Luận Án Tiến Sĩ: Hệ Thống Ngữ Âm Các Phương Ngữ Chơ Ro

Luận án tiến sĩ nghiên cứu ngôn ngữ học hệ thống ngữ âm các phương ngữ châu ro, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Trần Quý
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Trang
• Trường học: Vietnam National University Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Hệ Thống Ngữ Âm Các Phương Ngữ Chơ Ro
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thanh phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2.1. Các nghiên cứu về phương ngữ của các ngôn ngữ thuộc chỉ Môn-Khmer ở Việt Nam
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu tiếng Chơ Ro
• 1.3. Các công trình liên quan đến phương ngữ tiếng Việt
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Các khái niệm lý thuyết
• 2.1.1. Phương ngữ
• 2.1.2. Biến thể ngữ âm
• 2.1.3. Đường đồng ngữ âm vị
• 2.1.4. Tính thông hiểu lẫn nhau
• 2.1.5. Trắc học phương ngữ
• 2.1.6. Hướng nghiên cứu ngữ âm học thực nghiệm
• 2.1.6.1. Các phương pháp nghiên cứu thực nghiệm âm học
• 2.1.6.2. Các thông số và cách đo đạc nguyên âm
• 2.1.6.3. Các thông số và cách đo đạc phụ âm
• 2.2. Tổng quan về tộc người Cho Ro và tiếng Cho Ro
• 2.2.1. Lịch sử cư trú của người Cho Ro
• 2.2.2. Bối cảnh xã hội của người Cho Ro
• 2.2.3. Loại hình tiếng Chơ Ro
• 2.2.4. Tiểu kết chương một
• 3. SỰ KHÁC BIỆT NGỮ ÂM HỌC GIỮA CÁC PHƯƠNG NGỮ CHƠ RO Ở XUÂN LỘC, CHÂU ĐỨC VÀ ĐỊNH QUÁN
• 3.1. Khái quát về ngữ âm tiếng Chơ Ro
• 3.1.1. Về cấu trúc âm tiết tiếng Chơ Ro
• 3.1.2. Hệ thống âm vị tiếng Cho Ro
• 3.2. Sự khác biệt về ngữ âm của tiền âm tiết của các phương ngữ Chơ Ro
• 3.2.1. Phụ âm đầu tiền âm tiết
• 3.2.2. Nguyên âm tiền âm tiết
• 3.2.3. Phụ âm cuối tiền âm tiết
• 3.3. Sự khác biệt về ngữ âm giữa các phương ngữ Cho Ro
• 3.3.1. Phụ âm đầu âm tiết chính
• 3.3.2. Phụ âm cuối âm tiết chính
• 3.3.3. Các kiểu đơn tiết hoá trong tiếng Chơ Ro
• 3.3.4. Nguyên nhân và hệ quả của đơn tiết hoá trong tiếng Chơ Ro
• 3.4. Khuynh hướng phát triển của các ngôn ngữ thuộc chi Mon-Khmer
• 3.4.1. Cấu trúc từ âm vị học điển hình trong các ngôn ngữ Mon-Khmer
• 3.4.2. Cấu trúc một âm tiết rưỡi
• 3.4.3. Xu hướng đơn tiết hoá trong các ngôn ngữ Mon-Khmer
• 3.4.4. Đơn tiết hoá trong các ngôn ngữ Ba Na Nam
• 3.4.5. Hướng hình thành âm vực trong các ngôn ngữ Mon-Khmer
• 3.4.6. Âm vực trong các phương ngữ Cho Ro
• 3.4.7. Thời gian khởi thanh của phụ âm trong các phương ngữ biểu hiện âm vực
• 3.4.8. Thông số của nguyên âm trong các phương ngữ biểu hiện âm vực trên vai
• 3.4.9. Trạng thái đối lập âm vực trong các phương ngữ Chơ Ro
• 3.5. Tiểu kết chương hai
• 4. PHÂN VÙNG PHƯƠNG NGỮ CHƠ RO TRÊN CƠ SỞ NGỮ ÂM
• 4.1. Cơ sở xây dựng bản đồ phương ngữ
• 4.2. Vai trò của bản đồ phương ngữ
• 4.3. Phân vùng phương ngữ theo sự khác biệt ngữ âm phương ngữ Chơ Ro
• 4.4. Thông tin từ bản đồ phương ngữ Cho Ro
• 4.5. Bản đồ đường đồng ngữ âm vị tiếng Cho Ro
• 4.6. Bản đồ phương ngữ tiếng Chơ Ro trên cơ sở số liệu
• 4.7. Sự phân bố của biến thể phụ âm tiếng Cho Ro
• 4.8. Sự phân bố của biến thể nguyên âm tiếng Cho Ro
• 4.9. Tiểu kết chương ba
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Bảng đối chiếu tiền âm tiết của các phương ngữ Cho Ro
• Phụ lục 2. Bảng đối chiếu phụ âm đầu âm tiết chính của các phương ngữ Cho Ro
• Phụ lục 3. Bảng đối chiếu nguyên âm của các phương ngữ Cho Ro
• Phụ lục 4. Bảng đối chiếu phụ âm cuối của các phương ngữ Chơ Ro
• Phụ lục 5. Danh sách cộng tác viên ở các phương ngữ Cho Ro
• Phụ lục 6. Bảng từ điều tra ngữ âm Swadesh 281 từ, được phiên âm cho giọng Xuân Lộc
• Phụ lục 7. Bảng từ dùng khảo sát ngữ âm tiếng Cho Ro vùng Xuân Lộc

