Luận văn thạc sĩ hay đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và kết quả điều trị bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa tại bệnh viện đa khoa tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị bệnh nhân tăng huyết áp tại bệnh viện đa khoa Bắc Kạn.

• Tác giả: Lục Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Vài nét về bệnh tăng huyết áp
• 1.2. Hội chứng chuyển hoá
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của THA có HCCH trên thế giới và Việt Nam
• 1.4. Kết quả điều trị và yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị bệnh nhân THA có HCCH
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4. Một số tiêu chuẩn được áp dụng trong nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Phương tiện nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có hội chứng chuyển hoá điều trị nội trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn
• 3.2. Phân tích kết quả điều trị và một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị của bệnh nhân Tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa

Bệnh tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa là hai vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc bệnh này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Tại Bắc Kạn, tình trạng này cũng đang trở thành một thách thức lớn cho ngành y tế. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân mắc bệnh này.

1.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân tăng huyết áp

Bệnh nhân tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi bệnh trở nặng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm đau đầu, chóng mặt và khó thở. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

1.2. Hội chứng chuyển hóa và mối liên hệ với tăng huyết áp

Hội chứng chuyển hóa bao gồm nhiều yếu tố nguy cơ như béo phì, rối loạn lipid máu và kháng insulin. Những yếu tố này không chỉ làm tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp mà còn làm nặng thêm tình trạng bệnh, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa

Điều trị bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa gặp nhiều khó khăn do sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố nguy cơ. Nhiều bệnh nhân không đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị hiện tại, dẫn đến tình trạng kháng trị. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị là rất cần thiết.

2.1. Khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh nhân là rất quan trọng. Nhiều bệnh nhân có thể không được phát hiện kịp thời do triệu chứng không rõ ràng. Điều này dẫn đến việc điều trị không hiệu quả và tăng nguy cơ biến chứng.

2.2. Tác động của các yếu tố nguy cơ đến kết quả điều trị

Các yếu tố như tuổi tác, giới tính và tiền sử gia đình có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân lớn tuổi thường có kết quả điều trị kém hơn so với những người trẻ tuổi.

III. Phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa

Để điều trị hiệu quả bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa, cần áp dụng các phương pháp điều trị đa dạng. Sự kết hợp giữa thuốc và thay đổi lối sống là rất quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng việc thay đổi chế độ ăn uống và tập thể dục có thể cải thiện đáng kể tình trạng bệnh.

3.1. Sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp

Các loại thuốc như ức chế men chuyển và thuốc lợi tiểu thường được sử dụng để kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, cần theo dõi cẩn thận để tránh tác dụng phụ và tương tác thuốc.

3.2. Thay đổi lối sống và chế độ ăn uống

Thay đổi lối sống như giảm cân, tập thể dục thường xuyên và ăn uống lành mạnh có thể giúp kiểm soát tăng huyết áp. Nghiên cứu cho thấy rằng chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) có hiệu quả cao trong việc giảm huyết áp.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Bắc Kạn

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn cho thấy rằng việc điều trị bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa đã đạt được nhiều kết quả khả quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để cải thiện chất lượng điều trị.

4.1. Phân tích kết quả điều trị bệnh nhân

Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu sau điều trị là khá cao. Tuy nhiên, vẫn còn một số bệnh nhân không đạt được mục tiêu này, cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Ứng dụng các phương pháp điều trị mới

Việc áp dụng các phương pháp điều trị mới như liệu pháp kết hợp và theo dõi liên tục có thể giúp cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy rằng sự kết hợp giữa thuốc và thay đổi lối sống mang lại hiệu quả tốt hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong điều trị tăng huyết áp

Điều trị tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa tại Bắc Kạn cần được cải thiện hơn nữa. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn và nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lý này.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa trong cộng đồng là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục sức khỏe có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về bệnh và cách phòng ngừa.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị cá nhân hóa, phù hợp với từng bệnh nhân. Điều này có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa hiện là hai vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính toàn cầu. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới, vào năm 2000 đã có khoảng 1 tỷ người trưởng thành (chiếm 26,4% dân số) mắc bệnh tăng huyết áp và con số này dự kiến vượt 1,5 tỷ người vào năm 2025. Đồng thời, có khoảng 20% đến 25% dân số trưởng thành toàn cầu mang các biểu hiện của hội chứng chuyển hóa. Sự kết hợp giữa hai bệnh lý này làm gia tăng nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch lên gấp 2 lần và nguy cơ đột quỵ não lên gấp 3 lần so với người không mắc hội chứng.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị nội trú ở 156 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có hội chứng chuyển hóa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn trong thời gian từ tháng 6/2018 đến tháng 2/2019. Đề tài tập trung phân tích các yếu tố liên quan đến khả năng kiểm soát huyết áp và tổn thương cơ quan đích. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe vùng trung du miền núi phía Bắc, cung cấp cơ sở dữ liệu giúp nâng cao tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu và hạn chế tối đa các biến cố tim mạch sớm cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp của Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2010 kết hợp khuyến cáo của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2018. Khung lý thuyết phân loại chỉ số huyết áp theo các mức độ rõ ràng, xác định huyết áp mục tiêu chung là dưới 140/90 mmHg và dưới 130/80 mmHg đối với nhóm bệnh nhân có kèm đái tháo đường hoặc suy thận mạn.

