English vietnamese code switching and codemixing language ideologies and identity construction of university students

Nghiên cứu về chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong bối… 80 trang · Ho Chi Minh City University of Law · 2023.

• Tác giả: Nguyen An Khanh
• Người hướng dẫn: Le Nguyen Thao Thy, MA
• Trường học: Ho Chi Minh City University of Law
• Chuyên ngành: Legal English
• Đề tài: English-Vietnamese Code-Switching and Code-Mixing: Language Ideologies and Identity Construction of University Students
• Loại tài liệu: graduation thesis
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENT
• LIST OF ABBREVIATION
• LIST OF TABLES
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER ONE: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale of the Study
• 1.2. Objectives
• 1.3. Research questions
• 1.4. Scope of the Study
• 1.5. Significance of the Study
• 1.6. Structure of the thesis
• 2. CHAPTER TWO: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Code-mixing and code-switching
• 2.2. Communication accommodation theory
• 2.3. Communication accommodation theory, language ideology, and language identity
• 3. CHAPTER THREE: METHODOLOGY
• 3.1. Data collection procedures
• 4. CHAPTER FOUR: RESULTS
• 4.1. Frame and interview report
• 4.2. Participant: Hung, Tr.
• 4.3. Participant: Ngo, Ng.
• 4.4. Commonalities among Participants
• 5. CHAPTER FIVE: DISCUSSION
• 5.1. The Communication Accommodation Theory
• 6. CHAPTER SIX: CONCLUSION
• 6.1. Research questions revisited
• 6.2. Implications for teaching English
• 6.3. Limitations of the study and recommendations for future research
• ABSTRACT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuyển Mã Tiếng Anh Việt Đại học

Nghiên cứu về chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Hiện tượng này, đặc biệt phổ biến trong cộng đồng sinh viên đại học, phản ánh sự giao thoa văn hóa và ngôn ngữ, đồng thời tác động đến tư tưởng ngôn ngữ và quá trình xây dựng bản sắc. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh khác nhau của hiện tượng này, từ lý thuyết đến thực tiễn, nhằm làm sáng tỏ vai trò của nó trong đời sống ngôn ngữ và văn hóa của sinh viên Việt Nam.

1.1. Bối cảnh đa ngôn ngữ và sự trỗi dậy của chuyển mã

Việt Nam, với bối cảnh đa ngôn ngữ đặc trưng, chứng kiến sự gia tăng của hiện tượng chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Điều này xuất phát từ quá trình hội nhập quốc tế, sự phổ biến của tiếng Anh trong giáo dục và công việc, cùng với sự phát triển của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, sinh viên đại học là nhóm sử dụng chuyển mã và trộn mã một cách tự nhiên và linh hoạt trong giao tiếp hàng ngày (Tran, 2014; Le, 2018). Sự phổ biến này đặt ra nhiều câu hỏi về tư tưởng ngôn ngữ, xây dựng bản sắc và ảnh hưởng của chúng đến cộng đồng sinh viên.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu về tư tưởng và bản sắc

Nghiên cứu về tư tưởng ngôn ngữ và xây dựng bản sắc trong bối cảnh chuyển mã và trộn mã có ý nghĩa quan trọng. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách sinh viên đại học Việt Nam tiếp nhận và sử dụng tiếng Anh, cách họ định hình bản sắc cá nhân và cộng đồng thông qua ngôn ngữ. Đồng thời, nghiên cứu này cũng cung cấp những thông tin hữu ích cho việc thiết kế chương trình giảng dạy tiếng Anh hiệu quả hơn, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của sinh viên Việt Nam. Việc nghiên cứu này sẽ đóng góp vào việc hiểu biết về bản sắc của sinh viên trong thế giới hội nhập.

II. Vấn Đề Thách Thức trong Nghiên Cứu Chuyển Mã Anh Việt

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chuyển mã và trộn mã trên thế giới, việc áp dụng các lý thuyết và phương pháp này vào bối cảnh Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Sự phức tạp của tư tưởng ngôn ngữ và quá trình xây dựng bản sắc, cùng với sự đa dạng trong cách sử dụng ngôn ngữ của sinh viên, đòi hỏi những phương pháp nghiên cứu phù hợp và nhạy bén về văn hóa. Hơn nữa, việc thu thập và phân tích dữ liệu liên quan đến chuyển mã và trộn mã cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất tự nhiên và linh hoạt của hiện tượng này.

