Địa Vị Pháp Lý Của Người Việt Nam Định Cư Nước Ngoài Tại Việt Nam: Phân Tích Lý Luận Và Thực Tiễn

Bài viết phân tích địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài tại Việt Nam, đề cập vấn đề lý luận và thực tiễn cần quan tâm.

• Tác giả: Nguyen Thi Thuan
• Người hướng dẫn: Nguyen Hong Bac
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nghiên cứu địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư nước ngoài tại Việt Nam: Lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài
• 1.3. Mục tiêu đề tài
• 1.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện
• 2. PHẦN II: BÁO CÁO TỔNG HỢP
• 2.1. Khái quát chung về người Việt Nam định cư ở nước ngoài
• 2.2. Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong một số lĩnh vực
• 2.3. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài tại Việt Nam
• 2.4. Các chuyên đề thuộc đề tài
• 2.4.1. Chuyên đề 1: Khái quát chung về người Việt Nam định cư ở nước ngoài
• 2.4.2. Chuyên đề 2: Quốc tịch của người Việt Nam định cư ở nước ngoài
• 2.4.3. Chuyên đề 3: Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong lĩnh vực xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú tại Việt Nam
• 2.4.4. Chuyên đề 4: Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong lĩnh vực đầu tư tại Việt Nam
• 2.4.5. Chuyên đề 5: Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong lĩnh vực sở hữu nhà và sử dụng đất tại Việt Nam
• 2.4.6. Chuyên đề 6: Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình tại Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư nước ngoài tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Với số lượng người Việt Nam sinh sống và làm việc ở nước ngoài ngày càng tăng, việc xác định và điều chỉnh địa vị pháp lý của họ tại Việt Nam trở nên quan trọng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia có số lượng lớn người Việt Nam định cư nước ngoài. Theo thống kê, từ năm 1990 đến 2015, có khoảng 2.678.000 người Việt Nam di cư ra nước ngoài. Hiện nay, khoảng 4,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống tại 109 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự gia tăng này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc điều chỉnh địa vị pháp lý của họ tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực như đầu tư, sở hữu nhà đất, và hôn nhân gia đình.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư nước ngoài tại Việt Nam. Đồng thời, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong các quan hệ dân sự, thương mại, và đầu tư.

II. Khái quát về người Việt Nam định cư nước ngoài

Người Việt Nam định cư nước ngoài là một bộ phận quan trọng trong cộng đồng người Việt Nam. Họ bao gồm những người có quốc tịch Việt Nam hoặc gốc Việt Nam sinh sống lâu dài ở nước ngoài. Theo Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, họ được chia thành ba nhóm: người chỉ có quốc tịch Việt Nam, người có cả quốc tịch Việt Nam và nước ngoài, và người gốc Việt Nam. Mỗi nhóm có địa vị pháp lý khác nhau tùy thuộc vào quốc tịch và nơi cư trú.

2.1. Khái niệm và phân loại

Người Việt Nam định cư nước ngoài được định nghĩa là công dân Việt Nam hoặc người gốc Việt Nam cư trú lâu dài ở nước ngoài. Họ có thể thuộc một trong ba nhóm: người chỉ có quốc tịch Việt Nam, người có cả quốc tịch Việt Nam và nước ngoài, và người gốc Việt Nam. Mỗi nhóm có địa vị pháp lý khác nhau, đặc biệt trong các quan hệ với nhà nước Việt Nam và quốc gia sở tại.

2.2. Chính sách của Nhà nước

Nhà nước Việt Nam luôn coi người Việt Nam định cư nước ngoài là một phần không thể tách rời của dân tộc. Các chính sách và pháp luật được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho họ tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội tại Việt Nam, đồng thời bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ của họ.

III. Quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư nước ngoài

Người Việt Nam định cư nước ngoài có các quyền và nghĩa vụ cụ thể trong các lĩnh vực như xuất nhập cảnh, sở hữu nhà đất, đầu tư, và hôn nhân gia đình. Các quy định pháp luật hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý để họ tham gia vào các quan hệ dân sự và thương mại tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần được hoàn thiện để đảm bảo sự công bằng và minh bạch.

