Nghiên cứu dịch bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn tại Nam Định

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt ở Nam Định, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn… 59 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Lại Thị Lan Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu dịch bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn tại Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục những chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Danh mục biểu đồ
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Thesis abstract
• 2. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 4.1.1. Nước ngoài
• 4.1.2. Việt Nam
• 5. BỆNH TIÊU CHẢY CẤP TÍNH Ở LỢN (PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA - PED)
• 5.1. Hình thái, cấu trúc của PEDV
• 5.2. Đặc tính nuôi cấy của virút
• 5.3. Dịch tễ học
• 5.4. Triệu chứng lâm sàng
• 5.5. Các phương pháp chẩn đoán PEDV
• 6. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. Nội dung nghiên cứu
• 6.2. Phạm vi, quy mô nghiên cứu
• 6.3. Phương pháp nghiên cứu
• 6.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 7.1. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh
• 7.2. Kết quả điều tra bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi
• 7.3. Tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi
• 7.4. Triệu chứng lâm sàng của bệnh
• 7.5. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể
• 7.6. Một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch PED tại các huyện điều tra
• 7.6.1. Địa điểm chăn nuôi gần khu dân cư 500m
• 7.6.2. Địa điểm chăn nuôi gần đường quốc lộ 500m
• 7.6.3. Địa điểm chăn nuôi gần chợ buôn bán 500m
• 7.6.4. Mua con giống ở địa phương khác về nuôi trong thời gian có dịch
• 7.6.5. Không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ
• 7.6.6. Yếu tố xả thẳng chất thải trong chăn nuôi
• 8. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dịch Bệnh Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn Nam Định

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt ở Nam Định, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn thực phẩm và thúc đẩy kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với thách thức lớn từ các dịch bệnh, đặc biệt là dịch bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn. Bệnh này gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế do chi phí phòng chống, giảm năng suất và tăng tỷ lệ tử vong. Việc nghiên cứu và kiểm soát dịch bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn là vô cùng cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi. Theo thống kê, tỷ lệ tiêu thụ thịt lợn chiếm khoảng 73% tổng số các loại thịt được tiêu thụ hàng năm tại Việt Nam, cho thấy tầm quan trọng của ngành chăn nuôi lợn đối với an ninh lương thực.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chăn Nuôi Lợn Tại Nam Định

Nam Định là một tỉnh có ngành chăn nuôi phát triển, với tổng đàn lợn lớn. Chăn nuôi lợn đóng góp đáng kể vào thu nhập của người dân và sự phát triển kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, dịch bệnh tiêu chảy ở lợn gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển này. Việc kiểm soát dịch bệnh là yếu tố then chốt để duy trì và phát triển ngành chăn nuôi lợn tại Nam Định.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Tiêu Chảy Cấp Tính

Nghiên cứu về dịch tễ học tiêu chảy cấp tính ở lợn là vô cùng quan trọng để hiểu rõ hơn về sự lây lan, nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đăng Việt (2016), bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn thường xuyên xảy ra và gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi lợn.

II. Nguyên Nhân Gây Bệnh Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn Tổng Hợp

Bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn (Porcine Epidemic Diarrhea - PED) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus thuộc họ Coronaviridae gây ra. Bệnh có thể xảy ra quanh năm, nhưng phổ biến hơn vào mùa đông và đặc biệt nghiêm trọng ở lợn con dưới 7 ngày tuổi. Virus PEDV gây tổn thương niêm mạc ruột, dẫn đến mất nước, tiêu chảy và suy giảm sức khỏe nghiêm trọng. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây tiêu chảy cấp tính ở lợn là bước quan trọng để có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, PEDV là một virus có vỏ ngoài, vật chất di truyền là RNA dạng sợi dương có kích thước khoảng 28kb.

2.1. Virus PEDV Tác Nhân Chính Gây Tiêu Chảy Cấp Tính

Virus PEDV là tác nhân chính gây ra bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn. Virus này có khả năng lây lan nhanh chóng và gây bệnh ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là lợn con. Việc hiểu rõ về cấu trúc, đặc tính sinh học và cơ chế gây bệnh của virus PEDV là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả.

