Luận văn thạc sĩ về hành vi nhà đầu tư và cảm tính trong thị trường chứng khoán Việt Nam

Chuyên đề hành vi nhà đầu tư và cảm tính trong kinh doanh chứng khoán tại Việt Nam, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao

• Tác giả: Trần Ngọc Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hành Vi Nhà Đầu Tư Và Cảm Tính Trong Kinh Doanh Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan nội dung
• 1.4. Mô hình lý thuyết: Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính: Bằng chứng thiếu hiệu quả của TTCK Úc
• 1.5. Công trình nghiên cứu thị trường về hành vi của nhà đầu tư Ấn Độ
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ
• 2.1. Lý thuyết về kinh doanh theo cảm tính
• 2.1.1. Nhà đầu tư theo cảm tính
• 2.1.2. Rủi ro kinh doanh theo yếu tố cảm tính
• 2.1.3. Các nghiên cứu liên quan từ trước về giao dịch theo cảm tính: nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm
• 3. PHẦN 3: MÔ HÌNH, DỮ LIỆU PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: NGHIÊN CỨU VỀ KINH DOANH THEO CẢM TÍNH VÀ HÀNH VI NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 4.1. Nhìn lại diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam qua các giai đoạn
• 4.2. Các biểu hiện giao dịch theo cảm tính ở Việt Nam
• 4.2.1. Phản ứng thái quá
• 4.2.2. Phản ứng chậm
• 4.2.3. Kết luận chung
• 4.3. Nghiên cứu thị trường về Hành vi của các nhà đầu tư Việt Nam
• 4.3.1. Phân tích mô tả
• 4.3.2. Phân tích nhân tố - Kết luận
• 4.3.3. Phân tích cụm - Kết luận
• 5. PHẦN 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Ưu và nhược điểm của các nhóm đầu tư
• 5.2. Các nền tảng, giải pháp thuộc về các cơ quan có thẩm quyền
• 5.3. Nguyên nhân, nguồn gốc của hành động kinh doanh không hợp lý ở thị trường chứng khoán Việt Nam
• 5.4. Giải pháp, nhận diện đầu tư theo cảm tính
• 6. PHẦN 6: KẾT LUẬN
• 6.1. Hướng phát triển của đề tài
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA TÂM LÝ NHÀ ĐẦU TƯ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi nhà đầu tư

Nghiên cứu hành vi nhà đầu tư là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính, đặc biệt là trong bối cảnh kinh doanh chứng khoán tại Việt Nam. Hành vi của nhà đầu tư không chỉ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế mà còn bởi cảm tính trong đầu tư. Các nhà đầu tư thường có xu hướng đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc và tâm lý, dẫn đến những hành động không hợp lý. Theo lý thuyết tài chính hành vi, nhà đầu tư có thể bị chi phối bởi những yếu tố như sự tự tin thái quá, phản ứng thái quá với thông tin thị trường, và ảnh hưởng từ cộng đồng. Những yếu tố này có thể dẫn đến hiện tượng giao dịch theo cảm tính, nơi mà quyết định đầu tư không dựa trên phân tích cơ bản mà chủ yếu dựa vào cảm xúc và tâm lý. Điều này đặc biệt rõ ràng trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam, nơi mà sự thiếu minh bạch và thông tin không đầy đủ có thể làm gia tăng cảm giác bất an cho nhà đầu tư.

1.1. Tâm lý nhà đầu tư

Tâm lý nhà đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hành vi đầu tư. Các nghiên cứu cho thấy rằng nhà đầu tư thường có xu hướng phản ứng thái quá trước những biến động của thị trường. Họ có thể trở nên quá lạc quan khi thị trường tăng và bi quan khi thị trường giảm. Điều này dẫn đến việc họ đưa ra quyết định đầu tư không hợp lý, như mua vào khi giá cao và bán ra khi giá thấp. Tâm lý nhà đầu tư không chỉ ảnh hưởng đến quyết định cá nhân mà còn có thể tạo ra những xu hướng lớn trong thị trường, dẫn đến hiện tượng bầy đàn trong giao dịch. Sự thiếu hiểu biết về các yếu tố cơ bản và sự phụ thuộc vào cảm xúc có thể làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư, đặc biệt trong những thời điểm thị trường biến động mạnh.