3.1. Quyền và nghĩa vụ trong xuất nhập cảnh

Người Việt Nam định cư nước ngoài được hưởng các quyền xuất nhập cảnh theo quy định của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, việc xử lý các thủ tục hành chính liên quan vẫn còn phức tạp, đòi hỏi sự cải thiện để tạo thuận lợi hơn cho họ.

3.2. Quyền sở hữu nhà đất

Theo Luật Nhà ở năm 2014 và Luật Đất đai năm 2013, người Việt Nam định cư nước ngoài có quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền này vẫn gặp nhiều rào cản pháp lý và thủ tục hành chính.

IV. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật

Thực trạng pháp luật hiện hành về địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư nước ngoài tại Việt Nam đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Các quy định về quyền sở hữu nhà đất, đầu tư, và hôn nhân gia đình cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và đảm bảo quyền lợi của họ.

4.1. Đánh giá thực trạng

Pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định mới điều chỉnh địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư nước ngoài, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Ví dụ, quy định về sở hữu nhà đất và đầu tư vẫn còn phức tạp, gây khó khăn cho người Việt Nam ở nước ngoài.

4.2. Giải pháp hoàn thiện

Để hoàn thiện pháp luật, cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và công bằng trong các quy định liên quan đến người Việt Nam định cư nước ngoài. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động kinh tế và xã hội tại Việt Nam.

Nội dung chính

ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Thông tin công trình:

• Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp – Trường Đại học Luật Hà Nội
• Mã số đề tài: LH - 2016 - 17/DHL - HN
• Chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Hồng Bắc
• Thư ký đề tài: GV. Ngô Thị Ngọc Ánh
• Năm nghiệm thu: 2017
• Lĩnh vực: Luật Quốc tế / Tư pháp quốc tế / Luật Dân sự & Thương mại

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Nghiên cứu "Địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài tại Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Hệ thống pháp luật Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập đã và đang điều chỉnh địa vị pháp lý, quyền cũng như nghĩa vụ của kiều bào ra sao trong các lĩnh vực then chốt như đầu tư, sở hữu bất động sản, xuất nhập cảnh, cư trú và hôn nhân gia đình?

Sử dụng khung phân tích đa ngành kết hợp phương pháp luật học so sánh, tổng hợp dữ liệu thực chứng và phân tích án lệ, nhóm tác giả Trường Đại học Luật Hà Nội đã hệ thống hóa toàn diện các quy định pháp luật mới được ban hành trong giai đoạn 2013–2016 (Hiến pháp 2013, Luật Đất đai 2013, Luật Quốc tịch sửa đổi 2014, Luật Nhà ở 2014, Luật Đầu tư 2014, Bộ luật Dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015).

Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển biến mang tính đột phá từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, bình đẳng hóa quyền lợi giữa kiều bào và công dân trong nước. Tuy nhiên, công trình cũng vạch rõ những "điểm nghẽn" thể chế: sự thiếu nhất quán trong định nghĩa "sinh sống lâu dài", sự phân tán thẩm quyền quản lý cửa khẩu và độ trễ trong ban hành văn bản hướng dẫn thi hành. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học thiết thực để các cơ quan lập pháp, tư pháp hoàn thiện thể chế nhằm thu hút nguồn lực kiều bào đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không thể tách rời của khối đại đoàn kết dân tộc. Theo thống kê của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và Vụ Kinh tế - Xã hội Liên Hợp Quốc (UN DESA), có khoảng 4,5 triệu người Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc tại 109 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 80% tập trung tại các quốc gia công nghiệp phát triển. Trung bình mỗi năm có gần 100.000 người Việt di cư ra nước ngoài, đưa Việt Nam vào top 10 quốc gia có tỷ lệ di cư hàng đầu khu vực Đông Á – Thái Bình Dương.

Cùng với dòng di cư, dòng kiều hối gửi về nước tăng trưởng ấn tượng, đạt từ 12 – 14 tỷ USD/năm (chiếm vị trí thứ 3 tại châu Á và thứ 11 trên toàn cầu). Trong lĩnh vực kinh tế, kiều bào đã đầu tư trực tiếp vào 51/63 tỉnh, thành phố với hơn 3.600 doanh nghiệp và số vốn đăng ký lên tới 8,6 tỷ USD. Bên cạnh nguồn lực tài chính, đội ngũ trí thức kiều bào với hơn 500 chuyên gia, nhà khoa học kết nối thường xuyên đang đóng vai trò cầu nối chuyển giao công nghệ quan trọng.