2.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Làm Tăng Nguy Cơ Mắc Bệnh Tiêu Chảy

Ngoài virus PEDV, còn có nhiều yếu tố nguy cơ khác có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn, bao gồm điều kiện vệ sinh kém, mật độ chăn nuôi cao, quản lý dinh dưỡng không hợp lý và sức đề kháng của lợn yếu. Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ này là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh.

2.3. Dịch Tễ Học Của Bệnh Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn

Dịch tễ học của bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn rất phức tạp và thay đổi theo thời gian và địa điểm. Bệnh có thể lây lan qua đường tiêu hóa, hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh. Việc nghiên cứu dịch tễ học giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách bệnh lây lan và phát triển, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.

III. Triệu Chứng Bệnh Tích Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn Nam Định

Việc nhận biết sớm các triệu chứng tiêu chảy cấp tính ở lợn là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời và giảm thiểu thiệt hại. Các triệu chứng thường gặp bao gồm tiêu chảy, mất nước, nôn mửa, bỏ ăn và suy yếu. Ở lợn con, bệnh có thể gây tử vong nhanh chóng. Ngoài ra, việc mổ khám và quan sát bệnh tích cũng giúp chẩn đoán bệnh chính xác hơn. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đăng Việt (2016), triệu chứng lợn bị tiêu chảy mất nước rất cao ở tất cả các lứa tuổi.

3.1. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Ở Lợn Bệnh

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn có thể khác nhau tùy thuộc vào lứa tuổi và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, các triệu chứng thường gặp bao gồm tiêu chảy phân lỏng hoặc có máu, mất nước, nôn mửa, bỏ ăn, suy yếu và sốt. Ở lợn con, bệnh có thể gây tử vong nhanh chóng do mất nước và suy dinh dưỡng.

3.2. Bệnh Tích Đại Thể Quan Sát Được Khi Mổ Khám

Khi mổ khám lợn bệnh, có thể quan sát được các bệnh tích đại thể như ruột non bị viêm, sung huyết, chứa nhiều dịch lỏng hoặc có máu. Dạ dày có thể bị căng phồng do chứa nhiều thức ăn không tiêu. Các hạch bạch huyết có thể bị sưng to. Các bệnh tích này giúp chẩn đoán bệnh và phân biệt với các bệnh khác có triệu chứng tương tự.

3.3. Phân Biệt Triệu Chứng Tiêu Chảy Cấp Tính Với Các Bệnh Khác

Việc phân biệt triệu chứng tiêu chảy cấp tính với các bệnh khác như dịch tả lợn châu Phi, viêm ruột hoại tử, hoặc nhiễm trùng E. coli là rất quan trọng để có các biện pháp điều trị phù hợp. Cần dựa vào các triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và kết quả xét nghiệm để chẩn đoán chính xác bệnh.

IV. Phương Pháp Phòng Điều Trị Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn

Việc phòng ngừa bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn là ưu tiên hàng đầu để giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm tiêm phòng vaccine, cải thiện điều kiện vệ sinh, quản lý dinh dưỡng hợp lý và tăng cường sức đề kháng của lợn. Khi lợn bị bệnh, cần điều trị kịp thời bằng cách bù nước, điện giải, sử dụng kháng sinh (nếu cần thiết) và chăm sóc đặc biệt. Việc sử dụng kháng sinh điều trị tiêu chảy ở lợn cần tuân thủ theo hướng dẫn của thú y để tránh tình trạng kháng kháng sinh. Theo tài liệu, việc phòng chống bệnh tiêu chảy do PEDV gây ra chủ yếu dựa vào sử dụng vắc xin.

4.1. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Tiêu Chảy Hiệu Quả

Các biện pháp phòng ngừa bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn bao gồm tiêm phòng vaccine, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng hợp lý, tăng cường sức đề kháng của lợn bằng cách bổ sung vitamin và khoáng chất, và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như mật độ chăn nuôi cao và stress.

4.2. Phác Đồ Điều Trị Tiêu Chảy Cấp Tính Ở Lợn

Khi lợn bị tiêu chảy cấp tính, cần điều trị kịp thời bằng cách bù nước và điện giải để ngăn ngừa mất nước, sử dụng kháng sinh (nếu có nhiễm trùng thứ phát), sử dụng men tiêu hóa để cải thiện chức năng tiêu hóa, và chăm sóc đặc biệt để giúp lợn phục hồi sức khỏe. Cần tuân thủ theo phác đồ điều trị tiêu chảy ở lợn do thú y chỉ định.

