Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản spirocerca spp gây ra trên chó tại thành phố thái nguyên huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm bệnh do giun thực quản Spirocerca spp trên chó tại Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lương
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản (Spirocerca spp.) gây ra trên chó tại Thành phố Thái Nguyên, huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học
• 1.1.2. Đặc điểm hình thái, kích thước
• 1.1.3. Chu kỳ sinh học
• 1.1.4. Dịch tễ học
• 1.1.5. Triệu chứng lâm sàng
• 1.1.6. Phòng và trị bệnh
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh giun thực quản trên chó
• 2.2.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh giun thực quản trên chó
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 3.1.1. Thực trạng công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng cho chó tại TP. Thái Nguyên và H. Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó
• 3.1.3. Kết quả xác định loài giun thực quản ký sinh ở chó tại TP. Thái Nguyên và H. Đồng Hỷ
• 3.1.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó tại các địa phương
• 3.1.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo giống chó
• 3.1.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tuổi chó
• 3.1.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tính biệt của chó
• 3.1.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo phương thức nuôi chó
• 3.1.9. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo mùa trong năm
• 3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản gây ra trên chó
• 3.2.1. Triệu chứng lâm sàng của chó nhiễm giun thực quản
• 3.2.2. Tổn thương đại thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.2.3. Tổn thương vi thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.3. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích đặc điểm và biện pháp phòng trị bệnh do giun thực quản Spirocerca spp gây ra trên chó tại Thái Nguyên. Mục tiêu chính là cung cấp thông tin khoa học về dịch tễ học, đặc điểm bệnh lý và các phương pháp điều trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện tại thành phố Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ, nơi có tỷ lệ nhiễm bệnh cao do điều kiện khí hậu và môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ký sinh trùng.

1.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học và phân tích mẫu bệnh phẩm từ chó nhiễm bệnh. Các mẫu được thu thập từ các hộ gia đình nuôi chó tại Thái Nguyên. Phương pháp xét nghiệm phân và mổ khám được áp dụng để xác định tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun thực quản.

1.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm Spirocerca spp ở chó tại Thái Nguyên là 6,08%, với các triệu chứng lâm sàng như nôn khan, chảy nước dãi và tổn thương thực quản. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng điều kiện nuôi thả rông và vệ sinh kém là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến nhiễm bệnh.

II. Đặc điểm bệnh

Bệnh do giun thực quản Spirocerca spp gây ra trên chó có đặc điểm lâm sàng và bệnh lý rõ rệt. Giun ký sinh trong thực quản tạo thành các khối u, gây tổn thương nghiêm trọng đến hệ tiêu hóa. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tử vong.

2.1. Triệu chứng lâm sàng

Các triệu chứng lâm sàng bao gồm nôn khan, chảy nước dãi, ợ hơi và trong một số trường hợp nặng, chó có thể nôn ra máu. Tổn thương thực quản do giun gây ra cũng dẫn đến khó nuốt và suy nhược cơ thể.

2.2. Tổn thương bệnh lý

Giun thực quản tạo thành các khối u trong thực quản, gây viêm và hoại tử mô. Tổn thương vi thể cho thấy sự xâm nhập của tế bào viêm và thoái hóa niêm mạc thực quản.

III. Biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả để kiểm soát bệnh do giun thực quản Spirocerca spp gây ra trên chó. Các biện pháp bao gồm cải thiện điều kiện vệ sinh, sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ và nâng cao nhận thức của người nuôi.

3.1. Phòng ngừa bệnh

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm vệ sinh chuồng trại, hạn chế cho chó tiếp xúc với môi trường ô nhiễm và sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ. Ngoài ra, việc giáo dục người nuôi về cách chăm sóc và phòng bệnh cho chó cũng được nhấn mạnh.