Tuy nhiên, trước giai đoạn 2014–2016, hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn phân tán, chồng chéo với hơn 80 văn bản quy phạm dưới luật gây lúng túng trong thực thi. Khoảng trống lý luận và thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp bách phải có một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện nhằm:

1. Thể chế hóa sâu sắc đường lối của Đảng tại Nghị quyết số 36-NQ/TW và Chỉ thị số 45-CT/TW của Bộ Chính trị.
2. Đồng bộ hóa quyền dân sự, thương mại, đầu tư của kiều bào phù hợp với làn sóng pháp luật mới sau Hiến pháp 2013.
3. Giải quyết dứt điểm các vướng mắc, bất cập thực tiễn khi kiều bào hồi hương, xác lập quyền tài sản và tham gia quan hệ tư pháp quốc tế tại Việt Nam.

---

Methodology và approach (Phương pháp và cách tiếp cận nghiên cứu)

Đề tài được thiết kế theo mô hình nghiên cứu pháp lý thực chứng (empirical legal research) kết hợp nghiên cứu quy phạm (normative legal research), đảm bảo tính khách quan và chuẩn mực học thuật cao:

• Cách tiếp cận: Tiếp cận theo cấu trúc nhóm chủ thể (công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài vs. người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài) và tiếp cận theo ngành luật chuyên biệt (Quốc tịch, Xuất nhập cảnh, Đầu tư, Đất đai - Nhà ở, Hôn nhân & Gia đình).
• Thu thập dữ liệu: Khai thác dữ liệu định lượng chính thức từ Cục Quản lý nhà và Thị trường Bất động sản (Bộ Xây dựng), Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), Vụ Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực (Bộ Tư pháp) và số liệu lưu trữ các vụ việc ly hôn/tranh chấp dân sự có yếu tố nước ngoài tại Tòa án nhân dân các tỉnh/thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng,...).
• Kỹ thuật phân tích:
  • Phương pháp so sánh lịch sử và quy phạm: Đối chiếu trực tiếp các quy định trước và sau các mốc lập pháp lớn (Luật Đầu tư 2005 vs 2014; Luật Nhà ở 2005 vs 2014; Luật Quốc tịch 2008 vs Luật sửa đổi 2014).
  • Nghiên cứu tình huống án lệ (Case studies): Đánh giá chi tiết các bản án sơ thẩm, phúc thẩm thực tế (điển hình như Bản án số 183/2014/HNGĐ-ST của TAND TP. Hải Phòng hay Hồ sơ số 439/2016/TLST-HNGĐ của TAND TP. Đà Nẵng) để làm rõ xung đột thẩm quyền và khoảng trống luật định.
• Độ tin cậy & Giá trị khoa học: Kết quả luận giải được bảo chứng qua quá trình kiểm chứng chéo giữa các quy định của pháp luật thực định với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (Công ước La Hay, Hiệp định tương trợ tư pháp song phương).

---

Phát hiện chính (Key Findings)

Đề tài đã làm sáng tỏ 4 nhóm phát hiện then chốt mang tính bước ngoặt về địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài:

1. Phân hóa tiêu chí chủ thể và nguyên tắc quốc tịch mềm dẻo

Luật Quốc tịch 2008 (sửa đổi 2014) đã tạo lập hành lang pháp lý tiến bộ khi phân định rõ 2 nhóm:

• Công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài (chỉ mang quốc tịch Việt Nam hoặc song tịch).
• Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài (đã từng có quốc tịch Việt Nam theo huyết thống và con cháu của họ).
  Đặc biệt, việc bãi bỏ quy định bắt buộc phải đăng ký giữ quốc tịch trước ngày 01/07/2014 tại Điều 13 đã giải tỏa nỗi lo mất quốc tịch gốc của hàng triệu kiều bào, bảo đảm quyền giữ mối liên hệ pháp lý thiêng liêng với quê hương.