2.1. Sự phức tạp của tư tưởng ngôn ngữ và bản sắc

Tư tưởng ngôn ngữ và xây dựng bản sắc là những khái niệm trừu tượng và đa chiều, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như văn hóa, xã hội, lịch sử và cá nhân. Việc nghiên cứu các khái niệm này trong bối cảnh chuyển mã và trộn mã đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam, cũng như khả năng phân tích và diễn giải dữ liệu một cách khách quan và toàn diện. Nghiên cứu cần phải xem xét các yếu tố xã hội học và tâm lý học để có thể hiểu được tác động của chuyển mã và trộn mã đến bản sắc của sinh viên.

2.2. Khó khăn trong thu thập và phân tích dữ liệu thực tế

Việc thu thập dữ liệu về chuyển mã và trộn mã trong giao tiếp tự nhiên của sinh viên đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ và ghi chép chi tiết. Phương pháp phỏng vấn cũng cần được thiết kế một cách cẩn thận để khơi gợi những chia sẻ chân thực và sâu sắc từ người tham gia. Hơn nữa, việc phân tích dữ liệu ngôn ngữ phức tạp như chuyển mã và trộn mã đòi hỏi những kỹ năng và công cụ chuyên dụng, cũng như sự am hiểu về các lý thuyết ngôn ngữ học và xã hội học.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khám Phá Tư Tưởng và Bản Sắc

Để giải quyết những thách thức trên, nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính, tập trung vào việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các cuộc phỏng vấn sâu với sinh viên đại học Việt Nam. Phương pháp này cho phép chúng ta khám phá những tư tưởng ngôn ngữ và quá trình xây dựng bản sắc của sinh viên một cách chi tiết và sâu sắc. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sử dụng phân tích diễn ngôn để hiểu rõ hơn về cách sinh viên sử dụng chuyển mã và trộn mã trong các tình huống giao tiếp khác nhau.

3.1. Phỏng vấn sâu Thu thập dữ liệu từ sinh viên

Phỏng vấn sâu là phương pháp chính được sử dụng để thu thập dữ liệu từ sinh viên đại học. Các cuộc phỏng vấn được thiết kế để khám phá những trải nghiệm, suy nghĩ và cảm xúc của sinh viên về việc sử dụng tiếng Anh và tiếng Việt, cũng như những tác động của chuyển mã và trộn mã đến bản sắc của họ. Các câu hỏi phỏng vấn tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngôn ngữ, mục đích sử dụng chuyển mã và trộn mã, và nhận thức của sinh viên về ảnh hưởng của ngôn ngữ đến bản sắc.

3.2. Phân tích diễn ngôn Hiểu cách sinh viên dùng ngôn ngữ

Phân tích diễn ngôn được sử dụng để phân tích các đoạn hội thoại và văn bản do sinh viên tạo ra. Phương pháp này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách sinh viên sử dụng chuyển mã và trộn mã trong các tình huống giao tiếp khác nhau, cũng như cách họ thể hiện tư tưởng ngôn ngữ và bản sắc thông qua ngôn ngữ. Việc phân tích tập trung vào việc xác định các mẫu chuyển mã và trộn mã, phân tích chức năng giao tiếp của chúng, và khám phá mối liên hệ giữa ngôn ngữ và bản sắc.

IV. Ứng Dụng CAT Lý Giải Chuyển Mã Tiếng Anh Việt hiệu quả

Lý thuyết Communication Accommodation Theory (CAT) đóng vai trò quan trọng trong việc lý giải động cơ và mục đích của chuyển mã và trộn mã. CAT cho rằng, người nói có xu hướng điều chỉnh ngôn ngữ của mình để phù hợp với người nghe, nhằm tăng cường sự hiểu biết, đồng cảm và tạo dựng mối quan hệ. Trong bối cảnh chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt, CAT giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách sinh viên sử dụng ngôn ngữ để thể hiện sự gần gũi, thân thiện, hoặc để khẳng định bản sắc và vị thế của mình trong cộng đồng.

4.1. Điều chỉnh ngôn ngữ để hòa nhập Accommodation

Theo CAT, người nói có thể sử dụng chuyển mã và trộn mã để thể hiện sự accommodation, tức là điều chỉnh ngôn ngữ của mình để gần gũi hơn với người nghe. Ví dụ, một sinh viên có thể sử dụng một vài từ tiếng Anh khi nói chuyện với bạn bè để thể hiện sự sành điệu, hiện đại, hoặc để tạo không khí thoải mái, thân thiện. Accommodation là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ xã hội.

