Luận văn thạc sĩ: Đặc điểm sinh học của cá xanh Onychostoma fusiforme tại Đakrong, Quảng Trị

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá xanh Onychostoma fusiforme tại vùng Đakrong, Quảng Trị, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản.

• Tác giả: Trần Vĩnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Phú
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học cá xanh Onychostoma fusiforme tại Đakrong, Quảng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích chung của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁ Ở VIỆT NAM
• 2.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁ Ở QUẢNG TRỊ
• 2.3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG ĐAKRÔNG – HƯỚNG HÓA
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Tình hình kinh tế, xã hội
• 3. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Nghiên cứu về hình thái của quần thể cá Xanh
• 3.3.2. Nghiên cứu đặc tính sinh trưởng của cá Xanh
• 3.3.3. Nghiên cứu đặc tính dinh dưỡng của cá Xanh
• 3.3.4. Nghiên cứu đặc tính sinh sản
• 3.3.5. Nghiên cứu tình hình khai thác và sử dụng nguồn lợi từ đó đề xuất các nhóm giải pháp phát triển bền vững nguồn lợi cá Xanh
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa
• 3.4.3. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI
• 3.5.2. CẤU TRÚC TUỔI
• 3.5.3. TƯƠNG QUAN GIỮA CHIỀU DÀI VÀ KHỐI LƯỢNG
• 3.5.4. TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG CHIỀU DÀI HÀNG NĂM CỦA CÁ XANH
• 3.5.5. ĐẶC TÍNH DINH DƯỠNG
• 3.5.5.1. Thành phần thức ăn của cá Xanh
• 3.5.5.2. Cường độ bắt mồi của cá Xanh
• 3.5.5.3. Độ mỡ của cá Xanh
• 3.5.5.4. Độ béo của cá Xanh
• 3.5.6. ĐẶC TÍNH SINH SẢN
• 3.5.6.1. Đặc điểm phát triển của tuyến sinh dục
• 3.5.6.2. Tỷ lệ đực cái theo nhóm tuổi của cá Xanh
• 3.5.6.3. Sự chín muồi sinh dục theo nhóm tuổi của cá Xanh
• 3.5.6.4. Thời gian sinh sản của cá Xanh
• 3.5.6.5. Sức sinh sản tương đối và tuyệt đối của cá Xanh
• 3.5.7. TÌNH HÌNH KHAI THÁC CÁ XANH
• 3.5.7.1. Sản lượng cá Xanh
• 3.6. NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, SỬ DỤNG NGUỒN LỢI CÁ XANH
• 3.6.1. Khai thác hợp lý nguồn lợi cá Xanh
• 3.6.2. Nuôi thả cá Xanh
• 3.6.3. Quản lý và giáo dục cho cộng đồng ý thức bảo vệ nguồn lợi
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cá xanh Onychostoma fusiforme

Cá xanh, hay còn gọi là Onychostoma fusiforme, là một loài cá nước ngọt có giá trị dinh dưỡng cao, thường được tìm thấy trong các hệ thống sông suối ở vùng Đakrong, Quảng Trị. Loài cá này không chỉ có giá trị thực phẩm mà còn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái địa phương. Nghiên cứu về Onychostoma fusiforme giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học của loài cá này, từ hình thái đến sinh trưởng và dinh dưỡng. Theo nghiên cứu, cá xanh có hình thái đặc trưng với các vây và cấu trúc cơ thể phù hợp với môi trường sống của nó. Việc tìm hiểu về loài cá này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản tại khu vực này.

II. Đặc điểm sinh học của cá xanh Onychostoma fusiforme

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cá xanh có một số đặc điểm sinh học nổi bật. Về hình thái, cá xanh có vây lưng với cấu trúc D=III,9 và vây bụng V=2,I,9, cho thấy sự thích nghi của nó với môi trường sống. Cấu trúc tuổi của cá xanh đơn giản, với bốn nhóm tuổi, từ 0+ đến 3+. Tốc độ sinh trưởng của cá được xác định thông qua phương trình Von Bertalanffy, cho thấy cá xanh có khả năng phát triển tốt trong môi trường tự nhiên. Đặc biệt, nghiên cứu về dinh dưỡng cho thấy cá xanh có chế độ ăn đa dạng, bao gồm các loài động vật phù du và thực vật thủy sinh, điều này cho thấy khả năng thích nghi cao của loài cá này trong môi trường sống của nó.

