Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê nghé ở huyện nghĩa đàn và quỳ hợp tỉnh nghệ an và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê nghé ở huyện nghĩa đàn và quỳ hợp tỉnh nghệ an và biện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Tư Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Giun Đũa Bê, Nghé Ở Huyện Nghĩa Đàn Và Quỳ Hợp Tỉnh Nghệ An Và Biện Pháp Phòng, Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé
• 1.3. Dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.4. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.5. Chẩn đoán bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.6. Biện pháp phòng trị bệnh
• 1.7. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.7.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.7.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.2. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở hai huyện của tỉnh Nghệ An
• 2.3.2. Bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 2.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa bê, nghé
• 2.4. BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Bố trí điều tra và phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở hai huyện của tỉnh Nghệ An
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 2.4.3. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh đũa bê, nghé
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 2.6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.6.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở hai huyện thuộc tỉnh Nghệ An
• 2.6.2. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé
• 2.6.3. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê nghé và sự tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở ngoại cảnh
• 2.6.4. Biểu hiện lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 2.6.5. Ảnh hưởng của giun đũa trong hội chứng tiêu chảy của bê, nghé
• 2.6.6. Tỷ lệ bê nghé có biểu hiện lâm sàng khi bị bệnh giun đũa
• 2.6.7. Nghiên cứu và đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun đũa bê nghé
• 2.6.8. Khả năng diệt trứng và trứng giun đũa bê, nghé có sức gây bệnh của thuốc sát trùng
• 2.6.9. Nghiên cứu công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê nghé
• 2.6.10. Hiệu lực thuốc tẩy giun đũa bê, nghé
• 2.6.11. Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun đũa bê nghé

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa bê nghé tại hai huyện Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi, đặc biệt vào mùa đông - xuân. Dịch tễ học chỉ ra rằng bệnh lây lan qua hai con đường chính: nhiễm trực tiếp qua thức ăn, nước uống và nhiễm qua bào thai từ trâu bò mẹ. Nghiên cứu cũng xác định sự phát triển của trứng giun trong môi trường ngoại cảnh, với thời gian phát triển thành trứng có sức gây bệnh dao động từ 7 đến 38 ngày tùy điều kiện nhiệt độ và độ ẩm.

1.1. Tình hình nhiễm giun đũa

Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé tại Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp được ghi nhận cao, đặc biệt ở khu vực miền núi. Nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của bê nghé, dẫn đến tỷ lệ chết lên đến 38,97% nếu không được điều trị kịp thời. Ký sinh trùng Neoascaris vitulorum ký sinh trong ruột non, gây tổn thương cơ quan nội tạng và làm giảm năng suất chăn nuôi.

1.2. Sự phát triển của trứng giun

Trứng giun đũa bê nghé có khả năng tồn tại lâu trong môi trường ngoại cảnh. Nghiên cứu xác định thời gian phát triển thành trứng có sức gây bệnh phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm. Ở nhiệt độ 28-30°C, trứng phát triển trong 7 ngày, trong khi ở 15-17°C, thời gian này kéo dài đến 38 ngày. Trứng giun có sức đề kháng cao với các chất sát trùng thông thường, chỉ bị diệt ở nhiệt độ trên 45°C hoặc dưới ánh nắng trực tiếp.

II. Biện pháp phòng trị bệnh giun đũa bê nghé

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh và thiệt hại kinh tế trong chăn nuôi. Các biện pháp bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun, cải thiện vệ sinh chuồng trại và áp dụng quy trình ủ phân sinh nhiệt để diệt trứng giun. Kết quả thử nghiệm cho thấy hiệu lực của các loại thuốc tẩy giun như Levamisole và Albendazole đạt trên 90%. Quy trình ủ phân sinh nhiệt cũng được chứng minh có khả năng diệt trứng giun hiệu quả, góp phần kiểm soát nguồn lây nhiễm.

2.1. Sử dụng thuốc tẩy giun

Nghiên cứu đánh giá hiệu lực của các loại thuốc tẩy giun như Levamisole và Albendazole. Kết quả cho thấy các loại thuốc này có hiệu lực diệt giun đạt trên 90%, giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm bệnh. Việc sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ được khuyến cáo để kiểm soát bệnh giun đũa bê nghé, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời của bê nghé.

