CHƯƠNG 1: PHAP LUAT QUOC TE VE HOAT DONG ĐÁNH BAT CA BAT HỢP PHÁP, KHONG BAO CAO VA KHONG ĐƯỢC QUY ĐỊNH (UU FISHING) 1. KHÁI QUAT VE HOAT ĐỘNG ĐÁNH BAT CA BAT HOP PHAP, KHONG BAO CAO VÀ KHONG ĐƯỢC QUY ĐỊNH (IUU) 1. Định nghĩa IƯU lần đầu tiên được đưa ra thảo luận tại Uỷ ban của Công ước về bảo tồn tài: nguyên sinh vật tại Nam Cực vào năm 1980), sau đó tiếp tục được nhắc đến trong Nghị quyết số 55/7 của Đại Hội đồng Liên Hợp quốc ban hành năm 2001. Trong đó Nghị quyết ghi nhận về IUU với ba hành vi chính là: (i) Đánh cá bat hợp pháp; (ii) Đánh cá không khai báo; (iii) Đánh cá không theo quy định.
Ngoài việc bày tỏ mỗi lo ngại của cộng đồng quốc tế về các tác hại nghiêm trọng mà IUU gây ra cho môi trường biển cũng như việc quản lý và bảo tồn tài nguyên sinh vật biển, Nghị quyết cũng kêu gọi các nước hợp tác để thông qua một kế hoạch hành động quốc tế được xây dựng trong khuôn khổ Tổ chức Nông Luong thế giới (FAO) để chống lại hành vi IUU?. Thực hiện đề xuất đó của Đại hội đồng, vào năm 2001, FAO đã ban hành - Chương trình hành động quốc tế nhằm ngăn ngừa, phòng tránh và loại bỏ các hành vi đánh bắt cá bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quy định (FAO-IPOA IUU), trong đó chính thức ghi nhận IUU là thuật ngữ được hợp thành bởi 3 hành vi gồm”: - - Hanh vi đánh bắt thủy sản bất hợp pháp (illegal) bao gồm các hoạt động: (i) được thực hiện bởi tàu thuyền nước ngoài trong các vùng biển thuộc chủ quyền hoặc quyền chủ quyền của một quốc gia mà không được quốc gia đó cho phép hoặc vi phạm các quy định pháp luật của quốc gia đó về vẫn đề nghề cá; (ii) được thực hiện bởi tàu thuyền mang cờ một quốc gia thành viên của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực thực hiện hoạt động đánh bắt thủy sản trái với quy định của tổ chức đó về vấn đề bảo tồn và quản lý nguồn lợi thủy sản theo luật pháp quốc tế; hoặc là (iii) tàu thuyền mang ? Xem CCAMLR Commission, Report of the Sixteenth Meeting of the Commission (1997) tại hittp://www. org/pu/E/pubs/cr/97/ec-xvi-all.pdf ? Xem Oceans and the law of the sea, GA Res 55/7, UN GAOR, 55" sess, 44" plen mtg, Agenda item 34, UN Doc A/RES/55/7, doan 24 tai Attps://documents-dds- ny.org/doc/UNDOC/GEN/N00/559/81/P DF/N0055981.pdf? OpenElement 3 Xem FAO (2001), International Plan of action to prevent, deter and eliminate illegal, unreported, unregulated fishing, Roma tai http:/Avwwfao.HTM cờ một quốc gia là đối tác của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực thực hiện hoạt - động đánh bắt thủy sản trái với quy định của tổ chức đó về vấn đề bảo tồn và quản lý nguồn lợi thủy sản theo luật pháp quốc tế. - Hành vi đánh bắt thủy sản không được báo cáo (unreported) là hoạt động đánh bat: (i) được thực hiện bởi tàu thuyền trong vùng biến thuộc chủ quyền hoặc quyền chủ quyền của một quốc gia nhưng khóng báo cáo hoặc báo cáo sai sự thật cho cơ quan có thâm quyền của quốc gia đó, trái với các quy định trong pháp luật của quốc gia đó; hoặc là (ii) được thực hiện bởi tàu thuyền đánh bắt thủy sản trong vùng biển của một tô chức quản lý nghề cá khu vực nhưng khdéng báo cáo hoặc báo cáo sai sự thật, trái với các quy định về thủ tục báo cáo của tổ chức đó” - Hành vi đánh bắt thủy sản không được quy định (unregulated) là các hoạt động đánh bắt: (i) xảy ra trong khu vực do vùng biển của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực do các tàu thuyền không có quốc tịch hoặc mang cờ của một quốc gia không phải thành viên của tổ chức quản lý nghề cá đó hoặc được thực hiện không phù hợp với các biện pháp về bảo tồn và quản lý tài nguyên của tổ chức nghề cá đó; hoặc là (ii) Đánh bắt thủy sản trong các vùng biển hoặc tại các ngư trường không có các quy định về biện pháp bảo tồn và quản lý tài nguyên.
