Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật cắt khối tá tụy điều trị u quanh bóng vater tại cần thơ

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật cắt khối tá tụy điều, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lưu Điền
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Năng
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Ngoại Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Phẫu Thuật Cắt Khối Tụy Điều Trị U Quanh Bóng Vater Tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. SƠ LƯỢC ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU KHỐI TÁ TỤY
• 2.1.1. Giải phẫu tá tràng
• 2.1.2. Giải phẫu tụy
• 2.1.3. Bóng Vater
• 2.1.4. Mạch máu nuôi dưỡng khối tá tụy
• 2.1.5. Tĩnh mạch
• 2.1.6. Bạch huyết của tụy
• 2.2. KHÁI QUÁT VỀ U QUANH BÓNG VATER
• 2.2.1. Yếu tố thuận lợi
• 2.2.2. Triệu chứng lâm sàng
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng
• 3.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng
• 3.2.3. Kết quả điều trị
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. KẾT LUẬN
• 6. KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu U Quanh Bóng Vater Tại Cần Thơ

Nghiên cứu về u quanh bóng Vater còn hạn chế, gây khó khăn trong việc đánh giá tỷ lệ mắc bệnh tại Việt Nam. U quanh bóng Vater bao gồm bốn loại tổn thương chính: u đầu tụy, u bóng Vater, u đoạn cuối ống mật chủ và u tá tràng. Bệnh thường tăng theo độ tuổi và phổ biến hơn ở nam giới. Ung thư bóng Vater là một bệnh hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2% trong tất cả các loại ung thư đường tiêu hóa và khoảng 7% - 9% trong các loại ung thư quanh bóng Vater, đứng thứ hai sau ung thư đầu tụy. Do liên quan chặt chẽ về mặt giải phẫu với đường mật chính ngoài gan, bệnh thường có biểu hiện lâm sàng sớm hơn, tạo điều kiện cho phẫu thuật triệt căn. Tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật thấp và tỷ lệ sống 5 năm sau phẫu thuật dao động từ 33% - 68%.

1.1. Đặc Điểm Dịch Tễ Học U Quanh Bóng Vater

Tỷ lệ mắc u quanh bóng Vater có sự khác biệt giữa các quốc gia và chủng tộc. Tại Mỹ, tỷ lệ mắc ung thư tụy là 11 trường hợp trên 100.000 dân. Nghiên cứu cho thấy người da đen có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người da trắng. Thuốc lá đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ung thư tụy, với người nghiện thuốc lá nặng có nguy cơ cao hơn gấp 5 lần so với người bình thường. Chế độ ăn uống nhiều thịt mỡ cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ mắc ung thư tụy cao hơn gấp 2 lần.

1.2. Giải Phẫu Bệnh Lý U Bóng Vater Tổng Quan

Bóng Vater là nơi phình ra tại chỗ hợp lưu của ống mật chủ và ống tụy chính. Theo Michels, bóng Vater được chia thành 3 loại dựa trên vị trí đổ vào tá tràng của ống tụy chính và ống mật chủ. Ung thư bóng Vater thường biểu hiện lâm sàng sớm hơn do vị trí giải phẫu liên quan đến đoạn xa của ống mật chủ và ống tụy chính. Điều này tạo điều kiện cho việc chẩn đoán và điều trị sớm, cải thiện tiên lượng sống còn cho bệnh nhân. Sinh thiết u bóng Vater là phương pháp quan trọng để xác định chẩn đoán.

II. Thách Thức Chẩn Đoán và Điều Trị U Quanh Bóng Vater

Mặc dù phẫu thuật cắt khối tá tụy (phẫu thuật Whipple) là phương pháp điều trị tối ưu cho u quanh bóng Vater, đây vẫn là một phẫu thuật phức tạp với nhiều kỹ thuật tái lập lưu thông khác nhau. Phẫu thuật này tiềm ẩn nhiều tai biến, biến chứng và tỷ lệ tử vong khá cao. Tuy nhiên, nhờ sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, sự phát triển của gây mê hồi sức và kinh nghiệm của phẫu thuật viên, phẫu thuật cắt khối tá tụy đã có nhiều cải tiến kỹ thuật, giảm đáng kể tỷ lệ tử vong. Cải thiện thời gian sống thêm sau phẫu thuật là vấn đề rất được quan tâm, phụ thuộc vào kỹ thuật và đặc điểm bệnh lý u quanh bóng Vater.

