phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn có cấu trúc 3 chương như sau: Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề và các phương pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Đặc điểm địa mạo khu vực Dãy Núi Con Voi Chƣơng 3: Phân tích mối tương quan giữa các đặc điểm địa mạo với hoạt động tân kiến tạo khu vực nghiên cứu 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ VÀ CÁC PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Các vấn đề nghiên cứu chung 1. Tân kiến tạo Thuật ngữ tân kiến tạo do Vladimir Obruchev, nhà địa chất người Nga đề xuất đầu tiên vào năm 1948 khi nghiên cứu Địa chất vùng Trung Á [25].
Theo tác giả, khoảng giai đoạn các hoạt động kiến tạo có sức ảnh hưởng lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lên bề mặt địa hình hiện đại, khoảng thời gian này được gọi là tân kiến tạo và chúng được cho là bắt đầu từ Đệ Tam. Pavlides, một nhà địa chất Hy Lạp đưa ra định nghĩa cho rằng tân kiến tạo chuyển động kiến tạo trẻ đã hoặc đang xảy ra ở một khu vực nhất định khi mà khu vực đó trải qua quá trình tạo núi hay những biến động kiến tạo lớn. Như vậy, khởi đầu của tân kiến tạo là không giống nhau cho mỗi khu vực mà phụ thuộc vào bối cảnh kiến tạo của khu vực đó [25]. Trong giáo trình Địa mạo Cấu trúc (Vũ Văn Phái biên dịch năm 2004)[15]có đề cập đến một quan điểm về tân kiến tạo: là môn khoa học nghiên cứu các chuyển động kiến tạo xảy ra trong thời kỳ Neogen - Đệ Tứ, bao gồm cả thời kỳ hiện đại.
Trong tân kiến tạo, người ta nghiên cứu hai loại chuyển động là chuyển động kiến tạo mới nhất và chuyển động kiến tạo hiện đại. Như vậy, đã có nhiều luồng quan điểm, ý kiến về khái niệm Tân kiến tạo trên thế giới. Điểm khác biệt ở đây chủ yếu nằm ở mốc thời gian. Có những nhà khoa học cho rằng tân kiến tạo diễn ra từ 65 triệu năm trước, lại có những người cho rằng khoảng thời gian đó chỉ từ 25 triệu năm trở lại đây, cũng có ý kiến đưa ra về các mốc thời gian khác nhau của Tân kiến tạo phụ thuộc vào bối cảnh kiến tạo trong khu vực ấy,… Qua nhiều nghiên cứu, tổng hợp ý kiến, ngày nay khái niệm tân kiến tạo có thể được thống nhất đưa ra là: giai đoạn cuối cùng trong lịch sử hình thành và phát triển của tự nhiên, có cường độ mạnh mẽ còn được kéo dài đến ngày nay, giai đoạn này tiếp tục hoàn thiện các điều kiện tự nhiên làm cho Trái đất có diện mạo và đặc điểm tự nhiên như ngày nay.
Được thể hiện bởi một số hoạt động như dịch chuyển mảng kiến tạo, hoạt động đứt gãy, tách giãn, nâng hạ,. Ở Việt Nam, qua các công trình nghiên cứu đi trước, kết quả cho thấy: trong giai đoạn Đệ Tam đã xảy ra hai sự kiện kiến tạo quan trọng từ Oligocen đến Miocen muộn có liên quan đến sự dịch trượt của khối Đông Dương dọc theo đới xiết trượt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ailaosan - Sông Hồng và sự kiện hình thành biển Đông. Vì vậy, có thể coi giai đoạn Tân kiến tạo ở Việt Nam và Đông Nam Á là từ Oligocen [25]. Kiến tạo hiện đại được định nghĩa bởi Geraximov I.P là: những chuyển động được nghiên cứu nhờ những quan sát trực (gián tiếp) như địa chấn, thiên văn, trắc địa, thủy văn,…[15].A xem các chuyển động hiện đại là các biểu hiện kiến tạo được xác định theo các tài liệu lịch sử, theo kết quả đo lặp cũng như quan sát mực nước.E lại cho rằng các chuyển động hiện nay đang xảy ra trong mắt chúng ta hoặc đã xảy ra trong lịch sử đều gọi là các chuyển động kiến tạo hiện đại[15].