3.2. Điều trị bệnh

Điều trị bệnh bao gồm sử dụng các loại thuốc đặc hiệu để tiêu diệt giun thực quản. Các loại thuốc như ivermectin và fenbendazole được khuyến cáo sử dụng. Trong trường hợp nặng, phẫu thuật loại bỏ khối u thực quản có thể được áp dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa trên đàn chó nuôi tại Việt Nam là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe động vật và cộng đồng, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm thuận lợi cho mầm bệnh phát triển. Khảo sát thực trạng tại tỉnh Thái Nguyên cho thấy có tới 64,89% số hộ gia đình không thực hiện tẩy giun sán định kỳ cho chó và 43,11% số hộ không áp dụng bất kỳ biện pháp vệ sinh phòng bệnh nào. Tình trạng chăn nuôi thả rông cùng thói quen thải phân bừa bãi ra môi trường đã tạo điều kiện lý tưởng cho loài giun tròn ký sinh Spirocerca lupi lây lan mạnh mẽ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết tình trạng thiếu hụt dữ liệu dịch tễ học toàn diện và quy trình điều trị chuẩn xác đối với bệnh giun thực quản do Spirocerca spp. gây ra trên đàn chó tại địa phương. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: điều tra thực trạng vệ sinh thú y, xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản qua phương pháp mổ khám và xét nghiệm phân, định loại thành phần loài giun tròn, phân tích bệnh tích vi thể - đại thể và xây dựng phác đồ điều trị, dự phòng hiệu quả.

Nghiên cứu được triển khai thực địa trong thời gian từ tháng 7 năm 2019 đến tháng 7 năm 2020 trên phạm vi 6 xã, phường đại diện thuộc Thành phố Thái Nguyên và Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu xác định tỷ lệ nhiễm giun thực quản qua mổ khám là 17,58% và qua xét nghiệm phân là 14,29%, mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học định lượng giúp các cơ quan thú y địa phương kiểm soát ổ dịch, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ đàn vật nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống phân loại học giun tròn của De Ley và Blaxter, xác định vị trí của loài Spirocerca lupi thuộc bộ Rhabditida, họ Spirocercidae, giống Spirocerca. Về mặt hình thái học, giun trưởng thành có màu đỏ tươi đặc trưng, miệng hình sáu cạnh không có môi; cá thể đực có kích thước chiều dài từ 30 mm đến 54 mm với hai gai giao hợp không đều, cá thể cái dài từ 54 mm đến 80 mm mang lỗ sinh dục ở phần trước thân, trứng giun hình bầu dục chứa sẵn ấu trùng với kích thước từ 0,035 x 0,014 mm đến 0,039 x 0,023 mm.

Lý thuyết chu kỳ sinh học của giun thực quản là mô hình phát triển gián tiếp với thời gian hoàn thành vòng đời kéo dài từ 5 đến 6 tháng. Chó là vật chủ cuối cùng, trong khi bọ cánh cứng ăn phân thuộc các giống Scarabaeus, Geotrupes, Copris đóng vai trò là ký chủ trung gian bắt buộc; các loài gặm nhấm, chim và bò sát đóng vai trò là ký chủ dự trữ. Về cơ chế bệnh sinh, ấu trùng giun di hành qua thành dạ dày, ngược dòng động mạch chủ tới cư trú tại lớp dưới niêm mạc thực quản, tạo nên các khối u xơ hạt làm hẹp đường tiêu hóa, gây nôn mửa, khó nuốt, thậm chí làm phình vỡ động mạch chủ dẫn đến tử vong đột ngột.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu chùm nhiều bậc nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho cả khu vực đô thị và nông thôn miền núi. Tổng quy mô mẫu nghiên cứu bao gồm: 225 phiếu phỏng vấn chủ hộ nuôi chó, 182 cá thể chó được mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa theo phương pháp giải phẫu chuyên sâu của Skrjabin, và 952 mẫu phân tươi được thu thập ngẫu nhiên tại 18 thôn xóm thuộc 6 xã, phường trên địa bàn nghiên cứu.

