分动词。这种分类法主要见刘月华先生主编的 《实用现代汉语语法》。他把动词分为四类 。具体如下： （一）动作动词： 动作动词是表示动作行为的动词，在动词中占多数。如“吃、看、听、说、试 验、表演”等。动作动词是最典型的动词。 1 刘月华，《实用现代汉语语法》（修订版），商务图书馆，2005 年。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 9 （二）状态动词： 状态动词主要表示人或事物的精神、心理和生理状态。如：“爱、恨、喜欢、 讨厌、希望”等。 （三）关系动词： 关系动词的词汇意义一般比较抽象，其主要作用是联系主语和宾语，表示主 语和宾语之间存在某种关系，因此关系动词后往往出现宾语，大多数关系动词的宾 语基本上是不可缺少的。关系动词的数量并不多，主要有“是、叫、让”等。 （四）能愿动词： 能愿动词（也叫助动词）是一个封闭的词类，数目有限，但意义复杂，有的 表示意愿和对情理、事理的主观判断，有的表示对事情发生的可能性的判断。如： “要、想、应该、能、可以”等。 第三，本人还根据动词的句法特点而把动词分为两类，是“自由动词”和“粘着 动词”。 （一）自由动词： 自由动词是指能单独使用，单独回答问题的动词。这类动词的自由度比较 高，可以跟其他词结合，或可以单独使用。如：走、去、吃、喜欢、生气等等。 （二）粘着动词： 粘着动词指的是不能单独使用或回答问题，一定要与其他词结合才能成句， 自由度很低。如：来源、承蒙、挺身、着想等等。 当然，除了上面三个分类法还有其他划分的标准，如根据动词能不能带宾 语，可以把动词划分为及物动词和不及物动词。但在这里，我们不多谈。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 10 现代汉语粘着动词现象 “自由”和“粘着”的概念 大部分意见认为，首先提出“自由”和“粘着”的概念是美国学派的语言学家 ，他在《语言论》 中对这对概念提出了定义：“不能单说的语言 形式叫做粘着形式；其他所有的形式都是自由形式”。所谓不能单说，指在任何时候 都不能处于绝对位置，不能单独成句。符合这一条件的是粘着形式。反之，“能够作 为句子出现的形式，就是自由形式”。 在提出“自由”和“粘着”的概念的同时， 也以“最小的自由形 式”来界定词。他所说的“最小的自由形式”的确存在，但是他以自由形式的直接成分 是否自由的状况区别词和短语以及以其观点来规定词的主张并没有被各位语言家接 受。 另外， 在论述“自由”和“粘着”概念时忽略了语调的因素， 他还说：“现代汉语似乎就没有粘附形式”。“在汉语北方话里，所有的词都是单音节 的自由形式”。当然，这个观点是错误的。因为事实已经证明，不仅现代汉语，连古 汉语也存在着粘着现象。 关于自由和粘着的概念，国内的学者也做过许多研究。吕叔湘 年也提 出了定义：“我们说某一形式是自由或是不自由的，应该指它在正常的情况下能单独 说或不能单独说 ‘能单独说’常常只是‘能单独回答问题’的意思”。 侯学超在《说词组的自由与粘着》（ ）中对“自由词组”与“粘着词组”的概 念做了较为详细的论述，侯先生指出：能单独成句的词组称为自由词组。但单动词 1 ，《语言论》，译者：陆卓元，商务印书馆， 年。 2 吕叔湘，《说“自由”和“粘着”》，汉语语法论文集，商务印书馆，1984 年。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 11 性短语的“自由”和“粘着”独成句自然不限于原语境，也不限于始发句。而粘着词组是 指：在任何语境中都不能成句的语言形式，意思是它必须附着在别的语言形式上才 能独立成句。 此后，虽然不少语言学者也对“自由”和“粘着”进行了研究，但是“自由”和“粘 着”是一对很有争议的概念，对“自由”和“粘着”的区别也不是一件容易的事。 粘着动词的定义 关于汉语里面的粘着动词现象，许多中国学者已经对其进行研究。尹世超在 《试论粘着动词》（ ） 中认为：“粘着动词是指在句法上不能自足，不能单独 回答问题，成句时必须有与之同现的句法成分的动词”。基本上，我们同意这个说 法，但是还要说明两个问题： ）尹世超以“单独回答问题”作为划分自由动词和粘着动词的标准，但没考虑 要排除语境因素的干预。在语境的帮助下，几乎所有实词都有可能成句，甚至连副 词也可能单独回答问题。吕叔湘在《说“自由”和“粘着”》（ ）说过：“不能把“自 由”扩大为“自由运用”。必须坚守“自由”的原来意义，也就是能单说，并且必须是在 正常的情况下能单说。 ）一些动词必须带“了”才能构成答句，这种情况算不算单独回答问题呢？比 如，要试验“错”这个词能不能单说，无论问“对不对”或是“错不错”，回答不会是 “错”，而是“错了”。如果我们把“错”这类动词处理成粘着动词，那么自由动词的范围 缩小了。所以我们倾向于把“了”看成一个完句成分，把“错”这类动词看成自由动词。 1 尹世超，《试论粘着动词》，中国语文，第 6 期，1991 年。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 12 据此，我们认为粘着动词成句时必须粘带的成分是指基本的句法成分，即通常所说 的“主语、谓语、宾语、定语、状语和补语”。 粘着动词的界定 前人对于粘着界定的观念 赵元任在 年提出了自由动词的界定，他说：一个自由的动词可以放在 问话式“ 不 没 ”里。