Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Phân Trắng Ở Lợn Con Từ 1 Đến 21 Ngày Tuổi Tại Phổ Yên, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 21 ngày tuổi tại một số xã trên địa, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Hồng Duyên
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Một số đặc điểm dịch tễ bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi, tại một số xã trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc điều trị
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi
• 2.2.1. Đặc điểm phát triển của cơ quan tiêu hóa
• 2.2.2. Đặc điểm về cơ năng điều tiết nhiệt
• 2.2.3. Đặc điểm khả năng miễn dịch
• 2.2.4. Các thời kỳ quan trọng của lợn con
• 2.3. Những hiểu biết về vi khuẩn E. coli
• 2.3.1. Đặc điểm hình thái
• 2.3.2. Đặc điểm nuôi cấy
• 2.3.3. Đặc tính sinh hóa
• 2.3.4. Cấu trúc kháng nguyên
• 2.4. Những hiểu biết về bệnh lợn con phân trắng (Colibacillosis)
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp thực hiện
• 3.4.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.3. Xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.3. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con
• 4.4. Kết quả theo dõi tổng đàn lợn tại một số xã trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.5. Kết quả theo dõi tỷ lệ lợn mắc bệnh phân trắng lợn con
• 4.6. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo lứa tuổi
• 4.7. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo tính biệt
• 4.8. Tỷ lệ nhiễm bệnh phân trắng lợn con theo tình trạng vệ sinh
• 4.9. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con qua các tháng theo dõi
• 4.10. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh phân trắng lợn con
• 4.11. Kết quả điều trị bệnh phân trắng lợn con của hai phác đồ
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh phân trắng ở lợn con

Bệnh phân trắng ở lợn con là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến, đặc biệt trong giai đoạn từ 1-21 ngày tuổi. Bệnh này gây ra tình trạng tiêu chảy, làm giảm sức khỏe và tỷ lệ sống của lợn con. Nguyên nhân chính của bệnh thường liên quan đến vi khuẩn E. coli, đặc biệt là các serotype sản sinh độc tố đường ruột. Tình hình dịch tễ bệnh phân trắng tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên đang trở thành mối quan tâm lớn đối với người chăn nuôi. Việc nắm bắt tình hình dịch tễ và triệu chứng của bệnh là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Tình hình dịch tễ bệnh phân trắng

Tình hình dịch tễ bệnh phân trắng ở lợn con tại Phổ Yên cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao, đặc biệt trong các tháng thời tiết thay đổi. Các yếu tố như vệ sinh chuồng trại kém, chất lượng sữa mẹ không đảm bảo, và sự thiếu hụt vi lượng sắt đã góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh phân trắng ở lợn con có sự khác biệt rõ rệt theo lứa tuổi và tình trạng vệ sinh. Việc theo dõi và ghi nhận tình hình dịch tễ là rất quan trọng để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh phân trắng

Triệu chứng của bệnh phân trắng ở lợn con thường bao gồm tiêu chảy, lợn con gầy yếu, chậm lớn và có thể có dấu hiệu sốt. Bệnh tích thường thấy khi mổ khám là tổn thương ở đường tiêu hóa, đặc biệt là ruột non. Việc nhận diện triệu chứng sớm giúp người chăn nuôi có thể can thiệp kịp thời, giảm thiểu thiệt hại. Các triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn con mà còn tác động đến năng suất chăn nuôi. Do đó, việc chẩn đoán chính xác và nhanh chóng là rất cần thiết.

2.1. Bệnh tích khi mổ khám

Khi mổ khám lợn con chết do bệnh phân trắng, thường thấy có sự tổn thương rõ rệt ở niêm mạc ruột, có thể có dịch nhầy và mủ. Những tổn thương này cho thấy mức độ nghiêm trọng của bệnh và cần có biện pháp điều trị kịp thời. Việc ghi nhận bệnh tích không chỉ giúp xác định nguyên nhân gây bệnh mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các phác đồ điều trị hiệu quả.

III. Phương pháp phòng ngừa và điều trị

Phòng ngừa bệnh phân trắng ở lợn con cần chú trọng đến vệ sinh chuồng trại, dinh dưỡng hợp lý cho lợn mẹ và lợn con. Việc bổ sung vi lượng sắt và các chất dinh dưỡng cần thiết cho lợn con cũng rất quan trọng. Các phác đồ điều trị hiện nay thường sử dụng kháng sinh và các loại thuốc hỗ trợ tiêu hóa. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời có thể giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

3.1. Biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bệnh phân trắng bao gồm việc duy trì vệ sinh chuồng trại, đảm bảo chất lượng thức ăn và nước uống cho lợn. Ngoài ra, việc tiêm phòng vacxin cho lợn con cũng là một trong những biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa bệnh. Người chăn nuôi cần thường xuyên theo dõi sức khỏe của lợn con và có kế hoạch chăm sóc hợp lý để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Bệnh phân trắng ở lợn con là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn tại Phổ Yên, Thái Nguyên. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về dịch tễ, triệu chứng, bệnh tích và các biện pháp phòng ngừa, điều trị là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao năng suất và chất lượng chăn nuôi. Khuyến nghị cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để triển khai các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần nâng cao nhận thức về bệnh phân trắng, thường xuyên cập nhật thông tin và kiến thức về phòng ngừa và điều trị. Cần thiết lập các chương trình tập huấn cho người chăn nuôi để họ có thể áp dụng các biện pháp hiệu quả trong thực tiễn. Hợp tác với các cơ sở thú y để có sự hỗ trợ kịp thời khi phát hiện bệnh là rất quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế nông nghiệp nông hộ và các mô hình kinh tế trang trại vườn - ao - chuồng (VAC). Tuy nhiên, phương thức chăn nuôi nông hộ tại nhiều địa phương vẫn mang tính nhỏ lẻ, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, dẫn đến nguy cơ dịch bệnh luôn thường trực. Trong các giai đoạn sinh trưởng của đàn lợn, lợn con theo mẹ (giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi) là đối tượng mẫn cảm nhất với các mầm bệnh đường tiêu hóa do cấu tạo giải phẫu và chức năng sinh lý chưa hoàn thiện, sức đề kháng còn non yếu. Bệnh phân trắng lợn con (Colibacillosis) do vi khuẩn Escherichia coli gây ra là một bệnh truyền nhiễm phổ biến, gây tiêu chảy cấp tính hoặc mạn tính, làm lợn con gầy sút, suy dinh dưỡng, còi cọc, tổn thương đường tiêu hóa và làm suy giảm nghiêm trọng tỷ lệ nuôi sống cũng như chất lượng con giống. Nhằm đánh giá thực trạng dịch tễ tại cơ sở và kiểm chứng hiệu lực can thiệp bằng các loại thuốc kháng sinh hiện hành, đề tài "Một số đặc điểm dịch tễ bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi, tại một số xã trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc điều trị" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm 4 nội dung cụ thể:

1. Khảo sát tình hình nhiễm bệnh phân trắng ở lợn con giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi và biện pháp điều trị.
2. Hiểu và xác định tình hình nhiễm bệnh phân trắng ở lợn con nuôi tại địa bàn thị xã Phổ Yên.
3. Nhận biết triệu chứng, hiểu rõ nguyên nhân, nắm vững phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh phân trắng ở lợn con đạt hiệu quả cao.
4. Rèn luyện kỹ năng lâm sàng, nâng cao kinh nghiệm thực tế, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đàn giống tại địa phương.

Nhiệm vụ nghiên cứu gắn liền với mục đích và yêu cầu:

1. Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ trong chẩn đoán và điều trị bệnh thú y.
2. Nắm bắt tình hình phát triển chăn nuôi tại địa phương, phương pháp chăn nuôi an toàn sinh học và quy trình kiểm soát dịch bệnh cơ sở.
3. Xác định các chỉ tiêu dịch tễ học lâm sàng của bệnh phân trắng lợn con tại 3 xã: Đông Cao, Tân Phú và Trung Thành thuộc thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.
4. Thử nghiệm và đánh giá hiệu lực của hai phác đồ điều trị bệnh phân trắng lợn con từ 1 đến 21 ngày tuổi bằng thuốc thú y chuyên dụng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn con theo mẹ từ 1 đến 21 ngày tuổi nuôi tại các hộ gia đình; các chế phẩm kháng sinh và trợ sức gồm Marfluquine - LA, Doxyvet - LA và Gluco K - C Namin.
• Phạm vi không gian: 3 xã Đông Cao, Tân Phú và Trung Thành thuộc thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, kết hợp thực địa tại Trạm Thú y thị xã Phổ Yên và Công ty Cổ phần Thuốc thú y Đức Hạnh Marphavet.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ ngày 25/05/2015 đến ngày 15/11/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở khoa học của đề tài dựa trên đặc điểm giải phẫu - sinh lý học lợn con và căn bệnh học thú y:

• Đặc điểm sinh trưởng và tiêu hóa: Lợn con giai đoạn 1 - 21 ngày tuổi có tốc độ tăng trưởng cao (khối lượng lúc 10 ngày tuổi gấp 2 lần, lúc 21 ngày tuổi gấp 4 lần sơ sinh). Dung tích dạ dày tăng từ 0,03 lít lúc sơ sinh lên gấp 3 lần ở 10 ngày tuổi và gấp 8 lần ở 20 ngày tuổi; dung tích ruột non tăng từ 0,11 lít lên gấp 3 lần ở 10 ngày tuổi và gấp 6 lần ở 20 ngày tuổi. Dù tăng nhanh về kích thước nhưng chức năng tiết dịch vị chưa hoàn thiện: men pepsin chỉ hoạt động từ ngày tuổi thứ 26; men amilaza và maltaza hoạt tính rất thấp trong 3 tuần đầu; men saccaraza hoạt tính yếu dưới 2 tuần tuổi. Lợn con chủ yếu tiêu hóa được chất dinh dưỡng trong sữa mẹ nhờ các men trypsin, catepsin, lactaza và lipaza.
• Cơ chế điều tiết nhiệt và miễn dịch: Lớp mỡ dưới da mỏng, lượng glycogen dự trữ thấp, diện tích bề mặt cơ thể lớn làm tăng sự mất nhiệt. Cơ năng điều tiết nhiệt chưa ổn định khiến lợn con rất dễ bị cảm lạnh khi nhiệt độ chuồng nuôi thấp và ẩm độ cao. Thân nhiệt bình thường của lợn con biến thiên từ 38,3°C đến 39,6°C; nhiệt độ chuồng nuôi tối ưu đòi hỏi 32°C trong tuần đầu, 31°C ở tuần thứ hai và 30°C ở tuần thứ ba, ẩm độ thích hợp 65 - 75%. Khả năng miễn dịch của lợn con phụ thuộc hoàn toàn vào lượng gamma-globulin tiếp nhận thụ động qua sữa đầu trong 3 ngày đầu đời. Lợn con trải qua 3 thời kỳ khủng hoảng: giai đoạn 1 tuần đầu (thay đổi môi trường sống), giai đoạn 3 tuần tuổi (sữa mẹ bắt đầu giảm trong khi nhu cầu dinh dưỡng tăng), và giai đoạn cai sữa.
• Căn bệnh học: Trực khuẩn Escherichia coli thuộc họ Enterobacteriaceae là vi khuẩn Gram âm, kích thước 2 - 3 × 0,6 µm, hiếu khí và yếm khí tùy tiện, lên men sinh hơi glucose, lactose, mannitol, sinh indol, phản ứng methyl red dương tính. Vi khuẩn mang 3 loại kháng nguyên chính: kháng nguyên thân O, kháng nguyên lông H, và kháng nguyên vỏ K (gồm các phân nhóm L, B, A). Các chủng E. coli sinh độc tố ruột (ETEC) tiết ra ngoại độc tố và nội độc tố gây tổn thương tế bào thượng bì ruột non, làm giảm tiết dịch vị và acid hydrochloric (HCl), tăng nhu động ruột, dẫn tới tiêu chảy mất nước, toan huyết và rối loạn điện giải nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu thực địa và lâm sàng:

• Phương pháp điều tra: Kết hợp điều tra gián tiếp qua sổ sách lưu trữ tại Trạm Thú y thị xã Phổ Yên và điều tra trực tiếp thông qua theo dõi lâm sàng, phỏng vấn chủ hộ chăn nuôi tại 41 đàn lợn con thuộc 3 xã khảo sát.
• Phân loại điều kiện vệ sinh thú y chuồng trại:
  • Vệ sinh tốt: Chuồng cao ráo, thoáng mát, nền xi măng hoặc lát gạch, có rãnh thoát nước thải, dọn phân và cọ rửa hàng ngày (không lưu phân quá 1 ngày), thức ăn nước uống sạch sẽ, định kỳ phun sát trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi.
  • Vệ sinh trung bình: Nền xi măng hoặc gạch nhưng không cọ rửa thường xuyên, để phân lưu 2 - 4 ngày, cọ rửa máng ăn uống 1 - 2 lần/tuần.
  • Vệ sinh kém: Nền đất nện hoặc nền gạch/xi măng để phân lưu cữu hàng tuần đến hàng tháng, không có rãnh thoát nước, máng ăn uống không được cọ rửa.
• Phương pháp mổ khám bệnh tích: Thực hiện mổ khám lợn con chết theo quy trình mở đường trắng dọc từ xương hàm đến hàng vú cuối cùng, kiểm tra tích dịch xoang ngực, xoang bụng, kiểm tra niêm mạc dạ dày, ruột, hạch lâm ba, gan, túi mật, lách, phổi và cơ tim.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm điều trị: Bố trí so sánh hai phác đồ trên 183 lợn con mắc bệnh phân trắng:
  • Phác đồ I (95 con): Sử dụng Marfluquine - LA (Flumequine 9000 mg/100 ml, cơ chế ức chế men DNA-gyrase) kết hợp thuốc trợ sức Gluco K - C Namin; liều 1 ml/5 - 10 kg thể trọng/ngày, tiêm bắp, liệu trình 3 - 5 ngày.
  • Phác đồ II (88 con): Sử dụng Doxyvet - LA (Doxycycline 5000 mg/100 ml) kết hợp thuốc trợ sức Gluco K - C Namin; liều 1 ml/5 - 10 kg thể trọng/ngày, tiêm bắp, liệu trình 3 - 5 ngày.
• Xử lý số liệu: Số liệu thu thập được tính toán tỷ lệ phần trăm mắc bệnh, tỷ lệ khỏi, thời gian điều trị theo phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi (Nguyễn Văn Thiện và cộng sự, 2008) bằng phần mềm Microsoft Excel 2007, kiểm định sai khác thống kê ở mức ý nghĩa P < 0,05.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày vị trí của ngành chăn nuôi lợn trong cơ cấu nông nghiệp nông thôn, đặc biệt là các mô hình trang trại quy mô vừa và nhỏ. Nội dung tập trung phân tích những trở ngại do dịch bệnh gây ra trong giai đoạn lợn con theo mẹ, xác định việc khống chế hội chứng tiêu chảy phân trắng do vi khuẩn E. coli là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm tỷ lệ còi cọc và nâng cao chất lượng đàn giống thương phẩm. Phần mở đầu cũng xác lập đầy đủ mục đích, yêu cầu, mục tiêu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài tại thị xã Phổ Yên.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về vi khuẩn E. coli và bệnh Colibacillosis. Tác giả tổng hợp cơ sở khoa học về sinh lý tiêu hóa, sự thiếu hụt enzyme trong 3 tuần đầu sau sinh, các yếu tố stress môi trường và miễn dịch sữa mẹ ảnh hưởng đến sức đề kháng của lợn non. Đồng thời, phần tổng quan điểm lại các nghiên cứu của Lê Văn Tạo, Trương Lăng, Nguyễn Như Thanh, Lý Thị Liên Khai, Trần Thị Hạnh về sự phân lập các chủng E. coli, độc tố đường ruột, cùng các thử nghiệm vaccine và phác đồ kháng sinh của các tác giả trong và ngoài nước.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết địa bàn thực hiện tại 3 xã (Đông Cao, Tân Phú, Trung Thành), đối tượng lợn con theo mẹ từ 1 đến 21 ngày tuổi và thời gian triển khai từ 25/05/2015 đến 15/11/2015. Tác giả quy định cụ thể các bước điều tra dịch tễ học lâm sàng, tiêu chuẩn hóa 3 cấp độ vệ sinh chuồng trại, quy trình mổ khám định bệnh, thiết kế bảng bố trí thí nghiệm điều trị so sánh 2 phác đồ kháng sinh Marfluquine - LA và Doxyvet - LA, cùng hệ thống công thức thống kê sinh vật học xử lý số liệu.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Công tác phục vụ sản xuất

Trong thời gian thực tập tại Trạm Thú y thị xã Phổ Yên, tác giả đã tham gia trực tiếp các hoạt động chuyên môn thú y cơ sở với kết quả ghi nhận:

• Tiêm phòng vaccine: Đạt tỷ lệ an toàn 100% trên 554 lượt trâu bò (vaccine lở mồm long móng và tụ huyết trùng), 1.607 lượt lợn (vaccine dịch tả và tụ - dấu) và 203 lượt lợn tiêm phòng lở mồm long móng.
• Chẩn đoán và điều trị bệnh thực tế: Trực tiếp điều trị 6 ca viêm tử cung ở lợn nái (khỏi 100%), 43 ca tiêu chảy sau cai sữa (khỏi 41 ca, đạt 95,34%), 183 ca bệnh phân trắng lợn con (khỏi 175 ca, đạt 95,63%), 38 ca sưng phù đầu do E. coli dung huyết (khỏi 29 ca, đạt 76,32%), 14 ca suyễn lợn (khỏi 13 ca, đạt 92,86%) và 19 ca bệnh xoắn khuẩn Leptospirosis (khỏi 17 ca, đạt 89,47%).
• Các thao tác kỹ thuật ngoại khoa và vệ sinh: Thực hiện tiêm sắt bổ sung (Sắt 20% - B12) cho 134 lợn con, thiến 57 lợn đực, bấm nanh cho 115 lợn con, thụ tinh nhân tạo cho 12 lợn nái, và thực hiện 23 lượt phun thuốc sát trùng (sử dụng Hankon WS) tại các hộ chăn nuôi và khu vực chợ phiên.