2.1. Biến Chứng Sau Phẫu Thuật Cắt Khối Tá Tụy

Phẫu thuật cắt khối tá tụy có thể gây ra nhiều biến chứng, bao gồm rò tụy, nhiễm trùng, chảy máu, chậm tiêu, và suy dinh dưỡng. Tỷ lệ biến chứng có thể dao động tùy thuộc vào kinh nghiệm của phẫu thuật viên và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Bảng phân độ biến chứng sau phẫu thuật của Clavien-Dindo (2004) được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của các biến chứng. Việc quản lý biến chứng hiệu quả là yếu tố quan trọng để cải thiện kết quả điều trị.

2.2. Tỷ Lệ Tử Vong Sau Phẫu Thuật Whipple Thực Trạng

Tỷ lệ tử vong sau phẫu thuật cắt khối tá tụy đã giảm đáng kể nhờ những tiến bộ trong kỹ thuật phẫu thuật và chăm sóc hậu phẫu. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn còn giao động tùy thuộc vào trung tâm phẫu thuật và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ tử vong sau phẫu thuật chiếm khoảng 10% - 12%. Tại các trung tâm phẫu thuật có kinh nghiệm, tỷ lệ tử vong có thể thấp hơn, ví dụ như nghiên cứu của Michele L. DeOliveira với tỷ lệ tử vong 2,6%.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng U Bóng Vater

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh lý u quanh bóng Vater tại Cần Thơ từ tháng 01 năm 2018 đến tháng 06 năm 2019. Mục tiêu là đánh giá kết quả sớm của phẫu thuật cắt khối tá tụy trong điều trị bệnh lý này. Nghiên cứu bao gồm việc thu thập và phân tích dữ liệu về tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm, hình ảnh học và kết quả phẫu thuật của bệnh nhân. Các phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận.

3.1. Đối Tượng Nghiên Cứu và Tiêu Chí Lựa Chọn

Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân được chẩn đoán u quanh bóng Vater và được phẫu thuật cắt khối tá tụy tại các bệnh viện ở Cần Thơ trong khoảng thời gian từ tháng 01 năm 2018 đến tháng 06 năm 2019. Tiêu chí lựa chọn bao gồm bệnh nhân có chẩn đoán xác định bằng giải phẫu bệnh, có đầy đủ hồ sơ bệnh án và đồng ý tham gia nghiên cứu. Bệnh nhân có bệnh lý nặng kèm theo hoặc không đủ điều kiện sức khỏe để phẫu thuật sẽ bị loại khỏi nghiên cứu.

3.2. Phương Pháp Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân, bao gồm thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm máu, kết quả chẩn đoán hình ảnh (CT scan, MRI, siêu âm nội soi), thông tin về phẫu thuật và kết quả giải phẫu bệnh. Dữ liệu được nhập vào phần mềm thống kê và được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và thống kê suy luận. Các biến số được phân tích bao gồm tuổi, giới tính, tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm, loại u, giai đoạn bệnh, biến chứng sau phẫu thuật và thời gian sống thêm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng U Bóng Vater

Nghiên cứu cho thấy vàng da tắc mật là triệu chứng phổ biến nhất ở bệnh nhân u quanh bóng Vater, chiếm tỷ lệ 60-80%. Các triệu chứng khác bao gồm đau bụng, sụt cân, chán ăn và buồn nôn. Kết quả xét nghiệm máu thường cho thấy tăng bilirubin và các marker ung thư như CA 19-9. Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và kích thước của u, cũng như đánh giá sự xâm lấn của u vào các cấu trúc xung quanh. Chụp CT u bóng Vater và MRI u bóng Vater là các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường được sử dụng.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Theo Giới Tính và Tuổi Tác

Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ mắc u quanh bóng Vater cao hơn ở nam giới so với nữ giới. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi, với độ tuổi trung bình từ 60-70 tuổi. Bảng 3.1 và Bảng 3.2 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về tỷ lệ mắc bệnh theo giới tính và tuổi tác. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về dịch tễ học của ung thư bóng Vater.

