phần Mở đầu và Kết luận, sẽ bao gồm những nội dung chính sau: - Phan 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn dé đưa Pháp luật về giá vào giảng dạy tại Trường Đại học Luật Hà Nội với tư cách một môn học (học phần) - Phần 2: Nội dung môn học Pháp luật về giá được giảng dạy trong Chương trình đào tạo cử nhân luật - Phụ lục A: Đề cương môn học Pháp luật về giá (dự thảo) - Phu lục B: Nội dung va két qua khao sat điều tra xã hội học về sự cần thiết của môn học Pháp luật về giá Các chuyên đề nghiên cứu: Phân này bao gôm 9 chuyên đê nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau của Đề tai, bao gồm: - Chuyên đề 1: Giá và cơ sở giá thị trường và yêu cầu đặt ra đối với Pháp luật về giá. - Chuyên dé 2: Sự cần thiết đưa Pháp luật về giá vào giảng day trong chương trình đào tạo cử nhân Luật và xác định chuẩn dau ra đối với người học. - Chuyên đề 3: Nghiên cứu giảng dạy nội dung: Những vấn đề lý luận cơ bản của Pháp luật về giá. - Chuyên đề 4: Nghiên cứu giảng dạy nội dung: Pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý giá của nhà nước trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
- Chuyên đề 5: Nghiên cứu giảng dạy nội dung: Pháp luật điều chỉnh hoạt động điều tiết giá là bình 6n giá. - Chuyên đề 6: Nghiên cứu giảng dạy nội dung: Pháp luật điều chỉnh đối với hoạt động điều tiết giá (trừ bình 6n giá) và Pháp luật điều chỉnh về công khai thông tin về giá. - Chuyên đề 7: Nghiên cứu giảng dạy nội dung: Pháp luật về thẩm định giá - Chuyên đề 8: Nghiên cứu giảng day nội dung: Pháp luật thâm định giá của nhà nước. - Chuyên dé 9: Nghiên cứu giảng dạy nội dung Tiêu chuẩn thẩm định giá 8.
Những luận điểm khoa học rút ra từ kết quả nghiên cứu Đề tài Qua nghiên cứu dé tài, có thé rút ra những luận điểm khoa học sau: 1. Việc xây dựng và đưa vào giảng dạy môn học Pháp luật về giá là cần thiết đối với Chương trình đào tạo cử nhân luật tại Trường Đại học Luật Hà Nội. Thời gian trước mắt, môn học Pháp luật về giá là môn học tự chọn dành cho các chuyên ngành, về lâu dai sẽ là môn học bắt buộc dành cho chuyên ngành Luật Kinh tế. Pháp luật về giá là hệ thống quy định pháp luật tương đối phức tạp, có sự đan xen với các lĩnh vực chuyên ngành và đang trong quá trình phát triển, hoàn thiện.
Việc giảng day cần bám vào ban chất quan hệ giá cả trong nền kinh tế thi trường và nguyên tắc xây dựng nên kinh tế thị trường cũng như vai trò của nhà nước để luận giải, đánh giá thực trạng pháp luật cũng như nghiên cứu đề xuất những giải pháp hoàn thiện trong tương lai. -5- PHẢN 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN ĐỀ ĐƯA PHÁP LUẬT VỀ GIÁ VÀO GIẢNG DẠY TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI VỚI TƯ CÁCH MỘT MÔN HỌC (HỌC PHÀN) 1. LÝ LUẬN VE GIA VA TONG QUAN QUA TRÌNH PHÁT TRIEN CUA PHAP LUAT VE GIA 1. Khái niệm gia và gia thị trường Trong nền kinh tế, song song với sự vận động của hàng hóa, dịch vụ là quá trình vận động của tiền tệ.