Phương pháp xét nghiệm phân sử dụng kỹ thuật phù nổi Fulleborn với dung dịch muối ăn bão hòa để tìm trứng giun, kết hợp buồng đếm McMaster nhằm định lượng cường độ cảm nhiễm theo ba cấp độ: nhẹ (dưới 1.000 trứng/gam phân), trung bình (từ 1.000 đến 3.000 trứng/gam phân) và nặng (trên 3.000 trứng/gam phân). Đối với bệnh tích học, các mẫu mô thực quản, dạ dày và động mạch chủ mang tổn thương được cố định trong dung dịch formalin 10%, tiến hành đúc khối parafin, cắt lát và nhuộm Hematoxylin - Eosin để quan sát dưới kính hiển vi quang học Olympus CX221 ở độ phóng đại từ 100 đến 400 lần. Toàn bộ số liệu dịch tễ học được xử lý và phân tích bằng phần mềm thống kê sinh học Minitab 16.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm giun thực quản qua phương pháp mổ khám toàn diện đạt mức 17,58% (32/182 chó kiểm tra) với cường độ nhiễm dao động từ 1 đến 35 giun/chó. Trong đó, Huyện Đồng Hỷ ghi nhận tỷ lệ nhiễm 19,15% cùng cường độ trung bình 13,71 giun/chó, cao hơn đáng kể so với Thành phố Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm 15,91% và cường độ trung bình 8,95 giun/chó. Đáng chú ý, xã miền núi Quang Sơn thuộc Huyện Đồng Hỷ có tỷ lệ nhiễm cao nhất lên tới 26,47%.

Thứ hai, kết quả định loại hình thái học trên 100 mẫu giun thu thập từ các khối u thực quản và dạ dày xác định 100% cá thể đều thuộc loài Spirocerca lupi Rudolphi, không phát hiện loài giun thực quản nào khác.

Thứ ba, kết quả xét nghiệm 952 mẫu phân cho thấy tỷ lệ nhiễm chung là 14,29% (136 mẫu dương tính). Phân tích cường độ nhiễm chỉ ra rằng 69,85% số chó nhiễm ở mức độ nhẹ, 22,06% ở mức độ trung bình và 8,09% ở mức độ nặng.

Thứ tư, yếu tố giống chó ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ cảm nhiễm: nhóm chó nội và chó lai có tỷ lệ nhiễm tương đương nhau lần lượt là 16,54% và 16,21%, cao gấp hơn 2,6 lần so với nhóm chó ngoại nhập vốn chỉ ghi nhận tỷ lệ nhiễm 6,15%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về tỷ lệ nhiễm giữa các địa bàn bắt nguồn sâu xa từ tập quán chăn nuôi và mức độ ô nhiễm môi trường sống. Tại Huyện Đồng Hỷ, tập quán nuôi chó thả rông chiếm ưu thế kết hợp cùng địa hình đất đồi tơi xốp, nhiều thảm thực vật đã tạo sinh cảnh lý tưởng cho bọ cánh cứng ăn phân sinh sôi, làm tăng xác suất chó ăn phải ấu trùng cảm nhiễm. Ngược lại, tại khu vực nội thành Thành phố Thái Nguyên, tỷ lệ chó được nuôi nhốt trong nhà cao hơn, khuôn viên khép kín giúp hạn chế tối đa nguy cơ tiếp xúc với ký chủ trung gian.

Khi so sánh với các nghiên cứu lân cận, tỷ lệ nhiễm Spirocerca lupi tại Thái Nguyên (17,58%) tương đồng với kết quả của các nghiên cứu tại Nghệ An (16,03%) nhưng cao hơn đáng kể so với tỉnh Phú Thọ (6,08%). Dữ liệu dịch tễ này khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột ghép phân tầng sẽ phản ánh rõ nét mối tương quan giữa phương thức nuôi thả tự do với sự gia tăng tỷ lệ nhiễm nặng. Tổn thương bệnh lý vi thể ghi nhận tình trạng thâm nhiễm dày đặc bạch cầu ái toan, tương bào và đại thực bào quanh các kén giun, đồng thời các sợi chun ở thành động mạch chủ bị thoái hóa xơ hóa nghiêm trọng, giải thích hiện tượng chó bệnh thường chết do vỡ mạch máu ngực.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa phác đồ điều trị bằng hoạt chất đặc hiệu: Áp dụng tiêm dưới da Ivermectin với liều lượng 0,2 đến 0,3 mg/kg thể trọng hoặc Doramectin với liều 0,4 mg/kg thể trọng cho chó mắc bệnh, thực hiện liệu trình lặp lại theo chỉ dẫn lâm sàng nhằm triệt tiêu hoàn toàn ấu trùng di hành và giun trưởng thành, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ cá thể mang mầm bệnh xuống dưới 5% trong vòng 12 tháng. Trách nhiệm thực hiện thuộc về các bác sĩ thú y và hệ thống phòng khám thú y cơ sở.