2.2. Cải thiện vệ sinh chuồng trại

Cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại là biện pháp quan trọng trong phòng chống bệnh giun đũa. Nghiên cứu khuyến cáo việc dọn dẹp phân thường xuyên, sử dụng chất sát trùng và duy trì độ ẩm thích hợp trong chuồng trại. Quy trình ủ phân sinh nhiệt cũng được đề xuất để diệt trứng giun, giảm nguy cơ lây nhiễm từ môi trường.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp thông tin khoa học quan trọng về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng trị bệnh giun đũa bê nghé tại Nghệ An. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng quy trình phòng trị bệnh hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun, cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý phân thải.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu làm sáng tỏ đặc điểm sinh học và dịch tễ học của ký sinh trùng Neoascaris vitulorum, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng trị bệnh. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện kiến thức về bệnh giun đũa bê nghé trong điều kiện sinh thái hiện nay.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đưa ra các giải pháp thực tiễn giúp người chăn nuôi áp dụng hiệu quả các biện pháp phòng trị bệnh, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh giun đũa gây ra. Các quy trình phòng trị được đề xuất có thể áp dụng rộng rãi trong chăn nuôi trâu bò tại Nghệ An và các khu vực có điều kiện tương tự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giun đũa bê, nghé do loài Neoascaris vitulorum gây ra là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến và có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển và năng suất chăn nuôi trâu, bò, đặc biệt ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi. Tại tỉnh Nghệ An, tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê, nghé được ghi nhận dao động từ 23% đến 64%, với tỷ lệ tử vong do bệnh có thể lên đến 38,97% trong tổng số bê, nghé bị bệnh. Bệnh thường phát triển mạnh vào vụ Đông - Xuân, khi điều kiện khí hậu lạnh ẩm thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun đũa trong môi trường. Nghiên cứu được thực hiện tại hai huyện Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp trong khoảng thời gian từ tháng 10/2010 đến tháng 10/2011 nhằm mục tiêu khảo sát đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé, đồng thời đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào bê, nghé dưới 3 tháng tuổi nuôi tại các nông hộ, trại gia đình và tập thể ở hai huyện trên. Nghiên cứu không chỉ đánh giá tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa theo các yếu tố như mùa vụ, tuổi, địa hình, tính biệt và điều kiện vệ sinh chuồng trại mà còn khảo sát sự phát triển và tồn tại của trứng giun đũa trong môi trường ngoại cảnh. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ sở khoa học cho công tác phòng chống bệnh giun đũa bê, nghé, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu bò tại Nghệ An và các vùng tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học ký sinh trùng, đặc biệt là vòng đời và cơ chế sinh bệnh của giun đũa Neoascaris vitulorum. Vòng đời của giun đũa không cần ký chủ trung gian, trứng giun phát triển thành trứng có sức gây bệnh trong môi trường sau khoảng 7-38 ngày tùy theo nhiệt độ. Giun đũa lây nhiễm chủ yếu qua hai con đường: qua bào thai và qua đường tiêu hóa khi bê, nghé ăn phải trứng giun có phôi. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tỷ lệ nhiễm: phần trăm bê, nghé có trứng giun đũa trong phân.
• Cường độ nhiễm: số lượng trứng giun đũa trên mỗi gam phân, phân loại từ nhẹ đến rất nặng.
• Phát triển trứng giun: quá trình trứng giun phát triển thành trứng có phôi trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm nhất định.
• Biện pháp phòng trị: các phương pháp sử dụng thuốc tẩy giun, vệ sinh chuồng trại và xử lý phân để kiểm soát bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm 1776 mẫu phân bê, nghé dưới 3 tháng tuổi thu thập tại các nông hộ và trại chăn nuôi ở huyện Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp. Mẫu đất, nước và phân được lấy từ chuồng trại và khu vực chăn thả để khảo sát mức độ ô nhiễm trứng giun đũa. Phương pháp xét nghiệm phân sử dụng kỹ thuật Fulleborn và đếm trứng bằng buồng đếm Mc Master để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm.