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hệ Thống Ngữ Âm Chơ Ro Khám Phá

Nghiên cứu về hệ thống ngữ âm các phương ngữ Chơ Ro là một lĩnh vực còn nhiều bỏ ngỏ tại Việt Nam. Mặc dù có những ghi nhận ban đầu về sự khác biệt ngữ âm và từ vựng giữa các vùng phương ngữ, nhưng chưa có một nghiên cứu nào mang tính hệ thống và quy mô lớn được thực hiện. Theo ghi nhận của David Thomas, các phương ngữ tiếng Chơ Ro tồn tại sự khác biệt. Việc thiếu hụt dữ liệu ngữ âm chi tiết cũng là một thách thức lớn. Chính vì vậy, việc nghiên cứu ngữ âm Chơ Ro không chỉ góp phần vào việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ của dân tộc Chơ Ro mà còn cung cấp những thông tin quan trọng cho ngôn ngữ học Việt Nam, đặc biệt là ngôn ngữ học Chơ Ro.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Phương Ngữ Chơ Ro

Nghiên cứu phương ngữ Chơ Ro có ý nghĩa to lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc. Mỗi phương ngữ mang một bản sắc riêng, phản ánh lịch sử và đời sống của cộng đồng nói ngôn ngữ đó. Việc nghiên cứu biến thể ngữ âm Chơ Ro giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về sự đa dạng và phong phú của tiếng Việt, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi ngôn ngữ. Ngoài ra, nghiên cứu này còn có giá trị trong việc xây dựng các chương trình giáo dục song ngữ, giúp đồng bào Chơ Ro tiếp cận với tri thức hiện đại mà vẫn giữ gìn được bản sắc văn hóa của dân tộc.

1.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Âm Vị Học Chơ Ro

Hiện tại, các công trình nghiên cứu về âm vị học Chơ Ro còn rất hạn chế, đặc biệt là các nghiên cứu dựa trên phương pháp âm vị học hiện đại. Điều này gây khó khăn cho việc xây dựng một hệ thống ngữ âm chuẩn cho tiếng Chơ Ro, cũng như cho việc so sánh đối chiếu với các ngôn ngữ khác trong khu vực. Tác giả luận án chỉ ra sự thiếu hụt này và mong muốn đóng góp vào việc lấp đầy khoảng trống tri thức này thông qua nghiên cứu ngữ âm Chơ Ro một cách bài bản, khoa học.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Ngữ Âm Phương Ngữ Chơ Ro

