PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hàng ngày, con người luôn luôn phải đối mặt với những bất trắc, rủi ro có thể xảy ra đến với bản thân mình, các rủi ro có thể gặp phải gây thiệt hại như ốm đau, bệnh tật, tính mạng, tài sản… Nếu không may xảy ra những rủi ro đó con người sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc khắc phục tài chính, tinh thần để ổn định đời sống. Do vậy, nhu cầu an toàn luôn là mối quan tâm hàng đầu trong bất cứ hình thái kinh tế xã hội nào.”” Để hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra thay vì chấp nhận những vấn đề liên quan đến tài chính, các khoản chi phí phát sinh như khám chữa bệnh, tăng học phí, rủi ro… thì con người cần bảo vệ tương lai cho chính mình và gia đình bằng cách mua bảo hiểm. Để đáp ứng nhu cầu chính đáng đó, bảo hiểm ra đời giúp hạn chế đến mức thấp nhất những tổn thất có thể xảy ra, nhờ đó giảm thiểu những tác động xấu ảnh hưởng đến vật chất, tài chính.
Nó góp phần tạo sự an tâm trong quá trình làm việc, ổn định đời sống xã hội và đặc biệt là BHNT đã ra đời và phát triển qua nhiều thế kỷ. Ngày BHNT đã trở thành lĩnh vực kinh doanh phổ biến của hầu hết các nền kinh tế trên thế giới trong đó có Việt Nam. Kinh doanh BHNT đã và đang là một trong những hoạt động kinh doanh giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội đối với mỗi quốc gia và với mỗi cá nhân trong xã hội.”” Với sự gia tăng của dân số trẻ, mức thu nhập của người dân ngày càng cao, xu hướng sử dụng dịch vụ ngân hàng hiện nay, thông qua thiết bị công nghệ cao và các thao tác trực tuyến, trình độ nhận thức của cả người dân về ngân hàng và ngành bảo hiểm được nâng lên. Hoạt động liên kết giữa các ngân hàng và các CTBH đã rất phát triển tại nhiều quốc gia trên thế giới và đang là một hoạt động kinh doanh có nhiều tiềm năng.
Các nhà kinh doanh bảo hiểm đã xây dựng chiến lược đa dạng hoá kênh phân phối, các ngân hàng cũng muốn đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng và tăng nguồn thu phí dịch vụ. Tại thị trường bảo hiểm các nước phát triển, việc phân phối SPBH qua ngân hàng có sự tăng trưởng đáng kể, chiếm đến trên 70% doanh thu 2 toàn ngành, ngân hàng trở thành một trong những kênh phân phối SPBH chính cho các DNBH.”” Ở Việt Nam, thời gian gần đây các CTBH đã tích cực phối hợp với các NHTM ký kết các hợp đồng hợp tác trong việc triển khai bán SPBH qua ngân hàng. Trên thực tế, dù có nhiều thuận lợi nhưng cho đến nay, mô hình liên kết này vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn. Thị trường bảo hiểm Việt Nam đã hình thành kênh bán SPBH qua ngân hàng, mặc dù mối liên kết chưa được chuyên nghiệp, ngân hàng tạo điều kiện về không gian và địa điểm để DNBH bán SPBH… Theo thống kê của Cục quản lý và Giám sát Bảo hiểm, tỷ trọng doanh thu kênh liên kết BH - NH hiện chiếm khoảng 3,3% tổng doanh thu bảo hiểm cả nước (nhân thọ 5,36% và phi nhân thọ là 0,62%).
Doanh thu bán bảo hiểm qua ngân hàng đóng góp khoảng 10% tổng doanh thu toàn thị trường. Trong đó, Manulife Việt Nam đang là doanh nghiệp chiếm lĩnh kênh này lớn nhất, với thị phần khoảng 18%.”” Năm 2016, thị trường đã chứng kiến sự hợp tác giữa các ngân hàng và CTBH để khai thác thế mạnh của nhau, đồng thời gia tăng giá trị cho khách hàng. Những ngân hàng lớn đã liên kết với các DNBH nước ngoài hoặc tự đầu tư vốn để thành lập các CTBH từ nhiều năm trước như: VietinBank - Aviva (liên doanh giữa VietinBank và bảo hiểm Aviva), Vietcombank - Cardif (Vietcombank, BNP Parisbas Cardif và ngân hàng SeABank), MB Ageas Life (ngân hàng Quân đội, công ty bảo hiểm quốc tế Ageas, Muang Thai Life Insurance) và BIDV Metlife (Metlife và BIDV)… Việc hợp tác ký các hợp đồng kinh doanh bảo hiểm tại ngân hàng sẽ mang lại lợi ích thiết thực, đa dạng nguồn thu phí bên cạnh nguồn thu truyển thống của ngân hàng. Phát triển dịch vụ bảo hiểm tại ngân hàng được xem là một trong những giải pháp để tăng thêm nguồn thu phi tín dụng, góp phần cải thiện và nâng cao hiệu quả kinh doanh, là một phần quan trọng trong lĩnh vực bán lẻ, gia tăng giá trị cho các sản phẩm ngân hàng.
