Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài lan henry paphiopedilum henryanum henry azadehdel làm cơ sở cho việc bảo tồn nguồn gen cây rừng quý hiếm tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh

Rừng là tài nguyên vô giá, không chỉ cung cấp lâm sản mà còn bảo vệ môi trường và lưu giữ nguồn gen động thực vật. 74 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Hoàng Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: ThS. La Quang Độ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Loài Lan Henry Để Bảo Tồn Nguồn Gen Cây Rừng Quý Hiếm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Ý nghĩa của khóa luận
• 1.2. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Trên thế giới
• 2.3. Điều kiện tự nhiên, dân sinh, kinh tế của khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.3.2. Tình hình dân cư kinh tế
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa tài liệu có sẵn ở địa phương
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây
• 4.1.1. Sự hiểu biết của người dân về loài cây Lan hài Henry
• 4.1.2. Đặc điểm sử dụng loài cây hài Henry
• 4.2. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài
• 4.2.1. Đặc điểm về phân loại của loài lan hài henry trong hệ thống phân loại
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái cây
• 4.2.3. Một số đặc điểm sinh thái của cây lan hài henry
• 4.3. Các loài cây đi kèm
• 4.4. Đặc điểm độ tàn che nơi phân bố của loài lan hài henry phân bố
• 4.5. Đặc điểm về tái sinh của loài
• 4.6. Đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài phân bố
• 4.7. Đặc điểm đất nơi loài cây nghiên cứu phân bố
• 4.8. Đặc điểm phân bố của loài
• 4.8.1. Đặc điểm phân bố trong các trạng thái rừng
• 4.8.2. Đặc điểm phân bố theo độ cao
• 4.9. Sự tác động của con người đến khu vực nghiên cứu
• 4.10. Đề xuất một số biện pháp phát triển và bảo tồn loài
• 4.10.1. Đề xuất biện pháp bảo tồn
• 4.10.2. Đề xuất biện pháp phát triển loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Lan Henry Quý Hiếm

Rừng là tài nguyên vô giá, không chỉ cung cấp lâm sản mà còn bảo vệ môi trường và lưu giữ nguồn gen động thực vật. Đa dạng sinh học (ĐDSH) là nền tảng của sự sống, nhưng đang suy giảm do khai thác quá mức. Việt Nam, một trong những trung tâm ĐDSH của Đông Nam Á, đang đối mặt với thách thức bảo tồn do mất rừng. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTL&SCNXL) là hành lang quan trọng nối liền Vườn quốc gia Ba Bể với KBT thiên nhiên Na Hang, nơi lưu giữ nhiều loài quý hiếm, trong đó có Lan Henry. Nghiên cứu này tập trung vào đặc điểm sinh học Lan Henry để bảo tồn nguồn gen cây rừng quý hiếm tại đây.

1.1. Tầm quan trọng của Đa dạng sinh học Lan trong hệ sinh thái

Đa dạng sinh học đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái. Sự suy giảm ĐDSH dẫn đến mất cân bằng môi trường, gây ra các thảm họa như lũ lụt, hạn hán và ô nhiễm. Bảo tồn đa dạng sinh học lan là bảo vệ sự ổn định của hệ sinh thái rừng. Theo Maurand P., đến năm 1943, Việt Nam còn khoảng 14,3 triệu ha rừng tự nhiên, nhưng con số này đã giảm đáng kể do khai thác và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

1.2. Vai trò của Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc trong bảo tồn Lan Henry

KBTL&SCNXL, được thành lập năm 2004, là nơi cư trú của nhiều loài cây quý hiếm, bao gồm cả Lan Henry. Khu bảo tồn này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn gen của các loài thực vật bản địa. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên rừng tại đây đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động của con người. Việc nghiên cứu và bảo tồn Lan Henry tại KBTL&SCNXL là vô cùng cần thiết.

II. Thách Thức Bảo Tồn Nguồn Gen Lan Henry Quý Hiếm Hiện Nay

Mặc dù có nhiều nỗ lực bảo tồn, nguồn gen Lan Henry vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Mất rừng tự nhiên dẫn đến suy thoái đất, xói mòn và mất đa dạng sinh học. Áp lực từ khai thác lâm sản, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tác động của con người đe dọa sự tồn tại của Lan Henry và các loài thực vật quý hiếm khác. Cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để bảo vệ Lan Henry khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ che phủ rừng của Việt Nam đạt 39,5% năm 2010, nhưng chủ yếu là rừng trồng, rừng tự nhiên vẫn suy giảm.

2.1. Tác động của Con Người đến Môi trường sống Lan Henry

Các hoạt động của con người, như khai thác gỗ, chăn thả gia súc và thu hái lâm sản, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống của Lan Henry. Việc phá rừng làm mất đi nơi cư trú tự nhiên của loài lan này, đồng thời làm thay đổi điều kiện sinh thái cần thiết cho sự phát triển của nó. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để giảm thiểu tác động của con người đến khu vực nghiên cứu.

2.2. Nguy cơ Tuyệt chủng của Lan Henry và các loài Lan rừng khác

Lan Henry là một trong những loài lan đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và khai thác quá mức. Nhiều loài lan rừng khác cũng đang trong tình trạng tương tự. Việc bảo tồn Lan Henry không chỉ bảo vệ một loài cây quý hiếm mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học lan nói chung. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện khẩn cấp để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của các loài lan rừng.