Việc nghiên cứu ngữ âm phương ngữ Chơ Ro đối diện với nhiều thách thức. Thứ nhất, số lượng người nói tiếng Chơ Ro không nhiều và phân bố rải rác, gây khó khăn cho việc thu thập dữ liệu. Theo Tổng cục Thống kê năm 2019, dân số người Chơ Ro chỉ khoảng 29.520 người. Thứ hai, sự biến đổi ngữ âm Chơ Ro giữa các thế hệ, khu vực và bối cảnh giao tiếp tạo ra sự phức tạp trong việc phân tích và hệ thống hóa. Thứ ba, nguồn tài liệu tham khảo về tiếng Chơ Ro còn hạn chế, đòi hỏi người nghiên cứu phải tự mình thu thập và xử lý dữ liệu.

2.1. Khó khăn Trong Thu Thập Dữ Liệu Âm Thanh Chơ Ro

Việc thu thập dữ liệu âm thanh Chơ Ro gặp nhiều khó khăn do số lượng người nói không nhiều và phân bố không đồng đều. Việc di chuyển đến các vùng có người Chơ Ro sinh sống tốn kém thời gian và chi phí. Hơn nữa, việc thuyết phục người dân tham gia vào nghiên cứu cũng đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo của nhà nghiên cứu. Do đó, cần có những phương pháp thu thập dữ liệu hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế.

2.2. Sự Biến Đổi Ngữ Âm Chơ Ro Theo Thời Gian Và Không Gian

Sự biến đổi ngữ âm Chơ Ro theo thời gian và không gian là một thách thức lớn đối với người nghiên cứu. Các thế hệ khác nhau có thể có cách phát âm khác nhau. Các vùng địa lý khác nhau cũng có thể có những đặc trưng ngữ âm riêng biệt. Do đó, cần phải thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau và sử dụng các phương pháp phân tích phù hợp để xác định được những quy luật biến đổi ngữ âm của tiếng Chơ Ro.

2.3. Hạn Chế Về Tài Liệu Nghiên Cứu Về Tiếng Chơ Ro

Nguồn tài liệu tham khảo về tiếng Chơ Ro còn rất hạn chế, đặc biệt là các tài liệu về ngữ âm học. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải tự mình thu thập và xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng và kinh nghiệm thực tế. Đồng thời, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia ngôn ngữ học cũng là một yếu tố quan trọng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hệ Thống Nguyên Âm Chơ Ro Chi Tiết

Nghiên cứu hệ thống nguyên âm Chơ Ro sử dụng kết hợp các phương pháp: điền dã, miêu tả, so sánh và trắc học phương ngữ. Phương pháp điền dã được sử dụng để thu thập dữ liệu trực tiếp từ người bản xứ. Phương pháp miêu tả được sử dụng để mô tả chi tiết các đặc điểm ngữ âm của tiếng Chơ Ro. Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh ngữ âm Chơ Ro với các ngôn ngữ khác trong khu vực. Phương pháp trắc học phương ngữ được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các phương ngữ.

3.1. Điền Dã Thu Thập Dữ Liệu Từ Vựng Chơ Ro Thực Tế

Việc điền dã được thực hiện tại các vùng có người Chơ Ro sinh sống. Các nhà nghiên cứu tiến hành phỏng vấn, thu âm người bản xứ để thu thập dữ liệu về từ vựng Chơ Ro, cách phát âm và các đặc điểm ngữ âm khác. Dữ liệu thu thập được phải đảm bảo tính chính xác và khách quan, phản ánh đúng thực tế sử dụng ngôn ngữ của cộng đồng.

3.2. Miêu Tả Phân Tích Âm Học Chơ Ro Phân Tích Chi Tiết

Phương pháp miêu tả được sử dụng để mô tả chi tiết các đặc điểm ngữ âm của tiếng Chơ Ro, bao gồm hệ thống phụ âm Chơ Ro, nguyên âm, thanh điệu và các hiện tượng ngữ âm khác. Các nhà nghiên cứu sử dụng các công cụ phân tích âm học hiện đại để đo đạc và phân tích các thông số âm thanh, từ đó đưa ra những kết luận chính xác về phân tích âm học Chơ Ro.