2. Xóa bỏ rào cản phân biệt đối xử trong sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất

Luật Nhà ở 2014 (Điều 7, Điều 8) kết hợp cùng Luật Đất đai 2013 tạo nên cuộc "cách mạng" về quyền tài sản: Chỉ cần thuộc diện “được phép nhập cảnh vào Việt Nam”, người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở bình đẳng như công dân trong nước, không bị hạn chế về số lượng căn hộ/nhà ở riêng lẻ, không phân biệt thành phần hay điều kiện đóng góp như các giai đoạn trước (Nghị định 81/2001/NĐ-CP).

3. Chuẩn hóa địa vị pháp lý của nhà đầu tư theo tiêu chí quốc tịch

Luật Đầu tư 2014 đã khắc phục triệt để tình trạng "tiền hậu bất nhất" của Luật Đầu tư 2005 bằng cách dùng tiêu chí quốc tịch thay vì nơi cư trú:

• Kiều bào còn giữ quốc tịch Việt Nam được xác định là nhà đầu tư trong nước, hưởng trọn vẹn các cơ chế thông thoáng về thủ tục đăng ký kinh doanh.
• Người gốc Việt Nam mang hộ chiếu nước ngoài được áp dụng quy chế nhà đầu tư nước ngoài kết hợp các chính sách ưu đãi linh hoạt (Nghị định 118/2015/NĐ-CP), chấm dứt tình trạng áp dụng pháp luật tùy tiện giữa các Sở Kế hoạch & Đầu tư địa phương.

4. Bất cập trong giải thích thuật ngữ và phân tán thẩm quyền tư pháp

Nghiên cứu phát hiện 3 điểm nghẽn thực tiễn lớn:

• Khoảng trống định nghĩa: Luật Quốc tịch quy định kiều bào là người “cư trú, làm ăn sinh sống lâu dài ở nước ngoài”, nhưng không văn bản nào lượng hóa tiêu chí “lâu dài” (bao nhiêu tháng/năm), dẫn đến tình trạng thẩm phán các cấp đùn đẩy thẩm quyền giải quyết án dân sự, ly hôn (điển hình như vụ án tại TAND TP. Đà Nẵng thụ lý trường hợp hồi hương 6 tháng).
• Sự chia cắt trong quản lý cửa khẩu: Kiểm soát xuất nhập cảnh bị phân tán giữa Bộ Công an (16 cửa khẩu quốc tế hàng không/thủy) và Bộ Quốc phòng (22 cửa khẩu quốc tế, 18 cửa khẩu chính, 89 cửa khẩu phụ), thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung khiến công tác tra cứu thông tin kiều bào bị đình trệ.
• Độ trễ văn bản dưới luật: Nhiều hướng dẫn cũ (như Nghị quyết 01/2003/NQ-HĐTP) chưa được thay thế kịp thời, gây xung đột trực tiếp với Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Scientific & Practical Contributions)

• Về mặt lý luận: Công trình là tài liệu khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và đa ngành về địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài sau khi làn sóng lập pháp 2014–2016 hoàn tất. Đề tài làm sâu sắc thêm lý thuyết về xung đột pháp luật, thẩm quyền tài phán quốc gia và bảo hộ công dân trong tư pháp quốc tế.
• Về mặt chính sách & lập pháp: Đưa ra các kiến nghị cụ thể cho Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao ban hành Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 01/2003/NQ-HĐTP; kiến nghị liên bộ Công an – Quốc phòng – Ngoại giao xây dựng cổng thông tin dữ liệu cư trú/xuất nhập cảnh tích hợp.
• Về mặt ứng dụng thực hành: Cung cấp cẩm nang pháp lý rõ ràng, minh bạch giúp kiều bào tự tin bảo vệ quyền sở hữu nhà đất, quyền thành lập doanh nghiệp, kết hôn, ly hôn và nhận con nuôi hợp pháp tại Việt Nam.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm (Target Audience)