II. Cảm tính và quyết định đầu tư

Cảm tính trong đầu tư là một yếu tố không thể bỏ qua khi phân tích hành vi của nhà đầu tư. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cảm xúc có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư cá nhân. Các nhà đầu tư thường bị chi phối bởi những cảm xúc như sợ hãi, tham lam, và sự tự tin thái quá. Những cảm xúc này có thể dẫn đến những quyết định đầu tư không hợp lý, như việc đầu tư vào những cổ phiếu nóng mà không xem xét kỹ lưỡng các yếu tố cơ bản. Quyết định đầu tư dựa trên cảm tính có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, như thua lỗ lớn trong những giai đoạn thị trường không ổn định. Việc nhận diện và kiểm soát cảm xúc trong đầu tư là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

2.1. Rủi ro trong đầu tư cảm tính

Rủi ro trong đầu tư cảm tính là một trong những vấn đề lớn mà nhà đầu tư phải đối mặt. Khi nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc, họ có thể không nhận thức được những rủi ro tiềm ẩn. Rủi ro trong đầu tư có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm sự biến động của thị trường, thông tin không chính xác, và sự thay đổi trong tâm lý thị trường. Những nhà đầu tư theo cảm tính thường không có kế hoạch rõ ràng và dễ bị ảnh hưởng bởi những tin đồn hoặc xu hướng chung. Điều này có thể dẫn đến việc họ tham gia vào những giao dịch không hợp lý, gây ra thiệt hại tài chính nghiêm trọng. Do đó, việc hiểu rõ về rủi ro trong đầu tư và phát triển một chiến lược đầu tư hợp lý là rất cần thiết để bảo vệ tài sản của mình.

III. Ứng dụng tâm lý học trong đầu tư

Tâm lý học có thể được áp dụng để hiểu rõ hơn về hành vi của nhà đầu tư. Việc nghiên cứu các yếu tố tâm lý có thể giúp nhà đầu tư nhận diện được những cảm xúc và hành vi của chính mình trong quá trình đầu tư. Ứng dụng tâm lý học vào đầu tư không chỉ giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về bản thân mà còn giúp họ đưa ra những quyết định đầu tư hợp lý hơn. Các nhà đầu tư có thể học cách kiểm soát cảm xúc của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Việc áp dụng các nguyên lý tâm lý học vào đầu tư có thể giúp nhà đầu tư phát triển một chiến lược đầu tư bền vững và hiệu quả hơn.

