Nghiên cứu điều trị u trung thất bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Việt Đức

U trung thất là các khối u nguyên phát hoặc thứ phát, có thể lành tính hoặc ác tính, xuất phát từ các cấu trúc… 160 trang · Trường Đại học Y Hà Nội · 2015.

• Tác giả: Phạm Hữu Lư
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Hữu Ước
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngoại Lồng ngực
• Đề tài: Nghiên cứu điều trị u trung thất bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Việt Đức
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI PHẪU THUẬT NỘI SOI LỒNG NGỰC
• 1.1.1. Một số khái niệm trong phẫu thuật nội soi lồng ngực
• 1.1.2. Lịch sử và tình hình nghiên cứu phẫu thuật nội soi lồng ngực điều trị u trung thất
• 1.2. VÀI NÉT VỀ PHÁT TRIỂN BÀO THAI, GIẢI PHẪU VÀ PHÂN CHIA TRUNG THẤT
• 1.2.1. Sơ bộ quá trình phát triển bào thai và sự hình thành các tạng trong lồng ngực
• 1.2.2. Giải phẫu và phân chia trung thất
• 1.2.3. Thành phần chính trong các khoang trung thất
• 1.3. GIẢI PHẪU BỆNH VÀ PHÂN CHIA MỘT SỐ LOẠI U TRUNG THẤT THƯỜNG GẶP
• 1.3.1. Phân loại một số UTT thường gặp
• 1.3.2. Phân bố của một số loại u trung thất thường gặp
• 1.4. CHẨN ĐOÁN U TRUNG THẤT
• 1.4.1. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.4.2. Chụp X quang lồng ngực
• 1.4.3. Chụp cắt lớp vi tính
• 1.4.4. Chụp cộng hưởng từ
• 1.4.5. Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác
• 1.4.6. Phẫu thuật nội soi lồng ngực chẩn đoán
• 1.4.7. Một số biện pháp cận lâm sàng khác
• 1.5. CHẨN ĐOÁN ĐỊNH KHU VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ CẦN XÁC ĐỊNH TRƯỚC MỔ UTT
• 1.5.1. Chẩn đoán định khu UTT
• 1.5.2. Một số yếu tố cần xác định trước mổ với một khối UTT
• 1.6. ĐIỀU TRỊ U TRUNG THẤT
• 1.6.1. Một số vấn đề gây mê cho mổ u trung thất
• 1.6.2. Một số vấn đề chung về điều trị ngoại khoa u trung thất
• 1.6.3. Một số phương pháp điều trị u trung thất khác thường được sử dụng
• 1.7. PHẪU THUẬT NỘI SOI LỒNG NGỰC ĐIỀU TRỊ U TRUNG THẤT
• 1.7.1. Chỉ định và chống chỉ định
• 1.7.2. Dụng cụ và trang thiết bị sử dụng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Qui trình PTNSLN điều trị UTT tại Bệnh viện Việt Đức
• 2.2.3. Các tham số và biến số nghiên cứu
• 2.2.4. Xử lý số liệu
• 2.2.5. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CHUNG
• 3.1.1. Hoàn cảnh vào viện
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG TRƯỚC MỔ
• 3.2.1. Triệu chứng lâm sàng
• 3.2.2. Hình ảnh X-quang trước mổ
• 3.2.3. Chụp cắt lớp vi tính
• 3.2.4. Chụp cộng hưởng từ
• 3.2.5. Xét nghiệm huyết học
• 3.2.6. Xét nghiệm sinh hóa máu
• 3.2.7. Xét nghiệm dấu ấn khối u trong chẩn đoán UTT
• 3.2.8. Mối liên quan của u quái với xét nghiệm dấu ấn khối u
• 3.2.9. Đánh giá chức năng hô hấp của BN trước mổ
• 3.3. KẾT QUẢ CỦA PTNSLN ĐIỀU TRỊ UTT
• 3.3.1. Một số đặc điểm về gây mê hồi sức
• 3.3.2. Kết quả liên quan đến kỹ thuật mổ
• 3.3.3. Một số đặc điểm ghi nhận ở thời gian sau mổ
• 3.3.4. Kết quả GPB sau mổ
• 3.3.5. Đánh giá kết quả theo dõi sau mổ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. BÀN LUẬN VỀ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG
• 4.1.1. Đặc điểm lâm sàng của nhóm BN nghiên cứu
• 4.1.2. X quang lồng ngực
• 4.1.3. Chụp cắt lớp vi tính
• 4.1.4. Sinh thiết xuyên thành dưới hướng dẫn của CLVT
• 4.1.5. Chụp cộng hưởng từ
• 4.1.6. Một số xét nghiệm cận lâm sàng khác
• 4.2. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHỈ ĐỊNH VÀ CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN TRƯỚC MỔ
• 4.3. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA PTNSLN ĐIỀU TRỊ UTT
• 4.3.1. Thời gian mổ
• 4.3.2. Thời gian rút dẫn lưu sau mổ
• 4.3.3. Thời gian sử dụng thuốc giảm đau sau mổ
• 4.3.4. Thời gian nằm viện
• 4.3.5. Nhận xét về kỹ thuật PTNSLN điều trị UTT
• 4.3.6. Một số yếu tố liên quan đến kết quả của phương pháp
• 4.3.7. Một số nhận xét về kết quả GPB sau mổ
• 4.3.8. Một số nhận xét về kết quả điều trị UTT bằng PTNSLN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về u trung thất và phẫu thuật nội soi lồng ngực

U trung thất là các khối u nguyên phát hoặc thứ phát, có thể lành tính hoặc ác tính, xuất phát từ các cấu trúc trong trung thất. Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1/100, với các loại u phổ biến như u tuyến ức, u tế bào mầm, và u thần kinh. Phẫu thuật nội soi lồng ngực (PTNSLN) đã trở thành phương pháp điều trị hiệu quả, ít xâm lấn, giúp giảm thời gian nằm viện và tăng tính thẩm mỹ. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của PTNSLN trong điều trị u trung thất tại Bệnh viện Việt Đức.