III. Tình hình khai thác và bảo tồn cá xanh tại Đakrong Quảng Trị

Tình hình khai thác cá xanh tại Đakrong đang diễn ra mạnh mẽ, với nhiều phương pháp đánh bắt khác nhau. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức có thể dẫn đến sự suy giảm nguồn lợi cá xanh trong khu vực. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có các giải pháp bảo tồn hiệu quả nhằm duy trì quần thể cá xanh. Các biện pháp như quản lý khai thác hợp lý, giáo dục cộng đồng về bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững là rất cần thiết. Việc bảo tồn cá xanh không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khai thác bền vững nguồn lợi thủy sản.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của cá xanh Onychostoma fusiforme không chỉ cung cấp thông tin quý giá cho lĩnh vực sinh học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc phát triển nguồn lợi thủy sản. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo, đồng thời giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi cá xanh. Việc áp dụng các giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá xanh sẽ góp phần vào việc duy trì sự cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế địa phương, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trong khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Đakrông – Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, với hệ thống sông suối chằng chịt và địa hình núi rừng đa dạng, là nơi sinh sống của nhiều loài cá có giá trị kinh tế, trong đó cá Xanh (Onychostoma fusiforme Kottelat, 1998) được người dân địa phương ưa chuộng. Theo ước tính, cá Xanh đang chịu áp lực khai thác lớn từ cộng đồng dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, làm ảnh hưởng đến nguồn lợi tự nhiên. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu chi tiết về đặc điểm sinh học, sinh trưởng, dinh dưỡng và sinh sản của loài cá này tại khu vực.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các đặc điểm sinh học cơ bản của cá Xanh về hình thái, sinh trưởng, dinh dưỡng, đặc tính sinh sản và đánh giá khả năng sinh sản nhân tạo. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2018, tại 10 thủy vực khác nhau thuộc vùng Đakrông – Hướng Hóa. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cơ sở khoa học phục vụ bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá Xanh mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc khai thác hợp lý, hướng tới phát triển bền vững nghề cá địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh học thủy sản, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng cá: Áp dụng phương trình Beverton-Holt (1956) để mô hình hóa mối tương quan giữa chiều dài và khối lượng cá, cùng với phương trình Von Bertalanffy (1954) để mô tả tốc độ sinh trưởng chiều dài và khối lượng theo tuổi.
• Khái niệm về cấu trúc tuổi và sinh trưởng: Xác định nhóm tuổi cá dựa trên phân tích vòng tuổi trên vẩy cá, từ đó đánh giá tốc độ tăng trưởng và cấu trúc quần thể.
• Đặc tính dinh dưỡng và sinh sản: Sử dụng thang đánh giá độ no dạ dày theo Lebedep (1954) để đo cường độ bắt mồi, hệ số béo theo Fulton (1902) và Clark (1928) để đánh giá mức độ đồng hóa thức ăn, cùng với phân tích tổ chức học tuyến sinh dục để xác định các giai đoạn chín muồi sinh dục và sức sinh sản.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập mẫu cá Xanh trực tiếp từ 10 thủy vực vùng Đakrông – Hướng Hóa, với tổng số 352 cá thể được phân tích. Ngoài ra, thu thập thông tin khai thác qua phỏng vấn trực tiếp ngư dân và tham vấn cộng đồng.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu cá được thu bằng nhiều phương pháp đánh bắt khác nhau, đảm bảo cá còn tươi, hình thái nguyên vẹn để phân tích hình thái, sinh trưởng, dinh dưỡng và sinh sản.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp đo chiều dài, cân khối lượng, phân tích vẩy để xác định tuổi cá, áp dụng các phương trình toán học thực nghiệm để tính toán các thông số sinh trưởng. Đánh giá thành phần thức ăn qua phân tích ống tiêu hóa dưới kính hiển vi, xác định độ no và hệ số béo. Tổ chức học tuyến sinh dục được thực hiện bằng phương pháp nhuộm màu kép và đọc tiêu bản.
• Timeline nghiên cứu: Thực địa kéo dài 6 tháng (6-11/2018), phân tích phòng thí nghiệm song song và tổng hợp kết quả trong năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và cấu trúc tuổi: Cá Xanh có vây lưng D=III,9; vây ngực P=2,I,15; vây bụng V=2,I,9; vây hậu môn A=IV,19; vẩy đường bên 46-47; vây đuôi 24. Cấu trúc tuổi gồm 4 nhóm tuổi từ 0+ đến 3+, trong đó nhóm tuổi 0+ chiếm 39,21%, nhóm 1+ chiếm 31,82%, nhóm 2+ chiếm 20,45%, nhóm 3+ chiếm 8,52%. Chiều dài trung bình nhóm tuổi 0+ là 105,1 mm, nhóm 3+ là 239,9 mm.