3.1. Chiến lược đầu tư dựa trên tâm lý

Chiến lược đầu tư dựa trên tâm lý có thể giúp nhà đầu tư tối ưu hóa quyết định của mình. Bằng cách nhận diện và hiểu rõ các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi đầu tư, nhà đầu tư có thể phát triển các chiến lược để kiểm soát cảm xúc và đưa ra quyết định hợp lý hơn. Chiến lược đầu tư này có thể bao gồm việc thiết lập các quy tắc rõ ràng cho việc mua và bán cổ phiếu, cũng như việc theo dõi và đánh giá tâm lý thị trường. Việc áp dụng các chiến lược này có thể giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lời trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những biến động phức tạp, đặc biệt từ năm 2007 đến nay. Trong giai đoạn thăng hoa năm 2007, chỉ số VN-Index tăng mạnh nhưng không dựa trên cơ sở vững chắc, dẫn đến hiện tượng bong bóng giá cổ phiếu. Từ năm 2008, thị trường chứng khoán có dấu hiệu chững lại, thậm chí suy giảm, khiến nhiều nhà đầu tư mất niềm tin và rút lui. Nhiều nguyên nhân được xác định, trong đó có sự ảnh hưởng mạnh mẽ của giao dịch theo cảm tính và hành vi nhà đầu tư không hợp lý. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu tìm kiếm bằng chứng về giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời phân tích các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại TP. Hồ Chí Minh với dữ liệu khảo sát từ 77 nhà đầu tư cá nhân, sử dụng phương pháp phân tích định lượng và mô hình giao dịch dựa trên thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học giúp nhà đầu tư và nhà quản lý nhận diện và kiểm soát các hành vi đầu tư theo cảm tính, góp phần nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tài chính hành vi và mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính. Lý thuyết tài chính hành vi cho rằng nhà đầu tư không hoàn toàn hợp lý mà bị chi phối bởi các yếu tố tâm lý như quá tự tin, lệch lạc nhận thức, và hiệu ứng bầy đàn. Mô hình giao dịch của Vikash Ramiah và Sinclair Davidson phân biệt hai nhóm nhà đầu tư: nhà đầu tư theo thông tin và nhà đầu tư theo cảm tính (noise traders). Mô hình này giải thích các hiện tượng phản ứng thái quá, phản ứng chậm và lỗi giá do thông tin trên thị trường. Các khái niệm chính bao gồm: giao dịch theo cảm tính, rủi ro giao dịch theo cảm tính, phản ứng thái quá, phản ứng chậm, và lỗi giá do thông tin. Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư từ nghiên cứu thị trường Ấn Độ, phân loại các yếu tố thành cá nhân, cộng đồng, quan hệ quen biết và quy tắc cơ bản.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là khảo sát 77 nhà đầu tư cá nhân tại TP. Hồ Chí Minh, thu thập thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư qua bảng câu hỏi gồm 20 câu hỏi chia thành 4 nhóm yếu tố. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên thuận tiện nhằm phản ánh đa dạng đặc điểm nhà đầu tư. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS với các kỹ thuật: phân tích mô tả, phân tích tương quan, phân tích nhân tố để rút gọn các biến thành các nhân tố chính, và phân tích cụm để phân nhóm nhà đầu tư theo đặc điểm hành vi. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2007 đến 2013, giai đoạn có nhiều biến động trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích định tính tổng hợp các quan điểm lý thuyết và phân tích định lượng từ dữ liệu khảo sát nhằm đảm bảo tính khách quan và sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bằng chứng về giao dịch theo cảm tính trên thị trường Việt Nam: Qua phân tích mô hình giao dịch dựa trên thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính, thị trường chứng khoán Việt Nam thể hiện các biểu hiện phản ứng thái quá và phản ứng chậm với thông tin. Cụ thể, trong nhiều ngày giao dịch, chỉ số VN-Index có những biến động không phù hợp với giá trị cơ bản của cổ phiếu, phản ánh sự chi phối của giao dịch theo cảm tính. Ví dụ, năm 2007, chỉ số VN-Index tăng từ khoảng 900 điểm lên 1100 điểm chỉ trong vài tháng, vượt quá giá trị thực, tạo bong bóng giá. Tỷ lệ vi phạm giả thuyết thị trường hiệu quả được ước tính trên 60% trong các ngày có thông tin quan trọng.

2. Ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý đến hành vi nhà đầu tư: Phân tích nhân tố từ dữ liệu khảo sát cho thấy bảy nhân tố chính ảnh hưởng đến hành vi nhà đầu tư, trong đó yếu tố quy tắc cơ bản (doanh thu, lợi nhuận, EPS, PE, dự án tương lai) có điểm trung bình cao nhất, chiếm khoảng 30% ảnh hưởng tổng thể. Yếu tố cá nhân (đạo đức công ty, trách nhiệm xã hội) và yếu tố cộng đồng (bình luận chuyên môn, tâm lý thị trường) cũng có ảnh hưởng đáng kể, chiếm khoảng 25%. Yếu tố quan hệ quen biết (bạn bè, người thân) chiếm khoảng 20%. Phân tích cụm cho thấy nhóm nhà đầu tư nữ chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi yếu tố cá nhân, trong khi nhóm nam tập trung vào quy tắc cơ bản.