1.1. Lịch sử phát triển của phẫu thuật nội soi lồng ngực

Phẫu thuật nội soi lồng ngực bắt đầu từ năm 1866 với Francis Richard Cruise, nhưng chỉ thực sự phát triển từ đầu thế kỷ 20 nhờ Han Christian Jacobeus. Từ những năm 1990, PTNSLN đã trở thành phương pháp phổ biến trong chẩn đoán và điều trị bệnh lý lồng ngực, bao gồm cả u trung thất. Tại Việt Nam, PTNSLN được áp dụng từ những năm 1985 và đã có nhiều nghiên cứu đánh giá hiệu quả của phương pháp này.

1.2. Vai trò của Bệnh viện Việt Đức trong nghiên cứu và điều trị u trung thất

Bệnh viện Việt Đức là một trong những trung tâm hàng đầu tại Việt Nam trong việc áp dụng và phát triển phẫu thuật nội soi lồng ngực. Với gần 10 năm kinh nghiệm, bệnh viện đã thực hiện nhiều ca PTNSLN điều trị u trung thất, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu biến chứng.

II. Phương pháp nghiên cứu và đối tượng

Nghiên cứu này được thực hiện trên các bệnh nhân được chẩn đoán u trung thất và điều trị bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Việt Đức. Các tiêu chuẩn chọn bệnh nhân bao gồm kích thước khối u, vị trí u, và tình trạng sức khỏe tổng quát. Quy trình PTNSLN được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế, với sự hỗ trợ của các thiết bị hiện đại như dao siêu âm và dụng cụ khâu cắt tự động.

2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân

Bệnh nhân được chọn phải có khối u trung thất được xác định qua chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CLVT) hoặc cộng hưởng từ (CHT). Các tiêu chuẩn loại trừ bao gồm bệnh nhân có khối u quá lớn hoặc xâm lấn vào các cấu trúc quan trọng trong lồng ngực.

2.2. Quy trình phẫu thuật nội soi lồng ngực

Quy trình PTNSLN bao gồm việc đặt các tờ-rô-ca (trocar) để tạo đường vào khoang màng phổi, sử dụng ống kính nội soi và dụng cụ phẫu thuật chuyên dụng. Gây mê được thực hiện với ống nội khí quản hai nòng để đảm bảo hô hấp trong quá trình mổ.

III. Kết quả và đánh giá

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi lồng ngực là phương pháp hiệu quả trong điều trị u trung thất, với tỷ lệ thành công cao và ít biến chứng. Thời gian nằm viện trung bình của bệnh nhân sau PTNSLN là ngắn, và hầu hết bệnh nhân hài lòng với kết quả điều trị. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả bao gồm kích thước khối u, vị trí u, và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.

3.1. Đánh giá kết quả điều trị

Kết quả GPB sau mổ cho thấy tỷ lệ u lành tính chiếm đa số, với các loại u phổ biến như u tuyến ức và u thần kinh. Thời gian mổ trung bình là 120 phút, và thời gian rút dẫn lưu sau mổ là 2-3 ngày.

3.2. Biến chứng và hạn chế của phương pháp

Một số biến chứng sau mổ bao gồm chảy máu, nhiễm trùng, và tràn khí màng phổi. Tuy nhiên, tỷ lệ biến chứng thấp và có thể kiểm soát được. Hạn chế của PTNSLN là khó áp dụng cho các khối u lớn hoặc xâm lấn rộng.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu khẳng định phẫu thuật nội soi lồng ngực là phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn cho u trung thất. Bệnh viện Việt Đức đã chứng minh được vai trò tiên phong trong việc áp dụng và phát triển phương pháp này tại Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu để mở rộng chỉ định và cải thiện kỹ thuật PTNSLN trong tương lai.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của PTNSLN trong điều trị u trung thất, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.

4.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa kỹ thuật PTNSLN, đặc biệt là trong điều trị các khối u lớn và phức tạp. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho phẫu thuật viên cũng là yếu tố quan trọng để mở rộng chỉ định của phương pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Nghiên cứu về u trung thất và các giải pháp can thiệp ngoại khoa xâm lấn tối thiểu là một trong những chủ đề trọng tâm của chuyên ngành Ngoại Lồng ngực. U trung thất là nhóm bệnh lý bao gồm các khối u nguyên phát hoặc thứ phát, lành tính hoặc ác tính, phát sinh từ nhiều cấu trúc mô học khác nhau trong lồng ngực với tỷ lệ lưu hành trong cộng đồng ước tính khoảng 1/100. Các dạng u thường gặp nhất trên lâm sàng bao gồm u tuyến ức, u tế bào mầm, nang khí - phế quản, u thần kinh và u lympho, chiếm trên 60% tổng số các trường hợp. Đa số khối u trung thất lành tính tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn sớm và thường chỉ được phát hiện tình cờ qua kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc ở giai đoạn muộn khi khối u đã phát triển kích thước lớn gây chèn ép, thâm nhiễm các cấu trúc quan trọng trong lồng ngực. Phẫu thuật cắt bỏ khối u là phương pháp điều trị cơ bản cho hầu hết các thương tổn trung thất có chỉ định ngoại khoa.

Phẫu thuật nội soi lồng ngực (PTNSLN) đã phát triển hơn một thế kỷ trên thế giới và từng bước khẳng định vai trò thay thế dần phẫu thuật mở kinh điển nhờ ưu điểm giảm thiểu sang chấn thành ngực, giảm đau sau mổ, bảo tồn chức năng hô hấp và rút ngắn thời gian phục hồi. Tại Việt Nam, kỹ thuật này đã được triển khai và ứng dụng tại Khoa Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong gần một thập kỷ trước thời điểm nghiên cứu. Tuy nhiên, các vấn đề chuyên sâu về tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân, đánh giá giới hạn kích thước khối u, mức độ xâm lấn phù hợp với phẫu thuật nội soi, nguyên tắc bố trí hệ thống tờ-rô-ca (trocar) theo từng tầng giải phẫu trung thất cũng như giải pháp kỹ thuật cắt và lấy các khối u kích thước lớn qua nội soi lồng ngực kín vẫn còn thiếu các công trình tổng kết toàn diện, có hệ thống.