Về mốc thời gian, Richter V.G, 1965 [15] đã đặt ra mốc thời gian cụ thể biểu hiện cho các chuyển động kiến tạo hiện đại. Theo đó, tác giả cho rằng chuyển động kiến tạo hiện đại là các chuyển động đã xảy ra trong suốt thời gian 11000 - 9000 năm trở lại đây. Trifonov và nnk (1993) đã định nghĩa về một dạng chuyển động kiến tạo hiện đại là đứt gãy hoạt động. Theo đó, đứt gãy hoạt động là đứt gãy có dịch chuyển xuất hiện trong Pleistocen muộn (100 - 130,000 năm) và Holocen (10,000 năm), được cho là sẽ hồi sinh trong tương lai.
Từ thập kỷ 1980 trở lại đây, xuất hiện khái niệm kiến tạo hiện đại để chỉ các chuyển động kiến tạo đang diễn ra hiện nay và làm biến dạng vỏ Trái đất. Các chuyển động kiến tạo này có khả năng tiếp tục xảy ra trong tương lai và gây ảnh hưởng đến xã hội loài người. Ngoài chuyển động kiến tạo hiện đại, một loại chuyển động khác cũng diễn ra trong tân kiến tạo và được nghiên cứu là chuyển động kiến tạo mới nhất. Chuyển động kiến tạo mới nhất được Meseriacov Iu.A định nghĩa là những biểu hiện kiến tạo chủ yếu sau Anpi, chúng được xác định và nghiên cứu nhờ các phương pháp địa chất, địa mạo.
Thời gian xảy ra các chuyển động này trong Neogen - Đệ tứ, là giai đoạn mới nhất trong cuộc sống của hành tinh chúng ta [15]. Như vậy, tuy đã có nhiều quan niệm về hai chuyển động kiến tạo này, song về cơ bản Geraximov I.P cho rằng sự khác biệt giữa chuyển động kiến tạo hiện đại và chuyển động kiến tạo mới nhất là ở việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu. Theo đó, đối tượng nghiên cứu của Tân kiến tạo chính là bề mặt địa hình quả đất, và mục tiêu của nó là làm rõ, phát hiện được các cấu trúc Địa chất - Kiến tạo mới, đồng thời phân tích đặc trưng, mức độ của những chuyển động kiến tạo. Từ đó, một trong những tiêu chí quan trọng của việc nghiên cứu hoạt động kiến tạo chính là các biểu hiện địa hình, địa mạo của chúng.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa mạo học Thuật ngữ địa mạo được bắt nguồn từ các từ Hy Lạp: gew (đất, Trái đất), morfh (dạng, hình dạng) và logoV (bài luận, bài thuyết trình). Do đó, địa mạo giống như là “một bài thuyết trình về hình dạng Trái đất”. Địa mạo là một khoa học liên quan với hình dạng mặt đất và các quá trình tạo ra chúng.
Nó được mở rộng đến cả việc nghiên cứu đặc điểm đáy biển và cả các hành tinh khác trong hệ mặt trời. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu địa mạo là mối quan hệ giữa địa hình và các quá trình tác động đến chúng. Tuy nhiên, nhiều dạng địa hình không thể giải thích một cách đầy đủ bằng bản chất và cường độ của các quá trình địa mạo hiện đang hoạt động, nên nó cũng cần phải xem xét các sự kiện trong quá khứ. Vì vậy, địa mạo cũng là một khoa học lịch sử [36].
