Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn phenacoccus manihoti matile ferrero 1977 và khả năng khống chế rệp của ong ký sinh anagyrus lopezi de santis 1964

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn phenacoccus manihoti matile ferrero 1977, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Hoàng Hữu Tình
• Người hướng dẫn: GS. Ngô Đắc Chứng
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero, 1977) và khả năng khống chế rệp của ong ký sinh Anagyrus lopezi (De Santis, 1964)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu côn trùng và nhện hại sắn trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) trên thế giới
• 2. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần côn trùng và nhện hại sắn ở Quảng Trị
• 3.2. Đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti)
• 4. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng (Phenacoccus manihoti), một loài gây hại nghiêm trọng trên cây sắn. Các yếu tố như kích thước, khối lượng, thời gian phát dục, tỷ lệ sống sót và khả năng sinh sản của rệp được phân tích trong các điều kiện nhiệt độ và thức ăn khác nhau. Kết quả cho thấy, rệp phát triển tốt nhất ở nhiệt độ từ 25-30°C, với khởi điểm phát dục là 8,18°C. Đặc điểm sinh học này là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

1.1. Kích thước và khối lượng của rệp sáp bột hồng

Kích thước và khối lượng của rệp sáp bột hồng được đo lường qua các giai đoạn phát triển. Kết quả cho thấy, rệp trưởng thành có kích thước trung bình 2,5 mm và khối lượng khoảng 0,5 mg. Đây là dữ liệu quan trọng để hiểu rõ hơn về vòng đời và khả năng gây hại của loài này.

1.2. Thời gian phát dục và khả năng sinh sản

Thời gian phát dục của rệp sáp bột hồng dao động từ 20-25 ngày tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ. Khả năng sinh sản của rệp cũng được ghi nhận, với mỗi con cái có thể đẻ từ 100-150 trứng. Điều này giải thích tại sao loài rệp này có khả năng gây hại nghiêm trọng trên cây sắn.

II. Khả năng kiểm soát rệp sáp bột hồng bằng ong ký sinh Anagyrus lopezi

Ong ký sinh Anagyrus lopezi được nghiên cứu như một phương pháp kiểm soát sinh học hiệu quả đối với rệp sáp bột hồng. Nghiên cứu tập trung vào khả năng lựa chọn tuổi ký chủ, thời gian phát dục, và tỷ lệ nhân quần thể của ong. Kết quả cho thấy, Anagyrus lopezi có khả năng ký sinh lên đến 80% trên rệp sáp, đặc biệt ở nhiệt độ 25-30°C. Điều này chứng minh tiềm năng lớn của ong trong việc khống chế rệp sáp.

2.1. Khả năng lựa chọn tuổi ký chủ

Anagyrus lopezi có xu hướng lựa chọn rệp non và rệp trưởng thành làm ký chủ. Tỷ lệ ký sinh cao nhất được ghi nhận ở rệp non, với tỷ lệ lên đến 85%. Điều này cho thấy ong có khả năng nhận biết và tấn công các giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương nhất của rệp.

2.2. Thời gian phát dục và tỷ lệ nhân quần thể

Thời gian phát dục của Anagyrus lopezi dao động từ 10-15 ngày, tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ. Tỷ lệ nhân quần thể của ong cũng được ghi nhận cao, với mỗi con cái có thể sinh ra từ 50-70 ong con. Điều này giúp duy trì quần thể ong ký sinh và tăng hiệu quả kiểm soát rệp sáp.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng về đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng và khả năng kiểm soát bằng ong ký sinh Anagyrus lopezi. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao, giúp xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học và bảo vệ môi trường.