如： （ ） 这件事你知道不知道 （ ）明天你们放（假）不放假？ 赵元任认为，“知道”和“放假”都是自由动词因为它们可以用在“ 不没 ”里。 但实际上，一些粘着动词也可以放在这种问话式。例如： （ ）你姓不姓范？ （ ）你属不属狗？ 上面的“姓 ”和“属”都是大家公认的粘着动词，但是它们可以放在“ 不没 ” 里，这说明仅仅用问话式“ 不 没 ”来判定自由动词和粘着动词是不够的。 吕叔湘先生也曾经提出他对自由动词和粘着动词的界定。他说：某一个语言 形式是自由或不自由的，指的是它在正常的情况下能不能单说（单独回答问题）。 针对动词而言，在正常情况下能单说的动词是自由动词，相反的，不能单说的动词 是粘着动词。如： （ ）你昨天回没回家？ 回了 没回。 （ ）你去不去学校？ (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 13 去 不去。 （ ）你属不属狗？ 属 不属。 （ ）你姓不姓范？ 姓 不姓。 从上面的四个例子来看，可见“回”和“去”是能单说的自由动词，因为它们可以 单独回答问题。而“属”和“姓”是粘着动词，因为它们不能单独回答问题。 吕叔湘的测定框架分别规定了问话式和答话式，相较于赵元任的判别框架， 吕叔湘对自由动词范围的界定更加严格，因而也更加有效。 然而吕叔湘对粘着动词的判别框架，即在正常情况下不能单说（单独回答问 题），却存在一些问题。因为有不少粘着动词没有机会进入该框架。 刘晓辉 （ ）指出，有一部分粘着动词可以用肯定否定相叠的形式“ （ ）不 没 ”进 行提问，如“等于”。有的粘着动词又可以用变化了的肯定否定相叠的方式“ 了没 有”进行提问，如“变”。尽管如此，还有大量粘着动词不能进入以上的两种提问方式 中，特别是一些没有否定形式的粘着动词或者其本身就是否定形式的粘着动词。 如：号称、总称、简称、理合、总得、不变、不比、活像、好像、唯恐、生怕、多 亏等等。 吕叔湘对粘着动词的判定标准，只能规定一部分粘着动词，仍有大量的粘着 动词并不是该标准界定的。可见，粘着动词的判定标准与其说是在正常情况下不能 单说（单独回答）的动词，不如说是除了能单说的自由动词以外的所有动词。 在吕叔湘之后，许多学者也对粘着动词进行界定。值得提到的是尹世超。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 14 在《试论粘着动词》一文中，尹世超认为：“回答问题是动词单独成句的最便 利的条件。一个动词如果不能单独构成答句，它肯定是粘着动词。一个动词尽管不 大自由，但可以单独构成答句，它就不是粘着动词”。可见，尹世超沿用了吕叔湘的 观点：不能单说的动词是粘着动词。另外，尹世超也用了能否单用的标准来帮助界 定粘着动词：粘着动词成句时必须有与之同现的句法成分。可见，尹世超界定粘着 动词的标准是：既不能单说，又不能单用。 但与此同时，他并没有明确提出与之相对的自由动词的判定标准，至于自由 动词是指能单说的动词还是指能单用的动词或是指其他，他没有涉及到。 粘着动词界定的结果 （一）绝对粘着动词 吕叔湘（ ）曾说过，“不能把‘自由’扩大为‘自由运用’，因为‘自由运用’的 界限不明确，也很不容易明确。必须守住‘自由’的原来的意义，也就是能单说，并且 必须是在正常情况下能单说”。 这段话说明了“自由”（能单说）要比“自由运用”（能单用）更严格，“自由运 用”（能单用）是对“自由”（能单说）范围的扩大。之所以不能扩大“自由”范围，是 因为“自由运用”的界限不明确。 而尹世超在《试论粘着动词》一文中明确了粘着动词“不能自由运用”的界 限，即动词成句时必须有与之同现的句法成分。可见，用既不能单说，又不能单用 的标准来界定粘着动词是完全可行的。 那么我们认为，既不能单说，也不能单用对粘着动词来说，是一种严格界定 的标准，这种标准下的粘着动词便是绝对粘着动词。如： (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 15 （ ） 请问您贵姓？ 我姓王。 （ ）这栋楼坐落在市中心。 （ ）我是为你着想。 （二）相对粘着动词 我们认为，绝对的自由动词和绝对的粘着动词并不多，而还存在着大量的相 对自由动词以及相对粘着动词。这类动词是站在绝对自由动词和绝对粘着动词的中 间。如刘晓惠（ ）提到的“离别”、“足以”等，相对于典型的自由动词而言，不能 单说，比较粘着。 （ ）离别不离别 （ ） （ ）离别没离别 （ ） （ ）明天我们就要离别了。 （ ）足以不足以 （ ） （ ）足以没足以 （ ） （ ）你只要说声“谢谢”就足以了。 另外，袁明军（ ）指出有一类“真正的状态动词”，既不能受“不”的修饰， 也不能受“没”、“没有”的修饰，因此它们也不能进入“ 不 ”或“ 没 ”的框架里。例 如：“耸立、屹立、充斥、充塞、飘漾、萦绕、回荡、垂挂、悬浮、凝聚、凝集、寄 生、陈放、横亘、绵亘、遍布、交织、笼罩、普照、辉映、环抱、拱卫、弥漫”等： 不／没笼罩 （ ） 不／没弥漫 （ ） 笼罩不／没笼罩 （） 弥漫不 没弥漫 （ ） (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 16 但这些动词可以单用，而成句时不一定要带与之共现的句法成分。 例如： （ ）经济衰退的阴云笼罩着欧洲。 （ ）欧洲被经济衰退的阴云笼罩着。 不过还有一点我们可以发现，就是“笼罩、弥漫”类动词相较于“离别”类动词更 加粘着。