Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu cove phaseolus vulgaris l tại vườn ươm trường đại học lâm nghiệp

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu cove phaseolus, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Hà Thị Hoa
• Người hướng dẫn: Cô Bùi Thị Cúc
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu cove (Phaseolus vulgaris L) tại vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan cây đậu cove Phaseolus vulgaris L

Đậu cove, với tên khoa học là Phaseolus vulgaris L., là một trong những cây họ đậu quan trọng bậc nhất trên toàn cầu, có nguồn gốc từ Trung Mỹ và đã được canh tác hơn 600 năm. Đây không chỉ là nguồn lương thực thiết yếu cho hàng trăm triệu người mà còn mang lại giá trị kinh tế đáng kể. Tại Việt Nam, đậu cove được trồng rộng rãi, trở thành một phần không thể thiếu trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp, đặc biệt là trong các hệ thống luân canh với lúa nước. Việc hiểu rõ về đặc điểm nông sinh học đậu cove và các yêu cầu sinh thái là nền tảng quan trọng để phát triển các kỹ thuật canh tác đậu cove hiệu quả. Cây đậu cove được chia thành hai dạng chính: giống lùn (sinh trưởng hữu hạn) và giống leo (sinh trưởng vô hạn), mỗi loại có thời gian sinh trưởng và phương pháp chăm sóc khác nhau. Giá trị dinh dưỡng của đậu cove rất cao, giàu protein, chất xơ, vitamin A, C, và các khoáng chất thiết yếu như sắt, kali, canxi. Theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), 100g đậu cove tươi cung cấp 31 calo, 7g carbohydrate và 2g protein, không chứa chất béo. Ngoài ra, hàm lượng axit folic dồi dào trong đậu cove còn có tác dụng bảo vệ thai nhi khỏi các khuyết tật ống thần kinh. Về mặt kinh tế, trồng đậu cove luân canh giúp cải tạo đất nhờ khả năng cố định đạm, giảm sâu bệnh hại cho vụ lúa sau, từ đó giảm chi phí đầu vào và tăng thu nhập cho nông dân. Do đó, việc nghiên cứu và chọn lọc các giống đậu cove năng suất cao thích hợp với từng vùng sinh thái là vô cùng cần thiết.

1.1. Nguồn gốc phân loại và giá trị kinh tế của cây đậu cove

Cây đậu cove (Phaseolus vulgaris L.) có nguồn gốc từ châu Mỹ, được thuần hóa từ thời tiền Colombo. Hiện nay, nó được trồng rộng khắp các châu lục và là cây họ đậu được tiêu thụ trực tiếp nhiều nhất, chiếm hơn 90% diện tích trồng đậu đã được thuần hóa trên thế giới. Tại Việt Nam, đậu cove được phân loại chủ yếu thành hai nhóm: giống lùn (đậu vàng, đậu đỏ, đậu nâu) và giống leo (đậu trạch, đậu bở). Về giá trị kinh tế, đậu cove đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện thu nhập cho nông hộ nhỏ. Mô hình luân canh đậu cove với lúa không chỉ tăng lợi nhuận mà còn góp phần vào nông nghiệp bền vững bằng cách cải tạo đặc tính sinh học của đất, cắt đứt nguồn lây lan sâu bệnh, và giảm chi phí đầu tư phân bón.

1.2. Đặc điểm hình thái thực vật và yêu cầu sinh thái của đậu cove

Đậu cove là cây thân thảo một năm với bộ rễ phát triển, có nhiều nốt sần chứa vi khuẩn cố định đạm. Đặc điểm hình thái thực vật của cây rất đa dạng. Thân cây có hai dạng: sinh trưởng hữu hạn (giống lùn, cao 30-60cm) và sinh trưởng vô hạn (giống leo, dài 2-7m). Lá là lá kép lông chim có 3 lá chét. Hoa lưỡng tính, tự thụ phấn khoảng 95%, giúp việc để giống dễ dàng. Về yêu cầu sinh thái, đậu cove ưa khí hậu ấm áp, nhiệt độ thích hợp cho nảy mầm là 25-30°C. Cây cần độ ẩm đất 70-80% và độ ẩm không khí 65-75%. Đất trồng lý tưởng là đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng với độ pH từ 6-6.5. Việc đáp ứng các yêu cầu này là yếu tố then chốt để đạt năng suất cao.