Thứ hai, kiểm soát vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải: Chấm dứt triệt để tập quán nuôi chó thả rông, chuyển đổi sang mô hình nuôi nhốt hoặc bán thả rông có kiểm soát. Chủ nuôi cần tiến hành thu gom và xử lý tiêu độc phân chó trong vòng 8 giờ đầu sau khi bài tiết nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền trứng giun ra môi trường, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 85% hộ nuôi thực hiện thu gom phân định kỳ sau 6 tháng phát động. Trách nhiệm thực hiện thuộc về các chủ hộ nuôi dưới sự giám sát của ban thú y xã.

Thứ ba, thiết lập lịch tẩy giun dự phòng theo lứa tuổi: Tiến hành tẩy giun định kỳ cho chó con vào 3 giai đoạn then chốt gồm 14 đến 24 ngày tuổi, 30 ngày tuổi và 60 ngày tuổi; đối với chó trưởng thành, duy trì lịch tẩy giun nhắc lại định kỳ 3 đến 4 tháng một lần. Trách nhiệm triển khai thuộc về mạng lưới thú y viên thôn bản phối hợp cùng các hộ gia đình.

Thứ tư, tiêu diệt ký chủ trung gian và truyền thông dịch tễ: Định kỳ phun hóa chất diệt côn trùng cánh cứng ăn phân xung quanh khuôn viên nuôi và triệt phá các ổ gặm nhấm, chim hoang dã. Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nhận biết sớm dấu hiệu nuốt nghẹn, nôn khan cho 100% cán bộ thú y cấp xã trong quý đầu tiên của kế hoạch hành động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các bác sĩ thú y lâm sàng và kỹ thuật viên tại các bệnh viện, phòng khám thú cưng: Luận văn cung cấp quy trình chẩn đoán phân biệt chính xác bệnh giun thực quản với các hội chứng hô hấp - tiêu hóa khác thông qua phương pháp phù nổi Fulleborn và tiêu bản vi thể, hỗ trợ xây dựng phác đồ can thiệp nội khoa kịp thời.

Nhóm thứ hai là các giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ký sinh trùng Thú y: Tài liệu là nguồn tham khảo khoa học chuẩn mực về phương pháp mổ khám toàn diện Skrjabin, khóa định loại hình thái Spirocerca lupi và quy trình phân tích mô bệnh học cơ quan tiêu hóa - tuần hoàn.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý dịch tễ tại Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh, thành phố: Nghiên cứu cung cấp số liệu thực chứng làm căn cứ hoạch định chính sách quản lý vệ sinh thú y đô thị, kiểm soát đàn chó thả rông và xây dựng chương trình phòng chống ký sinh trùng lây truyền trên diện rộng.

Nhóm thứ tư là các chủ trang trại nhân giống và bảo tồn chó cảnh: Giúp người nuôi nhận diện các yếu tố nguy cơ từ môi trường, từ đó thiết lập quy trình quản lý chuồng trại khép kín và lịch tẩy giun nghiêm ngặt nhằm bảo toàn giá trị kinh tế của đàn giống.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh giun thực quản do Spirocerca lupi gây ra những nguy hiểm gì đối với tính mạng của chó? Giun trưởng thành ký sinh tạo các khối u xơ lớn tại thực quản làm hẹp đường tiêu hóa gây suy kiệt nặng. Nguy hiểm hơn, ấu trùng di hành làm xơ hóa, thoái hóa sợi chun và hình thành các túi phình ở động mạch chủ ngực, có thể vỡ bất ngờ khiến chó tử vong đột ngột do mất máu cấp tính.