2. Tương quan chiều dài – khối lượng: Phương trình tương quan được xác định là $W = 10^{-8} \times L^{2.7211}$, với chiều dài dao động từ 67 đến 257 mm, khối lượng từ 4 đến 202 g. Cá đực nhóm tuổi 0+ và 1+ có kích thước lớn hơn cá cái, ngược lại ở nhóm tuổi 2+ cá cái lớn hơn.

3. Tốc độ tăng trưởng: Phương trình Von Bertalanffy mô tả chiều dài và khối lượng cá là: $$ L_t = 280.7 \left[1 - e^{-0.4717(t + 0.9767)}\right] $$ $$ W_t = 502.4 \left[1 - e^{-0.1091(t + 0.2699)}\right]^{2.7211} $$ Tốc độ tăng trưởng chiều dài năm đầu đạt trung bình 171,5 mm, năm thứ hai tăng thêm 30,6 mm (15,2%), năm thứ ba tăng thêm 43,3 mm (18%).

4. Đặc tính dinh dưỡng: Thức ăn chủ yếu là tảo (chiếm 93,65%), trong đó tảo silic chiếm 55,56%, tảo lục 33,33%, tảo lam 6,35%. Cường độ bắt mồi trung bình, với 75,85% cá có độ no bậc 1 và 2. Hệ số béo theo Fulton và Clark cho thấy nhóm tuổi 0+ có hệ số béo cao nhất, cá cái có hệ số béo lớn hơn cá đực trong cùng nhóm tuổi.

5. Đặc tính sinh sản: Tuyến sinh dục phát triển qua 4 giai đoạn, tỷ lệ đực – cái cân bằng. Thời gian sinh sản tập trung vào các tháng mùa mưa, sức sinh sản tuyệt đối và tương đối được xác định qua đếm trứng ở giai đoạn chín muồi sinh dục IV.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cá Xanh vùng Đakrông – Hướng Hóa có cấu trúc tuổi đơn giản với tỷ lệ cá non chiếm đa số, phản ánh áp lực khai thác cao và khả năng tái tạo quần thể còn hạn chế. Tốc độ tăng trưởng chiều dài nhanh hơn khối lượng, phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của loài cá nước ngọt vùng núi. Thành phần thức ăn chủ yếu là tảo, đặc biệt tảo silic và tảo lục, cho thấy cá Xanh có vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn thủy sinh địa phương.

So sánh với các nghiên cứu về cá nước ngọt khác tại miền Trung Việt Nam, đặc điểm sinh trưởng và dinh dưỡng của cá Xanh tương đồng với các loài Cyprinidae khác, tuy nhiên áp lực khai thác và biến đổi môi trường có thể ảnh hưởng đến quần thể. Việc đánh giá sức sinh sản và thời gian sinh sản cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển kỹ thuật sinh sản nhân tạo, góp phần bảo tồn nguồn lợi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ thành phần tuổi, đồ thị tương quan chiều dài – khối lượng, biểu đồ độ no và độ mỡ theo tháng, giúp minh họa rõ nét các đặc điểm sinh học và biến động theo mùa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện quản lý khai thác hợp lý: Áp dụng các quy định về kích thước tối thiểu khai thác cá Xanh nhằm bảo vệ nhóm cá trưởng thành, tăng tỷ lệ cá sinh sản. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, ngành thủy sản; thời gian: trong vòng 1 năm.