II. Thách thức lớn khi chọn giống đậu cove năng suất cao

Việc lựa chọn giống đậu cove năng suất cao và phù hợp với điều kiện địa phương là một thách thức lớn đối với ngành nông nghiệp Việt Nam. Một trong những vấn đề cốt lõi là tình trạng thoái hóa giống. Do đậu cove là cây tự thụ phấn, người nông dân thường có thói quen tự để giống qua nhiều vụ, dẫn đến các giống trồng không được chọn lọc, chất lượng không đồng đều và mất dần các tính trạng tốt ban đầu. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất cây đậu rất đa dạng, bao gồm yếu tố di truyền của giống, điều kiện khí hậu, kỹ thuật canh tác, và tình hình sâu bệnh hại trên cây đậu cove. Tại khu vực nghiên cứu là điều kiện sinh thái vùng Xuân Mai - Hà Nội, các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa trong vụ Đông Xuân có sự biến động lớn, tác động trực tiếp đến thời gian sinh trưởng của đậu cove. Ví dụ, nhiệt độ thấp trong tháng 12 và tháng 1 có thể kéo dài thời gian nảy mầm và làm chậm quá trình ra hoa. Việc thiếu một bộ giống mới, được nghiên cứu và đánh giá bài bản, có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu cụ thể và cho năng suất ổn định là một yêu cầu cấp thiết. Do đó, các thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá giống cây trồng là cực kỳ quan trọng, giúp tìm ra những giống triển vọng để đưa vào sản xuất đại trà.

2.1. Hiện trạng thoái hóa giống và kỹ thuật canh tác đậu cove

Thực tế sản xuất cho thấy, phần lớn các giống đậu cove đang được canh tác là giống địa phương hoặc giống do nông dân tự để lại. Quá trình này thiếu sự chọn lọc khoa học, dẫn đến hiện tượng thoái hóa, làm giảm năng suất và chất lượng quả. Bên cạnh đó, kỹ thuật canh tác đậu cove của nhiều nông hộ còn hạn chế, đặc biệt trong việc quản lý dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh. Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây hại cho môi trường và sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của cây trồng.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng đậu cove

Năng suất đậu cove là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố. Về mặt di truyền, tiềm năng năng suất được quyết định bởi đặc tính của giống. Về điều kiện ngoại cảnh, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng đất là những yếu tố then chốt. Theo tài liệu nghiên cứu, nhiệt độ thấp trong giai đoạn đầu vụ Đông Xuân tại Xuân Mai đã ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm và ra hoa. Ngoài ra, sâu bệnh hại trên cây đậu cove như sâu cuốn lá, bọ trĩ, dòi đục quả, và bệnh gỉ sắt cũng là những tác nhân gây sụt giảm năng suất nghiêm trọng nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời và hiệu quả.

III. Phương pháp thí nghiệm đồng ruộng đậu cove tại ĐH Lâm Nghiệp

Để giải quyết các thách thức trên, một thí nghiệm đồng ruộng đã được tiến hành tại vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp nhằm đánh giá giống cây trồng một cách khoa học. Nghiên cứu sử dụng 3 giống đậu cove: Stangenbohnen (Đức), Đậu cove leo (Việt Nam, giống đối chứng), và Đậu cove Nhật. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) với 3 lần lặp lại trên tổng diện tích 45m². Quy trình trồng đậu cove được thực hiện nghiêm ngặt, từ khâu làm đất, bón phân đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Cụ thể, việc làm đất được cày bừa kỹ, phơi ải 15 ngày và bón vôi để diệt mầm bệnh. Lượng phân bón cho cây đậu cove được tính toán cân đối, ưu tiên phân hữu cơ ủ hoai. Các chỉ tiêu sinh trưởng cây trồng được theo dõi chi tiết, bao gồm tỷ lệ nảy mầm, động thái ra lá, tốc độ ra hoa. Bên cạnh đó, năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất như số quả/cây, khối lượng trung bình quả, năng suất lý thuyết và năng suất thực thu cũng được ghi nhận và phân tích. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng như Microsoft Excel 2010 và IRRISTAT 5.0 để đảm bảo tính chính xác và khách quan. Phương pháp nghiên cứu này cung cấp cơ sở dữ liệu đáng tin cậy để lựa chọn giống đậu cove triển vọng.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và quy trình kỹ thuật thực hiện

Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) với 3 công thức (3 giống) và 3 lần lặp. Tổng số có 9 ô thí nghiệm, mỗi ô rộng 5m². Quy trình kỹ thuật thực hiện thí nghiệm tuân thủ các tiêu chuẩn nông học. Vụ trồng là Đông Xuân, gieo ngày 6/12/2017. Mật độ trồng được điều chỉnh theo đặc tính của từng giống. Quá trình chăm sóc bao gồm tưới nước đủ ẩm, làm giàn cho giống leo, và bón phân theo các giai đoạn: bón lót, bón thúc lần 1 (cây có 3-4 lá thật), lần 2 (cây có nụ hoa), và các lần tiếp theo sau khi thu hoạch.

3.2. Phân tích chỉ tiêu sinh trưởng và yếu tố cấu thành năng suất

Các chỉ tiêu sinh trưởng cây trồng được theo dõi định kỳ, bao gồm: tỷ lệ nảy mầm, số lá, động thái ra lá, và tốc độ ra hoa. Về năng suất, các chỉ tiêu quan trọng được đo lường là: tổng số hoa/cây, tỷ lệ đậu quả, tổng số quả/cây, khối lượng trung bình quả. Từ đó, năng suất lý thuyết (NSLT) và năng suất thực thu (NSTT) được tính toán. Phương pháp này cho phép đánh giá toàn diện về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất, giúp xác định chính xác ưu và nhược điểm của từng giống trong điều kiện thí nghiệm.

IV. Phân tích đặc điểm sinh trưởng của 3 giống đậu cove nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về đặc điểm nông sinh học đậu cove giữa 3 giống thí nghiệm. Về đặc điểm hình thái thực vật, cả ba giống đều có thân màu xanh, nhưng giống Đậu cove Nhật có dạng thân lùn, trong khi Stangenbohnen và Đậu cove leo là dạng thân leo. Màu sắc và hình dạng quả cũng khác nhau, là yếu tố quan trọng quyết định giá trị thương phẩm. Về thời gian sinh trưởng của đậu cove, giống Đậu cove Nhật cho thấy ưu thế vượt trội với thời gian sinh trưởng ngắn nhất (72 ngày), ra hoa sớm nhất (35 ngày sau trồng) và có tỷ lệ nảy mầm cao nhất (94%). Giống Stangenbohnen có thời gian sinh trưởng dài nhất (97 ngày). Động thái ra lá và tốc độ ra hoa cũng có sự khác biệt. Giống Stangenbohnen có số lá nhiều nhất (29,53 lá) và tốc độ ra hoa cao nhất vào thời kỳ nở rộ (20,07 hoa/ngày). Ngược lại, giống Đậu cove Nhật ra hoa sớm và kết thúc sớm. Những chỉ tiêu sinh trưởng cây trồng này cho thấy khả năng thích ứng khác nhau của mỗi giống với điều kiện sinh thái vùng Xuân Mai - Hà Nội trong vụ Đông Xuân. Kết quả này là cơ sở quan trọng để tiến hành đánh giá giống cây trồng ở bước tiếp theo.