Nghiên cứu mang lại giá trị chuyên sâu và thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước & Cơ quan lập pháp: Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao (Ủy ban Nhà nước về NVNONN), Bộ Xây dựng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội sử dụng làm cơ sở đánh giá tác động chính sách và rà soát văn bản quy phạm pháp luật.
2. Cơ quan tiến hành tố tụng & Hành chính tư pháp: Thẩm phán, Kiểm sát viên, Công chứng viên, Luật sư, Cán bộ Hộ tịch - Tư pháp các cấp nắm vững quy định thẩm quyền để giải quyết chuẩn xác các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình có yếu tố kiều bào.
3. Cộng đồng học thuật & Nghiên cứu sinh: Giảng viên, sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Quốc tế, Tư pháp quốc tế, Luật Kinh tế làm tài liệu tham khảo chính thống, có độ tin cậy cao.
4. Cộng đồng kiều bào & Doanh nghiệp kiều hối: Các nhà đầu tư, cá nhân người Việt định cư tại nước ngoài tra cứu nhanh quy trình pháp lý về mua bán bất động sản, hồi hương đăng ký thường trú và chính sách miễn thị thực 5 năm theo Nghị định 82/2015/NĐ-CP.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Đột phá quan trọng nhất của pháp luật Việt Nam giai đoạn mới đối với kiều bào là gì?

Đột phá lớn nhất nằm ở việc bình đẳng hóa quyền sở hữu nhà ở (Luật Nhà ở 2014) và phân loại rõ ràng tư cách nhà đầu tư theo quốc tịch (Luật Đầu tư 2014). Mọi rào cản ngặt nghèo về đối tượng được mua nhà đã được dỡ bỏ; kiều bào còn giữ quốc tịch Việt Nam được đối xử hoàn toàn bình đẳng như nhà đầu tư trong nước.

2. Điểm đặc biệt trong phương pháp tiếp cận của đề tài nghiên cứu này là gì?

Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích luật thực định và nghiên cứu hồ sơ án lệ thực tế. Nhóm nghiên cứu không chỉ trích dẫn văn bản luật mà còn chỉ ra những mâu thuẫn khi áp dụng luật tại các tòa án địa phương thông qua các vụ án tranh chấp hôn nhân, tài sản cụ thể.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng tổng quát hóa và áp dụng thực tế không?

Hoàn toàn có. Các phân tích và kết luận của đề tài mang tính khái quát cao cho toàn bộ hệ thống tư pháp quốc tế tại Việt Nam, phản ánh đúng thực trạng thi hành tại 63 tỉnh, thành phố và các cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng sau đề tài này là gì?

Cần nghiên cứu sâu hơn về cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (ISDS) giữa nhà đầu tư kiều bào mang quốc tịch nước ngoài với Chính phủ Việt Nam trong khuôn khổ các hiệp định bảo hộ đầu tư thế hệ mới (EVFTA, CPTPP), cũng như số hóa thủ tục hộ tịch - quốc tịch trực tuyến cho kiều bào.

5. Kiều bào được hưởng chính sách ưu đãi xuất nhập cảnh cụ thể nào hiện nay?

Theo Nghị định số 82/2015/NĐ-CP, kiều bào và thân nhân (vợ/chồng/con) được cấp Giấy miễn thị thực có thời hạn tối đa 5 năm, mỗi lần nhập cảnh được tạm trú 6 tháng và có thể gia hạn hợp pháp tại Việt Nam để thăm thân hoặc giải quyết việc riêng.

---

Kết luận (Conclusion)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài tại Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (Mã số: LH - 2016 - 17/DHL - HN) do TS. Nguyễn Hồng Bắc chủ nhiệm là một công trình khoa học nghiêm túc, công phu và giàu giá trị thực tiễn. Nghiên cứu đã phác họa thành công bức tranh toàn cảnh về thể chế pháp lý dành cho kiều bào sau cột mốc Hiến pháp 2013, khẳng định sự đổi mới tư duy mạnh mẽ của Nhà nước Việt Nam trong việc coi đồng bào xa xứ là nguồn lực nội sinh quan trọng.