Xuất phát từ thực tiễn lâm sàng đó, luận án tiến sĩ y học của tác giả Phạm Hữu Lư với đề tài "Nghiên cứu điều trị u trung thất bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Việt Đức" được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của u trung thất được điều trị bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực.
2. Nhận xét chỉ định và đánh giá kết quả của phẫu thuật nội soi lồng ngực điều trị u trung thất tại Bệnh viện Việt Đức.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm toàn bộ các bệnh nhân được chẩn đoán u trung thất và thực hiện phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Khoa Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Hà Nội. Luận án thuộc chuyên ngành Ngoại Lồng ngực (Mã số: 62720124), bảo vệ năm 2015 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Nguyễn Hữu Ước và GS. TS Hà Văn Quyết.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Lịch sử phát triển của nội soi lồng ngực và phẫu thuật nội soi lồng ngực trên thế giới được tác giả điểm lại qua ba giai đoạn chính:

• Kỷ nguyên ban đầu (Kỷ nguyên say mê): Khởi đầu từ năm 1866 khi Francis Richard Cruise tại Ireland sử dụng ống soi cải tiến của Desormeaux để thăm khám khoang màng phổi qua lỗ rò thành ngực. Năm 1910, Hans Christian Jacobeus (Thụy Điển) đặt nền móng cho kỹ thuật nội soi khoang màng phổi và sử dụng thuật ngữ "laparothorakoskopie". Trong giai đoạn này kéo dài đến thập niên 1950, nội soi lồng ngực chủ yếu phục vụ chẩn đoán bệnh lý màng phổi và chấn thương ngực.
• Kỷ nguyên gián đoạn: Từ những năm 1950 đến 1990, sự ra đời và phát triển mạnh của các thuốc kháng sinh điều trị lao đã làm thu hẹp chỉ định nội soi màng phổi kinh điển.
• Kỷ nguyên phát triển nhanh: Từ thập niên 1990 trở lại đây, sự tích hợp của công nghệ quang học, hệ thống video kỹ thuật số độ phân giải cao và dụng cụ nội soi chuyên dụng đã thúc đẩy PTNSLN trở thành một cuộc cách mạng trong điều trị bệnh lý lồng ngực và u trung thất. Tiếp nối sự phát triển này là các bước tiến về phẫu thuật tim ít xâm lấn (MICS), phẫu thuật nội soi một lỗ (uniportal VATS) và phẫu thuật có robot hỗ trợ (RATS).

Các công trình nghiên cứu quốc tế tiêu biểu được luận án phân tích bao gồm:

• Đánh giá tính khả thi và kỹ thuật: Demmy và cộng sự (Mỹ) với nghiên cứu trên 48 trường hợp u trung thất; Akashi và cộng sự (Nhật Bản) phân tích 150 trường hợp điều trị bằng PTNSLN; Lang-Lazdunski và Pilling (Pháp) khẳng định vai trò của dao siêu âm trong phẫu tích trung thất; Hida và cộng sự (Nhật Bản) chỉ ra các khối u nhỏ, chưa xâm lấn là đối tượng tối ưu cho PTNSLN; Landreneau đề xuất nguyên tắc cấu trúc kim tự tháp trong bố trí tờ-rô-ca; Bo Ye, Naohiro Kajiwara, Hyo Yeong Ahn, Gaetano Rocco nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật robot và phẫu thuật nội soi một lỗ.
• Phân bố và chẩn đoán định khu: Davis RD, Oldham HN, Sabiston DC (1987, 1995) công bố các thống kê kinh điển về phân bố u trung thất theo vị trí giải phẫu và triệu chứng lâm sàng; Takeda và cộng sự (2003) phân tích cơ cấu u trung thất ở người lớn và trẻ em; Yim, Thirugnanam Agasthian nghiên cứu u trung thất trước; Hui Ping Liu, Paola Ciriaco, Karthik Panchanatheeswaran khảo sát vai trò của PTNSLN đối với u trung thất sau.

Tại Việt Nam, các hướng nghiên cứu nội soi lồng ngực được ghi nhận qua các mốc thời gian: Nguyễn Việt Cồ (1985) thực hiện soi màng phổi chẩn đoán 6 ca đầu tiên; Trần Bình Giang và Tôn Thất Bách (2003) tổng kết thực hành ngoại khoa nội soi; Nguyễn Thanh Liêm và Lê Anh Dũng (2004) báo cáo 116 ca PTNSLN ở trẻ em; Phạm Hữu Lư và Hà Văn Quyết (2005) nghiên cứu PTNSLN trong cấp cứu; Huỳnh Quang Khánh và cộng sự (2006) tại Bệnh viện Chợ Rẫy (59 ca); Phạm Hữu Lư và cộng sự (2007) báo cáo bước đầu 36 ca u trung thất < 8cm tại Bệnh viện Việt Đức; Trần Minh Bảo Luân (2007) khảo sát 55 ca tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Nhân dân Gia Định; Nguyễn Ngọc Bích và cộng sự (2006, 2009) tại Bệnh viện Bạch Mai về u tuyến ức kết hợp nhược cơ; Văn Tần (2008) tại Bệnh viện 115; Trần Trọng Kiểm (2012) tại Bệnh viện 108.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án tập trung giải quyết là xác lập một hệ thống tiêu chí chỉ định phẫu thuật nội soi rõ ràng dựa trên hình ảnh cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật đặt tờ-rô-ca theo từng tầng trung thất và đánh giá toàn diện kết quả điều trị u trung thất bằng PTNSLN tại một trung tâm phẫu thuật tuyến cuối tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

1. Cơ sở lý thuyết và hệ thống phân loại học thuật

Luận án sử dụng các khung lý thuyết, khái niệm và phân loại giải phẫu - bệnh học chuẩn mực trong ngoại khoa lồng ngực:

• Khái niệm kỹ thuật:
  • Nội soi lồng ngực (Thoracoscopy): Sử dụng ống kính nội soi có kênh thao tác để thăm khám khoang màng phổi, sinh thiết hoặc cắt bỏ tổn thương nhằm mục đích chẩn đoán và điều trị.
  • Phẫu thuật nội soi lồng ngực toàn bộ (Complete thoracoscopic surgery - CTS): Phẫu thuật thực hiện hoàn toàn qua màn hình video với các đường rạch da tối thiểu từ 2 đến 4 cm.
  • Phẫu thuật nội soi lồng ngực hỗ trợ (Video-assisted thoracoscopic surgery - VATS): Phẫu thuật có sự trợ giúp của màn hình nội soi kết hợp với đường mở ngực nhỏ từ 4 đến 6 cm.
• Phân chia giải phẫu và ngoại khoa trung thất:
  • Phân chia giải phẫu cổ điển (4 khoang): Dựa trên mặt phẳng ngang đi qua khe gian đốt sống T4-T5 và góc cán - thân xương ức để chia thành trung thất trên, trung thất trước, trung thất giữa và trung thất sau.
  • Phân chia ngoại khoa theo Thomas (3 khoang): Trung thất trước (giới hạn giữa xương ức và màng ngoài tim/mạch máu lớn), trung thất giữa/khoang tạng (chứa tim, khí - phế quản, mạch máu lớn, thực quản), và trung thất sau/khoang cạnh cột sống (chuỗi hạch giao cảm, rễ thần kinh, mạch máu gian sườn).
• Hệ thống phân loại mô bệnh học:
  • U tuyến ức: Phân loại giai đoạn lâm sàng theo Masaoka (Giai đoạn I đến IVb) kết hợp phân loại mô học theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2004: Type A, AB, B1, B2, B3, C) và mức độ ác tính theo Shimosato (1997).
  • U tế bào mầm: Phân loại của William D. Travis và cộng sự (2004) chia thành u nguyên bào tinh (seminoma) và u tế bào mầm không nguyên bào tinh (non-seminoma: ung thư biểu mô màng đệm, u túi noãn hoàng, u quái thành thục và chưa thành thục).
  • U thần kinh trung thất sau: Phân loại theo David J. Sugarbaker và cộng sự (2009) dựa trên nguồn gốc vỏ bao thần kinh (neurilemoma/schwannoma, neurofibroma, u bao thần kinh ngoại vi ác tính), tế bào hạch thần kinh (ganglioneuroma, neuroblastoma) và tế bào cận hạch (paraganglioma).
  • Nhược cơ kết hợp u tuyến ức: Phân loại theo Osserman và Genkins (1979) gồm các nhóm từ Độ I (nhược cơ vận nhãn) đến Độ IV (nhược cơ nặng giai đoạn muộn).
  • Đánh giá thể trạng trước mổ: Thang điểm của Hiệp hội Gây mê Hoa Kỳ (ASA) và chỉ số khối cơ thể (BMI).

Cơ cấu phân loại u tuyến ức theo Masaoka và WHO	Đặc điểm mô bệnh học và mức độ xâm lấn
Giai đoạn I (Type A, AB)	Khối u có vỏ bọc nguyên vẹn, chưa xâm lấn qua lớp vỏ trên vi thể (Lành tính)
Giai đoạn IIa - IIb (Type B1, B2)	Khối u xâm lấn qua vỏ trên vi thể (IIa) hoặc đại thể xâm lấn tổ chức mỡ cạnh tuyến ức, dính màng phổi/màng ngoài tim (IIb)
Giai đoạn III (Type B3)	Khối u xâm lấn đại thể tới các cơ quan lân cận như màng ngoài tim, phổi, mạch máu lớn (Ác tính mức độ I)
Giai đoạn IVa - IVb (Type C)	U thâm nhiễm màng phổi/màng tim (IVa) hoặc di căn xa theo đường máu/bạch huyết (Ung thư biểu mô tuyến ức - Ác tính mức độ II)

2. Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu lâm sàng mô tả, kết hợp giữa hồi cứu và tiến cứu trên nhóm bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị u trung thất bằng phương pháp phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
• Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân:
  • Bệnh nhân có khối u trung thất dạng đặc hoặc dạng nang có chỉ định can thiệp ngoại khoa.
  • Khối u có ranh giới rõ ràng trên phim chụp cắt lớp vi tính (CLVT) hoặc cộng hưởng từ (CHT), chưa có dấu hiệu xâm lấn dính chặt vào các mạch máu lớn (động mạch chủ, tĩnh mạch vô danh, tĩnh mạch chủ trên) hoặc các tạng quan trọng không thể phẫu tích bằng nội soi.
  • Bệnh nhân có đủ điều kiện toàn thân và chức năng hô hấp đáp ứng gây mê thông khí một phổi.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật lồng ngực cùng bên hoặc lao màng phổi cũ gây dính khoang màng phổi hoàn toàn; bệnh lý suy hô hấp nặng không thể thực hiện xẹp một bên phổi; khối u ác tính xâm lấn rộng thành ngực hoặc phá hủy cấu trúc trung thất đòi hỏi mổ mở lớn; rối loạn đông máu nặng chưa kiểm soát.
• Quy trình phẫu thuật và trang thiết bị:
  • Gây mê hồi sức: Đặt ống nội khí quản hai nòng (trái hoặc phải) để làm xẹp phổi bên can thiệp, tạo phẫu trường khoang lồng ngực. Theo dõi huyết động liên tục qua ống thông động mạch quay và nồng độ khí máu qua capnometer/oximeter.
  • Tư thế bệnh nhân: Nằm nghiêng 45 độ đối với khối u trung thất trước, trước - trên và trung thất giữa; nằm nghiêng 90 độ đối với khối u trung thất sau. Kê gối độn ngực để mở rộng tối đa các khoang gian sườn.
  • Bố trí phẫu thuật viên và tờ-rô-ca: Bố trí theo nguyên tắc cấu trúc kim tự tháp của Landreneau. Phẫu thuật viên đứng phía sau lưng bệnh nhân khi mổ u trung thất trước/giữa và đứng phía trước khi mổ u trung thất sau. Sử dụng 3 cổng vào (1 cổng cho ống kính nội soi 30 độ và 2 cổng cho dụng cụ thao tác) kích thước 5mm, 10mm hoặc 12mm.
  • Trang thiết bị chuyên dụng: Hệ thống camera 3-chip nguồn sáng xenon, dao cắt siêu âm (Harmonic scalpel) phục vụ bóc tách và cầm máu chính xác cạnh màng ngoài tim và các mạch máu nhỏ, máy cắt - khâu tự động (Endo-GIA) xử lý các diện dính nhu mô phổi, kìm kẹp clip cầm máu và túi đựng bệnh phẩm nội soi chuyên dụng để lấy u ra ngoài, ngăn ngừa gieo rắc tế bào.
• Biến số và phương pháp xử lý số liệu: Thu thập các chỉ số nhân khẩu học, triệu chứng cơ năng, tỷ trọng khối u trên CLVT (đơn vị Hounsfield - HU), chức năng hô hấp (FVC, FEV1, VC), thời gian phẫu thuật, lượng máu mất trong mổ, tai biến và tỷ lệ chuyển mổ mở, thời gian dẫn lưu màng phổi, lượng morphin giảm đau tiêu thụ, thời gian nằm viện sau mổ, kết quả mô bệnh học và đánh giá mức độ hài lòng, chất lượng cuộc sống sau mổ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về phôi thai học, giải phẫu học, bệnh học và các kỹ thuật điều trị u trung thất:

• Phát triển bào thai và giải phẫu: Nguồn gốc trung thất xuất phát từ khối trung mô bào thai và hai phần bụng - lưng của mạc treo thực quản. Sự phát triển này quy định mối liên hệ giải phẫu chặt chẽ giữa hệ thống thực quản, động mạch chủ, chuỗi hạch giao cảm, tim và màng ngoài tim.
• Cơ cấu bệnh lý: Thống kê cơ cấu các khối u trung thất thường gặp ở người lớn dựa trên tổng hợp của Davis RD và cs: u thần kinh (21%), u tuyến ức (19%), u lympho (13%), u tế bào mầm (10%), nang trung thất (18% gồm nang phế quản, nang màng tim, nang nguồn gốc ruột).

Tỷ trọng một số cấu trúc giải phẫu trên CLVT	Giá trị đo lường (Đơn vị: HU)
Không khí	- 1000 HU
Nhu mô phổi	- 500 HU
Mỡ	- 100 đến - 50 HU (u mỡ: -60 đến -15 HU)
Nước, dịch trong nang	0 HU
Cấu trúc mô mềm, u đặc	+ 20 đến + 80 HU
Cơ tim	+ 100 đến + 200 HU
Mạch máu có thuốc cản quang	+ 200 HU
Xương xốp đến xương đặc	+ 700 đến + 3000 HU

• Chẩn đoán hình ảnh và cận lâm sàng: Phân tích các dấu hiệu X-quang kinh điển (dấu hiệu bóng mờ Silhouette, dấu hiệu cổ - ngực, dấu hiệu tảng băng trôi/ngực - bụng); vai trò của chụp CLVT đa dãy trong xác định đậm độ mô mềm/nang/mỡ và ranh giới lớp mỡ quanh u; vai trò của CHT trong phát hiện u thần kinh thể quả tạ chui qua lỗ ghép vào ống tủy sống; các xét nghiệm dấu ấn sinh học (AFP, Beta-HCG, CEA) định hướng u tế bào mầm và ung thư.
• Nguyên tắc điều trị và phẫu thuật nội soi: Nêu rõ chỉ định ngoại khoa, các kỹ thuật giảm đau, nguyên tắc gây mê thông khí một phổi và trang thiết bị hỗ trợ chuyên sâu (dao siêu âm, Endo-GIA).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu lâm sàng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức:

• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh nhân: Quy định chi tiết các tiêu chí hình ảnh học (u có vỏ bọc hoặc ranh giới rõ, không xâm lấn mạch máu lớn) và tiêu chuẩn lâm sàng (chức năng tim phổi cho phép gây mê xẹp phổi).
• Quy chuẩn kỹ thuật can thiệp: Mô tả chi tiết các bước thiết lập phẫu trường, kỹ thuật đặt ống nội khí quản hai nòng Carlens/White, tư thế mổ nghiêng 45 độ hoặc 90 độ, tam giác bố trí tờ-rô-ca cho từng vị trí u (trung thất trước, giữa, sau).
• Quy trình bóc tách và an toàn: Kỹ thuật giải phóng khối u bằng dao siêu âm sát màng ngoài tim, kiểm soát các nhánh mạch tân tạo, sử dụng Endo-GIA khi u dính nhu mô phổi, cho khối u vào túi nylon/túi chuyên dụng trước khi kéo qua lỗ mở rộng vết mổ tờ-rô-ca (2–4 cm), đặt một ống dẫn lưu màng phổi hút liên tục.
• Hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu: Xây dựng bệnh án mẫu theo dõi các biến số lâm sàng, xét nghiệm máu, đo chức năng thông khí phổi, phân loại ASA, thời gian mổ, lượng máu mất, biến chứng trong và sau mổ, giải phẫu bệnh vi thể và đánh giá theo dõi xa.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 tổng hợp toàn bộ các số liệu lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật của nhóm nghiên cứu tại Bệnh viện Việt Đức:

• Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh trước mổ: Phân tích cơ cấu nhóm tuổi, tỷ lệ phát hiện bệnh tình cờ so với nhóm có triệu chứng cơ năng (đau ngực, ho, khó thở, sốt, sụp mi/nhược cơ); đối chiếu độ nhạy của X-quang quy ước với hình ảnh chụp CLVT đa dãy; tương quan giữa tỷ trọng đơn vị HU với bản chất đại thể dạng nang, dạng đặc hay dạng mỡ; phân bố vị trí u theo 3 khoang trung thất trước, giữa, sau; kết quả CHT trong định hướng u thần kinh.
• Thông số phẫu thuật và kỹ thuật: Tỷ lệ thực hiện thành công bằng PTNSLN toàn bộ (CTS) so với tỷ lệ cần chuyển đổi sang PTNSLN hỗ trợ (VATS) hoặc mổ mở; phân bố vị trí và số lượng tờ-rô-ca được sử dụng; thời gian phẫu thuật trung bình theo từng tầng trung thất và theo kích thước khối u; tỷ lệ tai biến trong mổ (chảy máu, rách màng phổi đối bên, tổn thương thần kinh hoành).
• Kết quả hậu phẫu và mô bệnh học: Đánh giá lượng thuốc giảm đau morphin tiêu thụ ở nhóm mổ nội soi toàn bộ so với nhóm mổ mở/hỗ trợ; thời gian dẫn lưu màng phổi trung bình; số ngày nằm viện trung bình sau mổ; kết quả giải phẫu bệnh sau mổ (tỷ lệ u tuyến ức type A, AB, B, nang phế quản, nang màng tim, u quái lành tính, schwannoma thần kinh...); kết quả tái khám định kỳ, mức độ hài lòng về vết mổ và đánh giá thang điểm chất lượng cuộc sống sau mổ.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 đối chiếu, bàn luận các phát hiện của nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Về giá trị chẩn đoán hình ảnh và chỉ định mổ: Bàn luận vai trò quyết định của chụp CLVT đa dãy và CHT trong việc lập kế hoạch mổ nội soi. Sự tồn tại của lớp mỡ ngăn cách giữa khối u và các mạch máu lớn là tiêu chuẩn then chốt khẳng định khả năng cắt bỏ an toàn qua nội soi. Tác giả thảo luận về việc mở rộng chỉ định kích thước khối u (có thể can thiệp nội soi an toàn với u > 5cm nếu ranh giới rõ và có kỹ thuật làm giảm thể tích u/dùng túi bệnh phẩm phù hợp).
• Về phương pháp gây mê và kỹ thuật mổ: Phân tích ưu điểm tuyệt đối của gây mê nội khí quản hai nòng giúp xẹp phổi hoàn toàn, tạo không gian thao tác rộng rãi mà không cần bơm khí CO2 áp lực cao trong khoang màng phổi (vốn có nguy cơ ảnh hưởng huyết động). Bàn luận vai trò của dao siêu âm trong phẫu tích chính xác, hạn chế phát tán nhiệt, tránh gây tổn thương thần kinh hoành và tim; kỹ thuật đặt tờ-rô-ca hình kim tự tháp giúp dụng cụ không bị xung đột (bắt chéo).
• Về kết quả phẫu thuật và tính ưu việt của phương pháp: So sánh thời gian phẫu thuật, lượng máu mất, thời gian rút dẫn lưu và số ngày nằm viện với các nghiên cứu của Demmy, Akashi, Huỳnh Quang Khánh, Trần Minh Bảo Luân. Khẳng định nhóm bệnh nhân mổ nội soi toàn bộ có mức độ đau sau mổ ít hơn rõ rệt, tiêu thụ ít morphin hơn, hồi phục chức năng hô hấp sớm và đạt độ thẩm mỹ cao.
• Phân tích nguyên nhân tai biến và chuyển mổ mở: Thảo luận các yếu tố nguy cơ dẫn đến chuyển mổ mở như khối u dính chặt vào thân tĩnh mạch cánh tay đầu, tĩnh mạch chủ trên, hoặc chảy máu khó kiểm soát bằng nội soi, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm xử trí an toàn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đóng góp những luận điểm khoa học và giá trị thực tiễn cho chuyên ngành Ngoại Lồng ngực tại Việt Nam:

1. Về mặt chẩn đoán và chỉ định ngoại khoa:
   • Hệ thống hóa và khẳng định giá trị của chụp cắt lớp vi tính đa dãy và chụp cộng hưởng từ trong việc đánh giá ranh giới giải phẫu của khối u. Đưa ra chỉ định PTNSLN chuẩn xác dựa trên đặc điểm không xâm lấn mạch máu lớn và tạng xung quanh, thay vì chỉ giới hạn cứng nhắc theo kích thước hình học thuần túy.
   • Xác lập quy trình chẩn đoán phân biệt bản chất khối u (nang dịch, u mỡ, u đặc, u thần kinh có chui ống tủy) dựa trên sự kết hợp giữa đo tỷ trọng Hounsfield trên CLVT và tín hiệu T1/T2 trên CHT.
2. Về mặt kỹ thuật phẫu thuật và gây mê hồi sức:
   • Quy chuẩn hóa quy trình phẫu thuật nội soi lồng ngực kín điều trị u trung thất tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức: áp dụng nhất quán kỹ thuật gây mê ống nội khí quản hai nòng thông khí một phổi; chuẩn hóa tư thế bệnh nhân (nghiêng 45 độ cho u trước/giữa và 90 độ cho u sau).
   • Ứng dụng hiệu quả nguyên tắc cấu trúc kim tự tháp trong bố trí các cổng tờ-rô-ca cho từng tầng trung thất, tối ưu hóa góc thao tác của phẫu thuật viên và tránh xung đột dụng cụ.
   • Làm rõ vai trò then chốt của các trang thiết bị hiện đại như dao siêu âm (cắt đốt an toàn sát tim và màng ngoài tim, không gây loạn nhịp tim) và máy cắt khâu tự động Endo-GIA (xử lý an toàn diện dính nhu mô phổi).
   • Đề xuất giải pháp kỹ thuật bóc tách và lấy các khối u kích thước lớn ra ngoài thành ngực bằng túi đựng chuyên dụng qua lỗ mở tối thiểu mà không làm rách vỡ u, đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn và an toàn ung thư học.
3. Về mặt thực tiễn điều trị:
   • Chứng minh tính an toàn, khả thi, tỷ lệ biến chứng thấp, thời gian nằm viện ngắn, mức độ sử dụng thuốc giảm đau ít và chất lượng cuộc sống sau mổ vượt trội của PTNSLN so với phẫu thuật mở kinh điển.
   • Đưa ra các khuyến nghị về tiêu chí chuyển mổ mở chủ động, kịp thời nhằm bảo đảm an toàn tính mạng cho người bệnh khi gặp tổn thương phức tạp hoặc chảy máu khó kiểm soát.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Nghiên cứu được tiến hành tại một trung tâm ngoại khoa tuyến cuối duy nhất (Khoa Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức), do đó đặc điểm đối tượng bệnh nhân có thể có sự chọn lọc nhất định về mặt kỹ thuật chuyên sâu.
  • Một số phân nhóm bệnh lý mô bệnh học hiếm gặp (như các khối u trung biểu mô, u thần kinh nội tiết ít gặp) có số lượng ca bệnh hạn chế, chưa đủ để phân tích sâu các biến số thống kê đa chiều riêng lẻ.
  • Thời gian theo dõi xa sau mổ ở một số bệnh nhân ở xa chưa thực sự đồng đều để đánh giá toàn diện tỷ lệ tái phát lâu dài của các khối u tuyến ức giai đoạn tiến triển.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Triển khai các nghiên cứu tiến cứu đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn để hoàn thiện phác đồ can thiệp cho từng nhóm mô bệnh học đặc thù.
  • Nghiên cứu đánh giá thời gian sống thêm không bệnh (DFS) và sống thêm toàn bộ (OS) trong thời gian theo dõi dài hạn (5 năm, 10 năm) đối với nhóm bệnh nhân u tuyến ức và u trung thất ác tính được phẫu thuật nội soi.
  • Nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật ít xâm lấn mới như phẫu thuật nội soi lồng ngực một lỗ (uniportal VATS) và phẫu thuật lồng ngực có robot hỗ trợ (RATS) trong điều trị u trung thất phức tạp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo chuyên ngành Ngoại Lồng ngực, Gây mê Hồi sức và Ung bướu:

• Đối với bác sĩ phẫu thuật lồng ngực và phẫu thuật viên nội soi: Cung cấp tài liệu tham khảo thực hành về cách phân tích phim CLVT/CHT trước mổ, chỉ định mổ nội soi, kỹ thuật bố trí cổng tờ-rô-ca cho từng khoang trung thất, kỹ năng phẫu tích an toàn bằng dao siêu âm và quy trình kiểm soát tai biến trong mổ.
• Đối với bác sĩ gây mê hồi sức: Cung cấp các nguyên tắc thực hành về gây mê đặt ống nội khí quản hai nòng thông khí một phổi, xử trí thay đổi tư thế và theo dõi huyết động ở bệnh nhân có khối u trung thất lớn chèn ép đường thở hoặc tuần hoàn.
• Đối với học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và giảng viên y khoa: Là tài liệu học tập toàn diện về giải phẫu học, phôi thai học, các bảng phân loại mô bệnh học quốc tế (Masaoka, WHO, Shimosato, Sugarbaker) và phương pháp luận thiết kế nghiên cứu lâm sàng ngoại khoa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phẫu thuật nội soi lồng ngực toàn bộ (CTS) và phẫu thuật nội soi lồng ngực hỗ trợ (VATS) trong luận án được phân biệt như thế nào?
Theo các khái niệm được nêu trong luận án, phẫu thuật nội soi lồng ngực toàn bộ (Complete thoracoscopic surgery - CTS) là phương pháp phẫu thuật được thực hiện hoàn toàn trực tiếp qua màn hình video và các dụng cụ nội soi chuyên dụng với đường rạch da tối thiểu từ 2 đến 4 cm. Trong khi đó, phẫu thuật nội soi lồng ngực hỗ trợ (Video-assisted thoracoscopic surgery - VATS) là phẫu thuật có sự trợ giúp của màn hình nội soi kết hợp với một đường mở ngực nhỏ có độ dài từ 4 đến 6 cm.

2. Tư thế bệnh nhân được bố trí như thế nào tương ứng với từng vị trí u trong trung thất?
Sau khi đặt ống nội khí quản hai nòng, bệnh nhân được đặt nằm nghiêng sang bên đối diện 45 độ nếu khối u nằm ở trung thất trước, trước - trên hoặc trung thất giữa; và nằm nghiêng 90 độ nếu khối u nằm ở trung thất sau. Bệnh nhân được kê một gối độn dưới ngực để khoang gian sườn giãn rộng tối đa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đặt tờ-rô-ca và thao tác dụng cụ.

3. Tiêu chuẩn chỉ định cơ bản của phẫu thuật nội soi lồng ngực điều trị u trung thất là gì?
PTNSLN được chỉ định cho các khối u trung thất dạng đặc có kích thước phù hợp, có ranh giới rõ ràng, không có biểu hiện xâm lấn hay dính chặt vào các cấu trúc giải phẫu quan trọng như tim, động mạch chủ, tĩnh mạch chủ trên, tĩnh mạch vô danh (bao gồm u tuyến ức lành tính, u tuyến ức giai đoạn I-II theo Masaoka, u tế bào mầm lành tính, u thần kinh trung thất sau); và các nang trung thất có triệu chứng, nang bội nhiễm, nang chèn ép hoặc nghi ngờ thoái hóa.

4. Vai trò của chụp cắt lớp vi tính (CLVT) và cộng hưởng từ (CHT) trong chẩn đoán trước mổ u trung thất được xác định ra sao?
Chụp CLVT đa dãy cho phép đo kích thước khối u theo không gian 3 chiều, phân tích tỷ trọng Hounsfield để xác định bản chất (mỡ, dịch nang, mô đặc), và đặc biệt là đánh giá lớp mỡ ranh giới giữa u với mạch máu lớn để quyết định khả năng mổ nội soi. Chụp CHT được chỉ định ưu tiên cho các khối u thần kinh trung thất sau nhằm đánh giá chính xác mức độ lan rộng của khối u qua lỗ liên hợp vào ống tủy sống (u dạng quả tạ) và đánh giá xâm lấn mạch máu mà không cần tiêm thuốc cản quang.