4.1. So sánh thời gian sinh trưởng và tỷ lệ nảy mầm các giống

Kết quả từ Bảng 4.4 của nghiên cứu cho thấy, giống Đậu cove Nhật có thời gian sinh trưởng ngắn nhất, chỉ 72 ngày, trong khi giống Stangenbohnen cần đến 97 ngày. Tỷ lệ nảy mầm của giống Đậu cove Nhật cũng cao nhất, đạt 94%, cao hơn giống đối chứng (85%). Giai đoạn từ trồng đến ra hoa của giống Nhật cũng rất ngắn (35 ngày), cho phép quay vòng vụ nhanh hơn. Sự khác biệt này cho thấy tiềm năng của giống Đậu cove Nhật trong việc thâm canh, tăng vụ.

4.2. Đánh giá đặc điểm hình thái thân lá hoa và quả đậu cove

Về đặc điểm hình thái thực vật, giống Stangenbohnen và Đậu cove leo có dạng thân leo, trong khi Đậu cove Nhật là dạng lùn, không cần làm giàn, giúp tiết kiệm chi phí sản xuất. Màu sắc quả cũng có sự khác biệt: Stangenbohnen có quả màu vàng, Đậu cove leo màu xanh nhạt, và Đậu cove Nhật màu xanh đậm. Hình dạng quả của giống Nhật là thẳng, tròn, trong khi hai giống còn lại có quả dẹt. Hoa của cả ba giống đều có màu vàng. Các đặc điểm này không chỉ giúp phân biệt giống mà còn ảnh hưởng đến thị hiếu người tiêu dùng.

V. Kết quả năng suất các giống đậu cove và yếu tố cấu thành

Năng suất là chỉ tiêu quan trọng nhất trong việc đánh giá giống cây trồng. Nghiên cứu đã phân tích chi tiết về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của 3 giống đậu cove. Kết quả cho thấy, mặc dù giống Stangenbohnen có tổng số hoa/cây cao nhất (122,3 hoa) và khối lượng trung bình quả lớn nhất (12,18g), nhưng giống Đậu cove Nhật lại đạt năng suất thực thu cao nhất. Cụ thể, năng suất thực thu (NSTT) của giống Đậu cove Nhật đạt 34,65 tấn/ha, cao hơn đáng kể so với giống Stangenbohnen (32,27 tấn/ha) và giống đối chứng Đậu cove leo (25,67 tấn/ha). Sự vượt trội này của giống Nhật đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: tỷ lệ đậu quả cao nhất (68,19%) và mật độ trồng dày hơn do là giống lùn. Năng suất cá thể của giống Stangenbohnen là cao nhất (931,09 g/cây), cho thấy tiềm năng lớn nếu tối ưu được mật độ và tỷ lệ đậu quả. Tuy nhiên, xét về hiệu quả tổng thể trên một đơn vị diện tích, giống Đậu cove Nhật đã chứng tỏ là giống đậu cove năng suất cao và hiệu quả nhất trong điều kiện thí nghiệm. Kết quả này cung cấp bằng chứng khoa học vững chắc để đề xuất giống phù hợp cho sản xuất.

5.1. Phân tích năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

Theo Bảng 4.7, các yếu tố cấu thành năng suất có sự khác biệt rõ rệt. Giống Stangenbohnen dẫn đầu về số hoa/cây (122,3) và khối lượng trung bình quả (12,18g). Tuy nhiên, giống Đậu cove Nhật lại có tỷ lệ đậu quả cao nhất (68,19%). Mặc dù số quả/cây của giống Nhật thấp hơn (50,80 quả) so với hai giống còn lại, nhưng năng suất tổng thể lại vượt trội. Điều này cho thấy, năng suất không chỉ phụ thuộc vào kích thước quả mà còn phụ thuộc vào khả năng đậu quả và mật độ cây trồng.

5.2. Đánh giá năng suất lý thuyết và năng suất thực thu đậu cove

Dữ liệu từ Bảng 4.8 cho thấy, giống Đậu cove Nhật đạt năng suất lý thuyết (NSLT) cao nhất với 44,37 tấn/ha và năng suất thực thu (NSTT) cũng cao nhất với 34,65 tấn/ha. Sự chênh lệch giữa NSLT và NSTT phản ánh mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh và tỷ lệ hao hụt trong thực tế. Việc giống Nhật đạt năng suất thực thu cao nhất khẳng định khả năng thích ứng tốt và hiệu quả kinh tế vượt trội của giống này trong điều kiện canh tác tại vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp, vụ Đông Xuân 2017.