Nghiên cứu được tiến hành trong vòng 12 tháng, từ tháng 10/2010 đến tháng 10/2011, với các bước:

• Thu thập mẫu phân theo phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc.
• Phân tích tỷ lệ và cường độ nhiễm theo các yếu tố mùa vụ, tuổi, địa hình, tính biệt và điều kiện vệ sinh.
• Theo dõi sự phát triển và tồn tại của trứng giun đũa trong phân và môi trường ngoại cảnh.
• Thí nghiệm đánh giá hiệu quả của các thuốc sát trùng và thuốc tẩy giun phổ biến như Bivermectin, Levamisol, Dectomax.
• Xây dựng quy trình ủ phân sinh nhiệt để diệt trứng giun đũa.

Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel 2003, tính toán tỷ lệ, sai số, độ lệch tiêu chuẩn và so sánh mức độ sai khác giữa các nhóm mẫu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa bê, nghé: Tỷ lệ nhiễm trung bình tại hai huyện Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp là khoảng 43-64%, với cường độ nhiễm dao động từ nhẹ đến rất nặng. Tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận ở bê, nghé trong độ tuổi 31-45 ngày (lên đến 71,4%), giảm dần ở các lứa tuổi lớn hơn.

2. Ảnh hưởng của mùa vụ và địa hình: Tỷ lệ nhiễm giun đũa cao hơn rõ rệt trong vụ Đông - Xuân (khoảng 60%) so với vụ Hè - Thu (khoảng 40%). Địa hình xen kẽ đồi núi và ruộng nước có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với địa hình bằng phẳng, cao ráo (tỷ lệ chênh lệch khoảng 10-15%).

3. Tình trạng ô nhiễm trứng giun đũa trong môi trường: Mẫu đất nền chuồng và khu vực xung quanh chuồng nuôi cho thấy mức độ ô nhiễm trứng giun đũa cao, đặc biệt ở các chuồng có vệ sinh kém. Trứng giun đũa tồn tại trong phân và đất bề mặt từ vài tuần đến vài tháng, với khả năng phát triển thành trứng có phôi gây bệnh trong vòng 7-20 ngày tùy điều kiện nhiệt độ.

4. Hiệu quả của biện pháp phòng trị: Thuốc tẩy giun như Bivermectin, Levamisol và Dectomax có hiệu quả cao, giảm tỷ lệ trứng giun đũa trong phân sau 15 ngày điều trị lên đến 85-100%. Các thuốc sát trùng Virkon S 2% và Ominicide 1% có khả năng diệt trứng giun đũa trong phân khi phun đúng liều lượng. Công thức ủ phân có sử dụng vôi bột và tro bếp giúp tăng nhiệt độ lên trên 50°C, diệt được trứng giun đũa trong vòng 7-10 ngày.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về đặc điểm dịch tễ và vòng đời của giun đũa Neoascaris vitulorum. Tỷ lệ nhiễm cao ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi phản ánh tính nhạy cảm của lứa tuổi này do khả năng miễn dịch còn yếu và sự lây truyền qua bào thai, sữa mẹ. Mùa Đông - Xuân với khí hậu lạnh ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho trứng giun phát triển và tồn tại lâu dài trong môi trường, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Sự khác biệt tỷ lệ nhiễm theo địa hình cho thấy yếu tố môi trường và điều kiện chăn nuôi ảnh hưởng lớn đến mức độ lan truyền bệnh. Mức độ ô nhiễm trứng giun đũa trong chuồng trại và bãi chăn thả là nguồn lây nhiễm chính, do đó việc vệ sinh và xử lý phân là rất cần thiết.