2.3. Đánh giá hiện trạng phân bố Lan Henry tại khu vực nghiên cứu

Việc đánh giá hiện trạng phân bố của Lan Henry là bước quan trọng để xây dựng kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Cần xác định rõ số lượng cá thể, phạm vi phân bố và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của loài lan này. Dữ liệu này sẽ giúp các nhà khoa học và nhà quản lý đưa ra các quyết định bảo tồn phù hợp. Nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các khu vực có mật độ Lan Henry cao và các khu vực có nguy cơ bị mất Lan Henry.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Sinh Thái Lan Henry

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sinh học và sinh thái để thu thập dữ liệu về Lan Henry. Các phương pháp bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật, phân tích hình thái và sinh thái, và phỏng vấn người dân địa phương. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định đặc điểm sinh học Lan Henry, môi trường sống Lan Henry và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của loài lan này. Các phương pháp nghiên cứu cần đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy để đưa ra các kết luận chính xác.

3.1. Khảo sát Thực địa và Thu thập Mẫu vật Lan Henry

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về phân bố Lan Henry, sinh thái học Lan Henry và các yếu tố môi trường liên quan. Mẫu vật Lan Henry sẽ được thu thập để phân tích hình thái và di truyền. Quá trình khảo sát cần được thực hiện cẩn thận để tránh gây ảnh hưởng đến quần thể Lan Henry.

3.2. Phân tích Hình thái và Sinh thái học Lan Henry

Phân tích hình thái sẽ giúp xác định các đặc điểm hình thái Lan Henry đặc trưng của Lan Henry. Phân tích sinh thái sẽ giúp hiểu rõ hơn về môi trường sống Lan Henry, các loài cây đi kèm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của Lan Henry. Các phân tích này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc bảo tồn Lan Henry.

3.3. Phỏng vấn Người dân Địa phương về Lan Henry

Phỏng vấn người dân địa phương là phương pháp hữu ích để thu thập thông tin về sự hiểu biết của người dân về Lan Henry, giá trị kinh tế Lan Henry và các hoạt động khai thác Lan Henry. Thông tin này sẽ giúp đánh giá tác động của con người đến quần thể Lan Henry và xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Lan Henry Bắc Kạn

Nghiên cứu đã xác định được một số đặc điểm sinh học Lan Henry quan trọng, bao gồm đặc điểm hình thái Lan Henry, sinh sản Lan Henry, phân bố Lan Henry và môi trường sống Lan Henry. Kết quả nghiên cứu cho thấy Lan Henry phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng núi đá vôi có độ cao từ 800-1200m so với mực nước biển. Loài lan này thường mọc trên các vách đá hoặc dưới tán cây rừng. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự suy giảm số lượng Lan Henry do khai thác quá mức và mất môi trường sống.

4.1. Đặc điểm Hình thái và Cấu trúc Giải phẫu Lan Henry

Nghiên cứu đã mô tả chi tiết đặc điểm hình thái Lan Henry, bao gồm hình dạng lá, kích thước hoa, màu sắc và cấu trúc của rễ. Các đặc điểm này giúp phân biệt Lan Henry với các loài lan khác. Nghiên cứu cũng phân tích cấu trúc giải phẫu của Lan Henry để hiểu rõ hơn về cơ chế sinh trưởng và phát triển của loài lan này.

4.2. Đặc điểm Sinh sản và Tái sinh Tự nhiên của Lan Henry

Nghiên cứu đã xác định phương thức sinh sản của Lan Henry là sinh sản hữu tính bằng hạt. Tỷ lệ nảy mầm của hạt Lan Henry trong tự nhiên rất thấp do điều kiện môi trường khắc nghiệt. Nghiên cứu cũng ghi nhận khả năng tái sinh tự nhiên của Lan Henry thông qua các chồi bên. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh sản và tái sinh của Lan Henry là rất quan trọng cho việc bảo tồn loài lan này.

4.3. Phân bố và Môi trường Sống Ưa thích của Lan Henry

Nghiên cứu đã xác định phân bố Lan Henry chủ yếu ở các khu vực rừng núi đá vôi có độ ẩm cao và ánh sáng vừa phải. Lan Henry thường mọc trên các vách đá hoặc dưới tán cây rừng. Các loài cây đi kèm thường là các loài cây lá rộng thường xanh. Việc bảo tồn môi trường sống Lan Henry là rất quan trọng cho sự tồn tại của loài lan này.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Nguồn Gen Lan Henry và Phát Triển Bền Vững

Để bảo tồn nguồn gen Lan Henry và phát triển bền vững, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp, bao gồm bảo tồn in-situ, bảo tồn ex-situ, tuyên truyền giáo dục và phát triển du lịch sinh thái. Bảo tồn in-situ là bảo vệ Lan Henry trong môi trường sống tự nhiên của nó. Bảo tồn ex-situ là nhân giống và bảo tồn Lan Henry trong các vườn thực vật hoặc trung tâm bảo tồn. Tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của Lan Henry và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Phát triển du lịch sinh thái tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương và khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo tồn.