Đồng thời, việc đánh bắt này được thực hiện trái với các nghĩa vụ của các quốc gia về bảo tồn tài nguyên sinh vật biển theo luật quốc té° | | IUU là một rào cản lớn trong việc quản lý nghề cá một cách hiệu quả. Khó có thé định lượng quy mô chính xác của [UU nhưng có những bằng chứng cho thấy có ít nhất 20% sản lượng khai thác tự nhiên (11-26 triệu tấn cá) là khai thác bất hợp pháp hoặc không báo cáo, hàng năm gây tốn thất tài chính 10-20 tỷ USD. Những nước đang phát triển bị ảnh hướng bởi khai thác bất hợp pháp vì những nước này có ít phương pháp để bảo vệ tài nguyên ven bờ. Khai thác IUU làm suy yếu các biện pháp quốc gia và quốc tế bảo tồn và quản lý các nguồn tài nguyên sinh vật biển và dẫn đến cạn kiệt tài nguyên, làm phương hại đến những nỗ lực quản lý nghé cá trên cơ sở hợp lý và bảo tồn đa dạng sinh học biển, dẫn đến sự sụp đỗ của ngành thủy sản (quy mô nhỏ) dia Ý Xem FAO (2001), International Plan of action to prevent, deter and eliminate illegal, unreported, unregulated fishing, Roma tai http://www.HTM * Xem FAO (2001), /nternational Plan of action to prevent, deter and eliminate illegal, unreported, unregulated Jishing, Roma tai http://wwwfao.HTM ® Xem FAO (2001), Jnternational Plan of action to prevent, deter and eliminate illegal, unrporeted, unregulated fishing, Roma tại http://www.HTM 6 và các khu vực phân phối, vi phạm tiêu chuẩn lao động và làm méo mó tình hình thị trường.
Theo quan điểm của EU, nhiều yếu tố đã tạo điều kiện cho đánh bắt cá IUU, trong đó bao gồm yếu tố kích thích kinh tế, cũng như năng lực hạn chế hoặc các cơ chế quản lý yếu kém, điều này khiến cho nỗ lực dé đạt được hành vi đánh bắt có trách nhiệm hơn trở nên vô ích. Sự đánh bắt cá như vậy đã gây thiệt hại kinh tế đáng kế cho một số các nước nghèo nhất trên thế giới, những nước còn phụ thuộc vào thủy sản về mặt đinh đưỡng, sinh kế và các khoản thu, và phá hoại những nỗ lực của các nước này trong việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Những tác động của [UU đối với các quốc gia 1. Đối với sự phát triển kinh tế Hoạt động đánh bắt, khai thác thủy sản đem lại nguồn lợi rất lớn về kinh té cho chính những ngư dân và quốc gia đó.
Như Việt Nam là một quốc gia có nguồn lợi thủy sản phong phú thì hoạt động đánh bắt, khai thác thủy sản giúp ngư dân có thu nhập én dinh trong cudc sống. Hơn nữa, nó còn tác động tích cực tới hoạt động xuất khẩu thủy sản, giúp ngành thủy sản dần trở thành một trong những ngành smũi nhọn, góp phần tăng trưởng kinh tế đất nước. Theo số liệu thông kê của Hiệp hội chế biến và xuất khâu thủy sản Việt Nam( VASEP) thì năm 2017 sản lượng khai thác thủy sản ước đạt 3.421 ngàn tấn, tăng 5,7% so với năm 2016, trong đó: ước khai thác biển đạt 3.221 ngàn tấn, tăng 5,7% so với năm 2016; khai thác nội địa ước đạt 200 ngàn tấn, tăng 5,7% so voi năm 2016. Ngoài ra, “Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam từ mức thấp 550 triệu năm 1995 đã có những bước tăng trưởng mạnh mẽ qua từng năm với mức tang trưởng bình quân 15,6%/năm.