3. Phân bố đặc điểm nhà đầu tư: Trong mẫu khảo sát, 61% là nữ, 39% là nam; 54,5% nhà đầu tư trong độ tuổi 25-30, 28,6% dưới 24 tuổi và 16,9% trên 31 tuổi. Kinh nghiệm đầu tư phân bố đa dạng, với khoảng 40% có kinh nghiệm dưới 2 năm. Kết quả phân tích tương quan cho thấy các nhóm yếu tố cá nhân, cộng đồng, quan hệ quen biết và quy tắc cơ bản có mức độ tương quan thấp đến trung bình, cho thấy các yếu tố này tác động độc lập đến hành vi đầu tư.

4. Biểu hiện giao dịch theo cảm tính: Nhà đầu tư Việt Nam thường có phản ứng thái quá khi thị trường tăng nóng, dẫn đến bong bóng giá cổ phiếu, và phản ứng chậm khi thị trường có thông tin tích cực như giảm lãi suất. Ví dụ, trong năm 2012-2013, mặc dù lãi suất giảm, thị trường chứng khoán không có phản ứng tăng đột biến, phản ánh sự thận trọng và phản ứng chậm của nhà đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hiện tượng trên là do nhà đầu tư Việt Nam còn hạn chế về kiến thức chuyên môn, dễ bị ảnh hưởng bởi các thông tin không chính thống, tin đồn và tâm lý bầy đàn. So với các nghiên cứu tại thị trường Ấn Độ và Úc, kết quả nghiên cứu tại Việt Nam tương đồng về sự tồn tại của giao dịch theo cảm tính và ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng tại Việt Nam có phần cao hơn do đặc thù thị trường mới phát triển, thiếu minh bạch và quản lý chưa chặt chẽ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm trung bình các yếu tố ảnh hưởng và bảng tóm tắt các biểu hiện giao dịch theo cảm tính, giúp minh họa rõ nét sự chi phối của cảm tính trong quyết định đầu tư. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và kiến thức tài chính cho nhà đầu tư, đồng thời cải thiện khung pháp lý và minh bạch thông tin trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo về tài chính hành vi, phân tích cơ bản và kỹ thuật đầu tư nhằm giúp nhà đầu tư nhận diện và kiểm soát cảm xúc khi ra quyết định. Mục tiêu giảm tỷ lệ giao dịch theo cảm tính ít nhất 20% trong vòng 2 năm, do các cơ quan quản lý phối hợp với các tổ chức tài chính thực hiện.

2. Cải thiện minh bạch và chất lượng thông tin trên thị trường: Siết chặt quy định công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết, đảm bảo thông tin chính xác, kịp thời và dễ tiếp cận. Mục tiêu nâng cao chỉ số minh bạch thông tin lên trên 80% trong 3 năm, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán chủ trì.

3. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và giám sát hành vi giao dịch: Áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn để phát hiện các dấu hiệu giao dịch theo cảm tính và hành vi bầy đàn, từ đó cảnh báo kịp thời cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Mục tiêu giảm thiểu các biến động bất thường trên thị trường trong vòng 1 năm, do các công ty chứng khoán và cơ quan quản lý phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp: Đa dạng hóa các sản phẩm đầu tư có tính ổn định và ít rủi ro nhằm thu hút nhà đầu tư dài hạn, giảm thiểu sự tham gia của nhà đầu tư theo cảm tính. Mục tiêu tăng tỷ lệ đầu tư dài hạn lên 30% trong 3 năm, do các công ty quản lý quỹ và ngân hàng thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân: Giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, từ đó nâng cao khả năng kiểm soát cảm xúc và ra quyết định hợp lý, giảm thiểu rủi ro do giao dịch theo cảm tính.

2. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và bền vững của thị trường, đồng thời phát triển các công cụ giám sát hành vi giao dịch.

3. Các tổ chức tài chính và công ty chứng khoán: Hỗ trợ trong việc thiết kế các sản phẩm tài chính phù hợp với hành vi nhà đầu tư, đồng thời phát triển các chương trình đào tạo và tư vấn đầu tư hiệu quả.

4. Nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu sâu về tài chính hành vi, mô hình giao dịch theo cảm tính và ứng dụng thực tiễn tại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Giao dịch theo cảm tính là gì?
   Giao dịch theo cảm tính là các quyết định mua bán chứng khoán dựa trên cảm xúc, tin đồn hoặc xu hướng thị trường thay vì dựa trên các yếu tố cơ bản và phân tích kỹ thuật. Ví dụ, nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì tin đồn tích cực mà không xem xét báo cáo tài chính.

2. Tại sao nhà đầu tư Việt Nam dễ bị ảnh hưởng bởi giao dịch theo cảm tính?
   Do hạn chế về kiến thức tài chính, thiếu kinh nghiệm và môi trường thông tin chưa minh bạch, nhà đầu tư thường bị chi phối bởi tâm lý bầy đàn và các thông tin không chính xác, dẫn đến quyết định đầu tư không hợp lý.

3. Phản ứng thái quá và phản ứng chậm trên thị trường chứng khoán là gì?
   Phản ứng thái quá là khi nhà đầu tư phản ứng quá mức với thông tin, đẩy giá cổ phiếu lên hoặc xuống vượt xa giá trị thực. Phản ứng chậm là khi nhà đầu tư không kịp thời điều chỉnh giá cổ phiếu theo thông tin mới, gây ra sự lệch pha trên thị trường.

4. Làm thế nào để giảm thiểu ảnh hưởng của giao dịch theo cảm tính?
   Nâng cao kiến thức tài chính, tăng cường minh bạch thông tin, xây dựng hệ thống cảnh báo và giám sát hành vi giao dịch, đồng thời phát triển các sản phẩm đầu tư phù hợp giúp nhà đầu tư ra quyết định hợp lý hơn.

5. Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính có ý nghĩa gì?
   Mô hình này giúp phân biệt tác động của nhà đầu tư theo thông tin và nhà đầu tư theo cảm tính lên giá cổ phiếu, từ đó đánh giá mức độ hiệu quả của thị trường và nhận diện các hiện tượng như phản ứng thái quá, phản ứng chậm hay lỗi giá do thông tin.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của giao dịch theo cảm tính trên thị trường chứng khoán Việt Nam với các biểu hiện phản ứng thái quá và phản ứng chậm.
• Hành vi nhà đầu tư bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố tâm lý, trong đó quy tắc cơ bản vẫn giữ vai trò quan trọng nhất, nhưng các yếu tố cá nhân và cộng đồng cũng có ảnh hưởng đáng kể.
• Thị trường chứng khoán Việt Nam chưa hoàn toàn hiệu quả do sự chi phối của các giao dịch theo cảm tính và hạn chế về minh bạch thông tin.
• Cần có các giải pháp đồng bộ từ đào tạo nhà đầu tư, cải thiện minh bạch thông tin đến giám sát hành vi giao dịch để nâng cao hiệu quả thị trường.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chương trình đào tạo, hoàn thiện khung pháp lý và áp dụng công nghệ giám sát nhằm giảm thiểu rủi ro do giao dịch theo cảm tính, góp phần phát triển thị trường chứng khoán bền vững.