4.2. Khẳng định bản sắc Non accommodation qua chuyển mã

Ngược lại, CAT cũng cho thấy rằng người nói có thể sử dụng chuyển mã và trộn mã để thể hiện sự non-accommodation, tức là không điều chỉnh ngôn ngữ của mình để phù hợp với người nghe. Điều này có thể xảy ra khi người nói muốn khẳng định bản sắc riêng, thể hiện sự khác biệt, hoặc muốn tạo khoảng cách với người nghe. Ví dụ, một sinh viên có thể sử dụng nhiều từ tiếng Anh chuyên ngành khi nói chuyện với người không có kiến thức chuyên môn để thể hiện trình độ và vị thế của mình.

V. Kết Quả Tư Tưởng Ngôn Ngữ và Bản Sắc Sinh Viên

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sinh viên đại học Việt Nam có nhiều tư tưởng ngôn ngữ khác nhau về việc sử dụng tiếng Anh và tiếng Việt. Một số sinh viên coi tiếng Anh là công cụ quan trọng để học tập, làm việc và giao tiếp quốc tế, trong khi những người khác lại coi trọng tiếng Việt như một biểu tượng của văn hóa và bản sắc dân tộc. Quá trình xây dựng bản sắc của sinh viên cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi việc sử dụng chuyển mã và trộn mã. Sinh viên có thể sử dụng chuyển mã và trộn mã để thể hiện sự hòa nhập, khẳng định bản sắc, hoặc để tạo ra một bản sắc hỗn hợp, vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính cộng đồng.

5.1. Tiếng Anh Công cụ học tập giao tiếp và hội nhập

Nhiều sinh viên coi tiếng Anh là một công cụ quan trọng để tiếp cận kiến thức, mở rộng cơ hội học tập và làm việc, và giao tiếp với bạn bè quốc tế. Họ sử dụng chuyển mã và trộn mã với tiếng Anh để cải thiện khả năng ngôn ngữ, để dễ dàng diễn đạt ý tưởng, hoặc để thể hiện sự thông thạo và chuyên nghiệp. Điều này phản ánh tư tưởng ngôn ngữ thực dụng, coi trọng vai trò của tiếng Anh trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.2. Tiếng Việt Biểu tượng văn hóa và bản sắc dân tộc

Bên cạnh tiếng Anh, tiếng Việt vẫn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống ngôn ngữ của sinh viên. Nhiều sinh viên coi tiếng Việt là biểu tượng của văn hóa và bản sắc dân tộc, và sử dụng tiếng Việt để thể hiện lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, hoặc để duy trì kết nối với gia đình và cộng đồng. Việc chuyển mã và trộn mã với tiếng Việt có thể được sử dụng để làm phong phú ngôn ngữ, để thể hiện sự sáng tạo, hoặc để truyền tải những thông điệp mang tính văn hóa.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Chuyển Mã Anh Việt

Nghiên cứu về chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực đầy tiềm năng và cần được tiếp tục khám phá. Trong tương lai, các nghiên cứu nên tập trung vào việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng hơn, bao gồm cả định tính và định lượng, để có được bức tranh toàn diện hơn về hiện tượng này. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc nghiên cứu chuyển mã và trộn mã trong các bối cảnh khác nhau, như mạng xã hội, công sở, và gia đình, để hiểu rõ hơn về vai trò của nó trong đời sống ngôn ngữ và văn hóa của người Việt Nam.

6.1. Đề xuất hướng nghiên cứu đa dạng và toàn diện hơn

Để có được cái nhìn toàn diện hơn về hiện tượng chuyển mã và trộn mã, các nghiên cứu trong tương lai nên sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính (như phỏng vấn sâu, quan sát tham gia) và định lượng (như khảo sát, phân tích thống kê). Điều này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cả chiều sâu và chiều rộng của hiện tượng này, cũng như xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng chuyển mã và trộn mã.