VI. Đề xuất giống đậu cove triển vọng từ kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả phân tích toàn diện về đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, nghiên cứu đã lựa chọn được giống đậu cove triển vọng nhất, đó là giống Đậu cove Nhật. Giống này sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật, đáp ứng được các yêu cầu sản xuất hiện đại. Đầu tiên, đây là giống có thời gian sinh trưởng ngắn (72 ngày), cho phép nông dân tăng vụ, quay vòng vốn nhanh. Thứ hai, với dạng thân lùn, việc áp dụng kỹ thuật canh tác đậu cove cho giống này trở nên đơn giản và tiết kiệm hơn, không cần chi phí làm giàn và giảm công lao động. Thứ ba, Đậu cove Nhật là giống đậu cove năng suất cao nhất trong thí nghiệm, với năng suất thực thu đạt 34,65 tấn/ha, vượt trội so với giống đối chứng. Mặc dù khối lượng quả nhỏ hơn, nhưng tỷ lệ đậu quả cao và khả năng trồng mật độ dày đã bù lại và mang lại hiệu quả kinh tế tổng thể tốt hơn. Vì những lý do trên, giống Đậu cove Nhật được đề xuất để nhân rộng và thử nghiệm ở các điều kiện sinh thái khác nhau. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình trồng đậu cove cho giống này, đặc biệt là về chế độ dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh để tối ưu hóa tiềm năng năng suất.

6.1. Giống đậu cove Nhật Triển vọng và tiềm năng phát triển

Giống Đậu cove Nhật được xác định là giống triển vọng nhất nhờ hội tụ nhiều đặc tính ưu việt: thời gian sinh trưởng ngắn, dạng thân lùn dễ canh tác, tiết kiệm chi phí và đặc biệt là cho năng suất thực thu cao nhất. Những đặc điểm này rất phù hợp với xu hướng nông nghiệp thâm canh, hiệu quả cao. Việc phát triển giống này có thể mang lại lợi nhuận cao cho người nông dân, đồng thời cung cấp sản phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường.

6.2. Kiến nghị về kỹ thuật canh tác và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu kiến nghị cần tiếp tục thử nghiệm giống Đậu cove Nhật ở các mùa vụ và vùng sinh thái khác để có đánh giá toàn diện hơn. Cần xây dựng một quy trình trồng đậu cove chuẩn cho giống này, tối ưu hóa mật độ, chế độ phân bón cho cây đậu cove, và các biện pháp quản lý sâu bệnh hại trên cây đậu cove một cách bền vững. Hướng nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc cải thiện kích thước quả của giống Nhật thông qua các biện pháp lai tạo và chọn lọc, nhằm phát huy tối đa tiềm năng của giống đậu ưu việt này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Đậu cove có tên khoa học là Phaseolus vulgaris L, thuộc họ Đậu Fabaceae. Đậu cove đƣợc trồng rộng khắp trên thế giới, có nguồn gốc từ Trung Mỹ và đƣợc trồng cách đây hơn 600 năm. Đậu cove là cây trồng đứng hàng đầu trong họ đậu đỗ về sử dụng hạt làm lƣơng thực, thực phẩm cho con ngƣời.

Ở châu Á, đậu cove đƣợc sử dụng nhiều bởi nó có giá trị dinh dƣỡng cao, là một trong những loại rau giàu protein (khoảng 2,5% trong quả non), chất béo (khoảng 0,2% quả non), chất đƣờng bột (khoảng 7% quả non). Quả tƣơi giàu vitamin A và vitamin C, có thể dùng để ăn tƣơi, đóng hộp và đông lạnh. Ở một vài quốc gia Châu Á nhƣ Ấn Độ, Miến Điện… sử dụng hạt khô của đậu cove trong các bữa ăn kiêng. Trong các loại đậu rau thì đậu cove quan trọng vào loại bậc nhất vì đƣợc phân bố rộng khắp, sản lƣợng tƣơng đối lớn và có tiềm năng nhƣ là nguồn thu nhập với các nông hộ nhỏ.