Tình hình chăn nuôi lợn tại các xã điều tra

Khảo sát số liệu tổng đàn tháng 4/2015 do Trạm Thú y thị xã Phổ Yên cung cấp cho thấy cơ cấu đàn lợn có sự khác biệt giữa các địa phương:

STT	Địa phương (xã)	Tổng đàn (con)	Lợn nái sinh sản (con)	Tỷ lệ nái (%)	Lợn con theo mẹ (con)	Tỷ lệ lợn con (%)	Lợn thịt (con)	Tỷ lệ lợn thịt (%)
1	Đông Cao	3.855	496	12,87	752	19,51	2.607	67,63
2	Tân Phú	2.960	289	9,76	402	13,58	2.269	76,66
3	Trung Thành	3.217	367	11,41	563	17,50	2.287	71,09
Tổng	3 xã	10.032	1.152	11,48	1.717	17,12	7.163	71,40

Cơ cấu đàn cho thấy lợn thịt thương phẩm chiếm tỷ lệ áp đảo (71,40%), trong khi đàn nái và đàn lợn con theo mẹ chiếm tỷ lệ thấp. Xã Đông Cao có tổng đàn lớn nhất do kinh tế địa phương thuần nông. Phương thức chăn nuôi tại cả 3 xã chủ yếu ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ, thiếu quy trình an toàn sinh học khép kín.

Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo địa bàn

Điều tra ngẫu nhiên 41 đàn lợn con theo mẹ với tổng số 532 cá thể tại 3 xã cho thấy tỷ lệ mắc bệnh phân trắng bình quân là 34,40% (183/532 con):

• Xã Tân Phú có tỷ lệ mắc cao nhất: 35,80% (63/176 con).
• Xã Đông Cao có tỷ lệ mắc: 33,91% (59/174 con).
• Xã Trung Thành có tỷ lệ mắc thấp nhất: 33,52% (61/182 con).

Sự chênh lệch tỷ lệ mắc bệnh giữa 3 xã không lớn, phản ánh tình trạng chung về ô nhiễm vi sinh vật môi trường, khâu xử lý chất thải chuồng trại chưa đạt chuẩn và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng lợn nái còn hạn chế.

Tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi

Khảo sát phân bố tỷ lệ nhiễm theo các mốc tuần tuổi sinh lý của lợn con từ 1 đến 21 ngày tuổi:

Tuổi lợn con	Số theo dõi (con)	Số mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Ghi chú so sánh giữa các xã
Từ 01 – 7 ngày tuổi	180	63	35,00	Đông Cao: 37,31%; Tân Phú: 43,64%; Trung Thành: 24,14%
Từ 8 – 14 ngày tuổi	199	91	45,73	Đông Cao: 44,62%; Tân Phú: 48,39%; Trung Thành: 44,44%
Từ 15 – 21 ngày tuổi	153	29	18,95	Đông Cao: 11,90%; Tân Phú: 15,25%; Trung Thành: 28,85%
Tổng cộng	532	183	34,40	Sai khác rõ rệt giữa các lứa tuổi (P < 0,05)

Kết quả chỉ ra rằng giai đoạn 8 - 14 ngày tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất (45,73%). Tác giả phân tích nguyên nhân: ở tuần tuổi thứ hai, hàm lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ đã suy giảm mạnh trong khi hệ thống miễn dịch tự thân của lợn con chưa hoàn chỉnh; lợn con bắt đầu vận động nhiều và liếm láp sàn chuồng, tạo cơ hội cho vi khuẩn E. coli từ môi trường xâm nhập. Giai đoạn 1 - 7 ngày tuổi có tỷ lệ mắc 35,00% do tác động thay đổi môi trường đột ngột sau sinh. Giai đoạn 15 - 21 ngày tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất (18,95%) do lợn con đã thích nghi dần với ngoại cảnh, hệ tiêu hóa và thần kinh phát triển ổn định hơn, và bắt đầu biết ăn dặm.

Tỷ lệ mắc bệnh theo tính biệt

Điều tra trên 532 lợn con cho kết quả:

• Lợn đực: Theo dõi 259 con, có 89 con mắc bệnh, tỷ lệ mắc 34,36%.
• Lợn cái: Theo dõi 273 con, có 94 con mắc bệnh, tỷ lệ mắc 34,43%.

Sự chênh lệch giữa hai giới tính chỉ là 0,07%, không có ý nghĩa thống kê. Tác giả kết luận tính biệt không ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con.

Tỷ lệ mắc bệnh theo tình trạng vệ sinh thú y

Điều kiện vệ sinh chuồng trại thể hiện mối liên quan nhân quả chặt chẽ với tỷ lệ phát sinh bệnh:

Tình trạng vệ sinh	Số điều tra (con)	Số mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc chung (%)	Biến thiên tỷ lệ giữa các xã (%)
Vệ sinh tốt	188	27	14,36	Đông Cao: 11,11%; Trung Thành: 12,31%; Tân Phú: 20,00%
Vệ sinh trung bình	193	66	34,20	Tân Phú: 22,39%; Đông Cao: 32,31%; Trung Thành: 49,18%
Vệ sinh kém	151	90	59,60	Trung Thành: 41,07%; Đông Cao: 67,39%; Tân Phú: 73,47%
Tổng cộng	532	183	34,40	Sai khác có ý nghĩa thống kê (P < 0,05)

Chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ mắc bệnh lên tới 59,60% (cá biệt tại xã Tân Phú lên tới 73,47% do tình trạng ẩm ướt, không dọn phân lưu cữu). Ngược lại, những hộ thực hiện vệ sinh tốt đã giảm tỷ lệ mắc xuống còn 14,36%. Điều này chứng minh công tác vệ sinh, thu gom phân và khử trùng định kỳ có vai trò quyết định trong việc cắt đứt nguồn lây truyền mầm bệnh từ nền chuồng và bầu vú mẹ sang lợn con.

Tỷ lệ mắc và chết theo các tháng theo dõi

Theo dõi liên tục từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2015 cho thấy sự biến động rõ rệt theo mùa và thời tiết:

Tháng theo dõi	Số theo dõi (con)	Số mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số con chết (con)	Tỷ lệ chết/mắc (%)
Tháng 6	65	21	32,31	0	0,00
Tháng 7	123	41	33,33	1	2,44
Tháng 8	125	43	34,40	2	4,65
Tháng 9	114	40	35,09	3	7,50
Tháng 10	105	38	36,19	2	5,26
Tổng	532	183	34,40	8	4,37

Tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng tăng dần từ mùa hè sang mùa thu đông, thấp nhất vào tháng 6 (32,31%) và đạt đỉnh điểm vào tháng 10 (36,19%). Tỷ lệ lợn con chết cao nhất tập trung vào tháng 9 (7,50%) và tháng 10 (5,26%). Tác giả phân tích: vào các tháng cuối năm, sự xuất hiện của các đợt gió mùa Đông Bắc, mưa phùn, sương mù làm nhiệt độ giảm nhanh và ẩm độ không khí tăng cao. Điều kiện lạnh ẩm phá vỡ cân bằng nhiệt ở lợn non, làm suy giảm sức đề kháng và tạo môi trường tối ưu cho vi khuẩn E. coli tồn tại, nhân lên và phát tán.

Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích mổ khám

• Triệu chứng lâm sàng: Lợn con mắc bệnh giảm bú hoặc bỏ bú, ủ rũ, mắt nhắm nghiền, lông xơ xác, da nhăn nheo, đi lại xiêu vẹo. Phân lỏng từ màu trắng ngà, trắng xám đến vàng xanh, có bọt khí và mùi tanh khắm đặc trưng; đuôi, khoeo chân và hậu môn luôn dính bết phân. Ở thể quá cấp tính, lợn sốt nhẹ, co giật và chết nhanh sau 6 - 20 giờ. Ở thể cấp tính, bệnh kéo dài 3 - 7 ngày, lợn mất nước nghiêm trọng, mắt trũng sâu, gầy rộc và chết do kiệt sức.
• Bệnh tích mổ khám xác chết: Dạ dày chướng hơi, chứa sữa vón cục không tiêu có mùi chua thối; niêm mạc dạ dày và ruột viêm đỏ, tụ huyết hoặc xuất huyết; ruột non và ruột già chứa đầy dịch lỏng lẫn bọt khí; hạch lâm ba màng treo ruột sưng to, xuất huyết màu đỏ sẫm; gan sưng nhẹ, chất gan bở nhão; túi mật căng phồng, dịch mật đổi màu; cơ tim nhão, lách teo nhỏ, phổi có hiện tượng ứ máu.

Kết quả điều trị thử nghiệm

Tổng hợp từ công tác điều trị lâm sàng trên 183 lợn con mắc bệnh phân trắng bằng hai phác đồ (Phác đồ I dùng Marfluquine - LA; Phác đồ II dùng Doxyvet - LA; cùng kết hợp trợ sức Gluco K - C Namin và hộ lý chuồng trại), kết quả ghi nhận chữa khỏi 175 con, đạt tỷ lệ điều trị thành công 95,63%, chỉ có 8 con bị chết (chiếm 4,37%).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết các kết luận dịch tễ học then chốt về quy mô đàn, tỷ lệ nhiễm, các nhân tố ảnh hưởng (tuổi, vệ sinh, mùa vụ) và khẳng định tính khả thi của các phác đồ điều trị. Tác giả kiến nghị chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn tăng cường công tác tập huấn kỹ thuật chăn nuôi thú y cho nông hộ, kiểm soát chặt chẽ vệ sinh môi trường chuồng trại, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc tính vi sinh học của mầm bệnh tại vùng Phổ Yên.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng then chốt của khóa luận:

• Xác lập tỷ lệ mắc bệnh phân trắng bình quân trên đàn lợn con từ 1 đến 21 ngày tuổi tại 3 xã thuộc thị xã Phổ Yên là 34,40% (183/532 con).
• Xác định lứa tuổi mẫn cảm nhất là giai đoạn 8 - 14 ngày tuổi với tỷ lệ mắc 45,73% (cao hơn rõ rệt so với nhóm 1 - 7 ngày tuổi là 35,00% và nhóm 15 - 21 ngày tuổi là 18,95%, P < 0,05).
• Khẳng định tính biệt không ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh (đực 34,36% so với cái 34,43%).
• Chứng minh mối tương quan nghịch giữa điều kiện vệ sinh thú y và tỷ lệ nhiễm: Chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ mắc lên đến 59,60%, cao gấp 4,15 lần so với chuồng trại thực hiện vệ sinh tốt (14,36%, P < 0,05).
• Ghi nhận diễn biến bệnh theo mùa: Tỷ lệ mắc và chết tăng mạnh vào các tháng thời tiết chuyển lạnh và ẩm độ cao (tháng 9 tỷ lệ chết 7,50%, tháng 10 tỷ lệ mắc 36,19%).
• Đánh giá hiệu quả điều trị thực tế: Phối hợp kháng sinh chuyên biệt (Marfluquine - LA hoặc Doxyvet - LA) với thuốc trợ sức Gluco K - C Namin và cải thiện tiểu khí hậu chuồng nuôi đạt tỷ lệ khỏi bệnh 95,63%.

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật của tác giả:

• Quản lý tiểu khí hậu chuồng nuôi: Đảm bảo sưởi ấm cho lợn con ở mức nhiệt độ 32 - 34°C trong tuần thứ nhất, 31 - 32°C trong tuần thứ hai và 30°C trong tuần thứ ba; kiểm soát ẩm độ chuồng trong khoảng 65 - 75%, tránh gió lùa và nền chuồng ẩm ướt.
• Can thiệp dinh dưỡng và phòng bệnh sớm: Bắt buộc cho lợn con bú đủ sữa đầu ngay trong những giờ đầu sau sinh để tiếp nhận kháng thể gamma-globulin; thực hiện tiêm bổ sung sắt (Sắt 20% - B12) lúc 3 - 4 ngày tuổi để phòng ngừa thiếu máu dinh dưỡng.
• Vệ sinh phòng dịch: Định kỳ vệ sinh, cọ rửa chuồng trại hàng ngày, không để phân lưu cữu quá 24 giờ; thường xuyên phun thuốc sát trùng chuồng trại bằng dung dịch Hankon WS; vệ sinh sạch sẽ bầu vú lợn mẹ trước khi cho con bú.