2. Phát triển kỹ thuật sinh sản nhân tạo: Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh sản nhân tạo cá Xanh để chủ động nguồn giống phục vụ nuôi trồng và tái tạo nguồn lợi. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học; thời gian: 2-3 năm.

3. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, tập huấn cho ngư dân về bảo vệ nguồn lợi cá, khai thác bền vững và sử dụng ngư cụ thân thiện môi trường. Chủ thể: chính quyền địa phương, tổ chức phi chính phủ; thời gian: liên tục hàng năm.

4. Xây dựng khu bảo tồn nguồn lợi cá: Thiết lập các khu vực bảo tồn sinh thái thủy sinh tại các thủy vực trọng điểm để bảo vệ môi trường sống và nguồn giống tự nhiên. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, UBND tỉnh; thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý nguồn lợi thủy sản: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách khai thác và bảo vệ nguồn lợi cá Xanh, đảm bảo phát triển bền vững.

2. Ngư dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về đặc điểm sinh học và khai thác hợp lý, từ đó điều chỉnh phương thức đánh bắt, bảo vệ nguồn lợi lâu dài.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy sản: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu sinh học và mô hình sinh trưởng để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản: Áp dụng kỹ thuật sinh sản nhân tạo và kiến thức dinh dưỡng để phát triển mô hình nuôi cá Xanh thương phẩm, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Cá Xanh có đặc điểm sinh trưởng như thế nào?
   Cá Xanh có tốc độ tăng trưởng chiều dài nhanh, đạt trung bình 171,5 mm năm đầu, với chiều dài tối đa khoảng 280,7 mm. Tốc độ tăng trưởng giảm dần qua các năm tiếp theo, phù hợp với mô hình Von Bertalanffy.

2. Thức ăn chính của cá Xanh là gì?
   Thức ăn chủ yếu là tảo, đặc biệt tảo silic chiếm 55,56% và tảo lục 33,33%, phản ánh vai trò của cá trong hệ sinh thái thủy sinh và chuỗi thức ăn địa phương.

3. Tại sao cần quản lý khai thác cá Xanh?
   Do tỷ lệ cá non chiếm đa số và áp lực khai thác cao, việc quản lý giúp bảo vệ nhóm cá trưởng thành, duy trì khả năng sinh sản và tái tạo quần thể, tránh suy giảm nguồn lợi.

4. Khả năng sinh sản nhân tạo của cá Xanh ra sao?
   Nghiên cứu đã xác định các giai đoạn chín muồi sinh dục và sức sinh sản tương đối, tạo cơ sở khoa học để phát triển kỹ thuật sinh sản nhân tạo, giúp chủ động nguồn giống phục vụ nuôi trồng.

5. Làm thế nào để nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ cá Xanh?
   Thông qua các chương trình tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật khai thác bền vững và sử dụng ngư cụ thân thiện, đồng thời xây dựng mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ nguồn lợi, giúp duy trì nguồn cá lâu dài.

Kết luận

• Cá Xanh vùng Đakrông – Hướng Hóa có cấu trúc tuổi gồm 4 nhóm, với nhóm tuổi non chiếm tỷ lệ cao, phản ánh áp lực khai thác lớn.
• Tốc độ tăng trưởng chiều dài nhanh, đạt chiều dài tối đa khoảng 280,7 mm, phù hợp với mô hình Von Bertalanffy.
• Thức ăn chủ yếu là tảo silic và tảo lục, cường độ bắt mồi trung bình đến cao, hệ số béo cao nhất ở nhóm tuổi 0+.
• Đặc tính sinh sản được xác định rõ qua các giai đoạn chín muồi sinh dục, cung cấp cơ sở cho phát triển sinh sản nhân tạo.
• Đề xuất các giải pháp quản lý khai thác, phát triển sinh sản nhân tạo, tuyên truyền cộng đồng và xây dựng khu bảo tồn nhằm bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi cá Xanh.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp quản lý và kỹ thuật sinh sản nhân tạo trong vòng 1-3 năm, đồng thời mở rộng nghiên cứu về tác động môi trường và biến đổi khí hậu đến quần thể cá Xanh. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương cùng phối hợp thực hiện để bảo vệ nguồn lợi quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁ Ở VIỆT NAM Việt Nam có bờ biển rất dài, khoảng 3.260 km, với hệ thống sông ngòi dày đặc, nhiều ao hồ, đầm phá., nên có tiềm năng lớn về nguồn lợi thuỷ sản. Các công trình nghiên cứu về cá ở nước ta bắt đầu muộn hơn so với các nước tiên tiến, nhưng cũng đạt được những thành tựu đáng kể. Công trình đầu tiên nghiên cứu về cá nước ngọt ở Việt Nam là của H.