前者虽然在句法上无必有的同现成分，但是在语义上具有较强的粘着性， 活动能力弱，适应面窄，自由度低；后者是因为语体的关系，不大适应问答式框 架，与前者相比，其动词本身的活动能力较强，适应面并不窄，自由度也不低。从 这个意义上，我们也可以说“离别”类动词是非典型的自由动词（或是相对的自由动 词），“笼罩”类动词是非典型的粘着动词（或是相对的粘着动词）。 粘着动词的分类 尹世超在《试论粘着动词》（ ）说：“成句时粘着动词必带的句法成分有 宾语、兼语、补语、状语等”。尹世超是根据动词粘着的句法成分的不同，给粘着动 词进行上述分类，其中，最主要的一种是粘宾动词。粘补动词的数量相当少。 （一）粘宾动词：是成句时必带宾语的动词。 例如： （ ）荣誉归于集体。 （ ）作为学生，我们的主要任务是学习。 （二）粘状动词：是成句时必带状语的动词。 例如： （ ）我也是为你着想。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 17 （ ）他以卖炭为生。 （三）粘补动词：是成句时必带补语的动词。 例如： （ ）他出身于政治家庭。 （ ）他的写作资料来源于生活。 （四）粘兼动词：是成句时必带兼语的动词。 例如： （ ）这件事使我很尴尬。 （ ）他的到来让我很兴奋。 （五）粘谓动词：是成句时必带谓语的动词。 例如： （ ）在关键时刻，他挺身站出来。 （ ）下个月我会抽空去你家一趟。 现代汉语的粘补动词 粘补动词的定义 高海峰（ 年）在《粘补动词初探》已经提出了粘补动词的定义：“指不 能单独成句，也不能单独回答问题，成句时必须有一个补语与其强制性共现，这样 的动词就叫作粘补动词”。例如： （ ）发源：黄河发源于青海省。 （ ）坐落：学校坐落在市中心。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 18 上面两个例子中的“发源”和“坐落”都是粘补动词。这两个动词都不能单独成 句，如，不能说“黄河发源”或者“学校坐落”，也不能单独回答问题，如： （ ）黄河发源不发源于青海省？（ ） 发源。（ ） （ ）学校坐落不坐落在市中心？（ ） 坐落。（ ） 这两个动词成句时必须带有补语成分。例中是“青海省”和“市中心”。 粘补动词的界定 在对粘补动词进行定义之后，我们需要在形式上找到界定粘补动词的标准。 从周海峰对粘补动词的定义出发，首先我们设计了出提问框架： 不没 ，用以确 定一个动词是否粘着动词。例如： （ ）你去不去学校？ 不去。 （ ）你吃没吃饭？ 吃了。 （ ）你出身不出身于农民家庭？ （ ） （ ）黄河来源没来源于青海省？ （） 例（ ）和例（ ）中的“去”和“吃”都能进入鉴别框架“ 不没 ”里，也就是 说我们可以就“去”和“吃”行为本身进行提问。这说明“去”和“吃”是自由动词。而“出身” 和“来源”（例（ ）和例（ ）中）均不能进入该框架里，所以说“出身”和“来源”是 粘着动词。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 19 在确定一个动词是粘着动词之后，我们要区别粘补动词和其他粘着动词。曹 洋在《现代汉语粘状动词研究》中已经利用提问形式构造静态的基干的主谓短语。 具体的操作过程是采用提问形式使动词与其强制要求支配的语义成分匹配起来生成 一个最小的主谓短语。用框架表示 为特指 的疑问代词， 为 标记 （ 前的 通常是“谁”或“什么”） （ 后的 通常是“什么”或“谁”，有的 时“何处”或“怎么 样”） （ 后的 通常是“什么”或“谁”） （ 前的 通常是“怎么样”， 后的 通常是“谁”或“什 么”， 有时不出现） （ 通常是“什么”或“何处”） 同时满足框架 、 的是粘宾动词。例如 （ ）谁姓张 （ ）他姓什么 同时满足框架 、 的是粘状动词。例如 （ ）谁为小李着想 （ ）他为谁着想 同时满足框架 、 的是粘状动词。例如 （ ）谁恭敬地对待老师 （ ）他怎样对待老师 他恭敬地对待谁 同时满足框架 、 的是粘补动词。例如 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 20 （ ）什么来源于实践 （ ）理论来源于哪儿 那么通过以上的提问方式，我们可以鉴别粘补动词和其他粘着动词。 前人对于粘补动词的研究情况 学界对于“自由”和“粘着”的现象一直予以关注，但专门研究粘着动词的论文并 不多，涉及到粘着动词的小类的研究就更少。 尹世超（ ）的《试论粘着动词》开启了粘着动词研究之先河。他从能否 单独成句的角度，将动词分为粘着动词和自由动词。在该论文里，尹世超详尽描写 了粘着动词的句法和语义特征，指出粘着动词语法功能比较单一，是一种低能动 词；语义比较抽象，是一种虚化动词。他认为动词的粘着是交际习惯使然，往往与 语义虚实、单节单双、构词形式、语体风格等因素有关。尹文主要从宏观上考察粘 着动词，并未对粘着动词作进一步的分类和研究。此后，关于粘着动词的研究陆续 展开，一些学者对粘着动词家族的具体成员：粘宾动词、粘状动词、粘补动词、粘 谓动词的语法性质和特征进行了初步描写和探讨。 相对而言，粘宾动词的讨论比较充分。杨锡彭（ ） 探讨了粘宾动词的 性质、范围和构句特点。吴锡根（ ） 讨论了粘宾动词的语法特点、粘宾动词 的下位分类等等。 年，毛颖以《现代汉语粘宾动词研究》为自己的硕士论文题 目，对粘宾动词做过了很详细的研究。 