Đóng góp của nghiên cứu: Đề tài cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học thực địa đầy đủ và có hệ thống về bệnh phân trắng lợn con tại địa bàn thị xã Phổ Yên trong năm 2015. Kết quả này bổ sung tư liệu chuyên ngành cho hệ thống thú y cơ sở, đồng thời đưa ra quy trình xử lý lâm sàng hiệu quả giúp người chăn nuôi tại địa phương giảm thiểu tỷ lệ chết và thiệt hại kinh tế do E. coli gây ra trên đàn lợn con theo mẹ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Khung thời gian theo dõi thực địa giới hạn trong 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2015), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ thời tiết 12 tháng của năm, đặc biệt thiếu dữ liệu vào giai đoạn chính đông và đầu xuân (tháng 12 đến tháng 3 năm sau) - thời điểm thường có rét đậm và độ ẩm không khí rất cao.
• Nghiên cứu chỉ tập trung chẩn đoán dịch tễ và bệnh tích đại thể lâm sàng, chưa triển khai nuôi cấy phân lập vi khuẩn trong phòng thí nghiệm để định danh chính xác các serotype kháng nguyên (O, H, K) của chủng vi khuẩn E. coli lưu hành tại địa phương.
• Chưa tiến hành thử nghiệm kháng sinh đồ (antibiogram) trong phòng thí nghiệm để xác định mức độ mẫn cảm và đánh giá động thái kháng thuốc của các chủng E. coli thực địa đối với các nhóm kháng sinh khác nhau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi và thời gian nghiên cứu xuyên suốt các mùa trong năm trên địa bàn toàn thị xã Phổ Yên và các huyện lân cận thuộc tỉnh Thái Nguyên.
• Thu thập mẫu phân và bệnh phẩm mổ khám để phân lập, giám định độc tố đường ruột (ETEC) và xác định các type kháng nguyên phổ biến gây bệnh.
• Thực hiện kháng sinh đồ định kỳ nhằm cập nhật danh mục kháng sinh còn độ nhạy cảm cao, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị chuẩn xác, hạn chế tình trạng kháng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y tại các trường đại học, cao đẳng nông nghiệp: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về điều tra dịch tễ học thú y lâm sàng, quy trình mổ khám định bệnh trên lợn con và kỹ thuật xử lý số liệu sinh vật học.
• Cán bộ thú y cơ sở, khuyến nông viên tại các trạm thú y cấp huyện, thị xã: Cung cấp bức tranh thực tế về mối tương quan giữa điều kiện vệ sinh, thời tiết mùa vụ với tỷ lệ phát sinh bệnh đường ruột ở gia súc non, hỗ trợ xây dựng lịch tiêm phòng và kế hoạch can thiệp dịch bệnh hàng năm.
• Người chăn nuôi lợn nái sinh sản và chủ trang trại quy mô nông hộ: Đưa ra các chỉ dẫn cụ thể về ngưỡng nhiệt độ, ẩm độ thích hợp cho lợn con bú mẹ, quy trình tiêm phòng vaccine, lịch bổ sung vi lượng sắt, kỹ thuật vệ sinh chuồng đẻ và cách thức phối hợp kháng sinh - trợ sức điều trị tiêu chảy đạt tỷ lệ khỏi trên 95%.

Các phần có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản:

• Bảng số liệu và phân tích dịch tễ học bệnh phân trắng theo lứa tuổi và điều kiện vệ sinh thú y chuồng trại (mục 4.2.3 và 4.2.5).
• Quy trình chuẩn bị và các bước mổ khám kiểm tra bệnh tích đại thể trên lợn con chết do tiêu chảy (mục 3.2.1).
• Phác đồ sử dụng Flumequine (Marfluquine - LA) và Doxycycline (Doxyvet - LA) kết hợp Gluco K - C Namin trong điều trị thực tế (mục 3.2.1 và bảng 4.1).

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn con ở lứa tuổi nào có tỷ lệ mắc bệnh phân trắng cao nhất và nguyên nhân do đâu?

Theo số liệu điều tra trên 532 lợn con tại 3 xã, nhóm lợn từ 8 đến 14 ngày tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, đạt 45,73% (91/199 con mắc bệnh). Nguyên nhân chủ yếu là do ở tuần tuổi thứ hai, hàm lượng kháng thể thụ động tiếp nhận từ sữa đầu của lợn mẹ đã suy giảm rõ rệt, trong khi hệ miễn dịch chủ động của lợn con chưa tự sản sinh đủ kháng thể. Đồng thời, lợn con giai đoạn này bắt đầu hiếu động, liếm láp nền chuồng và thức ăn rơi vãi, tạo điều kiện cho vi khuẩn E. coli xâm nhập đường tiêu hóa.

2. Tình trạng vệ sinh chuồng nuôi tác động như thế nào đến tỷ lệ mắc bệnh phân trắng ở lợn con?

Nghiên cứu chỉ ra mối tương quan thuận rõ rệt giữa mức độ mất vệ sinh chuồng trại và tỷ lệ nhiễm bệnh (P < 0,05). Ở những chuồng nuôi có điều kiện vệ sinh kém (để phân lưu cữu hàng tuần, nền đất ẩm ướt, không có rãnh thoát nước), tỷ lệ mắc bệnh lên tới 59,60% (cá biệt xã Tân Phú đạt 73,47%). Ở mức vệ sinh trung bình, tỷ lệ mắc là 34,20%. Trong khi đó, các hộ duy trì điều kiện vệ sinh tốt (cọ rửa chuồng hàng ngày, tiêu độc định kỳ) đã giảm tỷ lệ mắc xuống chỉ còn 14,36%.

3. Yếu tố tính biệt (lợn đực và lợn cái) có ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh phân trắng không?

Kết quả khảo sát khẳng định tính biệt không ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Tỷ lệ mắc ở lợn đực là 34,36% (89/259 con) và ở lợn cái là 34,43% (94/273 con). Sự chênh lệch 0,07% không có ý nghĩa thống kê sinh học.

4. Biến động tỷ lệ mắc và chết do bệnh phân trắng diễn ra như thế nào từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2015?

Tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng tăng dần theo các tháng: tháng 6 (32,31%), tháng 7 (33,33%), tháng 8 (34,40%), tháng 9 (35,09%) và cao nhất vào tháng 10 (36,19%). Tỷ lệ tử vong trên số lợn mắc bệnh cao nhất vào tháng 9 (7,50% - 3 con chết) và tháng 10 (5,26% - 2 con chết), trong khi tháng 6 không ghi nhận ca tử vong nào. Diễn biến này gắn liền với sự thay đổi thời tiết cuối năm tại Thái Nguyên, khi xuất hiện mưa phùn, sương mù, độ ẩm cao và các đợt gió mùa Đông Bắc làm suy giảm thân nhiệt lợn non.