Sauvage (1881), công bố trong tác phẩm “Nghiên cứu về khu hệ cá Á Châu và mô tả một số loài mới ở Đông Dương”. Trong báo cáo của mình, ông đã thống kê được 139 loài cá chung cho toàn Đông Dương và mô tả 2 loài mới ở miền Bắc Việt Nam. Đến năm 1884, ông thu thập và công bố thêm 10 loài cá nước ngọt ở Hà Nội, trong đó có 7 loài mới [7], [8]. Trong thời gian này nhiều công trình nghiên cứu khác về cá nước ngọt ở Việt Nam cũng được công bố nhưng chủ yếu là của các tác giả người nước ngoài, tiêu biểu là: L.

Vaillant (1891) đã thu thập ở Lai Châu được 6 loài cá và mô tả 4 loài mới. Năm 1904, ông thu thập ở sông Kỳ Cùng được 5 loài, trong đó có 1 loài mới. Năm 1907, kết quả phân tích mẫu cá thu thập ở Hà Nội của Đoàn thường trực Khoa học Đông Dương đã công bố 29 loài và mô tả 2 loài mới và đến năm 1934 công bố thêm 33 loài mới [56]. Chevey đã có công trình nghiên cứu cá ở các sông suối miền Bắc Việt Nam và phát hiện ra sự có mặt của cá Chình nhật (Anguilla japonica) ở sông Hồng.

Đặc biệt là vào năm 1937, P. Lemasson đã công bố công trình nghiên cứu tổng hợp cá nước ngọt miền Bắc Việt Nam : “Góp phần nghiên cứu về các loài cá nước ngọt ở miền Bắc Việt Nam”. Công trình này giới thiệu 98 loài cá nước ngọt miền Bắc Việt Nam thuộc 17 họ và được xem là công trình tổng hợp đầy đủ nhất lúc bấy giờ [58]. Nhiều tác giả nước ngoài khác như J.

Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), việc nghiên cứu cá bị gián đoạn. Khi hòa bình lập lại, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng (1955 – 1975), việc nghiên cứu cá được tiếp tục do chính các nhà khoa học Việt Nam tiến hành [2]. Trong giai đoạn 1955 – 1975, công tác điều tra cơ bản sinh vật nước ngọt nội địa nói chung, cá nói riêng ở miền Bắc Việt Nam do các cơ quan: Trạm nghiên cứu thủy sản nước ngọt Đình Bảng thuộc tổng cục Thủy sản (nay là Bộ NN và PTNN), Khoa Sinh học Trường Đại học KHTN – Đại học Quốc gia Hà Nội và Khoa Nuôi Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 trồng Thủy sản Trường Đại học Thủy sản thực hiện. Đáng chú ý là các công trình nghiên cứu của các tác giả như: Mai đình Yên (1960, 1962, 1964, 1966, 1969)[57],[58]; Hoàng Đức Đạt (1964) chủ yếu nghiên cứu về khu hệ và một số đặc điểm sinh học của các loài cá miền Bắc [6].