Địa mạo được sử dụng dầu tiên như một thuật ngữ để mô tả hình thái bề mặt Trái đất vào những năm 1870 và 1880 (deMargerie, 1886). Về mặt bản chất, nó được xác định như là „nghiên cứu nguồn gốc các dạng địa hình‟ (McGee, 1888) và được sử dụng theo cách nói phổ thông vào năm 1896. Mặc dù có được tên hiện đại của mình, địa mạo học là một môn học đáng được tôn trọng. Nó nghiên cứu địa hình và các quá trình tạo ra chúng[36].
Khoa học Địa mạo chính thức được hình thành từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 sau khi xuất hiện những công trình nghiên cứu tổng quan nổi tiếng của các nhà Địa lý, Địa chất như: Powell, Gilbert, Davis, Rickthofen, A.Penck,… và được đưa ra khái niệm cơ bản như sau: Địa mạo học là một bộ môn khoa học nghiên cứu địa hình bề mặt Trái đất về các mặt hình thái, nguồn gốc phát sinh, lịch sử phát triển. Nó không những nghiên cứu những quy luật biến đổi hiện tại mà cả quá khứ cũng như hướng phát triển tương lai của địa hình mặt đất. Tuy nhiên, gần đây hội đồng địa mạo quốc tế đã khái quát rằng: “địa mạo là lĩnh vực nghiên cứu hệ thống và đa ngành về địa hình và cảnh quan Trái đất, cũng như các quá trình bề mặt Trái đất tạo ra và làm thay đổi chúng”. Địa mạo học chủ yếu quan tâm đến việc hình thành lên hệ thống kiến thức về bề mặt địa hình của trái đất.
Các cuộc tranh luận liên quan đến bản chất của địa mạo xuất phát từ mâu thuẫn giữa những trường phái nghiên cứu bắt nguồn từ địa chất và địa lý tự nhiên. Qua thời gian, những cách tiếp cận mới mẻ đang nổi lên, không chỉ dựa trên địa lý tự nhiên và địa chất, mà địa mạo còn liên quan trực tiếp đến các nguyên lý khoa học về vật lý, hóa học và toán học,…. Khởi nguồn của tranh luận bắt đầu với khái niệm "Chu kỳ địa lý" của Davis (1840) và được kế thừa, phát triển 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiếp tục bởi Penk (1845) và Gilbert (1918) là khái niệm bao quát toàn diện về phát triển địa hình. Qua nhiều năm, mô hình cân bằng động lực của Hack (1960) và địa mạo dựa vào quá trình tổng hợp đã trở nên rất có ảnh hưởng.
Mặc dù một số nhà địa mạo cho rằng, sự thay đổi quanniệm về hệ thống Địa mạo gần đây có vẻ gia tăng, nhưng giường như lại có một cuộc cách mạng trong khoa học Địa mạo ba thập niên trở lại đây. Cuộc cách mạng này đem lại nhiều hơn các giả định hoặc tiên đề mới và cũng là những lý thuyết mới tập trung vào nghiên cứu các quá trình hiện đại, một chủ đề dường như đã bị trường phái Davis bỏ rơi. Việc từ bỏ mô hình tiến hóa cảnh quan của Davis và niên đại bóc mòn trong thiện ý về cách tiếp cận dựa vào quá trình đã tạo ra một sự thay đổi trong phương thức giải thích khoa học được tìm kiếm thông qua các nghiên cứu địa mạo[36]. Như vậy, đối tượng nghiên cứu của khoa học địa mạo chính là bề mặt địa hình Trái đất.
Mục tiêu của Địa mạo là phân tích đặc điểm cho từng loại địa hình với những quá trình đặc trưng tác động lên nó, đồng thời nghiên cứu sự phát triển và tiến hóa của chúng. Sự phát triển của địa mạo kiến tạo Trước hết, cần phải thừa nhận rằng, Địa mạo và Tân kiến tạo đều có chung một đối tượng nghiên cứu - đó là địa hình mặt đất. Tuy nhiên, mục đích của 2 khoa học lại khác nhau.