1 杨锡彭，《粘宾动词初探》，南京大学学报，第 4 期，1992 年。 2 吴锡根，《粘宾动词及其构成的句型》，杭州师范学院学报，第 4 期，1994 年。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 21 关于粘状动词，蔺磺（ ） 有初步的界定，然后他给出了 个粘状动 词，并从语法、语义、语用三个层面对其做了初步的讨论。在这个基础上，曹洋 （ ） 在自己的硕士论文上对粘状动词进行了更深入的研究。 另外还有一些论文提到了粘谓动词、粘兼动词，但是这些论文并不多，而且 讨论的也不够深入。 至于粘补动词，本体研究只有周海峰（军事交通学院， 年）的《粘补动 词初探》。与粘宾动词相比，粘补动词的数量的确是很少，有关其的研究也不够深 入。周海峰在该论文里提出了粘补动词的定义，然后他在尹世超《试论粘着动词》 一文的基础上，列出了粘补动词的语法特点，将粘补动词归为两大类（典型粘补动 词和非典型粘补动词），后来他又从语义特征来分析粘补动词与补语的语义关系。 周海峰也列出了 个常见的粘补动词，其中 个是双音节动词，只有“出”这个动 词是单音节的。可见，周海峰从语法和语义两个方面来分析粘补动词的特点，关于 粘补动词的语用，他没有涉及到。这是该论文的不足之处。 据我所知，在越南没有人研究过粘补动词，可能是因为粘补动词是一个比较 新鲜的话题，其相关资料也不多。所以本人希望，本论文可以从语法、语义和语用 三平面来详细地讨论有关粘补动词的问题。 小结 本章首先介绍了关于现代汉语语法中动词的相关理论，如动词的定义、动词 的语法特点和动词的分类。其次本人从动词的自由性和粘着性出发，分析自由动词 1 蔺磺，《粘状动词初探》，语文研究，第 期， 年。 2 曹洋，《现代汉语粘状动词研究》，华东师范大学，硕士论文，2009 年。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 22 和粘着动词的概念及其区别，以及提出界定粘着动词的标准。尹世超先生认为“粘着 动词是指在句法上不能自足，不能单独回答问题，成句时必须有与之同现的句法成 分的动词”。他也以能否单说的标准来界定粘着动词。他说：“回答问题是动词单独 成句的最便利的条件。一个动词如果不能单独构成答句，它肯定是粘着动词。一个 动词尽管不大自由，但可以单独构成答句，它就不是粘着动词”。本章也指出粘着动 词的几个小类，分别是：粘宾动词、粘状动词、粘补动词、粘兼动词、粘谓动词。 其中，粘补动词是本论文的研究对象。在前人对粘补动词研究的基础上，我们将粘 补动词下了定义，然后，我们提出了界定粘补动词的方法。最后，本章综述了前人 对于粘着动词，尤其是粘补动词的研究现状，指出其不足，为第二章详细讨论粘补 动词奠定基础。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 23 第二章：粘补动词的三大平面研究 粘补动词语法平面研究 粘补动词的归类 本文根据粘补动词所粘带的成分是否唯一，将粘补动词分为两大类，是典型 的粘补动词和非典型的粘补动词。 典型的粘补动词 典型的粘补动词指的是动词粘带的成分是唯一的。意思是说动词所粘带的成 分只能是补语。例如： (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 24 （ ）既然炎帝族起源于西戎羌族，那么黄帝族也起源于西羌和西北高原。 姜戎 《狼图腾》 （ ）爹讲完了故事继续闭目养神，俺却深深地沉醉在故事里不愿意出来。 莫言 《檀香刑》 例（ ）和例（ ）中的“起源”和“沉醉”都是典型的粘补动词。因为它们所粘 带的成分只能是补语（“西戎”和“故事”），而不能粘带其他成分。补语的位置也不能 移位。如，我们不能说“从西戎起源”或者“在故事里沉醉”。这样的用法都是不对的。 再例如： （ ）游牧民族卓越的军事技能来源于打猎。 姜戎 《狼图腾》 游牧民族卓越的军事技能从打猎来源。 （ ） （ ）基地坐落在紫竹科学园区。 李若楠 《上海打造首个国家级网络视听产业基地》 基地在紫竹科学园区坐落。（ ） 与非典型的粘补动词相比，典型粘补动词的数量相当多。像这样的典型粘补 动词还有：上溯、追溯、回溯、导源、发源、起源、来源、根源、根植、坐落、渗 透、散居、分置、分布、出、得益、取材、植根、局限、沉醉、沉溺、沉陷、沉 淀、驻扎等等。 非典型的粘补动词 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 25 非典型粘补动词指的是动词粘带的成分不是唯一的，即其粘带的成分（补 语）可以移位。例如： （ ）中华民族的人文始祖炎帝和黄帝就是出身于西北游牧族。 姜戎《狼图腾》 （ ）但钱大老爷是进士出身，是天下有名的大学问。 莫言《檀香刑》 例（ ）和例（ ）中的“出身”就是粘补动词，但是我们可以看出，它们 的粘带成分有所不同。例（ ）中的“出身”后面还带着补语（“西北游牧族”）而例 （ ）中的“出身”后面没有带补语。之所以这样是因为“出身 ”的补语已经移位到 前面作状语（“进士”）。那么，例（ ）可以说成： （ ）中华民族的人文始祖炎帝和黄帝就是西北游牧族出身。 例（ ）也可以说成： （ ）但钱大老爷是出身于进士，是天下有名的大学问。 再例如，“就读”一词，可以说： （ ）他就读于清华大学。 也可以说： （ ）他在清华大学就读。 