Trong thời kỳ này, ở miền Nam cũng có một số công trình do cán bộ khoa học Việt Nam và người nước ngoài thực hiện như: Trần Ngọc Lợi và Nguyễn Cháu (1964); Fourmanvir (1965); M. Cũng trong thời kỳ này, cùng với các nghiên cứu về khu hệ, các công trình nghiên cứu về sinh học, sinh thái học cũng được chú ý nhiều hơn. Tiêu biểu có các tác giả: Đào Văn Tiến, Mai Đình Yên (1960): Sinh học và giá trị kinh tế cá Mòi sông Hồng; Nguyễn Dương (1963): Sinh học cá Ngạnh sông Lô; Mai Đình Yên (1964): Đặc điểm sinh học các loài cá sông Hồng; Mai Đình Yên (1966): Đặc điểm sinh học một số loài cá ruộng ở đồng bằng miền Bắc Việt Nam [2], [7] và [57]. Công tác điều tra nguồn lợi về nghề cá thời kỳ này cũng được tiến hành ở một số thủy vực: Trần Công Tam (1959): Nguồn lợi thủy sinh vật chủ yếu của sông Hồng; Mai Đình Yên (1963): Ý nghĩa kinh tế ngư giới sông Hồng; Nguyễn Văn Hảo (1964): Nguồn lợi cá hồ Ba Bể; Nguyễn Anh Tạo (1964): Nguồn lợi thủy sản của sông Lạch Trường và sông Mã [7], [56].

Từ 1975 đến nay, công tác điều tra nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi cả nước do Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản (NCNTTS) I Bắc Ninh, Viện NCNTTS II thành phố Hồ Chí Minh, Viện NCNTTS III Nha Trang thuộc Bộ Thuỷ sản tổ chức thực hiện. Ngoài ra còn có sự tham gia của các nhà khoa học thuộc các trường đại học như: Đại học Nha Trang, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ, Trường Đại học sư phạm I Hà Nội, Đại học Tổng hợp Huế, Đại học Vinh Nghệ An,. Các công trình nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các tỉnh phía Nam, các kết quả tiêu biểu gồm: Nguyễn Hữu Dực (1982): Thành phần loài cá sông Hương, đã thống kê 58 loài; Mai Đình Yên, Nguyễn Hữu Dực (1991): Thành phần loài cá sông Thu Bồn (85 loài), sông Trà Khúc (47 loài), sông Vệ (34 loài), sông Côn (43 loài), sông Ba (48 loài), sông Cái (25 loài) [59]; Mai Đình Yên, Nguyễn Văn Trọng, Nguyễn Văn Thiện, Lê Hoàng Yến, Hứa Bạch Loan (1992): Thành phần loài cá sông: sông Tiền, sông Hậu, sông Vàm Cỏ, sông Sài Gòn và sông Đồng Nai (255 loài) [60]. Hai công trình mang tính tổng hợp những kết quả nghiên cứu của các thời kỳ trước được công bố là: “Định loại cá nước ngọt ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam” của Mai Đình Yên (1978) đã lập danh mục, mô tả chi tiết, lập khóa định loại, đặc điểm phân bố và ý nghĩa kinh tế của 201 loài cá nước ngọt ở miền Bắc nước ta [56] và Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 “Định loại các loài cá nước ngọt Nam Bộ” do Mai Đình Yên cùng các cộng sự Nguyễn Văn Trọng, Nguyễn Văn Thiện, Lê Hoàng Yến và Hứa Bạch Loan (1992) gồm 255 loài cá ở Nam Bộ Việt Nam [60].