5. Khóa luận đã thử nghiệm những phác đồ nào để điều trị bệnh phân trắng và hiệu quả tổng thể ra sao?

Khóa luận đã thử nghiệm hai phác đồ điều trị trên 183 lợn con mắc bệnh:

• Phác đồ I: Sử dụng kháng sinh Marfluquine - LA (hoạt chất Flumequine 9000 mg) kết hợp thuốc trợ sức Gluco K - C Namin, tiêm bắp liều 1 ml/5 - 10 kg thể trọng/ngày.
• Phác đồ II: Sử dụng kháng sinh Doxyvet - LA (hoạt chất Doxycycline 5000 mg) kết hợp thuốc trợ sức Gluco K - C Namin, tiêm bắp liều 1 ml/5 - 10 kg thể trọng/ngày. Cả hai phác đồ đều thực hiện liệu trình 3 - 5 ngày kết hợp vệ sinh, giữ ấm chuồng nuôi. Tổng kết quá trình can thiệp lâm sàng ghi nhận chữa khỏi 175 con trên tổng số 183 con, đạt tỷ lệ điều trị thành công chung là 95,63%.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Hương đã làm rõ đặc điểm dịch tễ của bệnh phân trắng lợn con giai đoạn 1 - 21 ngày tuổi tại thị xã Phổ Yên với tỷ lệ mắc bình quân 34,40%, trong đó lứa tuổi 8 - 14 ngày tuổi và điều kiện chuồng trại mất vệ sinh là những yếu tố nguy cơ hàng đầu làm gia tăng tỷ lệ phát bệnh. Việc kết hợp giữ ấm, vệ sinh chuồng trại với các phác đồ kháng sinh thế hệ mới (Marfluquine - LA hoặc Doxyvet - LA) và thuốc trợ sức Gluco K - C Namin đã mang lại hiệu quả điều trị cao, đạt tỷ lệ khỏi bệnh 95,63%. Đây là công trình thực nghiệm thú y có cơ sở số liệu thực địa xác thực, cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực hành hữu ích cho công tác kiểm soát dịch bệnh đường tiêu hóa trên đàn lợn con tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước thuộc khu vực Đông Nam của Châu Á. Đất nước được hưởng nhiều điều kiện thuận lợi từ tự nhiên, nơi đây những con người chăm chỉ, cần cù và sáng tạo trong lao động, họ đang từng ngày tạo ra nền nông nghiệp Việt Nam một diện mạo mới với những bước nhảy vọt đáng khâm phục. Nền nông nghiệp Việt Nam đang vững bước đi trên đôi chân của chính mình. Hòa theo sự phát triển của các ngành kinh tế thì hiện chăn nuôi cũng là một trong các ngành đang có xu hướng phát triển đi lên.

Một trong số đó là ngành chăn nuôi lợn, hiện nay đang rất phổ biến và trở thành yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế của các hộ gia đình nông nghiệp và các trang trại, đặc biệt là các mô hình trang trại VAC. Chăn nuôi lợn là nghề đang được Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm và đầu tư về công tác giống, thức ăn, thú y. Chất lượng đàn lợn không ngừng được cải thiện với mục đích đưa ngành chăn nuôi lợn trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn trong cơ cấu ngành chăn nuôi nói riêng và phát triển nông nghiệp nói chung. Sự hiệu quả trong chăn nuôi lợn và mang lại lợi ích kinh tế nhanh nhất, lớn nhất đó chính là mô hình chăn nuôi công nghiệp ở các trang trại, xí nghiệp.Đi cùng với lợi ích kinh tế là nhiều khó khăn xuất hiện, trong đó có tình hình dịch bệnh đe dọa trực tiếp đến lợi ích kinh tế và nhiều lợi ích khác.

Trong các giai đoạn phát triển của lợn, dịch bệnh xuất hiện đồng thời tương ứng với từng giai đoạn, ở mỗi giai đoạn mức độ ảnh hưởng của bệnh dịch với sức khoẻ của lợn là khác nhau song đáng lưu ý là giai đoạn lợn con theo mẹ. Ở giai đoạn lợn con theo mẹ bộ máy tiêu hoá của lợn chưa phát triển hoàn thiện, hơn nữa sức đề kháng với bệnh tật còn kém, nên lợn rất dễ mắc bệnh về đường tiêu hoá, e 2 trong đó có bệnh lợn con ỉa phân trắng. Hậu quả bệnh này gây ra với đàn lợn đó là: lợn con gầy yếu, chậm lớn, ống tiêu hoá bị tổn thương, tỷ lệ sống thấp từ đó dẫn đến số lượng, chất lượng con giống giảm, khiến cho năng xuất lợn thịt giảm đáng kể. Phân trắng lợn con là bệnh truyền nhiễm thông thường, xảy ra với đàn lợn con theo mẹ, gây ỉa chảy ở một số con hoặc cả đàn.

Bệnh xảy ra có thể do nhiều nguyên nhân như chất lượng sữa mẹ không tốt, thời tiết khí hậu thay đổi đột ngột, vệ sinh chuồng trại kém, thiếu nguyên tố vi lượng sắt. Một số Serotyp vi khuẩn E. coli có khả năng sản sinh ra độc tố đường ruột (Enteroxigenie Ecoli - Etec) đã và đang được coi là một trong số các nguyên nhân thường gặp và quan trọng nhất gây bệnh lợn con ỉa phân trắng giai đoạn từ 1 - 3 tuần tuổi. Để đóng góp làm rõ hơn tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con hiện nay tại các cơ sở chăn nuôi, đồng thời tìm ra loại thuốc điều trị có hiệu quả cao trên địa bàn một số xã tại thị xã Phổ Yên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Một số đặc điểm dịch tễ bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi, tại một số xã trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc điều trị”.

Mục đích và yêu cầu của đề tài - Nâng cao được trình độ chuyên môn. - Nắm bắt được tình hình phát triển chăn nuôi ở địa phương, phương pháp chăn nuôi đúng, cách phòng chống dịch bệnh tại các cơ sở chăn nuôi. - Xác định một số đặc điểm dịch tễ của bệnh phân trắng lợn con trên đàn lợn nuôi tại 3 xã: Đông cao, Tân Phú, Trung Thành, thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. - Các biện pháp phòng trị bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi.

Mục tiêu của đề tài - Khảo sát tình hình nhiễm bệnh phân trắng ở lợn con (giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi) và biện pháp điều trị. - Hiểu và xác định tình hình nhiễm bệnh phân trắng ở lợn con nuôi tại thị xã. - Biết được triệu chứng, hiểu được nguyên nhân, biết cách chẩn đoán điều trị bệnh phân trắng ở lợn con đạt kết quả cao. - Rèn luyện tay nghề nâng cao hiểu biết kinh nghiệm thực tế, góp phần giúp nâng cao năng suất, chất lượng chăn nuôi.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Các kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học góp phần phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo của cơ sở sản xuất lợn con giống và làm tư liệu nghiên cứu về bệnh phân trắng tại thị xã. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả đề tài là cơ sở khuyến cáo người chăn nuôi có biện pháp kiểm soát và khống chế bệnh phân trắng trong đàn lợn nuôi tại cơ sở. Nâng cao năng xuất và chất lượng lợn con giống thương phẩm.

e 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi Lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi có tốc độ sinh trưởng phát dục nhanh, theo dõi tốc độ tăng trưởng của lợn con cho thấy khối lượng lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 2 lần lúc sơ sinh, lúc 21 ngày tuổi gấp 4 lần. Lợn con bú sữa có tốc độ sinh trưởng phát dục nhanh nhưng không đều qua các giai đoạn.