Phương pháp chẩn đoán nào mang lại độ chính xác cao nhất trên chó còn sống? Xét nghiệm phân bằng kỹ thuật phù nổi Fulleborn kết hợp buồng đếm McMaster là phương pháp phổ biến, ghi nhận tỷ lệ phát hiện 14,29% trong nghiên cứu. Tuy nhiên, do trứng chỉ thải ra khi khối u có lỗ rò, việc kết hợp nội soi thực quản và chụp X-quang lồng ngực là giải pháp tối ưu nhất để chẩn đoán xác định trên lâm sàng.

Tại sao chó nội và chó lai lại có tỷ lệ nhiễm giun thực quản cao hơn hẳn chó ngoại nhập? Số liệu thực tế chỉ ra chó nội nhiễm 16,54% và chó lai nhiễm 16,21%, cao gấp nhiều lần chó ngoại (6,15%). Nguyên nhân do chó nội và chó lai chủ yếu bị nuôi thả rông ngoài sân vườn, thường xuyên tiếp xúc và ăn phải bọ hung mang ấu trùng, trong khi chó ngoại được nuôi nhốt và quản lý khẩu phần sạch sẽ.

Có thể tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh giun thực quản bằng các loại thuốc thông thường không? Các loại thuốc tẩy giun đường ruột thông thường thường có hiệu lực kém đối với ấu trùng di hành trong mạch máu. Nghiên cứu khuyến cáo sử dụng các dẫn xuất chuyên biệt như Ivermectin tiêm dưới da liều 0,2 đến 0,3 mg/kg thể trọng hoặc Doramectin liều 0,4 mg/kg thể trọng để đạt hiệu quả điều trị triệt để toàn diện.

Môi trường tự nhiên tại Thái Nguyên ảnh hưởng như thế nào đến sự lây lan của bệnh? Khí hậu nóng ẩm với nhiệt độ dao động 20 đến 30°C cùng cấu trúc đất đồi tơi xốp tại các vùng như Huyện Đồng Hỷ tạo điều kiện hoàn hảo cho bọ cánh cứng ăn phân phát triển. Vòng đời giun kéo dài 5 đến 6 tháng giúp mầm bệnh duy trì ổn định và phát tán liên tục qua các mùa trong năm.

Kết luận

Thứ nhất, nghiên cứu đã điều tra toàn diện thực trạng thú y tại Thái Nguyên, chỉ ra lỗ hổng lớn khi có tới 64,89% hộ nuôi không tẩy giun sán và 62,67% không thu gom xử lý phân chó.

Thứ hai, xác định chính xác tỷ lệ nhiễm giun thực quản qua mổ khám là 17,58% và qua xét nghiệm phân là 14,29%, trong đó 100% mẫu giun thu thập được định danh là loài Spirocerca lupi.

Thứ ba, làm sáng tỏ đặc điểm bệnh lý với 69,85% ca nhiễm ở mức độ nhẹ, chứng minh mối liên hệ mật thiết giữa phương thức nuôi thả rông với nguy cơ tổn thương xơ hóa động mạch chủ và hình thành khối u thực quản.

Thứ tư, đóng góp hệ thống phác đồ điều trị chuẩn bằng Ivermectin, Doramectin và khung lịch tẩy giun định kỳ từ 14 ngày tuổi giúp hạ thấp tỷ lệ nhiễm trên đàn vật nuôi.

Thứ năm, trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan thú y cần nhanh chóng triển khai mô hình quản lý đàn chó điểm tại các vùng có tỷ lệ nhiễm cao như xã Quang Sơn và Đồng Liên. Độc giả quan tâm và các nhà chuyên môn hãy chủ động áp dụng ngay các khuyến nghị khoa học này vào thực tiễn điều trị và quản lý dịch bệnh để bảo vệ sức khỏe đàn chó và an toàn sinh học cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học Theo De Ley và Blaxter (2002), giun tròn Spirocerca lupi có vị trí phân loại như sau: Ngành Nematoda Potts, 1932 Lớp Chromadorca Inglis, 1983 Phân lớp Chromadoria Pearse, 1942 Bộ Rhabditida chitwood, 1933 Phân bộ Spirurina Railliet and Henry, 1915 Liên họ Spiruroidea Railliet et Henry, 1915 Họ Spirocercidae Chitwood and Wehr, 1932 Giống Spirocerca Railliet et Henry, 1911 Loài Spirocerca lupi Rudolphi, 1809 Phạm Sỹ Lăng và cs. (1993), Nguyễn Thị Lê và cs.