Hành động ngay: Các nhà đầu tư và cơ quan quản lý nên phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để nâng cao chất lượng đầu tư và ổn định thị trường chứng khoán Việt Nam trong tương lai gần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề với mô hình này và nhận ra tầm quan trọng của nhà giao dịch theo cảm tính vì nó góp phần vào tính thanh khoản của thị trường. Ông cũng kết luận rằng "Thông tin theo cảm tính làm cho thị trường tài chính tồn tại, nhưng cũng làm cho nó không hoàn hảo." Hiện nay, giao dịch theo cảm tính chiếm một vị trí quan trọng trong lý thuyết tài chính. Nó đã trở thành nền tảng của lý thuyết cấu trúc vi mô thị trường kể từ khi Kyle (1985). Nó đã được đề xuất như một lời giải thích cho các tài sản có giá "bất thường" cũng như "những biến động quá mức khó giải thích" đầu tiên được ghi bởi Shiller (1981) và LeRoy và Porter (1981).

Và giao dịch theo cảm tính đóng một vai trò trung tâm trong các tài liệu đang phát triển về tài chính hành vi. Ví dụ, De Long, Shleifer, Summers, và Waldman (1990) cho thấy rủi ro giao dịch theo cảm tính là một giới hạn chênh lệch giá đáng kể mà nó có thể gây trở ngại cho thị trường về mặt thông tin hiệu quả. Sự quan tâm nghiên cứu về việc này tiếp tục tăng khi các vấn đề về nhận dạng của giao dịch theo cảm tính đã được đơn giản hóa bởi Shefrin và Statman (1994), người đã phân loại rằng bất kỳ giao dịch nào giao dịch không dựa trên thông tin là giao dịch theo cảm tính. Điều này dẫn đến sự phát triển của một số mô hình như SIA, Starks và Tinic (2001), Osler (1998) và Ramiah và Davidson (2007), họ nỗ lực để tính toán được giao dịch theo cảm tính.

Trong khi các nghiên cứu trước đây tập trung vào sự phát triển của các mô hình để nắm bắt các giao dịch theo cảm tính, thì nhiều nghiên cứu hiện nay được thực hiện để kiểm tra tính phù hợp của các mô hình hiện có. Về nghiên cứu thực nghiệm, các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực này cũng cho các kết quả khác nhau. French và Roll (1986) kết luận rằng giao dịch theo cảm tính gây ra chỉ một phần nhỏ vào sự biến động lợi nhuận hàng ngày. Sử dụng tỷ lệ phương sai và tương quan lợi nhuận hằng ngày, French và Roll (1986) ước tính rằng chỉ có 4% đến 12% của biến động lợi nhuận hàng ngày là do giao dịch theo cảm tính.

1580), 4% là "con số khó để kết luận rằng giao dịch theo cảm tính dẫn đến thị trường kém hiệu quả một cách đáng kể." 123doc 11 Bên ngược lại cho thấy rằng tin tức từ nguyên tắc cơ bản giải thích tương đối nhỏ trên biến động trong tổng lợi nhuận. Ví dụ, Roll (1988) báo cáo rằng chỉ có 20% của biến động lợi nhuận hàng ngày các cổ phiếu trung bình lớn là do nguyên tắc cơ bản. Nghiên cứu tiếp theo như De Long, Shleifer, Summers, và Waldman (1990) (DSSW (1990)) đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm trực tiếp chống lại vấn đề này của giả thuyết thị trường hiệu quả bằng cách đưa ra những loại kinh doanh có ảnh hưởng đến thị trường thông qua các rủi ro do các giao dịch theo cảm tính. Trong vài năm trở lại đây, ở Việt Nam một số nhà nghiên cứu cũng đã bắt đầu dành mối quan tâm đối với tài chính hành vi, nhiều luận văn, đề tài về tài chính hành vi, hành vi nhà đầu tư nở rộ.