3.1. Giá trị khoa học

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng và Anagyrus lopezi, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực bảo vệ thực vật và kiểm soát sinh học.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trực tiếp vào việc xây dựng quy trình nhân nuôi và phóng thích Anagyrus lopezi để kiểm soát rệp sáp bột hồng trên cây sắn, giúp giảm thiểu thiệt hại về năng suất và bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG HỮU TÌNH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA RỆP SÁP BỘT HỒNG HẠI SẮN (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero, 1977) VÀ KHẢ NĂNG KHỐNG CHẾ RỆP CỦA ONG KÝ SINH Anagyrus lopezi (De Santis, 1964) LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HUẾ - NĂM 2019 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG HỮU TÌNH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA RỆP SÁP BỘT HỒNG HẠI SẮN (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero, 1977) VÀ KHẢ NĂNG KHỐNG CHẾ RỆP CỦA ONG KÝ SINH Anagyrus lopezi (De Santis, 1964) Chuyên ngành: Động vật học Mã số: 62 42 01 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. NGÔ ĐẮC CHỨNG GS. TRẦN ĐĂNG HÒA HUẾ - NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ “Nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero, 1977) và khả năng khống chế rệp của ong ký sinh Anagyrus lopezi (De Santis, 1964)” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Đây là kết quả quá trình làm việc nghiêm túc của bản thân.

Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan. Các tài liệu tham khảo và kế thừa trong luận án đều được trích dẫn và chú thích đầy đủ. Nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Tác giả Hoàng Hữu Tình i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến sự giúp đỡ quý giá các cá nhân, tập thể, đơn vị, cơ quan.

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới GS. Ngô Đắc Chứng, khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm và GS. Trần Đăng Hòa, khoa Nông học, trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế là người hướng dẫn khoa học, đã định hướng, tư vấn thấu đáo và tận tâm giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Ban Giám đốc và Ban Đào tạo Sau đại học, Đại học Huế; Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau đại học, Ban Chủ nhiệm khoa, Bộ môn Động vật học cùng quý Thầy, Cô giáo khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế.

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và quý Thầy, Cô khoa Cơ bản, trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Trong quá trình thực hiện luận án, tôi cũng nhận được sự giúp đỡ của các cán bộ, giảng viên Bộ môn Bảo vệ thực vật, khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm; chân thành cảm ơn KS. Hoàng Trọng Kháng, ThS. Nguyễn Thị Giang, ThS.

Hoàng Trọng Nghĩa, ThS. Lê Khắc Phúc và các em sinh viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật khóa 45, 46, 47, 48, 49; tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình trong quá trình thu mẫu và thực địa của các cấp lãnh đạo Hợp tác xã Nông nghiệp Hương An, phường Hương An, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế; Chi cục Trồng trọt - Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị. Và tôi cũng xin gửi lời tri ân đến bạn bè, đồng nghiệp, đặc biệt là gia đình thân yêu đã luôn quan tâm, động viên và sát cánh bên tôi trong những thời điểm khó khăn nhất.

Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn. Thừa Thiên Huế, tháng 01 năm 2019 Tác giả luận án Hoàng Hữu Tình ii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích của đề tài. Ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Nội dung và phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu côn trùng và nhện hại sắn trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu về rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) trên thế giới. Những nghiên cứu về đặc điểm sinh học và khả năng khống chế rệp sáp bột hồng hại sắn của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Tổng quan vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu côn trùng và nhện hại sắn ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu rệp sáp bột hồng hại sắn và khả năng gây hại của chúng trên cây sắn ở Việt Nam. Tình hình phòng trừ rệp Phenacoccus manihoti và sử dụng ong ký sinh Anagyrus lopezi khống chế rệp ở Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp hồi cứu thu thập. Phương pháp nghiên cứu tần suất bắt gặp, mật độ rệp sáp bột hồng hại sắn và thành phần các loài chân khớp hại sắn khác ở tỉnh Quảng Trị.

Điều tra thành phần loài côn trùng và nhện hại sắn. Tính tần suất bắt gặp, mật độ và tỷ lệ thành phần các loài côn trùng và nhện hại sắn. Phương pháp nhân nuôi rệp và ong. Nhân nuôi rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti).

Nhân nuôi ong ký sinh Anagyrus lopezi. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti). Nghiên cứu kích thước và khối lượng của rệp. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau.