Tốc độ nhanh nhất là 21 ngày đầu, sau đó có thể giảm xuống. Sự giảm này nguyên nhân chủ yếu là do lượng sữa của lợn mẹ bắt đầu giảm và hàm lượng Hemoglobin trong máu lợn con bị giảm. Để khắc phục được hiện tượng này có thể cho lợn con ăn sớm để bổ sung thức ăn cho chúng. Do lợn con có tốc độ sinh trưởng phát dục nhanh nên khả năng tích lũy chất dinh dưỡng rất mạnh.

Đặc điểm phát triển của cơ quan tiêu hóa Cơ quan tiêu hóa của lợn con giai đoạn từ 1 - 21 ngày tuổi phát triển rất nhanh nhưng chưa hoàn thiện, chủ yếu là sự tăng về dung tích dạ dày, ruột già và ruột non. Dung tích dạ dày lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi gấp 8 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 60 lần (dung tích dạ dày lúc sơ sinh khoảng 0,03 lít). Dung tích ruột non của lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi gấp 6 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 50 lần (dung tích ruột non lúc sơ sinh khoảng 0,11 lít). Dung tích ruột già của lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 1,5 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi gấp 2,5 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 50 lần (dung tích ruột già lúc sơ sinh khoảng 0,04 lít).

e 5 Mặc dù sinh trưởng nhanh nhưng các cơ quan chưa thành thục về chức năng, đặc biệt là hệ thần kinh.Vì vậy, lợn con phản ứng chậm với các yếu tố tác động lên chúng. Do chưa thành thục nên cơ quan tiêu hóa của lợn con cũng dễ mắc bệnh, dễ rối loạn tiêu hóa. Một số men tiêu hóa thức ăn ở lợn con chưa có hoạt tính mạnh, nhất là ở 3 tuần đầu sau khi sinh như: pepsin, amilaza, maltaza, saccaraza. Nhìn chung, lợn con bú sữa chỉ có khả năng tiêu hóa các chất dinh dưỡng trong sữa mẹ, còn khả năng tiêu hóa các chất bổ sung kém (Hà Thị Hảo và Trần Văn Phùng, 2004) [5].

- Men pepsin: ở ngày tuổi thứ 26 men pepsin trong dạ dày lợn con mới hoạt động và có khả năng tiêu hóa. - Men amilaza và maltaza có từ khi lợn con mới đẻ song hoạt tính thấp, sau 3 tuần tuổi mới tiêu hóa nhanh mạnh được tinh bột. - Men saccaraza với lợn dưới 2 tuần tuổi hoạt tính thấp. Ngoài ra còn có một số men có hoạt tính mạnh ngay từ khi lợn mới đẻ: trypsin, catepsin, lactaza, lipaza, kimozin.

Đặc điểm về cơ năng điều tiết nhiệt Cơ thể lợn thường sinh ra nhiệt năng, nhiệt năng có thể thải ra môi trường xung quanh, ngược lại sự thay đổi nhiệt độ môi trường lại ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới sự sinh nhiệt và tỏa nhiệt của cơ thể, hiện tượng đó được gọi là trao đổi nhiệt giữa cơ thể với môi trường. Cơ năng điều tiết nhiệt của lợn con chưa hoàn chỉnh vì vỏ đại não của lợn chưa phát triển hoàn thiện, cho nên việc điều tiết than nhiệt còn kém, năng lực phản ứng còn yếu dễ bị ảnh hưởng xấu của khí hậu nóng ẩm và lạnh từ môi trường bên ngoài. Lợn con thời kỳ này nếu như nhiệt độ trong chuồng có nhiệt độ thấp ẩm độ cao, sẽ làm cho thân nhiệt của lợn con giảm xuống nhanh. Do lợn con có khả năng điều hòa thân nhiệt kém, nên cơ thể dễ bị lạnh và phát sinh bệnh, nhất là bệnh tiêu chảy.

e 6 Theo kết quả nghiên cứu đã được công bố của Dr. Bowman và Tomer thì nhiệt độ thích hợp cho lợn như sau: 1 ngày - 7 ngày: 320C 8 ngày - 14 ngày: 310C 15 ngày - 21 ngày: 300C Các kết quả nghiên cứu của Trần Văn Phùng và cs (2004) [19], về lợn con trong những năm qua đều cho thấy thân nhiệt của lợn nội từ khi cai sữa đến khi xuất chuồng là: Cai sữa - 3 ngày: 38,30C 3 ngày - 7 ngày: 390C 8 ngày - 14 ngày: 39,50C 15 ngày - 21 ngày: 39,60C Thân nhiệt của lợn sau khi cai sữa khoảng 39,60C, sau 20 ngày giảm đi còn 39,50C đến khi xuất chuồng là 390C và giữ ở mức đó. Trong thời gian này thân nhiệt lợn con có thể biến động trên dưới 10C. Độ ẩm cũng là một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng điều hòa thân nhiệt của lợn.

Nếu độ ẩm cao thì lợn con dễ bị mất nhiệt và có thể bị cảm lạnh. Độ ẩm thích cho lợn ở nước ta là 65 - 75% (theo Tomer là 69,8%). Các kết quả nghiên cứu trong nước và ngoài nước cho thấy khả năng chịu đựng và sự thích nghi của lợn đối với môi trường bên ngoài còn thấp, làm cho khả năng sinh trưởng phát triển của lợn bị hạn chế, lơn dễ nhiễm bệnh dẫn đến tỷ lệ nuôi sống thấp.Trong chăn nuôi, chúng ta thường sử dụng một số biện pháp kỹ thuật để hạn chế những tác động của các yếu tố nói trên đối với lợn, nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi cũng như điều hòa nhiệt độ và ẩm độ ở tiểu khí hậu chuồng nuôi sao cho thích hợp với lợn.