5.1. Bảo tồn In situ Bảo vệ Lan Henry trong Môi trường Tự nhiên

Bảo tồn in-situ là biện pháp bảo tồn hiệu quả nhất để bảo vệ Lan Henry và các loài thực vật quý hiếm khác. Biện pháp này bao gồm việc thành lập các khu bảo tồn, kiểm soát khai thác và phục hồi môi trường sống. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương để thực hiện thành công biện pháp bảo tồn in-situ.

5.2. Bảo tồn Ex situ Nhân giống và Bảo tồn Lan Henry ngoài Tự nhiên

Bảo tồn ex-situ là biện pháp bổ sung cho bảo tồn in-situ. Biện pháp này bao gồm việc thu thập hạt giống, nhân giống và trồng Lan Henry trong các vườn thực vật hoặc trung tâm bảo tồn. Các cá thể Lan Henry được nhân giống có thể được sử dụng để phục hồi các quần thể bị suy giảm hoặc để nghiên cứu khoa học.

5.3. Tuyên truyền Giáo dục và Phát triển Du lịch Sinh thái Lan Henry

Tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của Lan Henry và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Phát triển du lịch sinh thái tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương và khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo tồn. Cần có các chương trình giáo dục và du lịch sinh thái phù hợp để đảm bảo tính bền vững của các hoạt động này.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Bảo Tồn Nguồn Gen Lan Henry

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm sinh học Lan Henry và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài lan này. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và cộng đồng địa phương để thực hiện thành công công tác bảo tồn Lan Henry và các loài thực vật quý hiếm khác. Cần tiếp tục nghiên cứu về di truyền học Lan Henry và sinh thái học Lan Henry để có thêm thông tin cho việc bảo tồn.

6.1. Tóm tắt Kết quả Nghiên cứu và Đề xuất Giải pháp Bảo tồn

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm sinh học Lan Henry quan trọng và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài lan này. Các giải pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm bảo tồn in-situ, bảo tồn ex-situ, tuyên truyền giáo dục và phát triển du lịch sinh thái. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để thực hiện thành công các giải pháp này.

6.2. Hướng Nghiên cứu Tiếp theo về Lan Henry và các loài Lan rừng

Cần tiếp tục nghiên cứu về di truyền học Lan Henry và sinh thái học Lan Henry để có thêm thông tin cho việc bảo tồn. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào các loài lan rừng khác đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Các nghiên cứu này sẽ giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học lan hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng và tính đa dạng sinh học (ĐDSH) tại Việt Nam đang chịu áp lực suy thoái lớn do các hoạt động khai thác lâm sản không hợp lý, sự gia tăng dân số và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo số liệu công bố của Maurand P. (1943), diện tích rừng tự nhiên của Việt Nam từng đạt 14,3 triệu ha (độ che phủ 43,7%). Tuy nhiên, diện tích rừng tự nhiên đã giảm mạnh xuống còn 9,2 triệu ha vào năm 1990 (độ che phủ 27,8%), bình quân mỗi năm suy giảm gần 190.000 ha trong giai đoạn 1976–1990 (Trần Văn Con, 2001). Mặc dù tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc đã nâng lên 39,5% (2010) và 40,2% (2011), diện tích tăng chủ yếu là rừng trồng, trong khi hệ sinh thái rừng tự nhiên giàu ĐDSH vẫn đứng trước nguy cơ thu hẹp diện tích sống của nhiều loài sinh vật bản địa quý hiếm.

Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTL&SC Nam Xuân Lạc), huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 17/03/2004 của UBND tỉnh Bắc Kạn với diện tích 1.788 ha. Đây là vùng sinh cảnh núi đá vôi liền kề, đóng vai trò hành lang sinh thái nối giữa Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang (Tuyên Quang). Tại đây còn lưu giữ hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới trên núi đá vôi với nhiều loài đặc hữu, quý hiếm. Trong đó, loài Lan hài Henry (Paphiopedilum henryanum Henry Azadehdel) là loài thực vật đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng rất cao, bị săn lùng và khai thác triệt để bằng hình thức nhổ cả cây để làm cảnh hoặc thương mại.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Mục đích: Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và sự phân bố của loài Lan hài Henry làm cơ sở để đề xuất một số biện pháp nhằm bảo tồn nguồn gen loài thực vật quý hiếm còn tồn tại trong Khu bảo tồn.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu sự hiểu biết và tình hình sử dụng của người dân địa phương đối với loài Lan hài Henry tại khu vực nghiên cứu.
  2. Xác định các đặc điểm sinh vật học (hình thái phân loại) và đặc điểm sinh thái học của loài Lan hài Henry, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý, bảo tồn và phát triển nguồn gen loài cây này tại KBTL&SC Nam Xuân Lạc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Loài Lan hài Henry (Paphiopedilum henryanum Henry Azadehdel).
• Phạm vi không gian: Các trạng thái rừng tự nhiên thuộc địa bàn xã Xuân Lạc và xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn nằm trong KBTL&SC Nam Xuân Lạc (tập trung khảo sát tại các khu vực tuyến Lũng Trang và Lũng Lỳ).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ ngày 01 tháng 3 năm 2014 đến ngày 15 tháng 5 năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận áp dụng hệ thống phân loại học thực vật và các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn bảo tồn quốc gia và quốc tế gồm:

• Khung phân loại chi Lan hài (Paphiopedilum) thuộc phân họ Cypripedioideae, họ Lan (Orchidaceae), bộ Asparagales, lớp Một lá mầm (Liliopsida), ngành Hạt kín (Magnoliophyta).
• Tiêu chuẩn phân hạng Sách đỏ Việt Nam (2007) phần Thực vật, phân cấp loài ở mức Cực kỳ nguy cấp (CR).
• Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (xếp toàn bộ chi Paphiopedilum vào nhóm IA - thực vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại).
• Công ước quốc tế CITES và tiêu chuẩn phân hạng IUCN (1978, 2000).
• Khung lý thuyết phân tích cấu trúc tổ thành tầng cây cao theo Thái Văn Trừng (1987) và chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - IVI).
• Tiêu chuẩn đánh giá tác động con người của Bộ Công cụ xác định rừng có giá trị bảo tồn cao (WWF Việt Nam, 2008) và tài liệu giảng dạy của Chương trình hỗ trợ Lâm nghiệp xã hội (2000).

          Ai + Di + RFi
IVI (%) = -------------
                3

Trong đó: Ai là độ phong phú tương đối (%), Di là độ ưu thế tương đối theo tiết diện ngang thân cây (%), RFi là tần suất xuất hiện tương đối (%).

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

1. Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập các tài liệu điều tra cơ bản, bản đồ địa hình, bản đồ quản lý lâm phận và các báo cáo hiện trạng tài nguyên thiên nhiên của KBTL&SC Nam Xuân Lạc.
2. Phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (RRA): Phỏng vấn bán cấu trúc các nhóm đối tượng gồm người dân bản địa thường xuyên đi rừng, người cao tuổi, cán bộ kiểm lâm và nhân viên tuần rừng thuộc hai xã Xuân Lạc và Bản Thi.
3. Phương pháp điều tra theo tuyến: Thiết lập các tuyến điều tra cắt từ chân núi lên đỉnh qua các trạng thái rừng và độ cao khác nhau tại hai khu vực chính là Lũng Trang và Lũng Lỳ.
4. Phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC):
   • Lập các OTC diện tích 2.000 m² (40 m × 50 m) tại các trạng thái rừng có tầng cây cao ($D_{1,3} \ge 6\text{ cm}$); tại các vị trí vách đá hiểm trở có độ dốc lớn, lập các OTC thay thế có diện tích 100–200 m². Cứ cách 100 m độ cao lập 1 OTC.
   • Đo độ tàn che của tán rừng tại 5 vị trí trong mỗi OTC (4 góc và tâm ô) để tính giá trị trung bình cộng.
   • Đo đếm tầng cây cao: Đo đường kính ngang ngực ($D_{1,3}$) bằng thước kẹp kính theo 2 hướng vuông góc và đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) bằng thước đo cao.
   • Đo đếm tầng cây tái sinh: Thiết lập 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² (5 m × 5 m) tại 4 góc và giữa tâm OTC. Đánh giá mật độ ($N/\text{ha}$), công thức tổ thành tái sinh ($K_i = (N_i / N) \times 10$), cấp chất lượng (tốt, trung bình, xấu) và tỷ lệ cây triển vọng ($H > 2\text{ m}$).
   • Đo đếm chỉ tiêu hình thái loài: Thu thập và đo đếm ngẫu nhiên 10 lá theo 4 hướng Đông – Tây – Nam – Bắc trên 5 cá thể trưởng thành; đo đếm kích thước thân, rễ, hoa, quả từ các mẫu vật ngoài thực địa.
   • Khảo sát phẫu diện đất tại các điểm xuất hiện loài.
5. Phương pháp đánh giá tác động của con người và vật nuôi: Sử dụng thang điểm từ 0 đến 3 (từ không tác động đến tác động mạnh và liên tục) để định lượng 6 nhóm áp lực: xói mòn, ăn gặm, chặt cây, chăn thả gia súc, đốt phát rừng và khai thác lâm sản ngoài gỗ (LSNG) theo các cự ly khoảng cách từ khu dân cư.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc bảo tồn ĐDSH rừng tại Việt Nam, đặc biệt là các hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi. Giới thiệu tổng quan về KBTL&SC Nam Xuân Lạc với diện tích 1.788 ha, nơi chứa đựng nhiều nguồn gen thực vật và động vật quý hiếm cần bảo vệ. Xác định mục đích, mục tiêu nghiên cứu, ý nghĩa lý luận trong đào tạo lâm nghiệp và ý nghĩa thực tiễn trong công tác quản lý bảo tồn nguồn gen loài Lan hài Henry (Paphiopedilum henryanum).