Hiệu quả của các thuốc tẩy giun và thuốc sát trùng được xác nhận qua số liệu giảm trứng giun trong phân, đồng thời công thức ủ phân sinh nhiệt cao là biện pháp hữu hiệu để diệt trứng giun đũa trong phân, góp phần giảm thiểu nguồn lây bệnh. Các kết quả này có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo tuổi, mùa vụ và hiệu quả thuốc tẩy giun trước và sau điều trị, giúp minh họa rõ ràng tác động của các yếu tố nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện tẩy giun định kỳ cho bê, nghé dưới 3 tháng tuổi: Sử dụng các thuốc tẩy giun hiệu quả như Bivermectin, Levamisol hoặc Dectomax theo liều lượng khuyến cáo, đặc biệt vào vụ Đông - Xuân để giảm tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh gây ra. Thời gian thực hiện: mỗi 3 tháng, chủ thể thực hiện là người chăn nuôi và cán bộ thú y địa phương.

2. Tăng cường vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi: Dọn dẹp phân, rác thải, giữ chuồng nuôi khô ráo, thoáng mát, hạn chế ô nhiễm trứng giun đũa trong môi trường. Chủ thể thực hiện là người chăn nuôi, cán bộ thú y và chính quyền địa phương.

3. Áp dụng quy trình ủ phân sinh nhiệt cao: Sử dụng công thức ủ phân phối hợp phân chuồng, lá xanh, tro bếp và vôi bột để diệt trứng giun đũa trong phân, giảm nguồn lây bệnh ra môi trường. Thời gian ủ khoảng 10-15 ngày, chủ thể thực hiện là người chăn nuôi và các cơ sở chăn nuôi tập thể.

4. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi: Cung cấp kiến thức về vòng đời giun đũa, cách phòng tránh và xử lý bệnh hiệu quả, giúp người chăn nuôi chủ động phòng bệnh. Chủ thể thực hiện là các cơ quan thú y, tổ chức nông nghiệp và truyền thông địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu, bò, bê, nghé: Nắm bắt kiến thức về bệnh giun đũa, cách phòng trị và xử lý môi trường để giảm thiểu thiệt hại trong chăn nuôi.

2. Cán bộ thú y và chuyên gia nông nghiệp: Áp dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật phòng chống bệnh giun đũa cho người chăn nuôi, đồng thời phát triển các chương trình kiểm soát dịch bệnh.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng dữ liệu dịch tễ học và biện pháp phòng trị để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi bền vững, giảm thiểu tổn thất do bệnh ký sinh trùng.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành thú y, khoa học nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích dịch tễ học để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bệnh ký sinh trùng và quản lý sức khỏe vật nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giun đũa bê, nghé có ảnh hưởng như thế nào đến chăn nuôi?
   Bệnh gây tiêu chảy, suy dinh dưỡng, giảm tăng trưởng và có thể dẫn đến tử vong ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi. Tỷ lệ tử vong có thể lên đến gần 40%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và kinh tế chăn nuôi.

2. Làm thế nào để chẩn đoán chính xác bệnh giun đũa ở bê, nghé?
   Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng như phân trắng, tiêu chảy, kết hợp xét nghiệm phân tìm trứng giun bằng phương pháp Fulleborn hoặc đếm trứng Mc Master để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm.

3. Thuốc tẩy giun nào hiệu quả nhất cho bê, nghé?
   Các thuốc như Bivermectin, Levamisol và Dectomax được đánh giá có hiệu quả cao, giảm trứng giun trong phân lên đến 85-100% sau 15 ngày điều trị.

4. Trứng giun đũa tồn tại trong môi trường bao lâu và làm sao để diệt chúng?
   Trứng giun có thể tồn tại từ vài tuần đến vài tháng trong phân và đất, đặc biệt trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ thích hợp. Diệt trứng hiệu quả bằng cách ủ phân sinh nhiệt cao, phun thuốc sát trùng và giữ vệ sinh chuồng trại.

5. Có thể phòng bệnh giun đũa bê, nghé bằng cách nào ngoài dùng thuốc?
   Ngoài dùng thuốc tẩy giun định kỳ, cần duy trì vệ sinh chuồng trại, xử lý phân đúng cách, hạn chế bê, nghé tiếp xúc với môi trường ô nhiễm và nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi qua dinh dưỡng hợp lý.