例（ ）中，“就读”这动词站在通常的位置，后面带着补语（“清华大 学”）。而例（ ）中的“就读”却站在句子的最后，它原来的补语（“清华大学”）已 经移位到动词前面做状语了。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 26 此类粘补动词并不多，常见的一些动词只有：成书、出身、出生、就读、就 餐、任教等等。 粘补动词的语法特点 关于粘着动词的语法特点，尹世超先生在《试论粘着动词》一文中已经做过 相当详细的研究。粘补动词作为粘着动词的一类，当然也有这些特点。 粘补动词的重叠 我们都知道，汉语的许多动词具有可以重叠使用的特点。重叠后表达一定的 语法意义。在某些句子结构中动词必须重叠，而在另一些结构中可以重叠也可以不 重叠。重叠的形式是 、 一 、 了 、 。 例如： （ ）别说让你们见，就是给你们说说也要把你们吓得屁滚尿流。 莫言《檀香刑》 （ ）这次事故确实人力不能抗拒，上面的调查组要是能来现场，看一看就 知道了。 姜戎 《狼图腾》 （ ）他从挎包里掏手电往里面照了照，洞道的拐弯处已几乎被土石黄沙乱 草堵死。 姜戎 《狼图腾》 （ ）我们来讨论讨论宿舍里的娱乐活动。 网报 上面例（ ）、（ ）、（ ）中的动词是单音节动词的重叠，分别表示 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 27 动词的尝试、时间短次数少，而例（ ）中的动词是双音节动词的重叠，表示动词 的尝试。像这样的例子还有很多。如，单音节动词重叠：看看、劝劝、听一听、去 一去、说了说等等。双音节动词重叠：研究研究、学习学习、鼓励鼓励等等。但是 粘补动词却不可重叠。比如，我们可以说“黄河发源于青海省”但不能说“黄河发源发 源于青海省”。 再例如： 追溯追溯 （ ） 追溯一追溯 （ ） 追溯了追溯 （ ） 出身出身 （ ） 出身一出身 （ ） 出身了出身 （ ） 值得注意的是，不是只有粘补动词不能重叠，而还有其他类动词也不可重 叠。如能愿动词、心理动词等。例如，我们不能说“我能能帮助你”或者“你喜欢喜欢 他吗？”。这样的说法在汉语中都是错误的。 粘补动词与动态助词“了、着、过” 动态助词主要用来表示事件的实现、持续等动态意义。常见的动态助词是 “了”（已然）、“着”（持续）、“过”（曾然）。一般动词都可以带“了、着、过”。例 如： （ ）我横竖睡不着，仔细看了半夜，才从字缝里看出字来。 鲁迅《呐喊》 （ ）这个老杂毛，在梦里也念想着他砍下的那些人头啊。 莫言《檀香刑》 （ ）晚上大春吃过饭就上班去了。 范家庆《组织部长的小保姆》 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 28 有时候，动词必须带“了、着、过”才能成句。例如： （ ）你吃饭了没有？ 吃了。 吃。 （ ） （ ）你看过这本书吗？ 看过。 看。 （ ） 在上面两个句子中，我们可以看见，“了、过”是必带的成分。答句不能只有 一个动词，而必须带上“了”或“过”才能成为一个完整的句子。 那是一般动词的特点，可粘补动词则不能带动态助词“了、着、过”。 （ ）艺术来源于生活。 郝风东 《艺术来源于生活而又高于生活》- 艺术来源了生活。 （ ） 艺术来源着生活。 （ ） 艺术来源过生活。 （ ） （ ）把艺术生命植根在黑土地。 梅和勒 《访山水画家周高墨》 把艺术生命植根了黑土地。（ ） 把艺术生命植根着黑土地。（ ） 把艺术生命植根过黑土地。（ ） 尹世超对粘着动词的定义中提出了一个条件，那是“不能单独回答问题” 。这 个条件让很多人误认像上面“吃”、“看”这类动词就是粘着动词。因为它们也不能单 1 尹世超，《试论粘着动词》，中国语文， 年，第 期。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 29 独回答问题，而必须带着一个动态助词才能成句。这是一个错误的想法。因为吕叔 湘先生也说了，不能把“自由”扩大为“自由运用”。这里的“了”和“过”只不过是一个完 句的成分。 当然也有例外，如“渗透”一词。这个动词是粘补动词，但是它后面可以带动 态助词“了”：“作品中渗透了 作者的心血”。这样的情况并不多，而且这个动词也只 能带“了”，不能带“着、过”。像这样的例子还有“追溯、回溯”等等。 粘补动词与修饰副词 副词是在方式、程度、时间、语气等方面对动词、形容词或整个句子进行修 饰限制的词。动词一般都可以直接受副词的修饰（除程度副词外）。例如： （ ）你只要经常去督促就可以了。 范家庆《组织部长的小保姆》 （ ）小甲已经磨快了刀子，摆好了家什。 莫言《檀香刑》 例（ ）和例（ ）中的“经常”和“已经”是我们常见的两个副词。它们与“去” 和“磨”构成状中结构（副词充当状语的位置）。“经常”表示“去监督”这个动作常常发 生。而“已经”表示“磨刀子”这个行为已经发生并完成了。 个别有心理活动动词可以直接受程度副词的修饰（一般程度副词只能给形容 词修饰）。例如： （ ）他慢慢走近园门去，忽而非常惊喜了，这分明是一畦老萝卜。 鲁迅《呐喊》 （ ）小赵很乐意地为穷花办好了报名手续。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 30 范家庆《组织部长家的小保姆》 “非常”和“很”这类程度副词一般只能给形容词修饰，但是例子中的“惊喜”和 “乐意”是两个指心理活动的动词，所以可以直接受程度副词的修饰。 