Phương pháp theo dõi thời gian phát dục của rệp ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Phương pháp theo dõi khả năng sinh sản của rệp ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các điều kiện thức ăn khác nhau. Phương pháp nghiên cứu thời gian phát dục, tỷ lệ sống sót của rệp sáp bột hồng hại sắn trên các giống sắn khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu khả năng sinh sản của rệp sáp bột hồng hại sắn trên các giống sắn khác nhau. Theo dõi tính lựa chọn thức ăn. Theo dõi, điều tra mật độ, đánh giá tỷ lệ hại, chỉ số hại. Nghiên cứu khả năng khống chế của ong ký sinh Anagyrus lopezi đối với rệp sáp bột hồng hại sắn trong phòng thí nghiệm.

Nghiên cứu khả năng lựa chọn tuổi ký chủ của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Nghiên cứu khả năng ký sinh và tỷ lệ nhân quần thể của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Nghiên cứu khả năng khống chế rệp sáp bột hồng hại sắn của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Phương pháp xử lý số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thành phần côn trùng và nhện hại sắn ở Quảng Trị. Thành phần loài côn trùng và nhện hại sắn. Diễn biến mật độ các loài rệp sáp trên cây sắn ở Quảng Trị.

Đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti). Đặc điểm về kích thước và khối lượng của rệp sáp bột hồng hại sắn. Đặc điểm thời gian phát dục và khả năng sinh sản của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các nhiệt độ khác nhau. Thời gian phát dục của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các nhiệt độ khác nhau.

Hồi quy tuyến tính giữa tốc độ phát dục và nhiệt độ, khởi điểm phát dục, tổng tích ôn hữu hiệu của các giai đoạn phát dục ở rệp sáp bột hồng hại sắn. Tỷ lệ sống sót của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các nhiệt độ khác nhau. Khả năng sinh sản của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Nhịp điệu đẻ trứng của rệp sáp bột hồng hại sắn ở các nhiệt độ khác nhau.

Tỷ lệ sống sót của rệp trưởng thành ở các nhiệt độ khác nhau. Tỷ lệ phát triển quần thể của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti). Đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) ở các điều kiện thức ăn khác nhau. Ảnh hưởng của thức ăn đến thời gian phát dục và khả năng sống sót của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti).

Ảnh hưởng của thức ăn đến khả năng sinh sản của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti). Tính chọn lựa giống sắn làm thức ăn của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) trong phòng thí nghiệm. Mật độ của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) trên các giống sắn khác nhau trong nhà lưới. Tỷ lệ hại của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) đến các giống sắn khác nhau trong nhà lưới.

Chỉ số hại của rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) đến các giống sắn khác nhau trong nhà lưới. Khả năng khống chế rệp sáp bột hồng hại sắn của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Tính lựa chọn tuổi ký chủ của ong ký sinh Anagyrus lopezi ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Thời gian phát dục của ong ký sinh Anagyrus lopezi.

Khả năng sinh sản, đặc điểm ký sinh của ong ký sinh Anagyrus lopezi ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Khả năng phát triển quần thể của ong ký sinh Anagyrus lopezi. Khả năng khống chế rệp sáp bột hồng hại sắn (Phenacoccus manihoti) của ong ký sinh Anagyrus lopezi. 114 PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

118 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC. 120 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 121 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ANOVA : Analysis of variance: Phân tích phương sai BNNPTNT : Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BVTV : Bảo vệ thực vật CIAT : International Centre for Tropical Agriculture: Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế Cs. : Cộng sự FAO : Food and Agriculture Organization of the United Nations: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc FAOSTAT : Ngân hàng dữ liệu trực tuyến của tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc IITA : International Institute of Tropical Agriculture: Viện Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế KDTV : Kiểm dịch thực vật LSD : Least Significant Difference: Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa Mummy : Xác rệp có chứa nhộng ong ký sinh chuyển màu nâu đen QCVN : Quy chuẩn Việt Nam SE : Standard Error: Sai số chuẩn TB : Trung bình TCN : Tiêu chuẩn ngành TT : Trưởng thành UBND : Ủy ban nhân dân vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Tần suất bắt gặp rệp sáp bột hồng hại sắn và các loài chân khớp khác ở Quảng Trị .