Kết luận

• Bệnh giun đũa Neoascaris vitulorum phổ biến ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại Nghệ An với tỷ lệ nhiễm trung bình 43-64%, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.
• Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào vụ Đông - Xuân và ở lứa tuổi 31-45 ngày, phản ánh điều kiện khí hậu và sinh học của giun đũa.
• Trứng giun đũa tồn tại lâu trong môi trường, đặc biệt ở chuồng trại có vệ sinh kém, là nguồn lây nhiễm chính.
• Thuốc tẩy giun Bivermectin, Levamisol và Dectomax có hiệu quả cao trong điều trị, kết hợp với biện pháp vệ sinh và ủ phân sinh nhiệt giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.
• Cần triển khai các chương trình tuyên truyền, đào tạo và áp dụng quy trình phòng trị đồng bộ để nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu bò tại địa phương.

Tiếp theo, đề xuất xây dựng các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, mở rộng nghiên cứu về kháng thuốc và phát triển vaccine phòng bệnh giun đũa. Mời các nhà nghiên cứu, cán bộ thú y và người chăn nuôi cùng hợp tác ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao sức khỏe đàn vật nuôi và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé 1. Vị trí của giun đũa bê nghé trong hệ thống phân loại động vật. Bệnh giun đũa do loài giun Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782), hay còn có tên gọi khác là Toxocara vitulorum thuộc họ Anikidae gây ra.

Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [32], giun đũa bê nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Nghành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân Lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum. Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [6]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9], giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu. Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm.

Giun cái dài 19 - 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trước thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với n 4 nhiều chỗ lõm nhỏ, dài 0,080 - 0,090 mm, rộng 0,070 - 0,075 mm. Cấu tạo giun đũa bê nghé Neoascaris vitulorum (theo MOZGOVOI, DAVTIAN). a) Miệng: 1- Đỉnh đầu; 2- Môi phía lưng; 3- Môi phía cạnh giáp bụng.

b) Đầu đuôi: 1- Đoạn đầu; 2- Gai giao hợp; 3- Đoạn đuôi con cái (phía cạnh). Đoạn thân trước; 2. n 5 Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978) [23], Phan Địch Lân và cs (2005) [11], giun đũa Neoascaris vitulorum (Goeze 1782) ký sinh ở bê nghé có kích thước: Giun đực ở nghé dài 13 - 15 cm, đường kính 0,3 cm; ở bê dài 14 - 16 cm. Giun cái ở nghé dài 19 - 23 cm, đường kính 0,5 cm, trứng 70 - 75 x 80 - 90 µm; giun cái ở bê dài 20 - 26 cm, trứng 75 - 85 x 90 - 100 µm.

Vị trí âm hộ của giun cái là 1/8 phần trước thân. Phan Lục (2005) [19] cho biết, giun đũa có kích thước to, vàng nhạt, dài 13 - 22 cm, trên đầu có 3 môi. Thực quản hình ống dài, phần cuối có chỗ phình to ra gọi là dạ dày giả. Xung quanh lỗ hậu môn của giun đực có nhiều gai chồi, có hai gai giao hợp to bằng nhau.

Trứng có 4 lớp vỏ màu nhạt, lớp ngoài cùng lỗ chỗ như tổ ong, trứng dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,75 mm. Các nghiên cứu trên phù hợp với các tài liệu mô tả của Orlov (1970), Euzeby (1981) nhưng có khác với tài liệu mô tả của Skrjabin (1950), Neveu - Lemaire (1952), Soulsby (1965), Drozdz (1967) là âm hộ giun cái ở 1/6 trước thân. Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [18] đã mô tả cấu tạo của giun đũa: Giun đực dài 110 - 189 mm, rộng nhất 3,52 - 4,81 mm; đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon dần về cuối mút; thực quản dài 4,49 mm; gai sinh dục dài 0,57 - 1,19 mm, có màng mỏng bao bọc; ở phía trước hậu môn có 20 - 27 nhú xếp thành 2 hàng, sau hậu môn có 5 đôi nhú, đôi nhú thứ nhất kép. Giun cái dài 151 - 200 mm, rộng 4,0 - 5,7 mm; đuôi hình nón, phủ nhiều gai, dài 0,37 - 0,42 mm; gần mút đuôi có 2 nhú bên; lỗ sinh dục nằm ở phần trước cơ thể, cách mút đầu khoảng 1/10 - 2/10 chiều dài cơ thể; trứng hình cầu kích thước 0,076 - 0,095 x 0,065 - 0,080 mm.