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Tổng hợp tình hình nghiên cứu chi Lan hài (Paphiopedilum) và loài Lan hài Henry trên thế giới và tại Việt Nam:

• Trên thế giới: Lịch sử phát hiện hoa lan từ năm 1731, công bố các chi lan hài của Blume, Dressler (1981) và Pfitzer (1886). Các thành tựu nhân giống in vitro không cộng sinh của Knudson (1946) và nuôi cấy mô tế bào của Sagawa, Niimoto, Vajrabhaya.
• Tại Việt Nam: Các nghiên cứu phân loại của Trần Hợp (1998), Nguyễn Tiến Bân, L. Averyanov (1994, 2001); công trình nhân giống mô sẹo và nuôi cấy in vitro của Võ Thị Bạch Mai (1966), Phạm Thị Liên (2002), Nguyễn Quang Thạch (2003, 2005). Xác định sự kiện phát hiện loài Paphiopedilum henryanum tại Hà Giang năm 2001 bởi Leonid Averyanov và D. Harder, sau đó ghi nhận tại VQG Ba Bể và KBTL&SC Nam Xuân Lạc.
• Điều kiện cơ bản khu vực nghiên cứu:
  • Vị trí: Tọa độ $22^\circ 17' - 22^\circ 19'\text{N}$ và $105^\circ 28' - 105^\circ 33'\text{E}$; tiếp giáp huyện Na Hang (Tuyên Quang) và các xã thuộc huyện Chợ Đồn (Bắc Kạn).
  • Khí hậu: Nhiệt độ trung bình năm $20,1^\circ\text{C}$ (thấp nhất tháng 1 là $13,5^\circ\text{C}$, cao nhất tháng 7 là $26,7^\circ\text{C}$); lượng mưa bình quân 153 mm/tháng, cao điểm tháng 6–7 đạt 340 mm.
  • Địa hình: Rừng núi đá vôi hiểm trở, độ dốc phổ biến $25^\circ - 30^\circ$, đỉnh cao nhất là Tam Sao (1.159 m).
  • Thống kê ĐDSH: Ghi nhận 373 loài động vật thuộc 70 họ, 22 bộ; hệ thực vật gồm nhiều loài quý hiếm như Chò đãi, Nghiến, Thông pà cò, Kim giao, Hoàng tinh cách, Ba kích, Lan kim tuyến đá vôi và Lan hài Henry (CR).

Tên khoa học	Tên Việt Nam	Cấp bảo tồn Sách đỏ VN (2007)
Annamocarya sinensis	Chò đãi	EN
Cinnamomum parthenoxylon	Re hương	CR
Cycas balansae	Thiên tuế	VU
Flickingeria vietnamensis	Lan phích	EN
Anoectochilus calcareus	Lan kim tuyến đá vôi	EN
Morinda officinalis	Ba kích	EN
Madhuca pasquieri	Sến mật	EN
Camellia pleurocarpa	Chè hoa vàng	EN
Aquilaria crassna	Trầm hương	EN
Lithocarpus finetii	Sồi đấu đứng	EN
Manglietia fordiana	Vàng tâm	VU
Nageia fleuryi	Kim giao	EN
Anoectochilus setaceus	Kim tuyến	EN
Paphiopedilum henryanum	Lan hài Henry	CR
Nervilia fordii	Thanh thiên quỳ	EN
Gynostemma pentaphyllum	Giảo cổ lam (Dần tòong)	EN
Lysimachia chenii	Trân châu chen	EN

• Đặc điểm kinh tế - xã hội: Tổng số 986 hộ với 4.750 nhân khẩu tại hai xã vùng nghiên cứu. Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 54,14% (xã Xuân Lạc) và 29,3% (xã Bản Thi).

STT	Tên xã	Số hộ	Số khẩu	Mật độ dân số (người/km²)	Số hộ nghèo	Tỷ lệ hộ nghèo (%)
1	Xuân Lạc	628	3.247	38	340	54,14
2	Bản Thi	358	1.503	23	105	29,30
Tổng		986	4.750	-	445	45,13

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là loài Lan hài Henry; phân định không gian thực địa tại KBTL&SC Nam Xuân Lạc và thời gian khảo sát (tháng 3 đến tháng 5 năm 2014). Thiết lập hệ thống 7 nội dung nghiên cứu chi tiết: đặc điểm nhận biết và sự hiểu biết của người dân; đặc điểm phân loại và hình thái giải phẫu; cấu trúc tổ thành tầng cây cao đi kèm; đặc điểm tái sinh tự nhiên; ảnh hưởng của cây bụi thảm tươi; điều kiện thổ nhưỡng; phân bố theo độ cao/trạng thái rừng và đánh giá các mối đe dọa nhân sinh. Trình bày chi tiết công thức toán học lâm sinh và các biểu mẫu phiếu điều tra ngoại nghiệp.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Phân tích chi tiết các số liệu định tính và định lượng thu thập được từ thực địa:

1. Hiểu biết bản địa và mục đích sử dụng: 100% người dân được phỏng vấn nhận biết loài dưới tên gọi chung là "Hoa Lan", khai thác toàn bộ cây mang về trồng làm cảnh quanh nhà hoặc bán cho người thu mua. Đa số người dân không nắm được tên khoa học, giá trị nguồn gen đặc hữu hay cấp độ nguy cấp của loài.
2. Vị trí phân loại học thực vật: Xác định chính xác vị trí phân loại của loài trong hệ thống:
   • Giới: Plantae (Thực vật)
   • Ngành: Magnoliophyta (Thực vật hạt kín)
   • Lớp: Liliopsida (Một lá mầm)
   • Bộ: Asparagales (Lan)
   • Họ: Orchidaceae (Lan)
   • Phân họ: Cypripedioideae
   • Chi: Paphiopedilum (Lan hài)
   • Loài: Paphiopedilum henryanum Henry Azadehdel (Lan hài Henry / Vệ hài Henry / Lan hài núi đá).
3. Đặc điểm hình thái chi tiết của loài:
   • Thân: Thân thảo sống lâu năm, mọc bò trên giá thể sau đó đứng thẳng; chiều dài thân đạt 12–15 cm, màu xanh lá cây hoặc nâu tím, phủ lông mịn màu nâu tím. Thân ngầm màu đen có chia đốt, mang chồi non màu xanh dài 0,2–0,5 cm.
   • Lá: Số lượng 3–6 lá/cây; phiến lá hẹp hình chữ nhật, dài 10–17 cm, rộng 1–2 cm. Mặt trên màu xanh đậm bóng hoặc xanh nhạt, viền mép lá có dải màu vàng đặc trưng.
   • Hoa: Cụm hoa dạng hoa đơn độc trổ từ gốc, đường kính hoa 6–8 cm. Trục phát hoa dài 12–17 cm, cuống hoa và bầu nhụy dài 3,5–5 cm, phủ lông tơ màu nâu tím. Lá đài lưng màu vàng xanh điểm đốm tròn màu nâu tím đậm. Cánh hoa bên xòe ngang, mép uốn lượn, kích thước 3,2–3,9 cm × 1,4–1,8 cm, màu hồng tím ánh đỏ kèm đốm đậm. Cánh môi biến đổi thành hình chiếc hài (mũ bảo hiểm) dài 3,7–4,3 cm, kích thước túi hoa 2,3–2,8 cm × 2,2–2,5 cm, màu hồng tím hoặc đỏ tím viền vàng. Mùa hoa nở rộ từ tháng 8 đến tháng 11, hoa bền khoảng 2 tháng dù không có mùi thơm.
   • Rễ: Rễ chùm mọc ra từ các đốt thân ngầm (1–3 rễ/đốt), chiều dài rễ 5–8 cm, phủ lông mịn màu nâu vàng. Rễ không ăn sâu mà phân bố nông ở tầng thảm mục hữu cơ dày 3–5 cm hoặc bám vào các hốc đá vôi ẩm ướt, gốc cây có bạnh vè lớn.
   • Quả: Dạng quả nang tự mở hình trái xoan hoặc hình thoi, phủ lông nhỏ mịn; kích thước quả dài 1,9–2,2 cm, đường kính 0,4–0,7 cm. Quả non màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt và tự nứt dọc theo đường nối tâm bì để phát tán hạt nhỏ li ti.
4. Đặc điểm sinh thái và phân bố: Loài phân bố chủ yếu ở đai cao trên 900 m, trên các vách đá vôi dựng đứng có tầng thảm mục mỏng tích tụ rêu và mùn, dưới tán rừng kín thường xanh hỗn giao có độ tàn che trung bình đến cao. Các loài cây tầng cao thường gặp đi kèm gồm Thông pà cò (Pinus kwangtungensis), Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Chò đãi...
5. Áp lực nhân sinh và đề xuất giải pháp: Nhận diện tình trạng chăn thả gia súc tự do, chặt củi lấy gỗ và săn lùng nhổ tỉa cây hoang dã là nguyên nhân chính khiến số lượng cá thể trong tự nhiên chỉ còn lại rất ít ("đếm trên đầu ngón tay"). Đề xuất các nhóm giải pháp bảo vệ nguyên vị (in-situ), nhân giống chuyển vị (ex-situ) và phát triển sinh kế cho cộng đồng vùng đệm.

Cơ quan	Đặc điểm hình thái và giải phẫu thực tế	Kích thước / Chỉ số đo đếm
Thân	Thân thảo mọc bò rồi đứng thẳng, phủ lông nâu tím; có thân ngầm chia đốt	Dài 12–15 cm; chồi non dài 0,2–0,5 cm
Lá	3–6 lá, dạng dải hẹp hình chữ nhật, mặt trên xanh đậm bóng, viền mép vàng	Dài 10–17 cm; rộng 1–2 cm
Rễ	Rễ chùm mọc từ đốt thân ngầm (1–3 rễ/đốt), màu nâu vàng, ăn nông tầng mục	Dài 5–8 cm; độ sâu phân bố 3–5 cm
Hoa	Hoa đơn độc, đài lưng xanh vàng đốm nâu tím, môi dạng hài mũ bảo hiểm	Đường kính 6–8 cm; trục phát hoa 12–17 cm; túi môi 2,3–2,8 × 2,2–2,5 cm
Quả	Quả nang hình trái xoan/thoi, nứt dọc lưng khi chín, phủ lông mịn	Dài 1,9–2,2 cm; đường kính 0,4–0,7 cm

Phần 5: Kết luận tồn tại và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện cơ bản về hình thái, sinh thái và hiện trạng bảo tồn của loài; chỉ ra các điểm còn hạn chế do thời gian nghiên cứu ngắn và điều kiện địa hình chia cắt; đưa ra các kiến nghị phối hợp liên ngành giữa Ban quản lý Khu bảo tồn và chính quyền địa phương nhằm kiểm soát hoạt động khai thác trái phép.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp hệ thống dẫn liệu thực địa về loài Lan hài Henry (Paphiopedilum henryanum) tại KBTL&SC Nam Xuân Lạc:

• Dữ liệu thực địa định lượng: Xác lập bộ chỉ số kích thước hoàn chỉnh cho các cơ quan sinh dưỡng (thân, lá, rễ) và cơ quan sinh sản (hoa, quả) của loài thu thập trực tiếp tại sinh cảnh tự nhiên vùng núi đá vôi Chợ Đồn.
• Hiện trạng phân bố và sinh cảnh: Xác định loài phân bố hạn hẹp tại các độ cao đặc trưng (tập trung ở đai cao trên 900 m), sống bám vào vách đá hoặc hốc mùn ẩm ướt tầng mặt (độ sâu 3–5 cm) dưới tán rừng thường xanh có Thông pà cò và Nghiến ngự trị.
• Thực trạng quần thể và áp lực nhân sinh: Xác nhận quần thể Lan hài Henry tại khu vực nghiên cứu đang bị suy giảm nghiêm trọng, số lượng cá thể ngoài tự nhiên còn rất ít do áp lực khai thác thương mại và chăn thả gia súc từ 986 hộ dân (với tỷ lệ nghèo trung bình 45,13%) thuộc hai xã Xuân Lạc và Bản Thi.
• Giải pháp bảo tồn đề xuất:
  1. Bảo tồn nguyên vị (In-situ): Khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các diện tích rừng tự nhiên tại Lũng Trang và Lũng Lỳ; tăng cường lực lượng kiểm lâm tuần tra và giám sát các tuyến đường mòn dẫn vào vùng lõi.
  2. Bảo tồn chuyển vị và nhân giống (Ex-situ): Thu thập mẫu giống phục vụ nghiên cứu nhân giống vô tính in vitro hoặc gieo ươm hạt không cộng sinh trong phòng thí nghiệm để tái thả về tự nhiên.
  3. Tuyên truyền và sinh kế: Nâng cao nhận thức pháp luật (Nghị định 32/2006/NĐ-CP) cho đồng bào Tày, Dao; hỗ trợ các mô hình sản xuất nông lâm kết hợp để giảm thiểu việc thu hái củi và LSNG trái phép trong Khu bảo tồn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực hiện khóa luận ngắn (khoảng 2,5 tháng từ 01/03/2014 đến 15/05/2014), địa hình núi đá vôi chia cắt mạnh, độ dốc lớn ($25^\circ - 45^\circ$) gây khó khăn cho việc thiết lập các ô tiêu chuẩn diện tích lớn theo quy chuẩn và việc theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng - ra hoa tự nhiên (loài nở hoa vào các tháng 8–11).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  1. Tiếp tục điều tra định vị chính xác tọa độ GPS của toàn bộ các cá thể Lan hài Henry còn sót lại trong toàn bộ diện tích 1.788 ha của Khu bảo tồn.
  2. Nghiên cứu thực nghiệm các kỹ thuật nhân giống in vitro và xây dựng quy trình thuần hóa cây con ngoài vườn ươm để phục hồi quần thể loài tại sinh cảnh tự nhiên Nam Xuân Lạc.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu chuyên khảo có giá trị học thuật cho:

• Sinh viên và học viên cao học: Các ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Bảo tồn đa dạng sinh học, Sinh thái học thực vật và Công nghệ sinh học thực vật tham khảo phương pháp điều tra lâm sinh thực địa trên địa hình núi đá vôi hiểm trở.
• Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Cung cấp thông tin nền tảng về sinh thái học và hình thái học của loài Paphiopedilum henryanum phục vụ công tác quy hoạch bảo tồn nguồn gen thực vật rừng nguy cấp thuộc nhóm IA.
• Các nhà nghiên cứu thực vật học: Sử dụng dữ liệu so sánh đặc điểm hình thái và phân loại chi Lan hài tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Lan hài Henry có tên khoa học đầy đủ là gì và thuộc cấp bảo tồn nào trong Sách đỏ Việt Nam?
Loài có tên khoa học là Paphiopedilum henryanum Henry Azadehdel, thuộc họ Lan (Orchidaceae). Theo Sách đỏ Việt Nam năm 2007, loài được xếp vào phân hạng Cực kỳ nguy cấp (CR) và thuộc nhóm IA theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

2. Kích thước hình thái cơ bản của lá, hoa và quả loài Lan hài Henry ghi nhận trong nghiên cứu là bao nhiêu?
Theo kết quả đo đếm: Lá có số lượng 3–6 lá, dài 10–17 cm, rộng 1–2 cm; hoa đơn độc đường kính 6–8 cm, trục phát hoa dài 12–17 cm, cánh môi dài 3,7–4,3 cm; quả nang dài 1,9–2,2 cm, đường kính 0,4–0,7 cm.

3. Đặc điểm phân bố và môi trường sống đặc thù của loài tại KBTL&SC Nam Xuân Lạc là gì?
Loài phân bố rải rác ở độ cao trên 900 m, sinh trưởng phụ sinh trên các vách đá vôi ẩm ướt hoặc dưới gốc cây cổ thụ có lớp thảm mục dày 3–5 cm, sống cùng các loài cây gỗ như Thông pà cò, Nghiến, Chò đãi.

4. Người dân địa phương tại hai xã Bản Thi và Xuân Lạc khai thác và sử dụng Lan hài Henry như thế nào?
100% người dân được phỏng vấn khai thác toàn bộ cây mang về trồng làm cảnh tại nhà hoặc thu hái đem bán để lấy tiền; phần lớn người dân chưa nhận biết được đây là loài lan quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn nghiêm ngặt.