Những kết quả nghiên cứu về đặc tính sinh học của cá phải kể đến các công trình của các tác giả: Võ Văn Phú và Đặng Thị Diệu Tâm (1978): Đặc tính sinh học của một số loài cá có giá trị kinh tế ở đầm phá Thừa Thiên Huế [25]; Nguyễn Duy Hoan (1979): Đặc điểm sinh học của cá Quả (Ophiocephalus striatus); Hoàng Đức Đạt, Võ Văn Phú (1980): Dẫn liệu về đặc tính sinh học của cá Dìa (Siganus guttatus) ở đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế; Võ Văn Phú (1991): Dẫn liệu về đặc tính sinh học của một số loài cá kinh tế ở vùng đầm phá, tỉnh thừa Thiên Huế [27]; Võ Văn Phú (1991): Góp phần tìm hiểu đặc tính sinh học của cá Mòi Cờ chấm (Konosirus punctatus) ở vùng đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [28];Võ Văn Phú (1994): Dẫn liệu về đặc tính sinh học của cá Căng bốn sọc (Pelates quadrilineatus) ở vùng đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [29]; Võ Văn Phú (1995): Khu hệ cá và đặc điểm sinh học của 10 loài cá kinh tế ở hệ đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [30]; Võ Văn Phú, Đặng Thị Thu Hiền, Phan Văn Cư (1996): Đặc điểm sinh học của cá Móm gai dài (Gerres filamentosus Cuvier) ở hệ đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế [2]; Lê Như Xuân và Nguyễn Trọng Nhơ (1999): Sinh học sinh sản và kỹ thuật sản xuất giống cá Sặc Rằn (Trichogaster pertoralis Regan); Võ Văn Phú và Hồ Thị Hồng (2001): Đặc tính sinh sản của cá Dầy (Cyprinus centralus) [31]; Lê Văn Dân, Nguyễn Tường Anh và Võ Văn Phú (2007): Tác dụng của 17α – Hydroxy – 20β – Dihydroprogesteron (17,20p) lên sự chín và rụng trứng in vivo của cá Trôi Ấn Độ (Labeo rohita)[4]. Nguyễn Phi Nam, Lê Đức Ngoan, Lê Văn Dân (2007): Kết quả bước đầu nghiên cứu sinh sản nhân tạo cá Dầy (Cyprinus centralus) [21]. Các nghiên cứu của Võ Văn Phú và Huỳnh Quang Huy (2007): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Diếc (Carassius auratus) ở thủy vực Thừa thiên Huế; Dương Thị Nga(2008): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Nâu - Scatophagus argus Linnaeus, ở đầm phá Thừa Thiên Huế; Biện Văn Quyền (2008): Nghiên cứu đặc điểm sinh học và tình hình khai thác loài cá Ong Căng (Terapon jarbua Forsskal, 1775) ở đầm phá và vùng ven biển tỉnh Thừa Thiên Huế; Phan Thị Hạnh Nguyên (2009): Nghiên cứu đặc điểm sinh học và tình hình khai thác cá Đối Lá (Mugil kelaartii Günther, 1861) ở đầm phá Thừa Thiên Huế [23]; Nguyễn Ngọc Thôi (2009): Nghiên cứu đặc tính sinh học của cá Dìa Tro (Siganus fuscescen Houttuyn, 1782) ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế; Võ Thị Bảo Ý (2009): Nghiên cứu đặc điểm sinh học loài cá Đối nhọn (Mugil strongylocephalus Richardson, 1846) ở đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế [55]; Lê Thị Hoàn (2010): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Chỉ Vàng - Selaroides leptolepis (Cuvier, 1833) ở vùng biển Thừa Thiên Huế [10]; Lê Văn Dân (2010): Đặc tính sinh sản, kích thích chín và rụng trứng bằng SteroidC21 trên cá Trắm Cỏ và cá Trôi Ấn Độ; Nguyễn Thị Phi Loan, Võ Văn Phú, Vũ Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Trung Tạng (2010): Đặc tính sinh trưởng của cá Tráp vây vàng (Acanthopagrus latus) tại đầm Ô Loan, tỉnh Phú Yên [16]. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁ Ở QUẢNG TRỊ Có một số công trình nghiên cứu cá ở Quảng Trị được công bố như: Võ Văn Phú (2005): Khảo sát đa dạng sinh học về thành phần loài động thực vật bậc cao ở khu bảo tồn thiên nhiên Đakrong – tỉnh Quảng Trị nhằm đề xuất giải pháp phục vụ phát triển bền vững; Hoàng Ngọc Tú (2005): Nghiên cứu khu hệ cá khu bảo tồn thiên nhiên Đakrong, tỉnh Quảng trị; Võ Văn Phú, Lê Văn Quảng, Dương Tuấn Hiệp (2011): Dẫn liệu bước đầu về thành phần loài cá rạn san hô ven bờ đảo Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị; Phạm Văn Hòa (2013): nghiên cứu ương cá chình con từ cỡ 1000 con/kg lên chình Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 giống 20-50 con/kg tại Quảng Trị; Trần Văn Hướng (2015): Nghiên cứu thành phần loài, đặc điểm phân bố và nguồn lợi Hải Miên ở vùng biển ven đảo tại đảo Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị;.

Đặng Đỗ Hùng Việt, Nguyễn Thị Thu, Đinh Văn Nhân đã nghiên cứu nguồn giống cá khu vực Đảo Cồn Cỏ tỉnh Quảng Trị.