Bên cạnh việc đậu cove là nguồn cung cấp vitamin và chất khoáng phong phú trong các loại thực phẩm hàng ngày, nó còn có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững là cây trồng có khả năng cố định đạm góp phần tăng năng suất và chất lƣợng của các cây trồng khác. Đậu cove là cây trồng quan trọng ở nhiều quốc gia, là cây lƣơng thực của 300 triệu ngƣời, đặc biệt ở các nƣớc đang phát triển bởi vì nó đƣợc coi nhƣ là thịt của ngƣời nghèo. Trong 5 loại đậu đã đƣợc thuần hóa ( P. Lunatus L), đậu cove P.

Vulgaris chiếm hơn 90% diện tích trồng trên thế giới và cũng là cây họ đậu đƣợc tiêu thụ rộng rãi nhất. Ở Việt Nam, cây đậu cove cũng đƣợc trồng khá rộng rãi ở hầu hết khắp các vùng, là loại cây rau có thể trồng luân canh với nhiều loại cây trồng nông nghiệp khác, điển hình là luân canh với lúa, đem lại giá trị kinh tế cao cho ngƣời trồng. 1 Do đậu cove là cây tự thụ phấn, nên rất dễ để giống. Vì vậy mà ngƣời nông dân thƣờng tự để giống cho những vụ tiếp theo.

Do đó các giống đem trồng không đƣợc chọn lọc, chất lƣợng giống không đồng đều, dễ bị thoái hóa và mất đi các tính trạng tốt của giống. Nhu cầu sử dụng bộ giống đậu cove mới sinh trƣởng phát triển tốt, năng suất, chất lƣợng cao ngày càng tăng. Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu cove (Phaseolus vulgaris L) tại vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp” nhằm lựa chọn đƣợc giống thích hợp cho điểm nghiên cứu. MỤC TIÊU, PHẠM VI VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 1.

Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá đặc điểm hình thái, khả năng sinh trƣởng phát triển và năng suất của một số giống đậu cove nghiên cứu. - Lựa chọn giống đậu cove cho năng suất cao và thích hợp với điều kiện của điểm nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu - Thời gian: Vào vụ Đông Xuân năm 2017. - Không gian: Tại vƣờn ƣơm trƣờng Đại học Lâm nghiệp Việt Nam.

- Điều kiện nghiên cứu: Nhà có mái che. Đối tƣợng nghiên cứu - Gồm 3 giống đậu: Đậu cove Stangenbohnen, đậu cove leo (đậu trạch quả dẹt), đậu cove Nhật. 2 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. NGUỒN GỐC, PHÂN LOẠI VÀ GIÁ TRỊ CỦA CÂY ĐẬU COVE 2.

Nguồn gốc của cây đậu cove Đậu cove có nguồn gốc tự nhiên từ châu Mỹ đã đƣợc thuần hoá từ thời tiền Colombo tại khu vực Mesoamerica và Amdes cổ đại của Trung Mỹ. Đậu cove đƣợc gieo trồng cách nay hơn 600 năm. Đến nay đậu cove đƣợc trồng khắp châu lục đặc biệt là ở châu Mỹ và châu Á có diện tích lớn nhất. Rất nhiều quốc gia đã đƣa đậu cove vào làm một trong những cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp trong đó có Việt Nam.

Phân loại đậu cove Trong sản xuất, ngƣời ta phân biệt các giống đậu cove dựa trên màu sắc, hình dạng của hoa, thân, quả, hạt. Tại Việt Nam có 2 giống chủ yếu: - Giống lùn: + Đậu cove vàng, còn gọi là đậu vàng hay đậu cô bơ: Quả non có màu vàng; hạt hình bầu dục, màu đen bóng. Dùng để ăn quả non. + Đậu cove xanh, còn gọi là đậu đỏ, đậu quả cật, đậu cật lợn: Quả non màu xanh, hạt hình thận, màu đỏ, to nhất trong các giống cove.