Theo những nghiên cứu của Taira và Fujita (1991) [54] từ năm 1982 - 1988, về giun tròn ở hai huyện Kyushu và Okinawa, Nhật bản. Hai tác giả đã nghiên cứu 7 giun đũa đực và 21 giun đũa cái về hình thái học, cho thấy độ n 6 dài trung bình của giun đực là 15,64 cm (14,0 - 18,0 cm), giun cái 25,75 cm (16,5 - 34,0 cm). Thân trắng đục và mềm. Trứng giun dài 81,6 µm và rộng 71,8 µm, bề mặt vỏ trứng trơn nhẵn, không nhăn nheo.

(1989) [48] đã quan sát giun đũa Neoascaris vitulorum trên kính hiển vi điện tử, thấy cấu trúc bề mặt của giun gồm môi, răng, gai nhỏ và phần đuôi; ở giun non răng hình nón và nhọn chúng dài hơn khi tuổi giun tăng lên. Theo mô tả của Urquhart G. và cs (1996) [55] thì giun đũa T. viturlorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất của ở bê nghé, giun cái dài có thể đến 30,00 cm.

Giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy được các cơ quan nội tạng. Trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum. Vòng đời của giun đũa bê nghé không cần ký chủ trung gian.

Davtian (1934 - 1937) làm thí nghiệm: cho bê nuốt trứng giun đũa có sức gây bệnh thì sau 43 ngày có thể thấy giun đũa trưởng thành và con non ở cơ thể bê. Ngoài ra, nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 - 192 ngày nuốt trứng giun có sức gây bệnh thì bê đẻ ra 20 - 31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa. Điều đó chứng tỏ giun đũa bê, nghé có thể qua máu truyền vào bào thai. Ở trâu mẹ thời kỳ chửa đầu nuốt trứng giun cảm nhiễm thì tất cả nghé đẻ ra đều bị nhiễm giun qua nhau thai.

Giun đũa bê, nghé nhiễm vào cơ thể bằng 2 con đường: nhiễm trực tiếp và nhiễm qua bào thai. Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978) [23], trứng giun thải ra môi trường ở thời kỳ đầu là trứng không cảm nhiễm. Skjabin và Schulz (1973) cho biết, sự phát triển của trứng đến giai đoạn cảm nhiễm kéo dài 12 - 13 ngày ở nhiệt độ 28 - 300C và 17 - 19 ngày ở nhiệt độ 250C. n 7 Chẩn đoán bằng cách xét nghiệm phân tìm trứng giun Neoascaris vitulorum hoặc trên cơ sở phát hiện thấy giun tự thải ra ở trong phân.

Phạm Sỹ Lăng (2005) [12] cũng cho biết, bệnh giun đũa bê nghé lây nhiễm qua 2 con đường: - Qua đường tiêu hóa do bê nghé ăn phải trứng giun đũa cảm nhiễm. - Ấu trùng từ máu trâu bò mang thai xâm nhập vào bào thai. Theo Trịnh Văn Thịnh (1962) [26], trứng giun đũa ra ngoài thiên nhiên gặp nhiệt độ nóng ẩm thích hợp thì phát triển thành phôi thai: ở nhiệt độ 15 - 170C thì phải 38 ngày, ở nhiệt độ 19 - 220C thì phải sau 20 ngày. Nếu để phân khô đi hoặc ủ phân theo phương pháp nhiệt sinh học thì trứng sẽ ngừng phát dục.