(1996), Ngô Huyền Thúy (1998) đã thống kê các loài giun tròn tìm thấy ở chó Việt Nam, gồm: Toxocara canis (T. canis), Ancylostoma caninum (A. caninum), Spirocerca lupi (S. lupi), Trichocephalus vulpis (T.

vulpis), Uncinaria stenocephala (U. stenocephala), Toxascaris leonina (T. lupi phân bố phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt nhiều ở các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới. (2014) cho biết, nhiều loài giun tròn ký sinh ở chó đã được phát hiện như Ancylostoma caninum, Ancylostoma tubaeforme, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala, Toxocara canis, Toxocara mystax, Spirocerca lupi, Trichocephalus vulpis, Dioctophyme renale.

5 Võ Thị Hải Lê (2012) đã nghiên cứu và phát hiện được 7 loài giun tròn ký sinh trên chó ở một số tỉnh Bắc Trung Bộ, Việt Nam: Spirocerca lupi ký sinh ở thực quản và dạ dày; Trichocephalus vulpis ký sinh ở manh tràng; Toxocara canis, Toxascaris leonina ký sinh ở ruột non và dạ dày; Ancylostoma caninum, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala ký sinh ở ruột non. Đặc điểm hình thái, kích thước Các tác giả Brodey R. (1977), Nguyễn Thị Lê và cs. (1996), Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), Phạm Sỹ Lăng và cs.

(2009), cho biết: Spirocerca lupi (S. lupi) có màu đỏ, miệng nhỏ hình 6 cạnh. Thực quản kép, phần trước được cấu tạo bằng tổ chức cơ, phần này dài. Phần sau được cấu tạo bằng tổ chức tuyến, phần này ngắn hơn.

+ Giun đực dài 30 - 54 mm, chiều ngang rộng nhất 0,76 - 0,92 mm. Phần thực quản cơ dài 0,52 - 0,66 mm, chỗ rộng nhất 0,12 - 0,16 mm, phần tuyến dài 4,24 - 8,61 mm, chỗ rộng nhất 0,26 - 0,41 mm. Đuôi dài 0,36 - 0,47 mm. Mút đuôi có cánh bên, có 4 đôi núm trước huyệt và 2 đôi núm sau huyệt, có hình que; ngoài ra còn 1 núm đơn ở trước lỗ huyệt và 5 núm nhỏ khác ở gần mút đuôi.

Có hai gai giao hợp không bằng nhau: gai trái mảnh, dài 2,45 - 4,91 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai nhọn; gai phải ngắn và mập hơn, dài 0,61 - 0,76 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai tù. Gai điều chỉnh hình móc, cong, dài 0,12 - 0,13 mm, chỗ rộng nhất 0,08 - 0,9 mm. + Giun cái dài 54 - 80 mm, chiều ngang rộng nhất 0,96 - 1,16 mm. Phần thực quản cơ dài 0,60 - 0,67 mm, chiều ngang rộng nhất 0,11 - 0,14 mm, phần thực quản tuyến dài 6,63 - 6,78 mm, chiều ngang rộng nhất 0,38 - 0,43 mm.

Đuôi ngắn, dài 0,17 - 0,2 mm. Lỗ sinh dục cái nằm phía trước thân, gần cuối thực quản. Hai đầu cơ thể giun hơi thót lại, toàn thân có màu đỏ máu. Trứng rất nhỏ, vỏ mỏng, hình bầu dục, hai cạnh bên gần như song song với nhau, kích thước 0,035 - 0,039 x 0,014 - 0,023 mm, bên trong có chứa ấu trùng.