3.3. So Sánh Ngữ Pháp Chơ Ro Với Các Ngôn Ngữ Lân Cận

Việc so sánh ngữ pháp Chơ Ro với các ngôn ngữ khác, đặc biệt là các ngôn ngữ thuộc nhóm Môn-Khmer, giúp xác định mối quan hệ giữa tiếng Chơ Ro và các ngôn ngữ này. Đồng thời, phương pháp này cũng giúp làm sáng tỏ nguồn gốc và lịch sử phát triển của tiếng Chơ Ro.

IV. Nghiên Cứu Thanh Điệu Chơ Ro Kết Quả Phân Tích Chi Tiết

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về thanh điệu Chơ Ro giữa các phương ngữ, đặc biệt là giữa phương ngữ Xuân Lộc, Châu Đức và Định Quán. Các khác biệt này thể hiện ở các thông số âm học như tần số cơ bản (F0), trường độ và cường độ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự khác biệt thanh điệu Chơ Ro có liên quan đến yếu tố địa lý, văn hóa và lịch sử.

4.1. Phân Tích Sự Khác Biệt Biến Thể Ngữ Âm Chơ Ro Giữa Các Vùng

Nghiên cứu tập trung vào phân tích sự khác biệt biến thể ngữ âm Chơ Ro giữa các vùng, bao gồm sự khác biệt về phụ âm, nguyên âm và thanh điệu. Các nhà nghiên cứu sử dụng các phương pháp thống kê để xác định mức độ khác biệt giữa các phương ngữ và xây dựng bản đồ phương ngữ.

4.2. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Thay Đổi Âm Vực Chơ Ro

Nghiên cứu xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi âm vực Chơ Ro, bao gồm yếu tố địa lý, văn hóa, lịch sử và xã hội. Các nhà nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích định tính và định lượng để xác định vai trò của từng yếu tố trong quá trình biến đổi ngôn ngữ.

4.3. Mối Quan Hệ Giữa Âm Vị Chơ Ro Và Các Ngôn Ngữ Khác

Nghiên cứu so sánh âm vị Chơ Ro với các ngôn ngữ khác trong khu vực, đặc biệt là các ngôn ngữ thuộc nhóm Môn-Khmer, để xác định mối quan hệ giữa tiếng Chơ Ro và các ngôn ngữ này. Kết quả so sánh giúp làm sáng tỏ nguồn gốc và lịch sử phát triển của tiếng Chơ Ro.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Ngữ Âm Chơ Ro Hiện Nay

Kết quả nghiên cứu có nhiều ứng dụng thực tiễn. Có thể sử dụng để xây dựng tài liệu giảng dạy tiếng Chơ Ro, phát triển các ứng dụng nhận dạng tiếng nói và tổng hợp tiếng nói cho tiếng Chơ Ro. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Chơ Ro. Ngoài ra, còn góp phần vào việc xây dựng các chương trình giáo dục song ngữ, giúp đồng bào Chơ Ro tiếp cận với tri thức hiện đại.

5.1. Xây Dựng Tài Liệu Giảng Dạy Tiếng Chơ Ro Chuẩn Hóa

Việc xây dựng tài liệu giảng dạy tiếng Chơ Ro dựa trên kết quả nghiên cứu giúp chuẩn hóa ngữ âm và từ vựng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học tiếng Chơ Ro. Tài liệu giảng dạy cần được biên soạn một cách khoa học, phù hợp với trình độ của người học và đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc.

5.2. Phát Triển Ứng Dụng Nhận Dạng Tiếng Nói Chơ Ro

Việc phát triển các ứng dụng nhận dạng tiếng nói Chơ Ro giúp người Chơ Ro dễ dàng tiếp cận với công nghệ thông tin và truyền thông. Các ứng dụng này có thể được sử dụng trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế và du lịch.