Có thể ăn quả non hoặc ăn hạt. + Đậu cove nâu: Quả non màu xanh, hạt màu nâu, hình bầu dục. + Đậu cove trắng hay đậu trắng, đậu xoát xông: Quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình trứng. + Đậu cove đen hay đậu đen: quả non màu xanh, hạt màu đen, hình bầu dục.

- Giống leo: + Đậu cove trạch hay đậu trạch, đậu Vân Nam: Quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình bầu dục dài. 3 + Đậu cove bở hay đậu bở: Quả non màu xanh, hạt màu nâu, hình bầu dục. + Đậu cove trắng hay đậu trắng, đậu trứng sáo: Quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình trứng, chỉ ăn hạt. Giá trị dinh dƣỡng của đậu cove Đậu cove đặc biệt có ích cho bệnh nhân tiểu đƣờng và ngƣời mắc bệnh đƣờng huyết.

Với những ngƣời sễ mặc bệnh tiêu hóa thì đậu cove chắc hẳn là một lựa chọn tuyệt vời bởi chúng rất giàu chất xơ, giúp giảm nồng độ cholesterol có hại trong cơ thể và tăng cƣờng chắc năng, hoạt động của hệ tiêu hóa. Đậu cove chứa nhiều axit folic, rất tốt cho các bệnh nhân tim mạch và hơn thế nữa các loại dầu làm từ đậu cũng đƣợc khuyên dùng bởi các thành phần tự nhiên, tốt cho tim mạch và giảm mỡ máu trong cơ thể. Ngoài ra, thực phẩm này cũng chứa các chất chống oxy hóa, giúp cơ thể luôn trong trạng thái khỏe mạnh, tƣơi tắn và tràn đầy năng lƣợng. Các chất có lợi trong loại thực phẩm này cũng rất tốt cho ngƣời bị sỏi thận lâu năm bởi chúng làm tan sỏi thận, giảm kích thƣớc sỏi thận.

Đậu cô ve là loại thực phẩm xanh, dồi dào sắt, kali, canxi, mangan và magie, rất cần thiết cho quá trình trao đổi chất trong cơ thể. Theo cơ sở dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ, trong 100g đậu cove tƣơi chứa 31 calo, 7g carbohydrate, 3g chất xơ, 3g đƣờng và 2g protein nhƣng không có chất béo. Đậu cove chứa nhiều vitamin A, C và K cũng nhƣ giàu folate, thiamin, riboflavin, sắt, magiê và kali.(USDA, 2010) Khảo sát của các nhà khoa học Mỹ tại ĐH Y khoa Harvard nêu khả năng phụ nữ trong độ tuổi mang thai dùng nhiều thực phẩm giàu chất sắt nhƣ cải bó xôi, bí đỏ và đậu cove có thể giúp tăng cƣờng khả năng sinh sản. Lƣợng axít folic dồi dào trong đậu cove cũng giúp thai phụ bảo vệ thai nhi khỏi những khuyết tật ở ống thần kinh.

Trong 100g đậu cove cung cấp 10% nhu cầu axít folic và 6% nhu cầu chất sắt hằng ngày. 4 Đậu rất dễ chế biến thức ăn, thích hợp với khẩu vị của ngƣời tiêu dùng ở nhiều quốc gia, một số loại đậu làm nguyên liệu đóng hộp nhƣ đậu hà lan, đậu cove. Các nhà khoa học tại trung tâm nghiên cứu rau màu Châu Á (AVRDC) đã nghiên cứu và tổng hợp giá trị dinh dƣỡng trong 100g đậu ăn: Bảng 2. Thành phần dinh dƣỡng trong 100g đậu ăn Thành phần Đậu cove Đậu đũa Đậu hà lan Củ đậu Đậu rồng Nƣớc (%) 80,0 83,0 81,0 92,0 Protein (g) 5,0 6,0 6,5 1,0 2,9 Glucid (g) 13,3 8,3 11,5 6,0 3,2 Cellulose (g) 1,0 2,0 1,0 0,7 - Năng lƣợng (cal) 75,0 59,0 72,0 29,0 - Ca (mg) 26,0 47,0 57,0 8,0 40,0 P (mg) 122,0 16,0 43,0 16,0 - Fe (mg) 0,7 0,6 0,8 - - Vitamin A (mg) 1,0 0,5 - - 416 I.