Không nằm ngoài xu hướng phát triển chung và bối cảnh trên thị trường tài chính Việt Nam hiện nay, ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam đã tăng nguồn thu là hoa hồng bảo hiểm và phát triển gói dịch vụ tài chính của mình. Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài: ‘‘Dịch vụ Bảo hiểm 3 nhân thọ tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ thƣơng Việt Nam’’để làm đề tài nghiên cứu trong luận văn của mình. Tổng quan nghiên cứu Hoạt động phân phối bảo hiểm qua ngân hàng (bancassurance) ở Việt Nam trong những năm gần đây đã được các DNBH triển khai và bước đầu đem lại những kết quả khả quan. Hoạt động này cũng đã có khá nhiều bài viết của nhiều tác giả trong nước nghiên cứu: Năm 2010, Bài viết “Giải pháp phát triển hoạt động liên kết ngân hàng - bảo hiểm ở Việt Nam” của tác giả Đàm Hoàng Oanh, trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng, số 53, trang 51-56, đã phân tích những khó khăn, cơ hội đối với các ngân hàng và công ty bảo hiểm ở Việt Nam, tác giả đã đề xuất một số giải pháp phát triển hoạt động liên kết này.
Giải pháp về mặt vĩ mô: Hoàn thiện và nâng cao hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách, bộ máy quản lý của Nhà nước đối với dịch vụ bảo hiểm, quy định rõ về việc công ty bảo hiểm kinh doanh ngân hàng phải tuân theo Luật các tổ chức tín dụng hay tuân theo Luật Kinh doanh bảo hiểm và chịu sự quản lý của Bộ Tài chính hay của Ngân hàng Nhà nước. Về giải pháp đối với ngân hàng và CTBH: nâng cao uy tín, thương hiệu; tăng cường hợp tác; đào tạo và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực; xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ; sử dụng hiệu quả các kênh phân phối; tăng cường hoạt động marketing… Năm 2012, Bài viết “Bancassurance tại các NHTM Việt Nam nhìn từ góc độ sự hài lòng của khách hàng”, trên Tạp chí Ngân hàng, số 20, trang 10-12, của hai tác giả là Nguyễn Thị Nhung và Nguyễn Thái Liêm. Bài viết phân tích về tiềm năng, lợi ích cũng như những khó khăn và hạn chế trong việc triển khai mô hình và phát triển các sản phẩm bancassurance, đồng thời đề xuất một số ý kiến góp phần phát triển các sản phẩm bancassurance nhằm đa dạng hóa sản phẩm kinh doanh của các ngân hàng. Năm 2014, để chỉ ra những yếu tố quyết định sự thành công của hoạt động bancassurance, tác giả Nguyễn Thanh Hoa đã có bài viết “Bancassurance - 10 yếu tố quyết định thành công”, trên Tạp chí Tài chính - Bảo hiểm.
Trong đó tác giả đã 4 chỉ ra rằng bancassurance là xu thế tất yếu khi tích hợp nhiều lợi ích, nó dần trở thành kênh phân phối quan trọng cho các doanh nghiệp bảo hiểm, những yếu tố quyết định thành công khi triển khai và phát triển mô hình bancassurance…”” Năm 2014, Luận án Tiến sĩ của tác giả Đoàn Thị Thanh Tâm, với đề tài “Phát triển hoạt động bancassurance của các công ty bảo hiểm thuộc các ngân hàng thương mại nhà nước”. Luận án đã tổng hợp làm rõ các khái niệm về bancassurance; sự kết hợp giữa ngân hàng và bảo hiểm, để tối đa hóa lợi nhuận các bên từ phân phối SPBH qua ngân hàng. Hoạt động bancassurance là: “nỗ lực của CTBH trong việc phát triển sản phẩm, thiết lập mối quan hệ hợp tác với ngân hàng phát triển kênh phân phối hiệu quả, và các hoạt động khác nhằm đạt được kết quả cao nhất từ kênh phân phối bancassurance”. Đưa ra các giải pháp phát triển kênh phân phối bancassurance theo hướng đa dạng hóa phương thức phân phối và phát triển nguồn nhân lực đã được đề cập trong các nghiên cứu trước, trong đó có sự khác biệt so với các nghiên cứu trước là các giải pháp này được xây dựng dài hạn, có lộ trình cụ thể và bám sát các hạn chế của các DNBH thuộc các NHTM Nhà nước.”” Tuy nhiên, các công trình khoa học, bài viết trên chỉ nghiên cứu về các yếu tố thành công, sự hài lòng của khách hàng đối với dịch vụ, SPBH phân phối qua ngân hàng và đề xuất những giải pháp để phát triển kênh bancassurance một cách hiệu quả.
Nhưng chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về sản phẩm BHNT được phân phối qua hoạt động liên kết giữa bảo hiểm và ngân hàng, vì vậy việc nghiên cứu dịch vụ BHNT tại ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam là độc lập. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về dịch vụ BHNT tại ngân hàng thương mại, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ BHNT tại NHTM. - Phân tích nguyên nhân và đánh giá thực trạng dịch vụ BHNT tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam trong thời gian qua, tổng kết những kết quả đạt được và những vấn đề còn tồn tại trong quá trình hoạt động của ngân hàng. 5 - Đề xuất một số giải pháp những định hướng phát triển dịch vụ BHNT tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam trong thời gian tới.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu dịch vụ bảo hiểm nhân thọ tại ngân hàng Techcombank. - Phạm vi nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu các dịch vụ BHNT tại ngân hàng Techcombank, khi ngân hàng kết hợp với các CTBH cung cấp các sản phẩm bảo hiểm cho cùng một dữ liệu khách hàng. - Số liệu đề tài sử dụng trong khoảng thời gian 5 năm (từ năm 2012 đến 2016), các số liệu đánh giá của các chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, bảo hiểm và nguồn tham khảo từ tạp chí, internet… kết hợp với việc nghiên cứu dịch vụ BHNT tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu: - Để thực hiện các mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài sử dụng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, thống kê, đối chiếu so sánh… gắn với lý luận thực tiễn.
Nguồn số liệu thu thập trong luận văn từ các bản báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của ngân hàng Techcombank dưới dạng bảng số liệu excel, chọn lọc, suy luận và phân tích.