Giun tròn Spirocerca lupi Rudolphi, 1819 1. Phần đuôi con cái; 4. Phần đuôi con đực (Nguồn: Dẫn theo Nguyễn Thị Quyên, 2017) Hình 2. Giun Spirocerca lupi Hình 2.

Trứng giun Spirocerca lupi (Nguồn: Roger Rodríguez - Vivas và cs. Chu kỳ sinh học Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), chu kỳ phát triển của ký sinh trùng là toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới. Nguyễn Thị Lê và cs. (1996), cho biết chu kỳ sống của giun thực quản Spirocerca lupi rất đa dạng, chu trình phát triển có sự thay đổi vật chủ.

Loài giun tròn S. lupi ký sinh ở đường tiêu hóa của chó, phát triển gián tiếp. Chó là vật chủ cuối cùng của giun, giúp giun hoàn thành vòng đời và ký sinh ở giai đoạn thành thục. (2014) cho biết: Ký chủ cuối cùng của loài S.

lupi là chó nhà, chó sói, cáo; ký chủ trung gian là côn trùng cánh cứng ăn phân súc vật, thuộc các giống Scarabaeus, Geotrupes và Copris; một số loài chim, chuột và bò sát đóng vai trò là ký chủ dự trữ. Giun trưởng thành ký sinh ở dạ dày, thực quản, thành động mạch chủ, tổ chức lâm ba, xoang ngực và phổi của ký chủ cuối cùng. Theo nghiên cứu của Oryal và cs (2008), ở Iran trong tự nhiên có các loài chó sói, chó fox, chó sói đồng cỏ, chó rừng thường nhiễm S. Bọ cánh cứng là ký chủ trung gian chính của loài này.

Giun trưởng thành ký sinh trong các u, kén ở dạ dày và thực quản, đẻ trứng, bên trong có chứa ấu trùng, trứng theo các lỗ dò ở kén, đi vào xoang thực quản hoặc dạ dày, theo phân ra môi trường bên ngoài, được các ký chủ trung gian là bọ hung ăn phân như Scarabaeus sacer, Copris lunaris. nuốt vào, ở đường tiêu hóa của các ký chủ trung gian, ấu trùng thoát ra khỏi trứng, vào xoang đại thể. Ở đó, chúng lột xác hai lần và trở thành ấu trùng có sức gây bệnh. Khi chim, chuột và các loài bò sát ăn phải ký chủ trung gian mang ấu trùng có sức gây bệnh, ấu trùng được giải phóng, chui vào thành thực quản, dạ dày, ruột và tạo thành kén tại đó.

Lúc này chim, chuột và bò sát trở thành ký chủ chứa ấu trùng giun thực. Trong cơ thể chó, ấu trùng xâm nhập vào thành dạ dày, di chuyển đến các động mạch dạ dày. Sau đó ấu trùng đi ngược dòng lên động mạch chủ. Ở động mạch chủ, chúng có thể cư trú tới 3 tháng và phát triển thành ấu trùng kỳ 4.

Ấu trùng này di chuyển trong thành động mạch chủ và gây tổn thương nghiêm trọng. Sự di chuyển này có thể dẫn đến động mạch chủ bị phình ra, chỗ phình có thể vỡ bất cứ lúc nào dẫn đến chó bị chết một cách đột ngột. 8 Trải qua quá trình lột xác lần cuối, các ấu trùng này di chuyển đến được lớp dưới niêm mạc thực quản, chúng ký sinh tại đây, tạo nên các khối u thực quản và phát triển thành giun trưởng thành. Con cái đẻ trứng, trứng qua lỗ nhỏ ở niêm mạc vào thực quản rồi theo phân chó ra ngoài.

Thời gian hoàn thành vòng đời của giun S. lupi là 5 - 6 tháng. Chu kỳ sinh học của giun tròn Spirocerca lupi (Nguồn: Clinton M. Austin1 và Dawie J Kok, 2013) 1.