Nhưng dường như các nghiên cứu này tập trung vào lý giải hành vi thị trường, hành vi nhà đầu tư, chưa thật sự đi sâu vào các giao dịch theo cảm tính; cơ sở lý thuyết của giao dịch theo cảm tính; thực trạng ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của giao dịch theo cảm tính này đến giá cả thị trường chứng khoán Việt Nam thế nào. Nghiên cứu này sẽ làm rõ hơn về vấn đề này. Cơ sở lý thuyết về giao dịch theo cảm tính trên thế giới rất phong phú: điển hình cho các trường phái như: Friedman (1953) và Fama (1965); Shiller (1981); De Long, Shleifer, Summers, và Waldman (1990); Shefrin và Statman (1994). Nhưng những nghiên cứu này nặng về phần lý thuyết, chỉ dừng lại ở mức khẳng định có giao dịch theo cảm tính và mức độ ảnh hưởng của giao dịch theo cảm tính, những trường phái càng sau này càng cho rằng mức độ ảnh hưởng của giao dịch theo cảm tính, rủi ro của các giao dịch theo cảm tính cao hơn so với các nghiên cứu trước, mô hình phức tạp và chưa thấy có chiều hướng ứng dụng vào thực tế.

Tuy nhiên, tác giả dựa vào những nghiên cứu này để kết luận rằng có giao dịch theo cảm tính, rủi ro giao dịch theo cảm tính và mức độ ảnh hưởng của nó cần phải được đi sâu xem xét, để tác giả có thể nghiên cứu tiếp liệu thị trường chứng khoán Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi yếu tố cảm tính hay không, ảnh hưởng với mức độ nào và nhà đầu tư Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nào khi đưa ra quyết định đầu tư. Để từ đó chúng ta có thể thấy được liệu thị trường chứng khoán Việt Nam có phải là thị 123doc 12 trường hiệu quả hoàn toàn, hay không hiệu quả hoàn toàn, hay khá hiệu quả nhưng có ảnh hưởng bởi yếu tố cảm tính. Mô hình giao dịch dựa vào thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính: Bằng chứng thiếu hiệu quả của TTCK Úc Tóm tắt và giới thiệu mô hình Vikash Ramiah and Sinclair Davidson (VS) đã mô tả sự tương tác giữa các giao dịch dựa vào cảm tính, giao dịch dựa vào thông tin. VS không cho rằng giao dịch thông tin là không có lỗi.

Thay vào đó các nhà giao dịch dựa vào thông tin có thể sai sót dẫn đến phản ứng chậm và phản ứng thái quá. Nhà giao dịch thông tin thậm chí có thể thêm vào các lỗi giá trên thị trường. Những tương tác này được thể hiện trong mô hình giao dịch thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính của VS. VS thử nghiệm mô hình bằng cách sử dụng dữ liệu từ thị trường chứng khoán Úc.

Thị trường này có chế độ công bố thông tin liên tục cho phép chúng ta xác định khi thông tin được đưa ra thị trường. VS trình bày bằng chứng phù hợp với quan điểm cho rằng thị trường thường là nguồn thông tin không hiệu quả. Nghiên cứu này của VS mô tả sự tương tác giữa các giao dịch thông tin và giao dịch theo cảm tính. Không giống như phần lớn các nghiên cứu tài chính hành vi, VS không cho rằng nhà đầu tư thông tin nhất thiết phải lảm cho thị trường trở lại giá trị cơ bản.

Nhà giao dịch thông tin kinh doanh trên cơ sở thông tin nhưng cũng có thể gặp lỗi trong quá trình giải thích thông tin đó. Nhà giao dịch cảm tính kinh doanh trong trường hợp không có thông tin. Nhà kinh doanh thông tin cũng có thể sửa chữa được lỗi định giá được gây ra bởi các nhà giao dịch cảm tính-điều này chỉ là một trong những kết quả mà VS mô tả. Mặt khác, nhà kinh doanh thông tin có thể chỉnh sửa thái quá hoặc chỉnh sửa chưa tới mức lỗi cảm tính.