Để phát huy tối đa hiệu quả nghiên cứu, các cơ quan hữu quan cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp được đề tài đề xuất, sớm ban hành văn bản định lượng tiêu chí cư trú và đồng bộ hóa hệ thống dữ liệu hành chính quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho bà con kiều bào yên tâm gắn bó và dựng xây quê hương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐÈ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÁP CƠ SỞ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CHU NHIEM DE TAI: TS. NGUYEN HONG BAC THU KY DE TAI: GV NGO THI NGOC ANH HÀ NOI - 2017 BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐÈ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÁP CƠ SỞ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN Mã số: LH - 2016 - 17/DHL - HN HA NOI - 2017 NHỮNG NGƯỜI THUC HIỆN DE TÀI CHỦ NHIỆM DE TÀI TS. NGUYÊN HỎNG BẮC TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI THU KÝ DE TÀI GV. NGÔ THỊ NGỌC ÁNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TẬP THẺ TÁC GIÁ 1.

NGUYEN THI THUAN Chuyén dé II 2. NGUYEN HONG BAC Chuyén dé V, VI 3. NGUYEN THU THUY Chuyén dé IV 6. NGÔ THI NGOC ANH Chuyên dé I, III DANH MỤC NHỮNG TỪ VIET TAT BLDS Bộ luật dân sự BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa HĐTTTP Hiệp định tương trợ tư pháp TPQT Tư pháp quốc tế LHN&GĐ Luật hôn nhân và gia đình TAND Tòa án nhân dân MỤC LỤC PHANI 0 .Ô 1 TONG QUAN VE DE TÀI NGHIÊN CỨU.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu. Tong quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài. Mục tiêu đề tài. - - - ST 11111110121 111111 1111111111 etrkg 7 IV.

Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên CỨu.---- ¿5 + + +EE+E+E+EzEe£EzEzEerersrxred 8 VI. Nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện.-- 2-5 2 2 s+s+xz£szszszx2 8 PHAN II 015. 10 BAO CAO TONG HODP.ccccssssssssssssssssssesssssessessssssesssesesscseessesesscscsesesecscseeeee 10 L KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOOÀII.

QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TRONG MOT SO LĨNH VỤC.---5- 52+E+ESEt2EeErksrerrree 22 II. THUC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHAP LUAT VIET NAM VỀ QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ TẠI NƯỚC NGOÀI TẠI VIET NAM.--:- +: 2+s+c+s+E+£zxererszrersred 41 CÁC CHUYÊN ĐÈ THUỘC DE TAL .2 5£ < s52 sse=s£sesseesesee 51 CHUYEN DE 1: KHÁI QUAT CHUNG VE NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOAL. 51 CHUYEN DE 2: QUOC TỊCH CUA NGƯỜI VIET NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI CHUYEN DE 3: QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TRONG LĨNH VỰC XUẤT CẢNH, NHẬP CẢNH CƯ TRÚ TẠI VIỆT NAM CHUYEN DE 4: QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CU Ở NƯỚC NGOÀI TRONG LĨNH VUC ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM. 121 CHUYEN DE 5: QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TRONG LĨNH VUC SỞ HỮU NHÀ VÀ SỬ DỤNG ĐẤT TẠI VIỆT NAM.txe 150 CHUYEN DE 6: QUYEN VÀ NGHĨA VU CUA NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI TRONG LĨNH VUC HON NHÂN VA GIA BINH TẠI VIET NAM.

it 1 133 E SE SE SE 1111111111111 111111121EEEEerrree 192 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO .--5--<- 5 5e < ses<<ses2 231 PHAN I TONG QUAN VE DE TAI NGHIEN CUU I. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu Do nhiều nguyên nhân khác nhau, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có số lượng đông đảo người Việt Nam sống và làm việc ở nước ngoài. Từ phương diện lich sử, hiện tượng người Việt Nam di cu ra nước ngoài xuất hiện khá sớm. Điểm đến khi đó là các quốc gia lân cận như Cămpuchia, Lào, Thái Lan, Trung Quốc, Triều Tiên.Lý do rời bỏ tổ quốc thời kỳ này là đi lánh nạn, làm ăn, đi lính, kết hôn, sau đó ở lại nước ngoài.