5.3. Bảo Tồn Và Phát Huy Văn Hóa Chơ Ro Thông Qua Ngôn Ngữ

Nghiên cứu góp phần vào việc bảo tồn và phát huy văn hóa Chơ Ro thông qua ngôn ngữ. Ngôn ngữ là một phần quan trọng của văn hóa, là phương tiện để truyền tải những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Việc bảo tồn và phát triển tiếng Chơ Ro là một cách hiệu quả để bảo tồn và phát huy văn hóa Chơ Ro.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Học Chơ Ro Tương Lai

Nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ hệ thống ngữ âm các phương ngữ Chơ Ro, đồng thời cung cấp những thông tin quan trọng cho ngôn ngữ học Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn trong tương lai, chẳng hạn như sự biến đổi ngữ âm Chơ Ro trong bối cảnh giao tiếp đa ngôn ngữ, mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc Chơ Ro. Cần có thêm nhiều nghiên cứu về tình hình sử dụng tiếng Chơ Ro và các biện pháp bảo tồn tiếng Chơ Ro.

6.1. Nghiên Cứu Sự Biến Đổi Ngữ Âm Chơ Ro Trong Bối Cảnh Đa Ngữ

Nghiên cứu sự biến đổi ngữ âm Chơ Ro trong bối cảnh giao tiếp đa ngôn ngữ là một hướng nghiên cứu quan trọng trong tương lai. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, người Chơ Ro ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với các ngôn ngữ khác. Điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong hệ thống ngữ âm Chơ Ro.

6.2. Mối Quan Hệ Giữa Ngôn Ngữ Chơ Ro Và Văn Hóa Dân Tộc

Nghiên cứu mối quan hệ giữa ngôn ngữ Chơ Ro và văn hóa dân tộc là một hướng nghiên cứu quan trọng khác. Ngôn ngữ và văn hóa có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nghiên cứu mối quan hệ này giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về văn hóa Chơ Ro.

6.3. Đề Xuất Các Biện Pháp Bảo Tồn Tiếng Chơ Ro Hiệu Quả

Đề xuất các biện pháp bảo tồn tiếng Chơ Ro hiệu quả là một nhiệm vụ cấp bách. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhiều ngôn ngữ thiểu số đang đứng trước nguy cơ biến mất. Do đó, cần có những biện pháp cụ thể để bảo tồn và phát triển tiếng Chơ Ro.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cho đến thời điểm này, ở Việt Nam chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hệ thống ngữ âm tiếng Cho Ro (Châu Ro). Hệ thống ngữ âm của các phương. ngữ tiếng Chơ Ro cũng chưa được nghiên cứu quy mô.

Theo ghi nhận ban đầu từ cộng tác viên người Chơ Ro, cũng như các nghiên cứu của David Thomas (1971), tiếng Chơ Ro ở các vùng có khác biệt về ngữ âm và từ vựng nhưng chưa được nghiên cứu theo hệ thống. Các dữ liệu liên quan đến nghiên cứu ngữ âm tiếng Chơ Ro, nhìn chung chưa thể đáp ứng yêu cầu của việc nghiên cứu ngữ âm phương ngữ của ngôn ngữ này. Ngôn ngữ của một tộc người về mặt âm thanh là giọng nói của các cộng đồng phương ngữ thuộc ngôn ngữ đó. Bởi vậy, cần phải có sự kế thừa các công trình nghiên cứu trước đây và bổ sung, đánh giá trong việc phân định các vùng phương ngữ Cho Ro và trong đó, phương ngữ nào là đại diện.

Miêu tả cách phát âm phương ngữ là công việc cần thiết dé góp phần xây dựng nền tảng ngữ âm, âm vị học cho tiếng Cho Ro. Khi có được càng nhiều công trình nghiên cứu về ngữ âm, giọng nói thì ngữ liệu âm thanh Chơ Ro sẽ được nâng lên về lượng và chất. Mặc dù hiện tại dân số tương đối thấp với khoảng 29.520 người (Tổng cục Thống kê, 2019) nhưng qua thực tế kiểm chứng, cộng đồng Chơ Ro cũng có những đặc trưng riêng đánh dấu ngữ âm phương ngữ. Do đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện ngữ âm phương ngữ Chơ Ro.