Ngay trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, vai trò của tiền tệ và giá cả cũng không bị phủ nhận mà được xem là công cụ dé điều hành kế hoạch kinh tế quốc dân, theo đó tiền tệ làm thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện tích lũy xã hội chủ nghĩa và phương tiện dé dành của người lao động”. Còn trong nền kinh tế thị trường, khái niệm giá gắn liền với các giao dịch trao đôi, mua bán hàng hóa, dịch vụ và phần lớn phụ thuộc vào sự thỏa thuận của các bên giao dịch. Với sự vận động và thông tin của thị trường sẽ dần hình thành một mặt bằng giá và được gọi là giá thị trường. Lịch sử đã ghi nhận nhiều quan niệm, học thuyết khác nhau về giá.
Theo Adam Smith, giá tri của hang hóa là cơ sở của giá cả và giá được phân loại thành giá tự nhiên và gia thị trường. Gia tự nhiên là giá trị thực cua hàng hóa và do lao động quyết định, còn giá thị trường phụ thuộc vào quan hệ cung cau và các yếu tố ảnh hưởng khác (vi dụ, tình trạng độc quyên) và trên thực tế trong nhiều trường hợp, giá thị trường có khuynh hướng lệch khá xa so với gia tự nhiên. David Ricardo đã phát triển thêm cách tiếp cận này khi cho rằng, cái quyết định đến giá cả là quá trình trao đổi (cung cầu) chứ không phải là giá trị thực của hàng hóa (giá tự nhiên). Trong khi đó, theo Karl Marx (1818 — 1883) thì hàng hóa là sản phẩm của lao động, có giá trị sử dụng dé thỏa mãn nhu cầu của con người.
Giá tri sử dụng là giá trị của hàng hóa đối với xã hội thong qua mua, bán, trao đôi chứ không phải giá trị sử dụng cụ thể của người sử dụng. Giá tri sử dụng là vật mang gia tri trao đôi. Còn giá trị trao đôi là quan hệ tỷ lệ giữa giá trị sử dụng này với giá trị sử dụng khác mà cơ sở dé trao đổi là hao phí lao động. Từ đó, Karl Marx cho rang, giá cả thi ? K.Đa-ri-a-nốp và M.Kha-man-nhi-ép (chủ biên), Tài chính và Tin dụng Liên Xô, Nxb.Giáo dục, 1960, tr.17 - 26 -6- trường là biểu hiện của giá trị thị trường của hang hóa, là kết quả của quá trình san băng các giá trị cá biệt của hàng hóa trong một ngành thông qua cạnh tranh.
Hiện nay, kinh tế học hiện đại mà đại diện là Alfred Marshall (1842 - 1924) lại cho rằng, giá trị là phạm trù siêu hình, vô nghĩa trong khi đó giá cả là phạm trù thiết thực, có thé năm bắt, nghiên cứu, tiên liệu được, theo đó giá cả là hình thức quan hệ về lượng giữa hàng hóa, dịch vụ và tiền tệ. Giá cả người mua và giá cả người bán hình thành nên mối quan hệ cung cầu. Ở bình diện thị trường, cung và cầu gặp nhau sẽ hình thành nên giá thị trường. Yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất d66i với giá thị trường là thời gian, theo đó thời gian nghiên cứu giá càng dai thì ảnh hưởng đến giá thị trường càng nhiều.
Đồng thời, mức độ thay đôi của giá thị trường của từng nhóm hàng hóa, dịch vụ còn phụ thuộc vào độ co giãn của cầu đối với hàng hóa đó. Từ việc điểm qua một số học thuyết cơ bản trên, có thể rút ra bản chất của gia cả như sau: - Giá cả là mối quan hệ trao đôi giữa hàng hóa, dịch vụ với tiền tệ. Tiền tệ là phương tiện đo lường giá trị hàng hóa. Ngay cả khi phương thức trao đổi là hàng đổi hang thì tiền tệ van là đơn vị trung gian dé xác định tỷ lệ trao đôi.