5. KBTL&SC Nam Xuân Lạc có vị trí và quy mô diện tích như thế nào?
Khu bảo tồn được thành lập năm 2004 với diện tích 1.788 ha, nằm trên địa bàn các xã Bản Thi, Xuân Lạc, Đồng Lạc thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, là hành lang sinh thái nối giữa Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thanh Tùng đã hoàn thành việc khảo sát, xác lập các đặc trưng sinh học, phân loại học và hình thái học giải phẫu của loài Lan hài Henry (Paphiopedilum henryanum Henry Azadehdel) tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc. Kết quả nghiên cứu phản ánh tình trạng suy giảm nghiêm trọng của loài trong tự nhiên do tác động thu hái thương mại và chăn thả gia súc của cư dân bản địa. Công trình đã đề xuất các giải pháp bảo tồn nguyên vị gắn liền với kỹ thuật nhân giống chuyển vị và nâng cao sinh kế vùng đệm, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản lý tài nguyên rừng và gìn giữ nguồn gen thực vật quý hiếm tại tỉnh Bắc Kạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của trái đất nói chung và của mỗi quốc gia nói riêng. Ngoài chức năng cung cấp những lâm sản phục vụ nhu cầu của con người, rừng còn có chức năng bảo vệ môi trường và rừng là nơi lưu giữ các nguồn gen động thực vật, phục vụ cho cho các hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp. Rừng có được những chức năng đó là nhờ có đa dạng sinh học (ĐDSH). ĐDSH là một trong những nguồn tài nguyên quí giá nhất, vì nó là cơ sở của sự sống còn, thịnh vượng và tiến hoá bền vững của các loài sinh vật trên hành tinh chúng ta.

Nhưng hiện nay dân số thế giới tăng, nhu cầu về lâm sản tăng dẫn đến khai thác rừng quá mức và không khoa học làm cho diện tích rừng bị suy giảm nghiêm trọng kéo theo suy giảm ĐDSH. Chính vì vậy loài người đã, đang và sẽ phải đứng trước một thử thách, đó là sự suy giảm về ĐDSH dẫn đến làm mất trạng thái cân bằng của môi trường kéo theo là những thảm họa như lũ lụt, hạn hán, lở đất, gió bão, cháy rừng, ô nhiễm môi trường sống, các căn bệnh hiểm nghèo…xuất hiện ngày càng nhiều. Tất cả các thảm họa đó là hậu quả, một cách trực tiếp hay gián tiếp của việc suy giảm ĐDSH. Việt Nam được coi là một trong những trung tâm ĐDSH của vùng Đông Nam Á.

Từ kết quả nghiên cứu về khoa học cơ bản trên lãnh thổ Việt Nam, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đều nhận định rằng Việt Nam là một trong 10 quốc gia ở Châu Á có tính đa ĐDSH cao do có sự kết hợp của nhiều yếu tố. Tuy nhiên, tài nguyên rừng Việt Nam đã và đang bị suy thoái nghiêm trọng do nhiều các nguyên nhân khác nhau như nhu cầu lâm sản ngày càng tăng, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khai thác quá mức, không đúng kế hoạch, chiến tranh,… Theo số liệu mà Maurand P. công bố trong công 1 2 trình “Lâm nghiệp Đông Dương” thì đến năm 1943 Việt Nam còn khoảng 14,3 triệu ha rừng tự nhiên với độ che phủ là 43,7% diện tích lãnh thổ. Quá trình mất rừng xảy ra liên tục từ năm 1943 đến đầu những năm 1990, đặc biệt từ năm 1976 -1990 diện tích rừng tự nhiên giảm mạnh, chỉ trong 14 năm diện tích rừng giảm đi 2,7 triệu ha, bình quân mỗi năm mất gần 190 ngàn ha (1,7%/năm) và diện tích rừng giảm xuống mức thấp nhất là 9,2 triệu ha với độ che phủ 27,8% vào năm 1990 (Trần Văn Con, 2001).

Tính tới hết năm 2010 - 2011 -2012 với nhiều nỗ lực cho việc bảo vệ và phát triển rừng thông qua nhiều Chương trình và Dự án, Tỷ lệ che phủ rừng của nước ta đạt 39,5% năm 2010, 40,2%năm 2011 phấn đấu năm 2013 đạt 40.7% (Tình hình thực hiện phát triển kinh tế xã hội năm 2011, 2012 và quý 1 năm 2013) [1] song chủ yếu là rừng trồng, rừng tự nhiên vẫn suy giảm. Việc mất rừng tự nhiên, dẫn tới đất đai bị suy thoái do xói mòn, rửa trôi, sông hồ bị bồi lấp, môi trường bị thay đổi, hạn hán lũ lụt gia tăng, ảnh hưởng lớn đến mọi mặt đời sống của nhiều vùng dân cư. Mất rừng còn đồng nghĩa với sự mất đi tính đa dạng về nguồn gen động thực vật. KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTL&SCNXL) huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 17/03/2004 của UBND tỉnh Bắc Kạn với diện tích 1.788 ha, nằm trong địa giới hành chính của xã Xuân Lạc, Bản Thi và Đồng Lạc chủ yếu là rừng trên núi đá vôi có nhiều loài cây quý hiếm.