MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tác giả tiêu thuyết trinh thám nỗi tiếng của Nhật Bản là Higashino Keigo từng nói: "Trên thé giới này có duy nhất hai thứ không thể nhìn trực tiếp: Một là mặt trời, và hai là nhân tâm". Không muốn nhìn người khác sống tốt hơn mình, khác biệt với mình chính là một trong những tội ác lớn nhất của bản chất con người. Nhiều người quên đi giá trị cốt lõi bên trong của một con người mà có những thói xấu định kiến.
Nếu chỉ là lời nói của một người, một vài người thì dù lời nói có sâu sắc đến mấy câu rồi cũng sẽ qua. Song nếu vẫn là là lời nói đó nhưng của nhiều người của đông đảo người trong xã hội thì nó sẽ trở thành định kiến. Đã là định kiến thì ắt có sự tác động đến đối tượng. Cụ thé về con người, những định kiến xã hội ít nhiều ảnh hưởng đến tâm lý, tác động theo hướng tiêu cực, gây đến những tôn thương về tinh thần.
Sự tác động của những định kiến xã hội đó trở nên lớn hơn về những người mắc bệnh COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường Đầu năm 2020, khi dịch bệnh COVID - 19 bắt đầu phổ biến ở Việt Nam, những thông tin ở thời điểm đó luôn cập nhật về đại dịch này, đặc biệt ở Hà Nội — thành phó, trung tâm của cả nước với tình hình dịch bệnh diễn biến hết sức phức tạp. Ở Việt Nam có cho đến hiện nay đã có tổng số hơn 6,55 triệu ca mắc COVID - 19, riêng Hà Nội đứng đầu cả nước về số ca mắc với hơn 800 nghìn tổng số ca mắc. Những nguy cơ những tác hại của đại dịch này gây nên nỗi sợ nỗi lo lắng cho tất cả mọi người. Về những người không may mắc phải bệnh dịch này, sau khi trải qua quá trình điều trị, họ khỏe mạnh được trở về nhà, về lại cuộc sống ban dau.
Nối tiếp những lo lắng, người dân cho rằng ho vẫn là những đối tượng có khả năng lây bệnh, họ định kiến về những người này, có thái độ xa lánh, khác thường so với bình thường trước khi có dịch. Những người mac bệnh COVID - 19 đã phải trải qua quá trình khó khăn dé điều trị, sức khỏe thé chất của họ đã bị ton hại không ít, khi được trở lại cuộc sống bình thường là lúc họ được có điều kiện để hồi phục sức khỏe được sống cuộc sống bình thường. Thế nhưng do những định kiến xã hội về họ mà họ còn có áp lực hơn khi trở về cuộc sông bình thường, những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến tâm lý của những người nói trên. Mỗi ngày số ca mắc tăng lên, số người khỏi bệnh và trở về cuộc sống bình thường cũng tăng theo, tương ứng với đó những định kiến xã hội về những người mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường cũng 2 tăng nhiều lên đáng kể.
Và sự ảnh hưởng của những định kiến trên còn gây khó khăn cho quá trình công tác chống dịch bệnh. Do những tác động của dịch bệnh COVID - 19 mà chúng ta ngày càng quan tâm hơn đến van dé sức khỏe, nhưng một van đề mọi người ít quan tâm đến chính là tâm lý, sức khỏe tinh thần của con người, đó là nội dung cần được đặc biệt quan tâm, chú trọng. Trong thời kỳ đại dịch, những con số thống kê về số ca nhiễm, số người tử vong, những ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời sống xã hội, nhiệm vụ trọng tâm hiện tại là ứng phó chống dịch, khôi phục nền kinh tế, thực hiện các biện pháp an sinh xã hội. Vì sức khỏe thé chất đặt ra cấp bach hơn bao giờ hết, nên van dé ảnh hưởng của những định kiến xã hội lên tâm lý con người bị bỏ lại phía sau.
Vấn đề được nêu ra chỉ mới mang tính phê phán trên báo đài, mạng xã hội còn chưa được đặt cấp thiết cần giải quyết của vấn đề. Không chỉ tác động đến sức khỏe tinh thần, định kiến xã hội về những người mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường còn gây cản trở mạnh mẽ đến công tác chống dịch trong bối cảnh cả nước tập trung phòng chống dịch bệnh mạnh mẽ quyết liệt. Vì định kiến trên ít người chủ động tìm kiếm chăm sóc y tế hoặc xét nghiệm hơn, ít người tuân thủ các biện pháp can thiệp hơn. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ sót người mắc bệnh, gia tăng số người tiếp xúc với người mắc bệnh, khiến cho việc xử lý dịch bùng phát càng trở nên khó khăn Với những lí do trên, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn đề tài “Định kiến của người dân về những người đã mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường” làm đề tài nghiên cứu khoa học năm 2022 của mình.
Bài viết sẽ nghiên cứu về các vấn đề lý luận của định kiến xã hội, những biểu hiện nhận thức, thái độ, hành vi của người dân và tác động của định kiến về con người trong các mối quan hệ xã hội, phân tích thực tiễn tác động của những định kiến xã hội về những người mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường, tìm ra những nguyên nhân từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm giải quyết vân đê. Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Nghiên cứu về định kiến liên quan đến dai dịch COVID - 19-19 Định kiến liên quan đến đại dịch COVID - 19 đã được nhiều công trình nghiên cứu đề cập dưới các góc độ khác nhau với các đối tượng nghiên cứu khác nhau. Dưới đây là một số nghiên cứu mà nhóm nghiên cứu đã tiếp cận được: Tác phẩm Stigmatization and prejudice during the COVID - 19 pandemic của nhóm tác giả Katherine J.