- Gia cả và giá trị hàng hóa có mối quan hệ chặt chẽ. Gia tri sử dụng cua hàng hóa nào nhiều hơn thì sẽ được ưa chuộng hơn và do đó có giá cả cao hơn. Có thé có những trường hợp giá cả và giá trị hàng hóa nào đó không đồng nhất nhưng thông qua cạnh tranh, cung cau về loại hàng hóa ấy sẽ dan cân bằng trở lại. - Giá cả chịu sự tác động của nhiều quy luật (quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu).
Những quy luật này sẽ ảnh hưởng đến những mức giá cụ thể trong những hoàn cảnh cụ thể, và ở mức độ rộng hơn, có ảnh hưởng đến giá thị trường. - Giá cả hướng dẫn tiêu dùng, theo đó, nếu mức giá cao, người tiêu dùng sẽ có khuynh hướng lựa chọn sử dụng ít đi hoặc hàng hóa khác thay thế với mức giá rẻ hơn. Do đó, nhà nước khi tác động vào giá cả sẽ hướng dẫn tiêu dùng xã hội. Từ những học thuyết trên, có thê xác định bản chất giá thị trường như sau: Thứ nhất, giá thị trường hình thành trên cơ sở giá trị thị trường của hàng hóa.
Bởi vì để sản xuất một mặt hàng nhất định, nhà sản xuất phải bỏ chi phí cho các yếu tố đầu vào dé tạo nên sản phẩm ở đầu ra. Mặc dù giá trị của mỗi mặt hàng là cá biệt nhưng nó ảnh hưởng nhiều đến quyết định về giá cả. Khi người sản xuất đem bán hàng hóa ra và được thị trường chấp nhận thì đó là giá trị thị trường. - 1#» Thứ hai, giá thị trường là mức giá được số đông người mua chấp nhận trên thị trường.
Có thé từng giao dich cụ thé thì mức giá là khác nhau, nhưng dan dan hình thành một mức giá phố biến, có thé so sánh được thì khi đó là giá thị trường. Thứ ba, giá thị trường là mức giá thuận lợi cho việc xác lập quan hệ trao đối trên thị trường giữa người mua và người bán. Nếu có giá thị trường, người bán không thể mặc ý bán quá cao hoặc ngược lại, người mua không thê trả giá quá thấp dẫn đến tình trạng không thẻ giao dịch. Thứ tư, giá thị trường giúp nhà nước định giá chính xác đối với hàng hóa, dịch vụ công, tài sản của nhà nước hoặc với những hàng hóa, dịch vụ khác mà nhà nước cần thiết phải định giá.
Mặc dù với tư cách là đại diện chủ sở hữu toàn dân và trong nhiều trường hợp nhà nước cần phải định giá đối với hàng hóa tư thì cơ quan nhà nước có thầm quyền cũng không thé bỏ qua bản chat và các quy luật chỉ phối giá thị trường. Việc định giá của nhà nước, một khi phù hợp với giá thị trường, sẽ có hiệu ứng tích cực, còn nếu ngược lại có thê phát sinh những hiệu ứng tiêu cực (tham nhũng, buôn lậu, gian lận v. Tiếp thu những quan điểm phổ biến hiện nay như đã trình bay ở trên, Luật Giá đã đưa ra định nghĩa về giá thị trường như sau: Giá thi trường là giá hàng hóa, dich vụ hình thành do các nhân tổ chi phối và vận động của thị trường quyết định tại một thời điểm, địa điểm nhất định”. Sự cần thiết và phương thức quản lý về giá của nhà nước Sự can thiệp của Nhà nước đối với giá đã được ghi nhận quá trình lịch sử hơn 4000 năm, tại Ai Cập cổ đại vào thé kỷ thứ 3 trước công nguyên” và từ thời La Mã, khi Hoang dé La Mã Diocletian cố gắng định giá tối đa cho tat cả các mặt hàng nhưng không đạt được kết quả như mong đợi.