4.2. Triệu Chứng Cơ Năng và Thực Thể Thường Gặp

Triệu chứng cơ năng thường gặp nhất là vàng da, tiếp theo là đau bụng, sụt cân và chán ăn. Triệu chứng thực thể có thể bao gồm gan to, túi mật căng to và dấu hiệu Courvoisier-Terrier (túi mật căng to không đau). Bảng 3.5 và Bảng 3.6 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về tỷ lệ các triệu chứng cơ năng và thực thể. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này có thể giúp chẩn đoán và điều trị bệnh kịp thời.

V. Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Cắt Khối Tụy Điều Trị U Vater

Nghiên cứu đánh giá kết quả sớm của phẫu thuật cắt khối tá tụy trong điều trị u quanh bóng Vater tại Cần Thơ. Kết quả cho thấy phẫu thuật có thể cải thiện đáng kể thời gian sống thêm cho bệnh nhân, tuy nhiên, vẫn còn một số biến chứng và tỷ lệ tử vong nhất định. Việc cải thiện kỹ thuật phẫu thuật, chăm sóc hậu phẫu và quản lý biến chứng là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả điều trị. Đánh giá kết quả phẫu thuật Whipple là một phần quan trọng của nghiên cứu.

5.1. Biến Chứng và Tai Biến Trong Quá Trình Phẫu Thuật

Nghiên cứu ghi nhận một số biến chứng và tai biến trong quá trình phẫu thuật, bao gồm chảy máu, tổn thương các cấu trúc xung quanh và rò tụy. Biểu đồ 3.7 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về tỷ lệ các tai biến trong mổ. Việc phòng ngừa và xử trí kịp thời các biến chứng và tai biến này là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.2. Thời Gian Nằm Viện và Tỷ Lệ Tử Vong Sau Phẫu Thuật

Thời gian nằm viện trung bình sau phẫu thuật là khoảng 2-3 tuần. Tỷ lệ tử vong sau phẫu thuật trong nghiên cứu là [cần điền thông tin từ tài liệu gốc]. Biểu đồ 3.9 và Biểu đồ 3.11 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về tỷ lệ tử vong và thời gian nằm viện. Việc giảm thời gian nằm viện và tỷ lệ tử vong là mục tiêu quan trọng trong điều trị u quanh bóng Vater.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về U Quanh Bóng Vater

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm lâm sàng và kết quả sớm của phẫu thuật cắt khối tá tụy trong điều trị u quanh bóng Vater tại Cần Thơ. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt nhất cho bệnh nhân. Cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và dài hạn hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài của phẫu thuật và các phương pháp điều trị khác. Nghiên cứu khoa học về ung bướu học là rất quan trọng.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Đề Xuất

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm cỡ mẫu nhỏ và thời gian theo dõi ngắn. Cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và dài hạn hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài của phẫu thuật và các phương pháp điều trị khác. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu so sánh hiệu quả của các kỹ thuật phẫu thuật khác nhau và các phương pháp điều trị bổ trợ như hóa trị và xạ trị. Hóa trị u bóng Vater và xạ trị u bóng Vater cần được nghiên cứu thêm.