Trước và sau 30/4/1975, rất nhiều người Việt Nam đã ra nước ngoài bằng các con đường khác nhau như vượt biên trái phép, di tan do Mỹ tổ chức, xuất cảnh hợp pháp.Trong thời kỳ 1978 - 1979 cũng có hàng vạn người Việt gốc Hoa chạy về Trung Quốc. Thập niên 90 của thế kỷ XX, rất nhiều lao động Việt Nam đã ở lại tại Liên Xô cũ và Đông Au làm việc tu do. Theo số liệu của Tổ chức Di cư quốc tế (IMO) lay từ nguồn dit liệu của Vụ Liên Hợp Quốc về van đề kinh tế và xã hội (UN DESA), từ năm 1990 đến năm 2015 có 2.678 người Việt Nam di cư ra nước ngoài. Như vậy, tính trung bình trong 26 năm, mỗi năm có khoảng gần 100 nghìn người Việt Nam di cư ra nước ngoài!.

Trong ấn bản "Migration and remittances factbook 2016" về di cư và kiều hối của các quốc gia trên thế giới, Ngân hàng Thế giới cho biết, tính đến năm 2013, Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia di cư ra nước ngoài nhiều nhất khu vực Đông Á - Thái Bình Dương?. L “Mỗi năm, gan 100 nghìn người Việt di cu ra nước ngoài “.vn/tai-chinh-quoc-te/moi- nam-gan-100-nghin-nguoi-viet-di-cu-ra-nuoc-ngoai- Truy cập ngày 4/3/2017. ? “Mỗi năm, gần 100 nghìn người Việt di cư ra nước ngoài.vn/tai-chinh-quoc-te/moi- nam-gan-100-nghin-nguoi-viet-di-cu-ra-nuoc-ngoai- Truy cập ngày 4/3/2017. 1 Cùng với quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa, hiện tượng người Việt Nam ra nước ngoài làm ăn, sinh sống, học tập đã và đang có sự thay đổi sâu sắc về số lượng, thành phan, tinh chất cũng như dia bàn sinh sống.

Bên cạnh số người Việt Nam xuất cảnh theo các hình thức định cư, đoàn tụ gia đình, thì số lượng người đi học, kết hôn, được nhận làm con nuôi, làm ăn, kinh doanh, lao động xuất khâu ở các nước cũng tăng đáng kẻ, trong đó chiếm phan đông là số người đi lao động, đi du học và kết hôn với người nước ngoài. Hiện nay, có khoảng 4,5 triệu người Việt Nam đang sinh song, lam viéc va học tập tai 109 quốc gia va vùng lãnh thổ trên thé giới”. Dai bộ phận người Việt (98%) tập trung ở 21 nước thuộc năm khu vực địa lý: Bắc Mỹ, Tây Bắc Âu, Nga và Đông Âu, Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Châu Úc. Khoảng 80% người Việt đang làm ăn, sinh sống ở các nước công nghiệp phát triển, cụ thể: Ở Mỹ có khoảng 2.000 người; ở Pháp và Úc mỗi nước khoảng 300.000 người; Canada có 250.000 người; Đức có 125.

Ngoài ra, một số nước va vùng lãnh thé có đông người Việt Nam định cư là Đài Loan hơn 220.000 người, Campuchia 156.000 người, Hàn Quốc 123.000 người, Thái Lan, Malaysia mỗi nước trên 100.000 người; Nga, Séc, Anh mỗi nước trên 60.000 người; Nhật Bản 53.500 người, Angola 40.000 người; Lào, Ba Lan, Trung Quốc mỗi nước khoảng 30.000 người; Na Uy và Hà Lan mỗi nước khoảng 20.000 người; Thuy Điển, Đan Mạch mỗi nước khoảng 15.000 người; Bi, Thuy Sỹ, Ucraina mỗi nước khoảng 10. Tại các khu vực khác như Nam A va Tây Bắc A, Trung Đông, Châu Phi, Nam Mỹ, tuy có người Việt làm ăn sinh sống, song số lượng là không nhiều'.vn/vn/thoi-su/90272/hon-4-5-trieu-nguoi-viet-song-o-nuoc-ngoai. Truy cập ngày 20/06/2016 ; 4 Theo sô liệu của UB Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài - Bộ ngoại giao 2 Cùng với sự phát triển hội nhập của đất nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài về Việt Nam tham gia vào các lĩnh vực như đầu tư, hôn nhân và gia đình, dân sự. tại Việt Nam ngày càng nhiều.