粘补动词则不能直接受副词（包括程度副词在内）修饰。例如，我们不能 说： 通常来源 （ ） 已经发源 （ ） 经常出生 （ ） 很追溯 （ ） 粘补动词若要受副词修饰，那后面一定要带补语成分，构成一个述补短语。 这个述补短语才能与副词构成一个状中结构。例如： （ ）理论来源于实践。 理论通常来源。 （ ）  理论通常来源于实践。 其结构如下： 通常来源于实践 通常来源于实践 状 中 述 补 （） 述 补 状 中 还有一点值得注意的是，就算与补语构成一个述补短语，粘补动词也不能受 程度副词修饰。例如： （ ）他很出身于农民家庭。 （ ） （ ）艺术非常来源于生活。 （ ） 粘补动词与否定词 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 31 否定词用来否定动作行为、活动或性质状态的副词。一般动词前面都可以加 “不”或“没 没有”来表示否定的意思。例如： （ ）往常里俺三天不去送狗肉。 莫言《檀香刑》 （ ）穷花从来没签订过劳动合同，想回去和大春商量一下再签。 范家庆《组织部长家的小保姆》 而粘补动词即使粘带上补语成分，组成为一个述补结构也不能受“不”和“没”修 饰。例如： （ ）湄公河发源于中国。 湄公河不 没发源于中国。 （ ） 此类句子若要表达否定意义，那只能在粘补动词前加上“不是”，而且后面还 要有一个后续句。例如： （ ）湄公河不是发源于中国，而是发源于柬埔寨。 （ ）这件事不是追溯到 世纪，而是追溯到 世纪。 ．粘补动词的体词化 现代汉语的谓词性成分通常可在后面加上助词“的”，或再在前面加上助词“所” 组成“的”字短语而转化为名词性成分。例如： 笑：笑的 做：所做的 （ ）笑的（人）站起来。 （ ）我所做的都是为了你好。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 32 我们都知道，动词一般充当句子的谓语成分。有时候，动词也可以直接当主 语，如“学习是我们的主要任务”。关于这样的情况，有人认为这个动词已经被名词 化了，也有人认为它还是纯粹的动词。在此，我们不仔细讨论这个问题。这类的动 词还有“劳动、微笑、哭等等”。但有些动词如果想让它成为一个名词短语而能充当 主语位置，我们要在其后面加上“的”或再在其前面加上“所”。例 中，在“笑”这个 动词后面，我们加上了“的”，这个“笑”就成为名词了，其实它的意思是“笑的人” （“人”被省略了）。而例（ ）中的“所做的”是在“做”前面和后面分别加上了“所”和 “的”，目的是让“做”成为一个名词性短语，而且“所”这个词有界限范围的作用。这个 名词性短语的意思是“我所做的事情”（在这里，“事情”被省略了）。 可是有的动词不能直接当主语，也不是直接加上“的”或“所”就成为名词词组 了。比如“属于”一词。我们不能说“属于是不会失去的”或者“属于的就不会失去”，而 在“属于”后面，我们还要加上一个名词，如“自己”，然后再加上“的”才能成句：“属于 自己的就不会失去”（这里应该是“属于自己的东西”，“东西”被省略了）。像这样的 动词还有“敢于、善于”等等。 可见，体词化是动词的一个很大的特点，但粘补动词却不能体词化。换句话 说，粘补动词不能直接加上“所”或“的”，然后成为名词性短语。例如： 来源：来源的 （ ） 追溯：追溯的 （ ） 散居：散居的 （ ） 任教：任教的 （ ） 粘补动词若要成为名词性短语，那必须先带着粘补成分，然后再加上“的” 字。例如： 来源：来源于实践的 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 33 任教：任教在清华大学的 （ ）知识是来源于实践的。 （ ）他是任教在清华大学的。 粘补动词的疑问形式 在第一章里，当给粘补动词进行界定时，我们已经提出五个框架，其中，同 时符合下面两个框架的粘着动词就是粘补动词： 框架 ：谁 什么 Ｖ 补语 框架２： 什么 何处 从两个框架来看，在问话形式中，粘补动词可以带疑问代词。这疑问代词的 位置可以在粘补动词前面，也可以在粘补动词的后面。例如： （ ）“竖蛋”传统起源于 年前的中国。 周润健 《23 日“秋分”：“竖蛋”传统起源于 4000 年前的中国》-  什么起源于 年前的中国？ “竖蛋”传统。  “竖蛋”传统起源于何处？ 年前的中国。 （ ）孩子就读在美国洛杉矶安家服务中心。 网报  谁就读在美国洛杉矶安家服务中心？ 孩子。  孩子就读在何处 什么地方？ (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 34 美国洛杉矶安家服务中心。  孩子在什么地方就读？ 美国洛杉矶安家服务中心。 从例（ ）和例（ ）中，我们可以看出两个动词的不同。“起源”是一个典 型的粘补动词。所以在疑问句中，疑问代词的位置只能是句子的主语或是动词的补 语，所以从原来的陈述句，我们只能提出两个疑问句。而“就读”一词是非典型的粘 补动词，所以疑问代词可以从补语的位置移位到粘补动词前面做状语，并从原来的 陈述句，我们可以提出三个疑问句。 我们可以概括粘补动词的疑问形式： 典型粘补动词：（ ）谁 什么 粘补动词 介词 补语？ （ ）主语 粘补动词 介词 什么 何处？ 非典型粘补动词：除了典型粘补动词（ ）和（ ）的疑问形式之外，还有另 外一个形式： （ ）主语 介词 什么 何处 粘补动词？ 