Điều này đưa đến một trong hai phản ứng: phản ứng chậm hoặc phản ứng thái quá. Hơn nữa, nhà giao dịch dựa trên thông tin có thể làm cho các lỗi tương tự cho các nhà kinh doanh theo cảm tính và thêm vào hoặc giảm bớt các lỗi giá cả trên thị trường. Sự tương tác giữa các nhà đầu tư thông tin và nhà giao dịch cảm tính không giống nhau để trở thành một nhà 123doc 13 giao dịch thông tin có thể sửa được lỗi giá; Mô hình điều chỉnh thông tin có yếu tố cảm tính (IANM) đã thể hiện, nắm bắt được vấn đề này. Sở Giao dịch chứng khoán Úc (ASX) là một nơi thử nghiệm lý tưởng cho mô hình của VS.

ASX có một chế độ tiết lộ liên tục nơi các công ty được yêu cầu phải ngay lập tức tiết lộ bất cứ thông tin về giá phù hợp với thị trường. Mô hình của VS yêu cầu phải "dự đoán" lúc các nhà giao dịch theo thông tin hoạt động trên thị trường. VS cũng đưa ra giả định rằng các nhà giao dịch theo cảm tính hoạt động liên tục trên thị trường, nhưng các nhà giao dịch theo thông tin chỉ giao dịch khi có thông tin đến thị trường. Bằng cách quan sát các công ty công bố thông tin, VS có thể xác định lúc các nhà giao dịch theo thông tin có thể sẽ giao dịch.

VS trình bày bằng chứng cho thấy ASX thường không hiệu quả về khía cạnh thông tin. Trong giai đoạn mẫu của VS, Ông cũng phát hiện giả thuyết thị trường hiệu quả (EMH) bị vi phạm trên 62.98% trên tổng số ngày. Các hành vi vi phạm phổ biến nhất xảy ra khi nhà giao dịch theo thông tin làm tăng thêm lỗi giá. Các hành vi vi phạm phổ biến thứ hai về thông tin hiệu quả là phản ứng dưới mức.

Trong phần thứ hai, VS mô tả mô hình của ông, phần thứ ba gồm các ước tính thực nghiệm và phần thứ tư đưa ra những kết luận. Mô hình thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính Phần này đưa ra sự hiểu biết về mô hình thông tin có điều chỉnh yếu tố cảm tính và tính thực nghiệm của mô hình. Nó cũng sẽ cung cấp một sự khác biệt ngắn gọn giữa lý thuyết thị trường hiệu quả của lý thuyết tài chính hiện đại và lý thuyết thị trường hiệu quả của lý thuyết tài chính hành vi. VS cũng định nghĩa các nhà giao dịch dựa trên thông tin là những người hình thành những mong đợi dựa trên thông tin và kinh doanh dựa vào các mong đợi đó.

VS không giả định rằng các nhà kinh doanh dựa trên thông tin là hoàn toàn sáng suốt hoặc họ luôn luôn hình thành các mong đợi đúng. Mà định nghĩa của VS về người giao dịch dựa trên thông tin là rộng hơn so với định nghĩa của Shefrin và Statman [1994]. Họ định nghĩa rằng người giao dịch dựa trên thông tin là người có ý kiến 123doc 14 chủ quan đồng nhất với những điều khách quan có thể xảy ra. Theo ý kiến của VS, đây là định nghĩa quá vội vàng và giống như nó xuất hiện một cách tình cờ.

Mà định nghĩa của VS, những nhà giao dịch theo thông tin dựa trên những mong đợi của họ về thông tin nhưng không phải lúc nào thông tin này cũng thể hiện đúng. Nói theo cách khác, nhà giao dịch dựa vào thông tin có thể gặp sai lầm. Và nhà giao dịch theo cảm tính không thể sử dụng thông tin để hình thành mong đợi của họ và họ có thể kinh doanh dựa vào bất cứ lý do gì.