6.2. Tương Lai Của Điều Trị U Quanh Bóng Vater

Trong tương lai, điều trị u quanh bóng Vater có thể sẽ tập trung vào các phương pháp điều trị cá nhân hóa, dựa trên đặc điểm di truyền và phân tử của từng bệnh nhân. Các phương pháp điều trị mới như liệu pháp miễn dịch và liệu pháp nhắm trúng đích có thể mang lại hy vọng cho bệnh nhân ung thư bóng Vater. Phác đồ điều trị u bóng Vater cần được cập nhật thường xuyên dựa trên các tiến bộ khoa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 SƠ LƯỢC ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU KHỐI TÁ TỤY 1.1 Giải phẫu tá tràng + Hình thể ngoài Tá tràng bắt đầu từ môn vị đến góc Treitz, tá tràng dài 25- 30 cm, đường kính 3 - 4 cm. Phần đầu phình to thành hành tá tràng, phần xuống hẹp ở giữa nơi có nhú tá lớn, phần ngang cũng hẹp ở chỗ bó mạch mạc treo tràng trên đi qua, tá tràng nằm sát thành bụng sau và các mạch máu trước cột sống, thường có hình giống chữ C ôm lấy đầu tụy và chia làm 4 phần [16],[52]. - Phần trên (D1): Bắt đầu từ môn vị, 2/3 đầu phình to thành hành tá tràng, phần trên nằm ngang hơi chếch lên trên ra sau và sang phải ngang mức đốt sống thắt lưng I. - Phần xuống (D2): Chạy thẳng xuống dọc bờ phải đốt sống thắt lưng I đến đốt sống thắt lưng III trước thận phải, giữa phần trên và phần xuống là góc tá tràng trên.

Tá tràng D2 là một trong những đoạn rất khó khăn để tiếp cận trong quá trình phẫu thuật vùng tá đầu tụy vì sự cố định của tá tràng với đầu tụy, hệ thống mạch máu nuôi dưỡng cho tá tràng và đầu tụy. - Phần ngang (D3): Vắt ngang đốt sống thắt lưng, ngang mức sụn gian đốt sống thắt lưng III và IV, từ phải sang trái, đè lên động mạch chủ bụng và tĩnh mạch chủ dưới, phía trước có động mạch mạc treo tràng trên. - Phần lên (D4): Chạy lên trên hơi chếch sang trái để tới góc Treitz nằm bên trái cột sống, cạnh ĐM chủ. Các phần này cùng với đầu tụy dính vào thành bụng sau bởi mạc dính tá tụy.

Mạc dính tá tụy được biết đến là mạc dính Treitz, thủ thuật Kocher chính là kỹ thuật phẫu tích mạc dính Treitz để tách mặt sau tá tràng và đầu tụy ra khỏi thành bụng sau. Riêng góc Treitz dính vào thành bụng sau bởi cơ treo tá tràng đi từ trụ phải cơ hoành đến góc Treitz.1: Những thay đổi vị trí bám của dây chằng Treitz.2 Giải phẫu tụy Tuỵ là một cơ quan mềm, hình thon dài, dẹt nằm vắt ngang cột sống thắt lưng, chếch lên trên sang trái ở phía sau phúc mạc, bên phải của tuỵ là tá tràng, bên trái là lách, kích thước thay đổi, dài 12 - 20 cm, cao 6 cm và dày 3 cm, ở người trưởng thành tuỵ nặng khoảng 70 – 100 gam [52]. Tuỵ được bao phủ bởi một lớp mô liên kết tốt nhưng không có bao tuỵ thật sự và được chia thành 4 phần [16], [52]. - Vùng đầu tụy: Đầu tuỵ dẹt, gần như hình vuông, tá tràng vây quanh và được bọc chung trong hai lá mạc treo tá tụy còn gọi là mạc dính tá tụy, phần dưới của đầu tụy tách ra một mỏm gọi là mỏm móc, giữa đầu và thân tụy có khuyết tụy, sau khuyết tụy là động mạch chủ bụng và tĩnh mạch cửa, trên khuyết tụy có động mạch thân tạng, dưới khuyết tụy có động mạch mạc treo tràng trên [28].

- Eo tụy: Eo tụy là phần thắt lại từ phía đầu tuỵ và hướng về bên trái nối đầu tuỵ với thân tuỵ, chiều dài khoảng 1,5 - 2 cm và rộng từ 3, 0 - 4,0 cm [28]. - Thân tụy: Thân tuỵ bắt đầu từ khuyết tụy chạy về phía bên trái, nằm trước động TM lách và ĐM chủ bụng. Thân tụy có hai chiều cong: lõm ra trước 5 ôm cột sống, lõm ra sau ôm dạ dày, có ba mặt và ba bờ [28]. - Đuôi tuỵ: Ranh giới giữa thân tuỵ và đuôi tuỵ thì không phân biệt được rõ ràng, đuôi tuỵ như một lưỡi tiếp nối theo thân tuỵ, đuôi tụy hướng vào rốn lách trong 50% trường hợp [28].