Dịch tễ học - Yếu tố thời tiết, khí hậu và mùa vụ: Điều kiện thời tiết khí hậu của một vùng, một khu vực có liên quan trực tiếp đến sự tồn tại của trứng giun tròn ở ngoài ngoại cảnh, sự phát triển của các ký chủ trung gian và ký chủ cuối cùng. Coggins (1998) cho biết, chó nhiễm giun tròn S. lupi ở tất cả các tháng trong năm, nhưng tỷ lệ nhiễm cao hơn khi thời tiết ấm áp và tỷ lệ nhiễm thấp hơn trong mùa lạnh. 9 Phan Địch Lân (2005), Brown G.

(2014) đã nhận xét: ở chó, sự lây nhiễm giun tròn S. lupi xảy ra quanh năm, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Trong điều kiện nóng ẩm, nhiệt độ môi trường 20 - 30oC rất thích hợp để trứng phát triển thành trứng hoặc ấu trùng có sức gây bệnh. Bệnh khối u thực quản ở chó và các thú ăn thịt do S.

lupi gây ra phân bố ở nhiều vùng khí hậu khác nhau trên thế giới: Hy Lạp (Mylonakis và cs., 2001); Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ (Kumar, 1998; Ramachandran và cs., 1984), Pakistan (Anataraman and Krishna, 1966), Israelm (Mazaki và cs., 2001), miền Nam nước Mỹ (Dixon và McCue, 1967), Brazil (Oliviera và cs., 2001), Kenya (Brodley và cs., 1977) và Nam Phi (Lobetti, 2000). Đây là một căn bệnh địa phương gặp nhiều ở những vùng có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và cận nhiệt đới (dẫn theo Oryan và cs. lupi đã được tìm thấy ở chó nhà, chuột rừng tại một số tỉnh thuộc Bắc bộ và Nam bộ (Houdemer, 1925). Những năm gần đây, các cuộc điều tra ký sinh trùng ở chim và thú đã xác nhận trong S.

lupi ký sinh ở chó, chuột rừng và cả gà nhà tại Quảng Ninh, Nghĩa Lộ, Hà Tĩnh, Hà Bắc (Trịnh Văn Thịnh, 1963, 1966). - Yếu tố tuổi của ký chủ: Phan Địch Lân (2005), Brown G., (2014) cho rằng, tuổi của chó càng cao thì tỷ lệ và cường độ nhiễm S. lupi càng giảm. Một điều dễ nhận thấy là, tình trạng nhiễm bệnh liên quan đến sức đề kháng của cơ thể, chó nhỏ có sức đề kháng thấp nên tính cảm thụ với giun tròn S.

Ngoài ra, một số ấu trùng giun tròn có khả năng xâm nhập qua hệ tuần hoàn của chó mẹ vào bào thai, do đó chó con sau khi sinh ra đã mang sẵn mầm bệnh. Tuy nhiên tác giả đã nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun tròn S. lupi và công bố kết quả khác với nhận xét của hai tác giả trên. Theo kết quả nghiên cứu của Ngô Huyền Thúy (1996), tỷ lệ nhiễm giun tròn S.

lupi tăng dần theo tuổi, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 87%. Tác 10 giả cho rằng có sự khác nhau về số loài và tỷ lệ nhiễm ở 4 giống chó là do điều kiện chăn nuôi, vệ sinh thú y và tập quán chăn nuôi khác nhau. Nếu một giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, nuôi trên nhà cao tầng thì giống chó đó ít bị lây nhiễm giun, sán (ví dụ chó Bắc Kinh và chó Nhật). Ngược lại, giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng kém, nuôi thả rông, điều kiện vệ sinh thú y kém, môi trường xung quanh bị ô nhiễm thì có tỷ lệ mắc bệnh cao (ví dụ chó nội và chó Bergie).

Theo Đỗ Hải (1972), chó già có tỷ lệ nhiễm S. lupi cao hơn chó non. Nghiên cứu của Oryan và cs (2008) cho thấy, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 23,5%, chó dưới 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm S. - Yếu tố giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng: Giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng là hai khái niệm khác nhau, song có liên quan chặt chẽ với nhau.

Các phương thức nuôi khác nhau thì cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh khác nhau nên tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn ở chó cũng khác nhau.