6.2. Nghiên cứu trong các bối cảnh giao tiếp khác nhau

Việc nghiên cứu chuyển mã và trộn mã trong các bối cảnh giao tiếp khác nhau (như mạng xã hội, công sở, gia đình) sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của nó trong đời sống ngôn ngữ và văn hóa của người Việt Nam. Mỗi bối cảnh giao tiếp có những đặc điểm riêng, và việc sử dụng chuyển mã và trộn mã có thể khác nhau tùy thuộc vào mục đích giao tiếp, mối quan hệ giữa người nói và người nghe, và các yếu tố văn hóa, xã hội khác.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh (chuyên ngành Tiếng Anh Pháp lý) của tác giả Nguyễn An Khánh, dưới sự hướng dẫn của ThS. Lê Nguyễn Thảo Thy tại Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2023), tập trung nghiên cứu hiện tượng chuyển mã (code-switching) và trộn mã (code-mixing) giữa tiếng Anh và tiếng Việt dưới góc độ ý thức hệ ngôn ngữ (language ideologies) và sự kiến tạo bản sắc (identity construction) của sinh viên đại học.

Bối cảnh thực tiễn của nghiên cứu xuất phát từ thực trạng tiếp xúc ngôn ngữ và bối cảnh đa ngữ ngày càng phát triển tại Việt Nam. Ngôn ngữ đóng vai trò cốt lõi trong việc định hình bản thân và bản sắc của người nói song ngữ (Romaine, 1995; Clyne, 2003). Hành vi đan xen ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp đơn thuần mà còn phản ánh thái độ, giá trị xã hội và cách người nói định vị bản thân trong thời kỳ toàn cầu hóa (Hall & Nilep, 2013). Mặc dù các nghiên cứu quốc tế và một số nghiên cứu tại Việt Nam đã tiếp cận hiện tượng chuyển mã (như Pham, 2020; Nguyen, 2018; Nguyen & Le, 2020), các công trình nghiên cứu chuyên sâu về mối liên hệ giữa trộn mã/chuyển mã với việc kiến tạo ý thức hệ và bản sắc ngôn ngữ ở bậc đại học tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Đề tài xác định 2 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Sinh viên đại học song ngữ Anh - Việt điều hướng (navigate) các ý thức hệ ngôn ngữ khác nhau như thế nào?
2. Sinh viên đại học kiến tạo bản sắc của họ thông qua việc sử dụng chuyển mã và trộn mã giữa tiếng Anh và tiếng Việt theo những cách thức nào?

Đối tượng nghiên cứu là sinh viên đại học tại Việt Nam có năng lực song ngữ Anh - Việt, sử dụng đồng thời cả hai ngôn ngữ trong sinh hoạt hàng ngày và học tập học thuật. Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại môi trường các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận và phương pháp nghiên cứu định tính với các cấu phần cụ thể:

• Khung lý thuyết và khái niệm:

  • Trộn mã (Code-mixing) và Chuyển mã (Code-switching): Dựa trên các định nghĩa của Myers-Scotton (2006) và Gardner-Chloros (2009). Trộn mã là việc lồng ghép từ/cụm từ của một ngôn ngữ vào một câu hoặc phát ngôn của ngôn ngữ khác; chuyển mã là hành vi chuyển đổi qua lại giữa hai hay nhiều ngôn ngữ trong một cuộc hội thoại.
  • Ý thức hệ ngôn ngữ (Language Ideology): Tiếp cận theo quan điểm của Norton & Toohey (2011), De Costa (2011), Warriner (2015) và Park (2017, 2021) về niềm tin, thái độ và giá trị định hình quan điểm của con người về vai trò của ngôn ngữ trong xã hội.
  • Bản sắc ngôn ngữ (Language Identity): Dựa trên khung lý thuyết của Norton (2013) và Pavlenko (2018), nhìn nhận bản sắc là sự đa chiều, linh hoạt và được kiến tạo qua tương tác xã hội.
  • Thuyết Thích ứng Giao tiếp (Communication Accommodation Theory - CAT): Đề xuất bởi Howard Giles (Giles, Coupland, & Coupland, 2010), giải thích cách các cá nhân điều chỉnh phong cách giao tiếp để tìm kiếm sự chấp thuận, giảm khoảng cách xã hội hoặc nhấn mạnh sự khác biệt.

• Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra tường thuật (Narrative Inquiry) (theo Barkhuizen, Benson, & Chik, 2014; Clandinin & Connelly, 2000; Creswell & Creswell, 2018) nhằm khai thác các trải nghiệm chủ quan và câu chuyện thực tế của người tham gia.

• Kỹ thuật chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích (Purposeful sampling) để lựa chọn sinh viên song ngữ đáp ứng tiêu chí nghiên cứu. Danh tính người tham gia được bảo vệ thông qua việc sử dụng tên giả (pseudonyms).

• Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu:

  • Khung tường thuật (Narrative Frame - Phụ lục A): Gửi qua email cho người tham gia và dành thời gian 3 ngày để hoàn thành nhằm thu thập câu chuyện ban đầu.
  • Phỏng vấn bán cấu trúc (Semi-structured Interviews - Phụ lục B): Gồm 2 bộ câu hỏi (mỗi bộ 5 câu hỏi), tập trung lần lượt vào việc điều hướng ý thức hệ ngôn ngữ và quá trình kiến tạo bản sắc.

• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng kỹ thuật Phân tích chủ đề (Thematic Analysis) theo 6 bước của Braun & Clarke (2006) để mã hóa dữ liệu, tìm kiếm và tinh chỉnh các chủ đề nổi bật.

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục khóa luận gồm 6 chương:

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Trình bày lý do chọn đề tài, nêu bật tính cấp thiết của việc nghiên cứu chuyển mã, trộn mã, bản sắc và ý thức hệ ngôn ngữ tại Việt Nam. Xác định mục tiêu nghiên cứu, 2 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm, phạm vi đối tượng, ý nghĩa thực tiễn của đề tài đối với giảng viên, nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và cấu trúc tổng thể của 6 chương trong khóa luận.

Chương 2: Tổng quan tài liệu (Literature Review)

Tổng hợp các công trình nghiên cứu và khái niệm nền tảng:

• Phân biệt hiện tượng trộn mã và chuyển mã, các chức năng giao tiếp và ứng dụng trong cộng đồng người song ngữ châu Á và Việt Nam.
• Khái niệm ý thức hệ ngôn ngữ và tác động đến việc học tập, chính sách ngôn ngữ.
• Bản sắc ngôn ngữ, tính linh hoạt của bản sắc trong bối cảnh toàn cầu hóa.
• Khung lý thuyết Thích ứng Giao tiếp (CAT) và sự giao thoa giữa CAT, ý thức hệ và bản sắc ngôn ngữ.
• Xác định khoảng trống nghiên cứu (research gap) về ý thức hệ ngôn ngữ và bản sắc của sinh viên đại học Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Mô tả chi tiết phương pháp luận định tính:

• Thiết kế nghiên cứu bằng phương pháp điều tra tường thuật (Narrative inquiry).
• Mô tả quy trình chọn mẫu có chủ đích và thông tin tổng quan của các cá nhân tham gia nghiên cứu (sử dụng tên giả):

Tên giả (Pseudonym)	Giới tính	Tuổi	Chuyên ngành	Công việc bán thời gian
Ngan, D.	Nữ	19	Quan hệ Quốc tế (ĐHKHXH&NV - ĐHQG-HCM)	Không
Hung, Tr.	Nam	22	Marketing	Digital Executive
Dung, B.	Nam / Nữ	20	Kế toán (ĐH Kinh tế TP.HCM) / Thiết kế Đồ họa	Họa sĩ (Painter)
Ngo, Ng.	Nữ	21	Quản lý & Sản xuất Truyền thông (ĐH Hoa Sen)	Freelancer

• Trình bày công cụ thu thập (Khung tường thuật, phỏng vấn bán cấu trúc), quy trình thu thập dữ liệu qua email/phỏng vấn và các bước phân tích chủ đề theo Braun & Clarke (2006).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu (Results)

Trình bày báo cáo chi tiết từ khung tường thuật và phỏng vấn của từng người tham gia cùng các điểm tương đồng:

• Ngan, D.: Sinh viên năm hai ngành Quan hệ Quốc tế. Yêu cầu đầu vào chương trình đạt chuẩn IELTS 6.5. Sử dụng tiếng Anh chủ yếu cho thuật ngữ chuyên ngành và tiếng lóng (slang) với bạn bè; gia đình có chút băn khoăn về việc dịch thuật khi giao tiếp song ngữ. Áp dụng chiến lược đọc bài báo học thuật theo trình tự: tóm tắt (abstract) $\rightarrow$ phương pháp $\rightarrow$ khung lý thuyết $\rightarrow$ kết luận.
• Hung, Tr.: Sinh viên chuyên ngành Marketing kiêm Digital Executive. Khóa học theo chuẩn Úc với hơn 90% thời lượng sử dụng tiếng Anh. Anh chuyển sang tiếng Việt khi giải thích vấn đề phức tạp hoặc chèn tiếng Việt khi nói tiếng Anh để thể hiện sự tôn trọng với người lớn tuổi.
• Dung, B.: Sinh viên ngành Kế toán tại ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH). Sử dụng tiếng Anh chuyên ngành đối với các khái niệm kế toán tài chính như FIFO, LIFO, ACCA, CFA. Trong giao tiếp thường nhật với bạn bè, thường kết hợp tiếng lóng, meme, âm thanh xu hướng trên TikTok (như "side eye", "smerk"). Từng gặp phản ứng mỉa mai từ người phỏng vấn tuyển dụng khi nói pha trộn ngôn ngữ.
• Bao, L.: Sinh viên năm hai ngành Thiết kế Đồ họa tại ĐH Văn Lang. Sử dụng từ điển trực tuyến để hỗ trợ ngôn ngữ; trộn tiếng Anh và các ngôn ngữ khác (tiếng Hàn, Pháp, Nhật, Thái từ phim ảnh) để thể hiện sự hài hước, cá tính; nhận thấy thế hệ người lớn tuổi thường cảm thấy khó chịu trước việc nói xen tiếng Anh.
• Ngo, Ng.: Sinh viên năm ba ngành Quản lý & Sản xuất Truyền thông tại ĐH Hoa Sen. Học các môn như Digital Marketing, Project Management hoàn toàn bằng tiếng Anh. Trộn mã tiếng Anh giúp cô thể hiện cảm xúc một cách tự nhiên, tránh cảm giác "sến súa" (cheesy) vì xã hội Việt Nam ít có thói quen dùng các từ ngữ khẳng định tình cảm (words of affirmation) hàng ngày. Từng bị nhìn với ánh mắt kỳ lạ hoặc bị hiểu nhầm không phải người Việt khi nói hoàn toàn bằng tiếng Anh.
• Điểm chung giữa các đối tượng: Đều nhận thấy chuyển mã/trộn mã giúp tăng hiệu quả giao tiếp, thể hiện chuyên môn và xây dựng kết nối xã hội, đồng thời nhận thức rõ sự khác biệt trong phản ứng giữa các nhóm thế hệ.

Chương 5: Thảo luận (Discussion)

Thảo luận các phát hiện dựa trên Thuyết Thích ứng Giao tiếp (CAT), làm rõ cách sinh viên vận dụng các chiến lược hội tụ (convergence) hoặc phân kỳ (divergence) ngôn ngữ tùy thuộc vào đối tượng giao tiếp (bạn bè, thầy cô, đồng nghiệp, người lớn tuổi) và bối cảnh (học thuật, công sở, đời thường).

Chương 6: Kết luận (Conclusion)

Tổng kết câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu, đưa ra các hàm ý đối với việc giảng dạy tiếng Anh, nêu rõ các hạn chế của đề tài và đề xuất định hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:

  • Về điều hướng ý thức hệ ngôn ngữ: Sinh viên nhận thức rõ tiếng Anh là biểu trưng của sự hội nhập, chuyên nghiệp và chuẩn mực quốc tế trong môi trường đại học và thị trường lao động. Tuy nhiên, họ vẫn coi trọng tiếng Việt là ngôn ngữ mẹ đẻ gắn liền với bản sắc dân tộc. Sinh viên chủ động điều chỉnh hành vi ngôn ngữ: dùng tiếng Anh cho thuật ngữ chuyên sâu (ACCA, CFA, Digital Marketing...), dùng tiếng Việt trong bối cảnh thân mật gia đình và chuyển ngữ linh hoạt trong nhóm bạn bè cùng trang lứa.
  • Về kiến tạo bản sắc: Chuyển mã và trộn mã là phương tiện để sinh viên thể hiện cá tính hiện đại (Gen Z), khẳng định năng lực chuyên môn, kết nối xã hội và bộc lộ cảm xúc một cách thoải mái, giảm bớt sự e ngại trong giao tiếp văn hóa truyền thống.
  • Phản ứng xã hội đa chiều: Môi trường bạn bè và đồng nghiệp trẻ đánh giá cao sự linh hoạt song ngữ; ngược lại, thế hệ người lớn tuổi hoặc một số nhà tuyển dụng truyền thống vẫn tồn tại định kiến, coi việc trộn mã là hành vi phô trương.