ĐM Chủ bụng cổ Đuôi Đầu Thân Mỏm mốc tụy ĐM và TM Mạc treo tràng trên Hình 1.2: Giải phẫu tụy. Nguồn: Skandalakis (2004) [52] + Hệ thống ống tuyến của tụy - Ống tụy chính: Ống tụy chính chạy từ đuôi tuỵ qua thân tuỵ theo trục của tuỵ, bắt chéo qua cột sống ngang mức đốt sống ngực số 12 và đốt sống thắt lưng số 2. Ông tụy chính dài khoảng 18 - 30 cm, lớn nhất ở đầu tụy (3 - 4 mm) và nhỏ dần về phía đuôi tụy. Ông tụy có đường kính 2 - 3 mm ở thân và 1 - 2 mm ở đuôi tụy [28], [52].

-Ống tụy phụ: Tách ra từ ống tuỵ chính, đi chếch lên trên đến nhú tá bé ở phần xuống tá tràng D2. Mối liên quan của ống tụy chính, ống mật chủ và 6 ống tụy phụ như sau: Không có sự kết nối giữa ống tụy chính và ống tụy phụ (10%). Không có nhú tá bé (30%). Có nhu tá bé nhưng phần xa của ống tụy phụ thì quá nhỏ để cho dịch tụy có thể đi qua (hiếm gặp) [52] + Bóng Vater Thuật ngữ “bóng Vater” mang tên của nhà giải phẫu học người Đức Abraham Vater được mô tả lần đầu tiên năm 1720 là nơi phình ra tại chỗ hợp lưu của ống mật chủ và ống tụy chính.

Type I Type II Type III Hình 1.3: Bóng Vater được phân chia thành 3 loại theo Michels Nguồn: Skandalakis (2004) [52] Theo Michels bóng Vater được chia thành 3 loại. Loại I: ống tụy chính hợp với ống mật chủ để tạo thành Vater trước khi đổ vào tá tràng tại nhú tá lớn (85%), loại II: ống tụy chính và ống mật chủ đổ vào tá tràng qua 2 vị trí riêng lẻ trên nhú tá lớn (5%), loại III: ống tụy chính và ống mật chủ đổ vào tá tràng qua 2 vị trí không nằm trên nhú tá lớn (9%) [52].3 Mạch máu nuôi dưỡng khối tá tụy + Động mạch Tụy được cung cấp máu nuôi dưỡng bằng hai nguồn chính đó là động mạch thân tạng và động mạch mạc treo tràng trên [16], [27], [52]. Các động mạch cung cấp máu vùng đầu tụy - tá tràng - Động mạch vị tá tràng. Động mạch vị tá tràng là nhánh của động mạch gan chung xuất phát từ ĐM thân tạng, khi đến bờ trên, mặt sau phần trên tá tràng thì cho ra nhánh tá tụy trên sau, tiếp tục đi đến bờ dưới phần trên tá tràng thì chia ra hai ngành cùng là ĐM vị mạc nối phải và ĐM tá tụy trước trên.

- Động mạch tá tụy trước trên: Động mạch tá tụy trước trên xuất phát từ động mạch vị tá tràng (97,5%) và từ động mạch thân tạng (2,5%) [28]. ĐM này xuất phát ngay eo tụy, chạy ở mặt trước của đầu tụy, sang phải và đi xuống dưới đến ngang mức nhú tá lớn của tá tràng D2 thì nối với động mạch tá tụy trước dưới là nhánh của động mạch mạc treo tràng trên 7,5% trường hợp không có nhánh ĐM tá tụy trước dưới tạo nên cung mạch trước tá tụy, trên đường đi cho các nhánh đi vào tá tràng và đầu tụy cung cấp máu cho mặt trước khối tá đầu tụy. - Động mạch tá tụy sau trên: Động mạch tá tụy sau trên xuất phát từ động mạch vị tá tràng (92,5%), từ ĐM thân tạng (2,5%), ĐM gan riêng (2,5%) và không có là (2,5%), ngay phía sau và dưới phần trên của tá tràng thì động mạch ở bên phải ống mật chủ, sau đó bắt chéo ống mật chủ để sang bên trái, tiếp tục chạy theo hình vòng cung hướng xuống dưới sang trái rồi vòng lên trên nối với động mạch tá tụy sau dưới là nhánh của động mạch mạc treo tràng trên tạo nên cung mạch sau tá tụy, ĐM tá tụy sau trên cung cấp máu cho phần trên, phần xuống tá tràng và mặt sau của nửa trên đầu tụy [28], [52]. 8 - Động mạch mạc treo tràng trên Động mạch mạc treo tràng trên đi ra phía sau eo tuỵ và cho ra động mạch tá tuỵ dưới động mạch này chia thành 2 nhánh tá tuỵ trước dưới và tá tuỵ sau dưới Động mạch tá tuỵ trên và động mạch tá tuỵ dưới nối với nhau trong nhu mô ở mặt trước và mặt sau của đầu tuỵ đi theo cung tá tràng hình thành nên nhiều cung mạch đi vào đầu tuỵ và tá tràng.