4.3. Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý Trong Điều Trị Tiêu Chảy

Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị tiêu chảy cấp tính ở lợn cần được thực hiện một cách hợp lý và có trách nhiệm để tránh tình trạng kháng kháng sinh. Chỉ sử dụng kháng sinh khi có nhiễm trùng thứ phát và tuân thủ theo hướng dẫn của thú y. Nên ưu tiên sử dụng các biện pháp điều trị hỗ trợ như bù nước, điện giải và men tiêu hóa.

V. Phân Tích Yếu Tố Nguy Cơ Lây Lan Dịch Tiêu Chảy Ở Nam Định

Nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ lây lan dịch tiêu chảy là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp phòng chống hiệu quả. Các yếu tố nguy cơ có thể bao gồm vị trí chăn nuôi gần khu dân cư, gần đường quốc lộ, gần chợ buôn bán gia súc, việc mua con giống từ nơi khác về nuôi, việc không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ và việc xả thẳng chất thải trong chăn nuôi. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đăng Việt (2016), hộ chăn nuôi lợn gần khu dân cư làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 3,1075 lần so với những hộ chăn nuôi không gần khu dân cư.

5.1. Ảnh Hưởng Của Vị Trí Chăn Nuôi Đến Nguy Cơ Lây Lan Dịch

Vị trí chăn nuôi có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ lây lan dịch bệnh. Các trang trại chăn nuôi gần khu dân cư, gần đường quốc lộ hoặc gần chợ buôn bán gia súc có nguy cơ lây lan dịch bệnh cao hơn do tiếp xúc với nhiều nguồn lây nhiễm khác nhau.

5.2. Quản Lý Con Giống Và Vệ Sinh Chuồng Trại

Việc mua con giống từ nơi khác về nuôi và việc không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Cần kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc con giống và thực hiện vệ sinh chuồng trại thường xuyên để giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh.

5.3. Xử Lý Chất Thải Chăn Nuôi Đúng Cách

Việc xả thẳng chất thải trong chăn nuôi ra môi trường là một yếu tố nguy cơ lớn gây ô nhiễm môi trường và lây lan dịch bệnh. Cần xử lý chất thải chăn nuôi đúng cách bằng các biện pháp như ủ phân, biogas hoặc sử dụng các công nghệ xử lý chất thải hiện đại.

VI. Kết Luận Đề Xuất Phòng Chống Tiêu Chảy Cấp Tính

Nghiên cứu về dịch bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn tại Nam Định đã cung cấp những thông tin quan trọng về dịch tễ học, nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích và các yếu tố nguy cơ lây lan dịch bệnh. Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có các biện pháp phòng chống đồng bộ và hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn cho người chăn nuôi về các biện pháp phòng chống dịch bệnh và khuyến khích áp dụng các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Dịch Tễ Học

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm dịch tễ học của bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn tại Nam Định, bao gồm tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi, mùa vụ và địa phương. Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh có xu hướng giảm dần qua các độ tuổi, cao nhất là ở nhóm lợn con theo mẹ.

6.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Chống Dịch Bệnh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất các biện pháp phòng chống dịch bệnh như tiêm phòng vaccine định kỳ, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc con giống, xử lý chất thải chăn nuôi đúng cách và tăng cường công tác giám sát dịch bệnh.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn

Cần tiếp tục nghiên cứu về bệnh tiêu chảy cấp tính ở lợn để hiểu rõ hơn về các chủng virus PEDV đang lưu hành tại Việt Nam, đánh giá hiệu quả của các loại vaccine hiện có và phát triển các biện pháp phòng chống mới. Cần tập trung vào nghiên cứu về virus gây tiêu chảy ở lợn và các biện pháp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thịt lợn hiện chiếm khoảng 73% tổng sản lượng thịt tiêu thụ hàng năm tại Việt Nam, giữ vị trí then chốt trong cơ cấu dinh dưỡng và kinh tế nông nghiệp. Tại tỉnh Nam Định, ngành chăn nuôi phát triển mạnh với tổng đàn lợn vượt mức 783.491 con cùng 40.000 trâu bò và gần 8 triệu con gia cầm. Tuy nhiên, sự gia tăng mật độ nuôi cũng tạo áp lực dịch tễ nặng nề, đặc biệt là sự xuất hiện dai dẳng của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (Porcine Epidemic Diarrhea - PED). Căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus này gây tỷ lệ chết lên đến gần 100% ở lợn con dưới 7 ngày tuổi, gây tổn thất nghiêm trọng về vốn đầu tư và làm suy giảm quy mô tái đàn.

Nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu xác định các đặc điểm dịch tễ cốt lõi của bệnh PED, bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong theo từng nhóm tuổi, các biểu hiện lâm sàng đặc trưng và bệnh tích đại thể điển hình. Đồng thời, đề tài tập trung lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố nguy cơ trong điều kiện chăn nuôi thực tế, làm căn cứ khoa học vững chắc để xây dựng các giải pháp an toàn sinh học.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 100 hộ chăn nuôi trên địa bàn 4 huyện và thành phố trọng điểm của tỉnh Nam Định gồm thành phố Nam Định, huyện Mỹ Lộc, huyện Vụ Bản và huyện Ý Yên trong giai đoạn 2015 - 2016. Kết quả của công trình mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác, giúp giảm thiểu tỷ lệ chết từ mức 78,79% ở lợn con theo mẹ, tối ưu hóa chi phí thú y và hỗ trợ các trang trại phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết dịch tễ học thú y thực nghiệm kết hợp cơ chế bệnh sinh học phân tử của giống Coronavirus thuộc họ Coronaviridae. Virus PEDV là virus có vỏ bọc màng lipid, hạt virus có đường kính 90 - 190 nm với hệ gen RNA sợi đơn dương kích thước 27 - 32 kb, mã hóa 4 protein cấu trúc chính gồm gai S (Spike), màng M (Membrane), vỏ E (Envelope), nucleocapsid N cùng protein không cấu trúc ORF3 quyết định độc lực.

Cơ chế bệnh sinh được xác lập dựa trên mô hình phá hủy tế bào biểu mô đường ruột: virus xâm nhập qua đường phân - miệng, nhân lên trong bào tương của tế bào hấp thu tại đỉnh lông nhung ruột non. Quá trình này gây hoại tử, làm teo ngắn tỷ lệ chiều cao và độ dày của lông nhung từ mức bình thường 7:1 xuống còn 3:1. Sự suy giảm nghiêm trọng enzym bề mặt dẫn đến hội chứng kém hấp thu, mất nước cấp tính và rối loạn điện giải. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: tỷ lệ hiện mắc (prevalence rate), tỷ lệ chết do bệnh (case fatality rate), tỷ suất chênh lệch phơi nhiễm (Odds Ratio - OR) và tính mẫn cảm miễn dịch thụ động qua sữa đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học cắt ngang kết hợp nghiên cứu hồi cứu. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bộ phiếu phỏng vấn chuẩn hóa tại 100 hộ chăn nuôi kết hợp lấy mẫu bệnh phẩm thực địa. Cỡ mẫu theo dõi dịch tễ học gồm 1.264 cá thể lợn được phân bổ theo 4 nhóm lứa tuổi: 545 lợn con theo mẹ, 275 lợn sau cai sữa, 280 lợn choai và 164 lợn trưởng thành. Nghiên cứu tiến hành mổ khám bệnh tích đại thể trên 68 cá thể lợn mắc bệnh để đánh giá tổn thương bệnh lý.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các phương thức chăn nuôi nông hộ và gia trại tại Nam Định. Số liệu được tổng hợp và phân tích thông qua bảng tiếp liên 2x2 trên phần mềm Microsoft Excel và phần mềm thống kê sinh học Minitab 13. Phương pháp kiểm định Chi-square và tính tỷ suất chênh OR được lựa chọn để lượng hóa chính xác mức độ liên kết giữa yếu tố nguy cơ và khả năng bùng phát dịch, với khoảng tin cậy 95% CI và ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 1 năm 2015 đến tháng 10 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh PED có xu hướng giảm dần rõ rệt theo độ tuổi của đàn lợn. Nhóm lợn con theo mẹ có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 82,22% (448/545 con, 95% CI: 74,68 - 89,76%), tiếp đến là nhóm lợn sau cai sữa với 59,63% (164/275 con, 95% CI: 49,26 - 70,00%), lợn choai đạt 19,64% (55/280 con) và thấp nhất là lợn trưởng thành với 15,24% (25/164 con). Tại từng địa bàn, tỷ lệ mắc ở lợn con theo mẹ dao động từ 68,96% tại huyện Vụ Bản lên đến 100% tại huyện Mỹ Lộc.