Quá trình tăng trưởng nay đã đưa Việt Nam trở thành một trong 5 nước xuất khẩu thủy sản lớn nhất thế giới, giữ vai trò chủ đạo cung cấp' nguồn thủy sản toàn cầu.” Tuy nhiên, những tác động tích cực trên chỉ dựa trên những hoạt động đánh bắt cá hợp pháp, báo cáo và được quy định, còn những hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không được quy định lại gây ảnh hưởng xấu cho nền kinh tế các quốc gia và toàn câu. Theo sô liệu của Tổ chức Lương thực va Nông nghiệp của ”Xem htips:/toasang-ugvf org/2018/02/18/nhung-no-luc-dang-ghi-nhan-cua-viel-nam-tronø-cuoc-chien-chong- khai-thac-thuy-san-bat-hop-phap-khong-theo-quy-dinh-va-khong-khai-bao-iuu/ ˆ ° Xem http://vasep.vn/] 192/OneContent/tong-quan-nganh. him 7 Liên hợp quốc (FAO) thì nền kinh tế toàn cầu mất khoảng 23 tỷ USD mỗi năm do đánh bắt IUU. ' | Tác động đến kinh tế của IƯU được thể hiện ở các khía cạnh: Một là, gây ra những hệ lụy tiêu cực tới kinh tế của các doanh nghiệp khi bị phát hiện thủy sản có xuất xứ từ hoạt động IUU như chỉ phí neo đậu cảng, bến bãi.
trong thời gian kiểm tra hàng hoặc chi phí vận chuyển hang sau khi kiểm tra và bị trả về. Những tốn thất đó đã được đại diện của Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam cụ thể như sau: Trong thời gian bị thẻ vàng, 100% container hàng hải sản xuất khẩu từ nước bị thẻ vàng sang EU bi giữ lại để kiểm tra nguồn gốc khai thác sẽ mat thời gian dài, thậm chí 3-4 tuần/container, và riêng phí kiểm tra “nguồn gốc” là khoảng 500 bang Anh/container, chưa kế phí lưu giữ cảng và hệ lụy kinh doanh của đối tác khách hàng. Nhưng rủi ro nhất là tỷ lệ lớn các container hàng sẽ bị từ chối, trả lại, tôn thất nặng né. Trường hợp như Philippines, có đến 70% số container bị từ chối trả lại.
Tổn thất cho việc xuất khẩu hải sản sang EU khi bị thẻ vàng, tính trung bình có thé lên đến 10. Sau khi bị cảnh báo thẻ vàng, nước bị cảnh báo sẽ có 6 tháng dé khắc phục các thiếu sót, nếu không có cải thiện theo đánh giá của EU, sẽ bị chuyên sang cảnh báo thẻ đỏ, đồng nghĩa với bị cắm xuất khẩu các mặt hàng hải sản khai thác sang EU Ÿ. Hai là, hoạt động TUU còn ảnh hưởng đến vị thế, uy tin ngành thủy sản của quốc gia trên thị trường quốc tế, làm giảm kim ngạch xuất khẩu nếu quốc gia đó bị cắm xuất khẩu hoặc phải chịu sự kiểm tra khi muốn xuất khẩu thủy sản sang những thị trường tiêu thụ lớn như EU, Mỹ. Ví dụ năm 2013, EU phạt thẻ vàng với Hàn Quốc và không lâu sau đó đến lượt Mỹ cũng liệt các lô hàng hải sản của nước này vào dạng cần theo đối.
Áp lực cực lớn từ 2 thị trường đã khiến toàn bộ máy Hàn Quốc hành động nhằm siết chặt các quy định về đánh bắt hải sản'”. Hay với Việt Nam thì EU hiện là một trong ba thị trường xuất khâu thuỷ sản lớn nhất. Số liệu thống kê cho thấy, kim ngạch xuất khẩu hải sản đánh bắt của Việt Nam hằng năm đạt từ 1,9-2,2 ti USD. Trong đó, thị trường EU và Mỹ mỗi thị trường chiếm 16-17%, tương đương với giá trị khoảng 350-400 triệu đô la Mỹ/năm.