Rauhaus đã nghiên cứu tổng quan về định kiến trong đại dịch COVID - 19. Nghiên cứu chi ra bệnh tật là một đặc điểm kỳ thị và do CO VID - 19 là bệnh có thé không có triệu chứng, không dé dàng nhận thấy ai là người bị bệnh nên các cá nhân trong xã hội nhận định những đặc điểm khác không liên quan đến sức khỏe dé xác định người mang mầm bệnh tiềm ẩn. Do vậy, ngoài bệnh nhân COVID - 19 phải đối mặt với sự kỳ thị, thì xã hội cũng xuất hiện định kiến về người gốc A về nguồn gốc lây lan dịch bệnh [17]. Trong tác phẩm The ‘othering’ in pandemics: Prejudice and orientalism in COVID - 19, cac tac gia Debanjan Banerjee, Roy Abraham Kallivayalil, TS Sathyanarayana Rao chỉ ra những định kiến xã hội phố biến trong đợt bùng phat dịch bệnh giữa năm 2020.
Do là các định kiến chống châu Á, bài ngoại và định kiến, kỳ thị dịch bệnh tại các nước có chính trị - xã hội phức tạp [14]. Tác phẩm COVID — 19 - related prejudice toward Asian medical students: A consequence of SARS-CoV-2 fears in Poland cua hai tac gia Piotr Rzymski va Michat Nowicki khang định sinh viên y khoa chau A ở Ba Lan có thé đã trải qua một mức độ định kiến trong các không gian công cộng dù khu vực đó chưa bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Từ đó, các tác giả đưa ra khuyến nghị các trường đại học cần chủ động xây dựng chính sách hé trợ sinh viên, giảng viên và nhân viên bị ảnh hưởng bởi hành vi phân biệt trong thời gian bùng phát dịch bệnh [20]. Tác giả Stefano Passini với tác phẩm Concerns over COVID - 19 and prejudice: Pre- and during-pandemic in Italy đã đưa ra nhận định rằng càng nhiều lo ngại về COVID - 19 thì thái độ định kiến với người nhập cư cảng cao.
Họ đồ lỗi cho tình trạng dịch bệnh mà họ đang phải trải qua cho người nhập cư bởi cảm giác thù địch với thiêu số trong bối cảnh đất nước đoàn kết nội bộ [21]. Nghiên cứu về định kiến về người mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường Theo hiểu biết của nhóm nghiên cứu, hiện nay van đề định kiến về người mac COVID - 19 đã khỏi bệnh chủ yếu được nêu các phương tiện thong tin đại chúng, chưa có nghiên cứu chính thức về vấn đề này. Nhiều thực trạng của vấn đề được chỉ ra cùng với biểu hiện xa lánh, phân biệt đối xử của các cá nhân trong xã hội khi tiếp xúc, gặp gỡ, làm việc với những người đã khỏi bệnh ở nhiều không gian khác nhau. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 3.
Phương pháp luận nghiên cứu Nghiên cứu được tiến hành dựa trên một số phương pháp luận cơ bản sau: Nguyên tắc thong nhất giữa tâm lý, ý thức và hoạt động: Định kién được hình thành từ thực tiễn cuộc sống là có những người đã mắc COVID - 19 khi trở về cuộc sống bình thường họ tham gia vào các quan hệ xã hội. Từ đó, tâm lý của họ cũng như định kiến xã hội về họ biéu hiện trong sự thống nhất với các quan hệ xã hội. Dé hiểu đúng định kiến xã hội và giải thích nó, cần thiết phải coi nó như sản phẩm của sự phát triển và kết quả hoạt động của người đã từng mắc COVID- 19 khi tham gia vào các quan hệ xã hội trong cuộc song bình thường. Điều này có nghĩa là, phải tìm hiểu nguyên nhân cũng như tìm giải pháp làm giảm thiểu, xóa bỏ định kiến xã hội trong cuộc sống bình thường của những người đã từng mắc COVID- 19.
Nguyên tắc thong nhất giữa cá nhân và xã hội: Nguyên tắc này đã nói lên rằng, định kiến xã hội của cá nhân luôn hình thành gắn với quan điểm, tư tưởng đang thịnh hành trong xã hội. Như vậy, việc xem xét khuôn mẫu, lối suy nghĩ và hành động của xã hội có thé giúp hiểu được định kiến xã hội ở mỗi cá nhân. Nguyên tắc về sự phát triển tâm ly: Giỗng như quy luật chung của mọi sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan, các hiện tượng tâm lý cũng có một quá trình nảy sinh, hình thành và phát triển. Định kiến về những người mắc COVID - 19 khi quay trở về cuộc sông bình thường thực chất đều nảy sinh từ quá trình tiếp xúc giữa các nhóm, từ việc con người nhận thức trong quá trình hoạt động.
Vì thế, không thé xem định kiến về những đã người mắc COVID — 19 khi trở về cuộc sống bình thường có tính cô định, bất biến mà cân nhìn nhận chúng trong sự vận động và phát triên của xã hội theo thời gian. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể 3. Phương pháp nghiên cứu tài liệu 3. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu được sử dụng trong quá trình khảo sát nghiên cứu đề tài.