Trong lĩnh vực đầu tư, theo thong ké của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, hiện có 51/63 tinh, thành phố trong nước có các dự án đầu tư của người Việt Nam ở nước ngoài, với hơn 3.600 doanh nghiệp và tổng số vốn đầu tư lên tới 8,6 tỉ USD. Con số 8,6 ti USD số vốn đăng ký đầu tư kinh doanh tại Việt Nam của người Việt Nam ở nước ngoài không hề nhỏ gần bằng một nửa nguồn vốn doanh nghiệp FDI đăng ký đầu tư kinh doanh vào Việt Nam năm 20145. Hay trong lĩnh vực sở hữu nhà, theo thống kê của Bộ Xây dựng (Cục Quản lý nhà ở và Thị trường bất động sản) cho biết: Tính đến ngày 28/6/2016 có 884 trường hợp người Việt Nam định cư ở nước ngoài đã hoàn tất thủ tục mua nhà tại Việt Nam. Đề điều chỉnh quan hệ mà ngưởi Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia tại Việt Nam, trong năm 2014 - 2016, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, trong đó có quy định mới điều chỉnh địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài: Luật hôn nhân va gia đình (LHN&GD) năm 2014, Luật Dat dai năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014, Bộ Luật dân sự (BLDS) năm 2015, Bộ Luật tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015, Luật Quốc tịch năm 2014.Đồng thời, Nhà nước ta đã ký kết, tham gia nhiều điều ước quốc tế điều chỉnh địa vị của người Việt Nam định cư ở nước ngoài như hiệp định tương trợ tư pháp, một số Công ước trong khuôn khổ Hội nghị La Hay về Tư pháp quốc tế.

Các văn bản pháp luật Việt Nam ban hành và điều ước quốc tế Việt Nam là thành viên đã tạo cơ sở pháp lý, điều chỉnh theo hướng thông thoáng, đơn giản, 5 hftp://giaoduc.vn/Kinh-te/3600-doanh-nghiep-Viet-kieu-voi-86-ti-USD-dang-dau-tu-tai-Viet-Nam- post154771.600 doanh nghiệp Việt kiều với 8,6 tỉ USD đang đầu tư tại Việt Nam” 5 http://quehuongonline.vn/van-ban-phap-luat/quy-dinh-hien-hanh-ve-viec-so-huu-nha-va-nhan-quyen-su-dung-dat- o-tai-viet-nam-doi-voi-nguoi-viet-nam-dinh-cu-o-nuoc-ngoai- htm, Truy cập 05/07/2016 3 thuận lợi hơn cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia vào các quan hệ dân sự, thương mại, đầu tư tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các quan hệ mà người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia ngày càng đa dạng, văn bản pháp luật Việt Nam ban hành có nhiều quy định mới. Do đó, việc nghiên cứu “Dia vị pháp ly của người Việt Nam định cu ở nước ngoài tại Việt Nam - Một số van dé lí luận và thực tiễn” là sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài Địa vị pháp lý của người Việt Nam định cư ở nước ngoài, đã có một số tác giả nghiên cứu dưới dạng các sách tham khảo, bài viết hội thảo, tạp chí .Có thể liệt kê một số công trình liên quan đến vấn đề này như: Bài viết tạp chí - Trần Trọng Dang Đàn, “Cộng dong người Việt Nam ở nước ngoài dau thé kỷ XXI: Số liệu và Bình luận”, Tạp chi Quê Huong’; - “Nâng cao hiệu quả công tác đối với Việt Nam ở nước ngoài trong tinh hình mới” của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh - Tạp chí Quê Hương; - Nguyễn Hồng Bắc (2002), “Một số vấn đề pháp lý về người Việt Nam định cu ở nước ngoài”, Tạp chí Luật học, Trường Dai học Luật Hà Nội, số 2/2002.

- Doãn Hồng Nhung (2005), “Hành lang pháp lý mới cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài sử dụng đất ở tại Việt Nam”, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, số 1/2005. vn/gioi-thieu-chung/cong-dong-nguoi-viet-nam-o-nuoc-ngoai-dau-the-ky-xxi-so-lieu-va- binh-luan-6395.