Với lịch sử lâu đời, người Chơ Ro có sự bảo tồn những đặc trưng ngữ âm ở các phương ngữ như thế nào? Về thực tiễn sử dụng tiếng Chơ Ro, qua phỏng vấn, đồng bào Chơ Ro cho. thấy họ đã chú ý về khác biệt giọng nói giữa các vùng. Nhận định của các cộng tác viên đôi khi chưa thống nhất về việc phát âm tiếng Chơ Ro của cộng đồng thuộc phương ngữ lân cận. Trong giao tiếp của các cộng đồng Chơ Ro hiện nay, có một số trở ngại nhỏ về mặt ngữ âm.

Mặc dù là những trở ngại nhỏ nhưng việc hệ thống hoá, miêu tả những trở ngại này dưới góc độ ngữ âm học thì khá công phu. Giọng Chơ Ro các vùng miền cần được chỉ ra là độ lệch chuẩn của các biến thé. Bản thân người Cho Ro ý thức rất rõ tầm quan trọng của việc bảo tồn ngôn ngữ, nên khi được gợi ý cung cấp dữ liệu tiếng nói thì họ sẵn sàng. Đối với tác giả, luận án Hệ (hồng ngữ âm các phương ngữ Châu Ro nằm trong hướng nghiên cứu ngữ âm dân tộc thiểu số, hướng nghiên cứu này đúng với chuyên ngành của mình.

Với thuận lợi về điều kiện nghiên cứu như khoảng cách điền dã gần nơi cư trú, các công cụ thu âm hiện đại, phần mềm phân tích thực nghiệm mới, tôi có thể thực hiện được luận án này một cách thuận lợi. Nhờ vận dụng phương pháp mới trong nghiên cứu ngữ âm phương ngữ, chúng tôi có thé góp phần xây dựng bản đồ phương ngữ Chơ Ro một cách trực quan. Tộc danh Cho Ro nằm trong Bảng danh mục các dân tộc Việt Nam. Bảng danh mục này có tông cộng 54 dân tộc và được chọn làm cơ sở để ghi tên các dân tộc thiêu số đã được trích dẫn trong luận án này (Tổng cục Thống kê, 1979).

Ngoài tên dân tộc chính là Cho Ro, còn có các tên gọi khác như: Jro, Do Ro, Châu Ro, Thượng. Trong đó, tên gọi Châu Ro được sử dụng khá phổ biến trong đời sống. Tuy vậy, nhằm đảm bảo cho tính thống nhất về mặt khoa học, chúng tôi sử dụng tộc danh Chơ Ro trong phan nội dung của luận án Hé thống ngữ âm các phương ngữ Châu Ro. Lịch sir nghiên cứu vấn đề Với đề tài luận án là Hệ thông ngữ âm các phương ngữ Châu Ro, chúng tôi sẽ lần lượt điểm qua các vấn đề như: các nghiên cứu về phương ngữ của các ngôn ngữ thuộc chỉ Môn-Khmer ở Việt Nam, tình hình nghiên cứu tiếng Chơ Ro.

Nghiên cứu về phương ngữ của các ngôn ng! 2. Các công trình liên quan đến phương ng' Ban về các công trình nghiên cứu phương ngữ về tiếng Việt, nhìn chung các tác giả nghiên cứu theo các hướng chính như sau: a. Hướng nghiên cứu phương ngữ học địa lý Theo hướng nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác lập vị trí, ranh giới vùng phương ngữ và về cách phân chia các vùng phương ngữ trong lãnh thổ Việt Nam. Hướng nghiên cứu này thuộc khía cạnh đồng đại của ngữ âm học.