Tỷ lệ tử vong do PED tập trung khốc liệt ở giai đoạn lợn con theo mẹ với mức 78,79% (353/448 con chết, 95% CI: 68,35 - 89,23%). Tỷ lệ này giảm mạnh xuống còn 5,49% ở lợn sau cai sữa, 1,81% ở lợn choai và hoàn toàn không ghi nhận ca tử vong nào ở nhóm lợn trưởng thành (0%).

Triệu chứng lâm sàng điển hình xuất hiện ở 100% cá thể mắc bệnh là hiện tượng tiêu chảy dữ dội, mất nước nhanh và phân lỏng mùi tanh. Triệu chứng nôn mửa chiếm 47,50% và bỏ bú chiếm 56,25% ở lợn con. Mổ khám 68 ca bệnh tích đại thể cho thấy 83,62% trường hợp có dạ dày căng phồng chứa sữa không tiêu, 67,65% thành ruột non bị bào mỏng trong suốt và 63,23% hạch bẹn sưng to.

Phân tích dịch tễ lượng hóa được 4 yếu tố nguy cơ cốt lõi:

• Chăn nuôi gần chợ buôn bán động vật sống dưới 500m làm tăng nguy cơ phát sinh dịch lên gấp 18,3467 lần (p < 0,0001).
• Chăn nuôi cách đường quốc lộ dưới 500m làm tăng nguy cơ lây lan lên gấp 3,8194 lần (p = 0,0225).
• Hành vi xả thẳng chất thải chưa qua xử lý ra môi trường làm tăng nguy cơ bùng phát dịch lên gấp 3,7692 lần.
• Vị trí chuồng nuôi gần khu dân cư dưới 500m làm tăng nguy cơ phát dịch lên gấp 3,1075 lần (p = 0,0471).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn về tỷ lệ mắc bệnh và tử vong giữa các lứa tuổi bắt nguồn từ đặc điểm sinh lý đường ruột và tính hoàn thiện của hệ miễn dịch. Ở lợn sơ sinh, tế bào biểu mô nhung mao ruột mẫn cảm cao với virus, khả năng tái sinh tế bào chậm kết hợp với hiện tượng mất nước không bù đắp kịp khiến con vật kiệt sức và chết nhanh chóng. Khi lợn lớn dần, nhung mao ruột phát triển hoàn chỉnh, có khả năng bù dịch và sức đề kháng tăng cao giúp lợn vượt qua giai đoạn nhiễm trùng mà không bị tử vong.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học trong và ngoài nước về bệnh lý PEDV. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự suy giảm tuyến tính của tỷ lệ chết theo tuổi, kết hợp biểu đồ tròn mô tả tỷ lệ bệnh tích dạ dày - ruột non và bảng ma trận tiếp liên 2x2 phân tích tương quan rủi ro dịch tễ. Yếu tố chợ buôn bán và giao thông giữ vai trò là vector truyền lây cơ học nguy hiểm nhất do lưu lượng vận chuyển lợn mang trùng và trang thiết bị nhiễm mầm bệnh qua lại thường xuyên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát hiệu quả dịch bệnh PED và bảo vệ đàn vật nuôi, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai quyết liệt:

• Thiết lập vành đai an toàn sinh học: Yêu cầu các hộ chăn nuôi di dời hoặc xây dựng chuồng trại cách xa chợ buôn bán động vật và đường quốc lộ tối thiểu 500m. Thực hiện tiêu độc khử trùng chuồng nuôi định kỳ 2 lần mỗi tuần bằng dung dịch NaOH 2% hoặc Formol 1% nhằm tiêu diệt mầm bệnh tồn lưu, giảm thiểu tỷ lệ lây nhiễm xuống dưới 10% trong vòng 3 tháng.
• Áp dụng quy trình tiêm phòng vắc xin chủ động: Cơ quan thú y địa phương cần hướng dẫn người chăn nuôi tiêm phòng vắc xin PED vô hoạt cho đàn lợn nái mang thai ở thời điểm 4 tuần và 2 tuần trước khi sinh. Mục tiêu tạo kháng thể sữa đầu bảo hộ trên 90% đàn lợn con sơ sinh trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Xử lý triệt để nguồn chất thải chăn nuôi: Ban nông nghiệp và chính quyền địa phương cần giám sát, bắt buộc 100% cơ sở chăn nuôi phải xây dựng hầm khí sinh học Biogas hoặc bể lắng khử trùng, chấm dứt hoàn toàn việc xả thải trực tiếp ra kênh mương trong lộ trình 6 tháng.
• Nâng cao năng lực chẩn đoán và xử lý ổ dịch: Chi cục Thú y tỉnh Nam Định cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật sử dụng kit chẩn đoán nhanh kháng nguyên PED Ag test kit (độ nhạy 92%, độ đặc hiệu 98%) cho mạng lưới thú y viên cơ sở, đảm bảo phát hiện dịch trong vòng 24 giờ và cấp phát điện giải bù nước kịp thời, khống chế tỷ lệ tử vong ở lợn con xuống dưới 20%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ trang trại và người chăn nuôi lợn: Nắm bắt chính xác các yếu tố rủi ro vị trí chuồng trại, nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng và áp dụng quy trình chăm sóc đặc biệt cho lợn con nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
• Cán bộ thú y cơ sở và kỹ thuật viên trang trại: Ứng dụng phương pháp chẩn đoán phân biệt PED với các hội chứng tiêu chảy khác như TGE, E.coli, đồng thời triển khai phác đồ kiểm soát an toàn sinh học và tiêu độc khử trùng chuẩn hóa.
• Cơ quan quản lý dịch tễ và hoạch định chính sách nông nghiệp: Khai thác bộ chỉ số Odds Ratio thực tế để xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung, thiết lập quy chuẩn khoảng cách chuồng trại an toàn và ban hành chính sách phòng chống dịch cấp tỉnh.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Thú y: Sử dụng tài liệu như một công trình tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra hồi cứu dịch tễ học, kỹ thuật xử lý dữ liệu tiếp liên bằng phần mềm thống kê và bệnh học chuyên sâu về Coronavirus trên gia súc.

Câu hỏi thường gặp

• Bệnh PED gây tỷ lệ tử vong cao nhất ở giai đoạn nào của đàn lợn? Tỷ lệ tử vong cao nhất xảy ra ở giai đoạn lợn con theo mẹ, ghi nhận ở mức 78,79% theo số liệu điều tra thực tế. Đặc biệt ở lợn dưới 7 ngày tuổi, cơ thể chưa hoàn thiện chức năng điều tiết thân nhiệt và tiêu hóa, virus phá hủy nhung mao ruột làm mất nước cấp tính dẫn đến tỷ lệ chết có thể lên tới 100%.

• Yếu tố môi trường nào làm tăng nguy cơ bùng phát dịch PED mạnh nhất? Khoảng cách chuồng trại gần chợ buôn bán gia súc sống dưới 500m là yếu tố nguy hiểm nhất, làm tăng nguy cơ phát sinh dịch lên gấp 18,3467 lần so với các hộ ở xa. Chợ là đầu mối tập kết gia súc từ nhiều nguồn không kiểm soát, khiến mầm bệnh dễ dàng phát tán qua không khí, con người và phương tiện vận chuyển.

• Tại sao lợn trưởng thành mắc bệnh PED nhưng không bị chết? Lợn trưởng thành có tỷ lệ tử vong là 0% do hệ thống miễn dịch đã hoàn thiện và chiều dài nhung mao ruột lớn, cho phép cơ thể duy trì khả năng bù nước và chất điện giải. Lợn lớn chỉ biểu hiện tiêu chảy thoáng qua trong 7 - 10 ngày rồi tự hồi phục, tuy nhiên chúng vẫn đóng vai trò là nguồn mang trùng bài thải virus ra môi trường.

• Phương pháp nào giúp nhận diện nhanh bệnh tích đại thể của PED khi mổ khám? Khi mổ khám lợn bệnh, bệnh tích đặc trưng nhất là dạ dày căng phồng chứa đầy sữa đông vón không tiêu (chiếm 83,62% số ca mổ) và thành ruột non bị bào mỏng trong suốt, căng phồng chứa dịch lợn cợn (chiếm 67,65%). Ngoài ra, hạch bẹn sưng lớn cũng xuất hiện ở 63,23% trường hợp.