Dưới ánh nắng trực tiếp mùa hè thì một tuần, nếu ở sâu trong đất thì 12 - 15 ngày phôi chết, mùa đông phân khô thì sau một tháng phôi bị diệt. Vichitr Sukhapesna (1982) [57] đã nghiên cứu 10 trâu bò mẹ nhiễm Strongyloides papillosus và Neoascaris vitulorum cùng với bê nghé kể từ khi bê nghé được sinh ra. Tác giả cho rằng trâu bò mẹ là nơi chứa mầm bệnh chính làm cho bê nghé con bị nhiễm S. Bê nghé đã bị nhiễm S.

papillosus qua bú sữa từ trâu bò mẹ, và nhiễm N. vitulorum qua nhau thai. Nghé đẻ ra sau 14 ngày đã có trứng giun trong phân (tức là có giun trưởng thành trong ruột) chứng tỏ nghé bị nhiễm bệnh từ trong bào thai. Giun đũa có chu kỳ phát triển trực tiếp, không qua ký chủ trung gian.

Giun trưởng thành sống trong ruột non của bê nghé đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi thì phát triển thành phôi thai trong trứng. Trứng có phôi thai là trứng đã có sức gây bệnh. Sau đó trứng này lại vào cơ thể con vật theo thức ăn, nước uống. Khi mới theo phân ra ngoài trứng không phân chia.

Tuỳ theo điều kiện nhiệt độ và độ ẩm bên ngoài, thời gian trứng phát triển thành trứng cảm nhiễm có khác nhau. vitulorum Trứng Trứng chứa ấu trùng (có sức gây bệnh) trưởng thành AS (Ruột non bê nghé) Bê, nghé nuốt Hầu Ấu trùng Phổi Gan Máu NM ruột Tim Hình 1. Sơ đồ vòng đời của Neoascaris vitulorum Theo Soulsby (1965), ở nhiệt độ tối ưu 28 - 300C, thời gian này là 7 ngày; ở 250C cần 10 - 11 ngày, ở 15 - 180C cần trên 28 ngày. Trứng giai đoạn cảm nhiễm có chứa ấu trùng, có sức đề kháng cao với điều kiện ngoại cảnh.

và cs (1990) [40] cho biết, ở 250C trứng giun đũa phát triển thành trứng chứa ấu trùng sau 7 ngày. Kết quả trên giống với nghiên cứu của Refuerzo và cs (1952); Enyenihi (1969) tại 270C. Nhưng theo báo cáo của Schwartz (1922) là mất 10 - 12 ngày ở 250C để phát triển thành trứng chứa ấu trùng. Giai đoạn thứ hai của trứng chứa ấu trùng đã được quan sát thấy ở vào ngày thứ 11 và có 91% trứng được phát triển đến giai đoạn này vào ngày 15 ngày.

Tawkif (1970) báo cáo rằng mất 9 ngày ở 26 - 280C để phát triển đến giai đoạn trứng chứa ấu trùng. Irfan và Sarwar (1954) đã nghiên cứu ở Pakistan, trứng phát triển đến giai đoạn cảm nhiễm sau 11 ngày ở 260C; trứng sẽ bị thoái hoá nếu để ở nhiệt độ 300C; ở 100C trứng ngừng phát triển. n 9 Euzeby (1981) đã theo dõi ở Malaixia cho biết, với nhiệt độ 15 - 170C, cần 38 ngày để trứng phát triển thành trứng có khả năng gây bệnh. Theo Orlov (1970), ở nhiệt độ 300C cần hai tuần, ở nhiệt độ 250C cần ba tuần.

Refuerzo và Jemenez (1954) đã quan sát sự phát triển của trứng giun ở Philippin cho biết, ở nhiệt độ 170C phôi bắt đầu hình thành vào ngày thứ sáu, hoàn thành vào ngày thứ 9 và có khả năng gây bệnh ở ngày thứ 13 - 15. Trứng giun cảm nhiễm có sức đề kháng cao với một số hoá chất cũng như yếu tố vật lý. Khi trứng ở trong phân thì trứng có sức đề kháng cao đối với một số chất sát trùng. Refuerzo và Jemenez (1954) đã làm thí nghiệm về sức đề kháng của trứng giun đũa ở Philippin, thấy trứng có sức đề kháng kém dưới ảnh hưởng trực tiếp của ánh nắng mặt trời.

Trứng trong phân thì tồn tại lâu hơn và còn phụ thuộc vào khối lượng cục phân.