Nhà nghiên cứu Cadière là tác giả đầu tiên đề cập đến việc phân chia vùng phương ngữ Việt Nam. Theo tác giả này, phương ngữ Việt Nam được chia thành 4 vùng. Công trình Phonétique annamite: (dialecte du Haut-Annam) “Ngữ âm tiếng miễn Trung (phương ngữ Bắc Trung bộ) ” (Cadière, 1902) là công trình đầu tiên về phương ngữ tiếng Việt. Tiếp theo là Maspero H., với công trình Etudes sur la phonétique historique de la langue Annamite (Nghiên cứu ngữ âm lịch sử tiếng An Nam) (Maspero, 1912b).

Maspéro chia tiếng Việt ra làm ba phương ngữ: phương ngữ Bắc (tonkinois), phương. Theo góc nhìn truyền thống phương ngữ học, chúng tôi tạm sắp xếp các công trình nghiên cứu theo kết quả nghiên cứu về mặt địa lý như sau: - Ở miền Bắc, giọng Hà Nội đã được nhiều nhà nghiên cứu khảo sát, phân tích. Có thể do nguyên nhân chính là vị thế trung tâm kinh tế, chính trị, xã hội của Hà Nội. Có thể kể đến các tác giả với các công trình tiêu biểu như: Thompson trong A Vietnamese Grammar (Thompson, 1965); Sampson trong Hanoi Dorsal Finals (Sampson, 1969); Alexis Michaud nghiên cứu Final Consonants and Glottalization: New Prespectives from Hanoi, Vietnam (Michaud, 2004); James Kirby nghiên cứu Vietnamese (Hanoi Vietnamese), (Kirby, 2011) - Ở miền Trung, vùng Quảng Bình được Cadière L.

chọn khảo sát ngữ âm phương ngữ Trung. Sau đó là công trình cua Emeneau M. Với công trình Studies in Vietnamese Grammar (Emeneau, 1951). đã chọn phương ngữ Vinh làm đối tượng khảo sát; Harvey M.

và Taylo miêu tả đặc điêm ngữ âm, thanh điệu giọng Huế (Taylor, 1962); Cao Xuân Hạo có khái quát các lược đồ biến đổi của các nguyên âm giọng Quảng Nam theo từng bối cảnh ngữ âm cụ thể (Cao Xuân Hạo, 1986); Vuong Hữu Lễ nhận xét về van trong thé ngữ ở Quảng Nam (Vương Hữu Lễ, 1981). nghiên cứu tiếng Vinh (Ferlus, 1991a) và miêu tả ngữ âm ở Cao Lao Hạ (Quảng Bình) (Ferlus, 1995); Alves M. và Nguyễn Duy Hướng nghiên cứu thé ngữ Thanh Chương (Nghệ An) (Alves & Nguyễn Duy Hương, 2007); Andrea Hoa Phạm nghiên cứu thanh điệu Nghi Lộc (Pham Hoa, 2005); Honda Koichi có những nhận định về giá trị F0 và thức tạo thanh trong thanh điệu tiếng Nghệ (Honda, 2006). V6 Xuân Qué nghiên cứu hệ thống ngữ âm thé ngữ Nghỉ Lộc (Võ Xuân Qué, 1993); Công trình Tir điển tiếng địa phương Nghệ Tinh được thực hiện công phu (Nguyễn Nhã Bản, Hoàng Trọng Canh, Phan Mậu Cảnh, & Nguyễn Hoài Nguyên, 1999); Nguyễn Văn Lợi phân tích thanh điệu của các thé ngữ tại Nghệ An bằng máy tính (Nguyễn Văn Lợi, 2002); Nguyễn Văn Nguyên miêu tả ngữ âm phương ngữ Nghệ Tĩnh (Nguyễn Văn Nguyên, 2003); Trần Trí Dõi miêu tả thanh điệu tiếng Việt ở Cửa Lò thuộc Nghệ An (Trần Trí Dõi, 2002).