• Đóng góp của khóa luận:

  • Cung cấp dữ liệu định tính thực tế về hành vi ngôn ngữ của sinh viên đại học tại Việt Nam, bổ sung vào khoảng trống nghiên cứu về sự kết hợp giữa ý thức hệ ngôn ngữ, bản sắc và Thuyết Thích ứng Giao tiếp (CAT).
  • Đề xuất hàm ý sư phạm: Giảng viên và nhà quản lý giáo dục cần nhìn nhận chuyển mã và trộn mã như một phần tự nhiên của năng lực song ngữ, từ đó xây dựng phương pháp giảng dạy linh hoạt, tôn trọng bản sắc của người học thay vì cấm đoán cứng nhắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính với quy mô mẫu nhỏ (chọn mẫu có chủ đích), tập trung vào một số sinh viên tại các trường đại học ở TP.HCM nên chưa đại diện cho toàn bộ cộng đồng người học song ngữ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Thực hiện các nghiên cứu so sánh (comparative studies) giữa các nhóm sinh viên thuộc các vùng miền hoặc khối ngành khác nhau.
  • Áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods approach) kết hợp khảo sát định lượng diện rộng và phỏng vấn sâu.
  • Nghiên cứu hiện tượng chuyển mã/trộn mã dưới các góc độ văn hóa xã hội sâu rộng hơn.
  • Mở rộng nghiên cứu hành vi chuyển mã trong bối cảnh giao tiếp qua trung gian công nghệ (technology-mediated communication), chẳng hạn như trên mạng xã hội và nền tảng số.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ học Ứng dụng, Xã hội học Ngôn ngữ (Sociolinguistics) muốn tham khảo cách thiết kế nghiên cứu theo phương pháp điều tra tường thuật (Narrative Inquiry).
• Người nghiên cứu muốn vận dụng Thuyết Thích ứng Giao tiếp (CAT) kết hợp với các lý thuyết về ý thức hệ (Language Ideology) và bản sắc ngôn ngữ (Language Identity).
• Phần Đề cương phỏng vấn và Khung tường thuật (Phụ lục A, B) là biểu mẫu tham khảo tốt cho việc thiết kế công cụ thu thập dữ liệu định tính.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận này nghiên cứu trên nhóm đối tượng cụ thể nào? Nghiên cứu tập trung vào các sinh viên đại học song ngữ Anh - Việt tại Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc các trường như ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG-HCM), ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH), ĐH Văn Lang, ĐH Hoa Sen, với các chuyên ngành đa dạng (Quan hệ Quốc tế, Marketing, Kế toán, Thiết kế Đồ họa, Quản lý Truyền thông).

2. Phương pháp thu thập dữ liệu chính của khóa luận là gì? Tác giả sử dụng phương pháp điều tra tường thuật (Narrative inquiry) kết hợp hai công cụ: Khung tường thuật (Narrative frame) gửi qua email (cho người tham gia 3 ngày hoàn thành) và các buổi phỏng vấn bán cấu trúc chuyên sâu (Semi-structured post-interviews).

3. Khung lý thuyết chính được sử dụng để phân tích dữ liệu là gì? Khung lý thuyết nòng cốt bao gồm Thuyết Thích ứng Giao tiếp (Communication Accommodation Theory - CAT của Howard Giles), kết hợp với các lý thuyết về Ý thức hệ ngôn ngữ (Norton & Toohey, De Costa, Warriner, Park) và Bản sắc ngôn ngữ (Norton, Pavlenko).

4. Vì sao các sinh viên trong nghiên cứu lại sử dụng trộn mã Anh - Việt trong giao tiếp? Các lý do chính được văn bản nêu gồm: thiếu thuật ngữ tiếng Việt tương đương chính xác trong ngành học (FIFO, LIFO, ACCA, Digital Marketing...); thói quen cập nhật xu hướng mạng xã hội/tiếng lóng (meme, TikTok trends); thể hiện sự thoải mái và tự nhiên trong bộc lộ cảm xúc mà tiếng Việt truyền thống có thể tạo cảm giác "sến" (cheesy); và nâng cao hiệu quả giao tiếp với đối tác/đồng nghiệp.