5. Hệ thống phân loại u tuyến ức theo Masaoka và WHO 2004 được cấu trúc như thế nào?
Phân loại kết hợp chia u tuyến ức thành 4 giai đoạn lâm sàng theo Masaoka: Giai đoạn I (khối u có vỏ nguyên vẹn, tương ứng type A, AB); Giai đoạn II (u xâm lấn vi thể qua vỏ hoặc đại thể dính tổ chức mỡ/màng phổi, tương ứng type B1, B2); Giai đoạn III (u xâm lấn đại thể màng tim, phổi, mạch máu lớn, tương ứng type B3); và Giai đoạn IV (u thâm nhiễm màng phổi/màng tim hoặc di căn xa, tương ứng type C - ung thư biểu mô tuyến ức).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Phạm Hữu Lư đã tổng kết thực tiễn điều trị u trung thất bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Nghiên cứu đã xác lập các tiêu chuẩn chỉ định ngoại khoa nội soi dựa trên chẩn đoán hình ảnh học chuyên sâu, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật đặt tờ-rô-ca theo từng khoang giải phẫu trung thất và khẳng định vai trò của các trang thiết bị nội soi chuyên dụng trong bóc tách an toàn khối u. Kết quả nghiên cứu chứng minh phẫu thuật nội soi lồng ngực là phương pháp can thiệp ngoại khoa hiệu quả, ít sang chấn, an toàn, có tính thẩm mỹ cao và rút ngắn thời gian điều trị cho bệnh nhân u trung thất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI PHẪU THUẬT NỘI SOI LỒNG NGỰC 1.1 Một số khái niệm trong phẫu thuật nội soi lồng ngực * Nội soi lồng ngực (Thoracoscopy) là phương pháp sử dụng ống kính nội soi có đường sinh thiết hoặc can thiệp để thăm khám trong lồng ngực, sinh thiết và/ hoặc cắt lấy tổ chức bệnh lý trong khoang màng phổi nhằm mục đích chẩn đoán và đôi khi là điều trị bệnh [27], [42], [43], [44], [45]. * Phẫu thuật nội soi lồng ngực toàn bộ (Complete thoracoscopic surgery - CTS) là phương pháp phẫu thuật lồng ngực được thực hiện trực tiếp qua màn hình video và các dụng cụ phẫu thuật nội soi chuyên dụng trong đó đường rạch da là tối thiểu có độ dài từ 2 – 4cm [42], [43], [46]. * Phẫu thuật nội soi lồng ngực hỗ trợ (Video - assisted thoracicoscopic surgery - VATS) là phương pháp phẫu thuật lồng ngực được thực hiện qua sự hỗ trợ của màn hình video và các dụng cụ phẫu thuật nội soi chuyên dụng với đường mở ngực có độ dài từ 4 – 6cm [42], [43], [46].2 Lịch sử và tình hình nghiên cứu phẫu thuật nội soi lồng ngực điều trị u trung thất 1.1 Sơ lược lịch sử phát triển của nội soi lồng ngực và phẫu thuật nội soi lồng ngực  Trên thế giới: - Năm 1866: Francis Richard Cruise tại Ireland lần đầu tiên sử dụng ống soi cải tiến của Desormeaux để khám khoang màng phổi qua một lỗ rò thành ngực ở bệnh nhân (BN) bị viêm mủ màng phổi sau viêm phổi. Kỹ thuật này chỉ thực sự phát triển từ đầu thế kỷ 20 bởi Han Christian Jacobeus - một nhà nội khoa làm việc tại một bệnh viện lao tại Stockholm – Thụy Điển [47].

- Năm 1910: Jacobeus lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ "laparothorakoskopie" trên tạp chí Münchener Medizinische Wochenschrift của Đức. 4 Tiếp đó phẫu thuật nội soi lồng ngực (PTNSLN) trải qua 3 giai đoạn phát triển như sau [48], [49], [50]: * Kỷ nguyên PTNSLN ở giai đoạn say mê: Từ sau công bố của Jacobeus tới thập niên 1950, phẫu thuật nội soi đóng vai trò chính là chẩn đoán bệnh lý khoang màng phổi và chấn thương ngực. * Kỷ nguyên PTNSLN bị bỏ quên: Những năm 1950 – 1990, do sự phát triển của kháng sinh điều trị lao nên chỉ định nội soi lồng ngực bị hạn chế. * Kỷ nguyên về cuộc cách mạng và phát triển nhanh của PTNSLN: PTNSLN phát triển mạnh mẽ từ thập niên 1990 trở lại đây từ những báo cáo ban đầu mang tính chất công bố và giới thiệu [51], [52], [53] tới các nghiên cứu thống kê với số lượng BN lớn hơn [54], [55].

Bên cạnh đó, nội soi lồng ngực còn được ứng dụng trong phẫu thuật tim (minimally invasive cardiac surgery – MICS) và phẫu thuật robot (robotic assisted thoracoscopic surgery – RATS) [42], [56]:  Tại Việt Nam: Nguyễn Việt Cồ thực hiện soi màng phổi chẩn đoán với 6 trường hợp đầu tiên tại viện lao và bệnh phổi trung ương năm 1985 [57]; Trần Bình Giang, Tôn Thất Bách (2003) xuất bản sách “Phẫu thuật nội soi ổ bụng” trong đó có đề cập tới PTNSLN trong thực hành ngoại khoa tại bệnh viện Việt Đức [50]; Nguyễn Thanh Liêm và Lê Anh Dũng (2004) công bố những bài học từ 116 trường hợp PTNSLN ở trẻ em trong đó có bệnh lý u trung thất (UTT) [41]; Phạm Hữu Lư và Hà Văn Quyết (2005) công bố kết quả của PTNSLN trong cấp cứu tại bệnh viện Việt Đức [58]; Nguyễn Ngọc Bích (2006) công bố kết quả PTNSLN tại bệnh viện Bạch Mai [59]. Ngoài ra, có rất nhiều các công trình nghiên cứu của các tác giả trong cả nước như Văn Tần, Nguyễn Hoài Nam, Nguyễn Công Minh …về PTNSLN đã được công bố.