• Việc xả thải trực tiếp chất thải chăn nuôi ảnh hưởng như thế nào đến dịch tễ học PED? Xả thẳng phân và nước rửa chuồng chưa qua xử lý làm tăng nguy cơ bùng phát dịch lên gấp 3,7692 lần. PEDV bài thải lượng lớn qua phân lợn bệnh, việc xả trực tiếp sẽ làm ô nhiễm nguồn nước mặt và kênh mương thủy lợi, tạo nguồn lây nhiễm chéo liên tục giữa các trang trại trong cùng khu vực.

Kết luận

• Luận văn đã điều tra toàn diện tình hình dịch tễ học của bệnh tiêu chảy thành dịch PED trên quy mô 1.264 cá thể lợn tại 100 hộ thuộc 4 địa bàn trọng điểm của tỉnh Nam Định.
• Xác lập quy luật tỷ lệ mắc bệnh giảm dần theo lứa tuổi: lợn con theo mẹ mắc cao nhất (82,22%), lợn sau cai sữa (59,63%), lợn choai (19,64%) và lợn trưởng thành thấp nhất (15,24%).
• Khẳng định mức độ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong 78,79% ở lợn con theo mẹ, trong khi lợn thịt và lợn trưởng thành hoàn toàn có khả năng tự hồi phục với tỷ lệ tử vong 0%.
• Lượng hóa 4 yếu tố nguy cơ dịch tễ hàng đầu thông qua tỷ suất chênh OR, trong đó vị trí gần chợ buôn bán động vật sống làm tăng nguy cơ phát dịch cao nhất lên 18,3467 lần và xả thải trực tiếp làm tăng 3,7692 lần.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để các cấp quản lý và người chăn nuôi triển khai ngay các biện pháp an toàn sinh học, tiêm phòng vắc xin định kỳ và kiểm soát môi trường chuồng nuôi trong giai đoạn tới.

Để bảo vệ đàn vật nuôi và ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch PED, các trang trại và hộ chăn nuôi hãy chủ động rà soát vị trí chuồng trại, thực hiện khử trùng tiêu độc định kỳ và liên hệ ngay với cơ quan thú y địa phương để được hướng dẫn tiêm phòng vắc xin đúng quy trình kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐĂNG VIỆT NGHI N C M T C I M CH T C A ỆNH TI CH TH NH CH N TẠI NAM NH, PHÂN TÍCH M T Ế T NG CƠ M Â AN V PHÁT CH Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lại Thị Lan Hương NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp.

Nhân dịp này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các giảng viên khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giảng dạy tôi trong suốt thời gian học tập tại Trường. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô hướng dẫn TS. Lại Thị Lan Hương đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới người thân trong gia đình, đồng nghiệp đã luôn giúp đỡ, động viên giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục những chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình. vii Danh mục biểu đồ. viii Trích yếu luận văn.ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình dịch bệnh ped trên thế giới và ở việt nam trong những năm gần đây. Tình hình dịch bệnh PED trên thế giới.

Tình hình dịch bệnh PED ở Việt Nam. Tình hình PED trên địa bàn tỉnh Nam Định. Bênh dịch tiêu chảy cấp tính ơ lợn (PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA- PED). Hình thái, cấu trúc của PEDV.

Đặc tính nuôi cấy của virút. Dịch tễ học. Triệu chứng lâm sàng. Các phương pháp chẩn đoán PEDV.

Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phạm vi, quy mô nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh. Kết quả điều tra bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi.

Tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi. Triệu chứng lâm sàng của bệnh. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể. Một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch ped tại các huyện điều tra.

Địa điểm chăn nuôi gần khu dân cư 500m. Địa điểm chăn nuôi gần đường quốc lộ 500m. Địa điểm chăn nuôi gần chợ buôn bán 500m. Mua con giống ở địa phương khác về nuôi trong thời gian có dịch.

Không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ. Yếu tố xả thẳng chất thải trong chăn nuôi. Kết luận và đề nghị. 41 Tài liệu tham khảo .