另外，当给动词本身进行提问，一般动词都能用“ 不没 ”或“ 了没有”这两 个结构来提问。其中，“不”表示对现在的动作行为的否定，而“没 没有”表示对过去的 动作行为的否定。例如： （ ）今天我去小兰家，你去不去？ 去 不去。 （ ）你做饭了没有？ 做了 没（有）做。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 35 再看下面三个例子： （ ）人类没有思想，沉陷不沉陷在无可救药的泥潭？（ ） （ ）你的思维局限没局限在很小的范围？ （） （ ）电影《暖春》取材于真实故事了没有？ （） 上面“沉陷”、“局限”和“取材”三个动词都是粘补动词，但是我们可以看出，它 们不能用“ 不没 ”或“ 了没有”这两个结构来提问。这也是粘补动词的一个语法特 点。那如果想对动词本身进行提问，我们该怎么说呢？只要在动词前面加上“是不 是”或者用“是 吗”的结构来提问就可以了。这种提问的答句是“是”或“不是”。那么 上面三个例子可以说成： （ ）人类没有思想，是不是沉陷在无可救药的泥潭？ 是 不是。 （ ）你的思维是不是局限在很小的范围？ 是 不是。 （ ）电影《暖春》是取材于真实故事吗？ 是 不是。 值得注意的是，粘补动词是一种特殊的动词，不表示动词的过去，所以不能 受“没”这个否定副词的修饰。 粘补动词的结构形式 在现代汉语语法中，大部分动词都可以带补语，而粘补动词就是成句时必须 粘带补语成分的一类动词。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 36 “补语是谓语动词（形容词）的补充成分，或说明结果，或说明数量，或说明 情态。补语的位置总在谓语动词（形容词）的后面” 。形式为： 谓语动词 （得） 补语 例如： （ ）大家玩得很高兴。 （ ）母亲劳动了一辈子，累得背都弯了。 补语的类型大概可以分为 类，分别是：结果补语、趋向补语、可能补语、 数量补语、状态补语、程度补语和时间、处所补语。但是并不是所有粘补动词都可 以带上这 类补语。 在研究粘着动词的语法特点时，尹世超先生提出，多数粘着动词不能带结果 补语、趋向补语和数量补语 。但是粘补动词是一个比较特殊的粘着动词，所以它 所能带的补语也跟其他粘着动词不一样。 粘补动词与结果补语 表达动作行为的结果这种语法意义的补语就是结果补语。基本形式为： 动词 结果补语 能充当结果补语的有动词和形容词，另外还有介词词组。例如： （ ）作业做完了。 （ ）房间打扫干净了。 孙德金，《汉语语法教程》，北京语言大学出版社， 年，第 页。 尹世超，《试论粘着动词》，中国语文， 年，第 期。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 37 像“做”和“打扫”这类动词都可以带结果补语。但不是所有粘补动词都可以带结 果补语，而且如果能带，也只能带介词词组作补语。例如： （ ）让对学生的爱植根在我们的教育过程中。 张利《让对学生的爱植根在我们的教育过程中》 （ ）公益事业发展得益于新媒体崛起。 金投赏 从上面两个例子来看，一般动词在带结果补语的时候，补语通常都由动词和 形容词充当，而粘补动词后面的补语成分只能是介词词组（介词 名词）。其模式 为： 主语 粘补动词 介词词组 （介 名） 粘补动词与时间、处所补语 时间、处所补语主要由介词词组来充当。但是跟结果补语不一样，这类补语 表示动作、行为发生的时间和地点。 粘补动词后面的补语也可以是时间、处所补语。例如： （ ）宏村让时光回溯到千年之前。 双子瀑《惊心动魄的宏村逃票记》 （ ）部队驻扎在山脚。 顾巧木《为百万生灵，和惜如来一戒》 例（ ）中的补语表示“回溯”这个动作的时间是“千年之前”，而例（ ） 中的“驻扎”这个动作发生的地点是在“山脚”。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 38 虽然粘补动词必须粘带着补语成分，可是其后面的补语成分只能是由介词词 组充当的结果补语或者是时间、处所补语。至于数量补语、趋向补语等其他类型的 补语，粘补动词都不能带。这也是粘补动词的一个很大的特点。 粘补动词语义平面研究 在研究粘着动词的语义性质时，尹世超先生 说：“粘着动词在句法结构上的 粘着性与其语义的抽象性密切相关。粘着动词的语义特点是，大多比较抽象虚灵， 极少表示具体实在的动作行为，多为表示某种抽象的关系，像是一种语义虚化的动 词。正因为如此，粘着动词在成句时，需要强制性同现成分在语义上不足和支持”。 另外，他也得出结论：“动词的粘着性越强，语法功能越贫乏，语义越抽象虚灵”。 这就是粘着动词包括粘补动词在内的语义特征。下面，我们来研究粘补动词具体的 语义特点。 粘补动词与补语的语义关系 起点关系 起点关系指的是补语为粘补动词所表示动作行为的起点。这里的“起点”是“开 始的地方或时间” 的意思。例如： （ ）取材：伦敦奥运会官方制服取材于英国的卫兵制服。 人民网报《伦敦奥运会官方制服公布》 （ ）导源：广州武术运动导源于生产活动。 百姓网《武术运动导源于生产活动》 （ ）出：我是出于好心才帮助你的。 1 尹世超，《试论粘着动词》，中国语文 1991 年，第 6 期。 2 《新华汉语词典》，商务印书馆，2004 年，第 764 页。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 39 分析上面三个例子，我们可以得出同一个结论，那就是补语是其前面动词的 起点。