Vì vậy, không thể cắt bỏ đầu tuỵ - tá tràng ngoài cung mạch này.4: Các ĐM cung cấp máu nuôi dưỡng tuỵ và tá tràng Nguồn : Skandalakis (2004) [52] Sim JS 1996, nghiên cứu trên 20 bệnh nhân bằng phương pháp chụp CLVT chọn lọc các ĐM thân tạng, ĐM gan chung, ĐM gan riêng, ĐM vị tá tràng, ĐM tá tụy dưới và ĐM mạc treo tràng trên. Ông nhận thấy rằng: ĐM tá tụy trước trên là nguồn cung cấp máu chính cho mặt trước của vùng đầu tụy; ĐM tá tụy sau trên cung cấp máu cho mặt sau vùng đầu tụy [52]. + Động mạch cung cấp máu thân đuôi tụy -Động mạch tụy lưng: ĐM tụy lưng xuất phát từ ĐM lách gần nguyên ủy của ĐM lách đi vào nhu mô tụy và xuống dưới đến gần bờ dưới tụy thì cho hai nhánh tận phải và trái. -Động mạch tụy lớn: ĐM này cũng là một nhánh của ĐM lách được tách ra tại khoảng giữa thân tụy.

-Động mạch tụy dưới: ĐM này còn có tên là ĐM tụy ngang, có thể được tách ra từ ĐM tụy lưng ĐM lách hay ĐM thân tạng nhưng phổ biến nhất là ĐM mạc treo tràng trên. -Động mạch tụy đuôi: Có thể xuất phát từ ĐM vị mạc nối trái 12,5% và cũng có thể là nhánh của ĐM tụy lớn 7,5% [27],[56]. + Tĩnh mạch Tĩnh mạch khối tá tụy thu nhận máu rồi đưa về TM cửa, TM lách, TM mạc treo tràng trên. Bốn TM vùng đầu tụy tá tràng là: TM tá tụy trước trên nối với TM vị mạc nối phải, TM tá tụy sau trên đổ vào TM cửa ở bờ trên của tụy, TM tá tụy sau dưới và trước dưới cùng đổ vào TM mạc treo tràng trên bởi một thân chung hoặc hai thân riêng lẽ.

Thân chung của TM đại tràng phải trên và TM vị mạc nối phải (60%) gọi là thân Henle có TM tá tụy trước trên đổ vào [27]. Trong phẫu thuật cắt khối tá tràng đầu tụy, TM tá tụy trước trên và TM vị phải có thể cắt bỏ mà vẫn bảo tồn được TM đại tràng phải trên nếu như vùng này không có tổn thương ung thư xâm lấn hoặc di căn [27],[52]. 10 TM tá tụy sau-trước trên TM cửa TM vị trái Tá tràng TM lách TM tụy dưới TM mạc nối dưới TM đầu tụy tá tràng TM mạc treo tràng trên TM vị mạc nối trái TM vị mạc nối phải TM tá tụy trước sau Hình 1.5 Hệ thống TM của tụy và tá tràng Nguồn: Skandalakis (2004)[52] 1.4 Bạch huyết của tụy Bạch huyết của tụy được hình thành bên trong khoảng kẽ các tế bào tụy ngoại tiết.