5. Người tham gia nghiên cứu đã gặp phải những phản ứng tiêu cực nào khi sử dụng tiếng Anh hoặc trộn mã? Một số sinh viên gặp phải định kiến cho rằng họ đang phô trương kỹ năng (showing off); gặp ánh mắt kỳ lạ hoặc nghi ngờ về độ thuần thục tiếng Việt khi nói hoàn toàn bằng tiếng Anh; bị người lớn tuổi bực bội, khó hiểu do khoảng cách thế hệ; hoặc bị người phỏng vấn tuyển dụng mỉa mai khi trả lời bằng ngôn ngữ pha trộn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn An Khánh đã làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa hành vi chuyển mã/trộn mã tiếng Anh - Việt với việc định hình ý thức hệ và bản sắc của sinh viên đại học. Thông qua phương pháp điều tra tường thuật và khung lý thuyết Thích ứng Giao tiếp (CAT), nghiên cứu chỉ ra rằng việc đan xen ngôn ngữ là một chiến lược giao tiếp thích ứng linh hoạt, phản ánh năng lực hòa nhập văn hóa và định vị bản thân trong thời đại toàn cầu hóa. Đây là công trình tham khảo giá trị cho các nghiên cứu thuộc lĩnh vực xã hội học ngôn ngữ và phương pháp giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF LAW GRADUATION THESIS B. DEGREE IN ENGLISH Major: Legal English ENGLISH-VIETNAMESE CODE-SWITCHING AND CODE- MIXING: LANGUAGE IDEOLOGIES AND IDENTITY CONSTRUCTION OF UNIVERSITY STUDENTS Supervisor: LE NGUYEN THAO THY, MA Student: NGUYEN AN KHANH Student ID: 195 220 201 0020 Class: 112 – LE44A Ho Chi Minh City, 2023 STATEMENT OF AUTHORSHIP I certify that this thesis entitled “English-Vietnamese code-switching and code-mixing: Language ideologies and identity construction of university students” is my own work. Except where reference is made in the text of the thesis, this thesis does not contain material published elsewhere or extracted in whole or in part from a thesis by which I have qualified for or been awarded another degree or diploma. No other person’s work has been used without due acknowledgement in the main text of the thesis.

This thesis has not been submitted for the award of any degree or diploma in any other tertiary institution. Ho Chi Minh City, 20th April, 2023 Nguyen An Khanh i ACKNOWLEDGEMENT Being one of the students who is able to finish the graduation thesis is a wonderful honor for me since I have always wished to conduct a comprehensive investigation on a subject that interests me. The road toward finishing the graduation thesis is valuable. That is absolutely not a pleasurable and pleasant time for me to accomplish this paper.

I must thus use the entire first page to express my gratitude to my dearest people. I would like to express my sincere gratitude to my thesis advisor, Le Nguyen Thao Thy, for her unwavering support, invaluable guidance, and insightful feedback throughout the research process. Her dedication, expertise, and encouragement have been instrumental in shaping my ideas and helping me to achieve my goals. I want to convey my sincere gratitude to my family for their constant support and encouragement.

To grandma, dad and my stubborn little sister, your love and understanding have been my pillars of strength, and I could not have completed this work without your help. Thank you for offering me words of encouragement when I felt stuck or frustrated, and for simply being there for me whenever I needed it in spite of my short temper and unstable mental condition. To mom, even though you're far away, I am grateful for everything you have done for me. Thank you for being my rock and for always believing in me.

I want to give a shoutout to my squad, my ride-or-dies, my partners in crime who helped me survive the thesis writing process. You guys were my constant source of motivation, from sending me memes to keep me laughing, to making sure I didn't pull my hair out in frustration. Thanks for being my research assistants, and cheerleaders all rolled into one. And for those late-night brainstorming sessions, pizza runs, and caffeine-fueled study sessions that kept us all going.

I couldn't have done it without you guys: nhim, dung, bon, the “ai cuoi truoc” team and more friends I can’t name here. I want to give a huge shoutout to Seventeen and their music for being my source of inspiration during the thesis writing process. Your songs helped me through those late-night study sessions and provided a much-needed break when I needed to clear my mind. Your message of self-love, hard work, and perseverance inspired me to push through the difficulties and never give up on my dreams.

ii LIST OF ABBREVIATION ACCA Association of Chartered Certified Accountants CAT Communication Accomodation Theory CFA Chartered Financial Analyst ELL English Language Learners ESL English as a Second Language F Female FIFO First-in, first-out LIFO Last-in, first-out M Male SLA Second Language Acquisition VNUHCM Vietnam National University of Ho Chi Minh City iii LIST OF TABLES Table 1.20 iv TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP. ii LIST OF ABBREVIATION .iii LIST OF TABLES. iv TABLE OF CONTENTS. vii CHAPTER ONE: INTRODUCTION .1 Rationale of the Study .4 Scope of the Study .5 Significance of the Study .6 Structure of the thesis .4 CHAPTER TWO: LITERATURE REVIEW .1 Code-mixing and code-switching .4 Communication accommodation theory .5 Communication accommodation theory, language ideology, and language identity .