例（ ）中，补语“英国的卫兵制服”为“取材”的起点。具体来说，卫兵制服 就是做官方制服的基础。例（ ）中的动词“导源”是“由某物发展而来”的意思。这 句子中的“某物”就是“生产活动”，所以这句话还可以说成“广州武术运动是由生产活 动发展而来的”。至于“出”这个动词，它是粘补动词系统里面极少的单音节动词。这 个动词的意思比较复杂，但是这里它接近“出发”第二个义项的意思，即考虑或处理 问题时以某一方面为起点。那么例句（ ）中，“好心”就是“出”的起点，因为“好 心”，“我才帮助你”。 以上 个例子的补语成分都是表示地方的，我们再看看时间补语的例如。 （ ）诞生：最早的儿童安全座椅诞生于 年。 百度网《儿童安全座椅》 （ ）出生：孙中山出生于 年。 互联网《爱读书的国父》 像“诞生”和“出生”这类动词，后面粘带的补语可以是处所补语，也可以是时间 补语。如： （ ）辉煌诞生于心无旁骛。 奚旭初《辉煌诞生于心无旁骛》 （ ）伍连德出生于月光下的槟榔屿。 网报 以补语为起点的粘补动词有：导源、发源、来源、起源、根源、出身、出、 得益、取材等等。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 40 终点关系 终点关系即补语为粘补动词所表示动作行为的终点。这类动词并不多，只有 “上溯、追溯、回溯”这几个动词。例如： （ ）和谐社会必须回溯到孔子的教育思想。 胡大城《和谐社会必须回溯到孔子的教育思想》 （ ）专家认为磁山文化可以上溯到一万年前。 中国广播网《中国磁山文化可以上溯到一万年前》 （ ）世界全球化可以追溯到中国明朝晚期。 卢铭《世界全球化可以追溯到中国明朝晚期》 我们可以看出，这类动词的补语成分一般都是表示时间的补语。因为所说的 “终点”是指“行程结束的地方” ，所以这些补语都是指结束的时间。比如，例（ ） 中“孔子的教育思想”是“回溯”的终结点。或者在例（ ）和（ ）中，结束的时 间是“一万年前”和“中国明朝晚期”，这两个时间的以前都不是主体所上溯或追溯的范 围。 另外，也有粘补动词所粘带的补语成分表示结束的地方。那就是“登陆”、“登 录”这类动词。如： （ ）这艘船于 月 号登陆到越南。 （ ）你登录到中国法律资源总库即可进行查询下载等使用。 网报 1 《新华汉语词典》，商务印书馆，2004 年，第 1235 页。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 41 例（ ）中的越南就是“登陆”这个动作的结束地点。而例“ ”中的“中国法 律资源总库”也是“登录”的终点。这两个补语都是具体的地点。 ．原点关系 原点关系指的是补语为粘补动词所表示动作行为的原点。这里所说的原点是 出发的地方。那么“原点关系”可以解释为补语是粘补动词所表示动作行为的出发地 点。例如： （ ）这栋新完工的当代杰作坐落在著名 路上。 网报 （ ）坚强根植在我心中。 王菁青《根植在心中的责任感》- 从上面两个例子来看，补语成分都不是动词的终点还是起点，而它们表示动 词的原点。“ 路上”是“坐落”出发的地方，“我心中”也是“植根”的出发点。 再举个例子： （ ）滴水之恩渗透在情感教学中。 谌志琴 《滴水之恩渗透在情感教学中》– （ ）张艺谋没有沉溺在色彩狂欢里。 王一冰 《张艺谋没有沉溺在色彩狂欢里》– 与“起点关系”和“终点关系”的粘补动词相比，这类动词的数量相当多。“植 根、根植、坐落、渗透、散居、成书、分置、就读、就餐、任教、局限、沉醉、沉 溺、沉陷、驻扎”这些动词都属于这一类。 粘补动词结构中的介词 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10 42 介词是汉语中一个封闭的词类，它的绝对数量是有限的，但是它在语法中起 到的作用却很大。被动式、粘着式等特殊的语法现象都无法绕开介词。当然，粘补 动词结构中也必须带着介词短语。 介词主要和名词、代词以及名词性词组（个别动词性词组）组成介词词组， 在对象、时间、处所、方式等方面对动词、形容词或全句进行修饰 。在现代汉语 中，介词词组（或者说是介词短语）出现的位置主要有三个：主语前、主谓语之间 和谓语后。对于绝大多数的介词来说，最常出现的位置是主语和谓语之间。出现在 主语前和主谓语之间的介词短语一般做状语，出现在谓语后的介词短语一般做补 语。介词短语做补语的数量并不多，但在本文的第二章第一节我们已提出，粘补动 词后面所粘带的补语成分都由介词短语来充当。所以说它是粘补动词结构中的一个 很重要的成分。 在研究粘补动词过程中，我们发现，“在、于、到”这三个介词是经常出现在 粘补动词的结构。由这三个介词组成的介词词组也是这种结构的主要补语。所以本 论文只讨论关于这三个介词的问题。 介词“在” “在”这个词有很多义项，但是当一个介词，“在”表示时间、处所、范围、条件 等。从这个定义来看，“在”后面可以带处所词、时间词、范围词等等。 （一）“在 处所词” “在 处所词”是经常出现在粘补动词结构中的一个介词短语。在汉语中、这 个介词短语（简称为“ ”）在句中有三个位置，即句首（主语前）、句中（主语 1 孙德金，《汉语语法教程》，北京语言大学出版社，2002 年，第 80 页。 (LUAN.10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.