Giá trị kinh tế của đậu cove Đậu cove (còn gọi là đậu que) là một trong những loại đậu rau quan trọng vì phân bố rộng khắp, sản lƣợng tƣơng đối lớn và tạo ra nguồn thu nhập khá cao cho các nông hộ. Đậu cove luân canh với lúa đem lại nhiều lợi ích nhƣ: Tăng thu nhập và lợi nhuận cho ngƣời nông dân; cắt đứt nguồn lây lan của dịch bệnh trên lúa, đặc biệt là rày nâu; bồi dƣỡng đất, gia tăng năng suất cây lúa vụ sau; giảm sự 5 cạnh tranh của cây cỏ dại cho cả cây lúa và cây trồng cạn; cải tạo các đặc tính sinh học của đất trong hệ thống luân canh. Từ những lợi ích trên cho thấy đậu cove đem lại hiệu quả kinh tế cho ngƣời nông dân bằng cách giảm bớt sâu bệnh hại, cải tạo đất nên giảm đƣợc chi phí đầu vào mà vẫn tăng thu nhập cho ngƣời dân. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA ĐẬU COVE Đậu cove là cây một năm, thân thảo, rễ chính phát triển tốt, rễ phụ có nhiều nốt sần tập chung ở độ sâu khoảng 20cm.

Bộ rễ có rất nhiều vi khuẩn cố dịnh đạm từ khí trời để nuôi cây nên không yêu cầu bón nhiều phân đạm. Cây đậu có thể trồng đƣợc trên đất thiếu đạm, sau khi cây chết đạm do vi khuẩn cố định đƣợc hoàn trả lại cho đất. Đặc tính sinh vật học Thân cây đậu cove có 2 dạng: Thân sinh trƣởng hữu hạn và thân sinh trƣởng vô hạn. Thân sinh trƣởng hữu hạn (đậu lùn) có 30 - 60cm, giới hạn bởi chùm hoa ở ngọn, cây ít nhánh, thời gian sinh trƣởng ngắn, cho thu hoạch ít lứa.

Thân sinh trƣởng vô hạn (đậu leo): Thân tiếp tục mọc dài ra sau khi trổ hoa, dài 2 - 7 m, không có chùm hoa ở ngọn, nhánh phát triển mạnh ở nách lá, thời gian sinh trƣởng dài, thu hoạch đƣợc nhiều lứa. Lá cây đậu cove thuộc dạng lá kép lông chim có 3 lá thụ với cuống dài. Màu sắc lá thay đổi theo giống từ màu vàng đến xanh. Mặt lá thƣờng bằng phẳng hơi nhám.

Hoa cây đậu cove: Chùm hoa mọc ở nách lá trung bình có 2-8 hoa. Sau khi trồng 35 - 40 ngày đã có hoa nở, hoa lƣỡng tính tự thụ phấn khoảng 95% nên việc để giống rất dễ dàng. Hoa có 5 cánh rời, gồm 1 cánh cờ to ở phía sau và 2 cánh bƣớm ở 2 bên, 2 cánh lƣờn nhỏ ở phía trƣớc. Nhị đực gồm 9 dính và 1 rời, nhụy cái với vòi nhụy ngắn.

Chùm hoa xuất hiện khi cây có khoảng 4 - 8 đốt, ra hoa đừng đợt. Quả ăn tƣơi thu hoạch 13 - 15 ngày sau khi hoa nở. Quả non có màu xanh khi chín có màu vàng nâu, có 1 tâm bì. Quả khô không tự mở mà gãy thành khúc, mỗi khúc chứa 1 hạt.