Trong cuốn sách Nguồn gốc và sự hình thành giọng Quảng Nam (Pham, 2022), giáo sư Michael Kenstowicz của Đại học MIT (Hoa Kỳ) nhận xét rằng tác giả Andrea Hoa Phạm đã kết hợp phân tích ngôn ngữ học và chứng cứ lịch sử của Việt Nam dé giải thích nguồn gốc của giọng Quang Nam. - Ở miền Nam, Thompson miêu tả âm vị tiếng Sài Gon (Thompson, 1959). Cao Xuân Hạo bàn về vấn đề âm vị dựa trên ngữ liệu giọng Nam Bộ (Cao Xuân Hạo, 1988). Trần Thị Ngọc Lang đưa ra nhận xét về sự khác biệt giữa phương ngữ Nam Bộ so với tiếng Việt toàn dan (Nguyễn Đức Dân & Trần Thị Ngọc Lang, 1983; Tran Thị Ngọc Lang, 1995).

Tác giả Huỳnh Công Tín (2007) với Từ điển từ ngữ Nam Bộ có chứa phần phiên âm âm vị học giúp người đọc thuận tiện hơn khi tìm hiểu ngữ âm giọng Nam Bộ. Một số công trình có áp dụng kỹ thuật thuộc về ngữ âm học thực nghiệm như: Tac giả Dinh Lê Thư bàn về phương thức tạo ra biến thé phụ âm đầu của phương. ngữ Bắc với biểu hiện của phụ âm xát thuần tuý hay phụ âm xát có yếu tố tắc bat đầu (Dinh Lê Thư, 1984); Hoàng Cao Cương miêu tả thanh điệu qua giọng địa phương trên cứ liệu FO (Hoàng Cao Cương, 1989); Nguyễn Văn Lợi & J. Edmondson bàn về thanh điệu và chất giọng trong giọng Bắc (Edmondson & Nguyễn Văn Lợi, 1997); Vũ Kim Bảng trình bay về hệ formant của nguyên âm tiếng Hà Nội (Vũ Kim Bảng, 2002).

Điều này chứng tỏ các giá trị âm học của phụ âm đầu như VOT hay giá trị âm học của nguyên âm (FI, F2) đã được các nhà nghiên cứu dùng làm minh chứng cho đặc điểm âm học của phương ngữ. Hướng nghiên cứu Phương ngữ học lịch sử Từ năm 1902, Cadière L. đã khởi đầu cho việc nghiên cứu ngữ âm tiếng An Nam (Cadière, 1902); Maspero H. thực hiện công trình nghiên cứu các dấu vết lịch sử ngữ âm tiếng miền Trung (Maspero, 1912a); Ferlus M.

nghiên cứu giọng tiền Việt — Mường đã có nhận định về lịch sử ngữ âm tiếng Việt (Ferlus, 1991b); Pinnow & Shorto nghiên cứu, so sánh các ngôn ngữ Đông Nam Á có liên quan đến tiếng Việt (Pinnow & Shorto, 1963); Nguyễn Tài Cần đã so sánh các phụ âm, nguyên âm tiếng Việt với các ngôn ngữ cùng nhóm, họ ngôn ngữ dé truy vết nguồn gốc (Nguyễn Tài Cần, 1997). André-Georges Haudricourt đề cập đến vị trí của tiếng Việt trong các ngôn ngữ Nam A (Haudricourt, 1953), ông bác bỏ ý kiến của H. Maspero về nguồn gốc họ Nam Á của tiếng Việt. Ferlus (1975) đã khai thác thêm tư liệu củng cố cho luận điểm của André-Georges Haudricourt.

Các tác giả này truy vết ngữ âm lịch sử tiếng Việt và so sánh với các ngôn ngữ cùng nhóm, cùng chỉ để phân loại, tái lập sơ đồ nhánh ngôn ngữ. Hướng kết hợp địa lý và lịch sử Shimizu Masaaki (2013) nghiên cứu về tiếng Quảng Nam, chỉ ra những bằng chứng về quá trình biến đổi phụ âm cuối. Bằng việc khảo sát từ hai góc độ, cả lịch đại và đồng đại, tác giả cho rằng, tiếng Quảng Nam được xem như cầu nối giữa phương ngữ Bắc và phương ngữ Nam.