Đồng thời, nghiên cứu áp dụng tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa của Tổ chức Y tế Thế giới và Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF 2005/2009) dành cho người Châu Á. Các tiêu chí chính bao gồm: chỉ số vòng eo từ 90 cm trở lên ở nam và từ 80 cm trở lên ở nữ, triglycerid huyết thanh từ 1,7 mmol/l trở lên, HDL-C dưới 1,03 mmol/l ở nam và dưới 1,29 mmol/l ở nữ, glucose máu lúc đói từ 5,6 mmol/l trở lên. Khung lý thuyết nhân trắc học sử dụng chỉ số khối cơ thể (BMI) theo thang điểm Châu Á, xác định thừa cân khi BMI từ 23 đến 24,9 kg/m2 và béo phì khi BMI từ 25 kg/m2 trở lên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có theo dõi dọc ngắn ngày trong giai đoạn điều trị nội trú. Toàn bộ 156 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát có hội chứng chuyển hóa nhập viện điều trị tại Khoa Nội - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn từ tháng 6/2018 đến tháng 2/2019 được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ các trường hợp suy gan, suy thận nặng giai đoạn cuối, đột quỵ cấp tính hoặc bệnh nhân đang dùng thuốc ảnh hưởng trực tiếp đến lipid máu như corticoid.

Dữ liệu thu thập gồm các chỉ số nhân trắc học, huyết áp đo bằng huyết áp kế thủy ngân theo quy trình chuẩn, bilan lipid máu, glucose máu, creatinin huyết thanh và điện tâm đồ 12 chuyển đạo để đánh giá chỉ số dày thất trái Sokolow-Lyon. Phương pháp phân tích thống kê y học xử lý qua phần mềm chuyên dụng, áp dụng các kiểm định Chi-square và t-test nhằm so sánh tỷ lệ đạt mục tiêu sau 5 ngày điều trị và phân tích tương quan giữa các nhóm thuốc. Phương pháp này được lựa chọn vì tính chính xác cao, phản ánh trung thực biến đổi lâm sàng của bệnh nhân trong môi trường điều trị nội trú.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 156 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh tập trung nhiều nhất ở nhóm tuổi từ 50 đến 69 tuổi, chiếm trên 60% tổng số đối tượng. Tỷ lệ thừa cân và béo phì với BMI từ 23 kg/m2 trở lên chiếm tới 68,5% số bệnh nhân. Về các thành phần của hội chứng chuyển hóa, rối loạn tăng triglycerid máu xuất hiện phổ biến nhất với tỷ lệ 88,4%, theo sau là tình trạng tăng chu vi vòng eo chiếm 78,2% và giảm HDL-C chiếm 71,8%.

Về tổn thương cơ quan đích, có 48,7% bệnh nhân có biểu hiện dày thất trái trên điện tâm đồ thông qua chỉ số Sokolow-Lyon trên 35 mm, trong khi tổn thương chức năng thận với mức creatinin máu tăng cao chiếm 42,3%. Sau 5 ngày can thiệp điều trị nội trú theo phác đồ, tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu dưới 140/90 mmHg đạt 67,3%. Nhóm bệnh nhân được chỉ định phối hợp từ 2 nhóm thuốc hạ áp trở lên đạt huyết áp mục tiêu nhanh hơn với tỷ lệ 74,5% so với nhóm dùng đơn trị liệu chỉ đạt 52,1%.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thu được phản ánh rõ mối tương quan giữa tình trạng kháng insulin và mức độ khó kiểm soát huyết áp. Hiện tượng gia tăng triglycerid và tích tụ mỡ nội tạng làm kích thích hệ thần kinh giao cảm và hệ thống renin-angiotensin-aldosterone, dẫn đến tình trạng xơ cứng mạch máu sớm. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố y học của các tác giả trong nước, khi tỷ lệ hội chứng chuyển hóa ở người tăng huyết áp thường dao động từ 38,9% đến 66,4%.

Dữ liệu nghiên cứu được minh họa chi tiết qua các biểu đồ phân bố tần suất các thành phần chuyển hóa và bảng so sánh huyết áp trung bình tâm thu, tâm trương trước và sau 5 ngày điều trị. Việc áp dụng phác đồ kết hợp sớm nhóm thuốc ức chế men chuyển hoặc ức chế thụ thể với nhóm chẹn kênh canxi mang lại hiệu quả vượt trội. Sự kết hợp này không chỉ hạ áp hiệu quả mà còn cải thiện đáng kể độ nhạy cảm insulin và giảm áp lực lọc cầu thận, chứng minh tính đúng đắn trong việc cá thể hóa điều trị cho bệnh nhân có nhiều rối loạn chuyển hóa đồng thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực tế, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị mang tính ứng dụng cao cho ngành y tế:

1. Chuẩn hóa quy trình tầm soát sớm: Bác sĩ điều trị tại các bệnh viện tuyến tỉnh cần chỉ định xét nghiệm bộ mỡ máu, glucose máu đói và đo chu vi vòng bụng cho 100% bệnh nhân tăng huyết áp ngay từ lần khám đầu tiên, nhằm phát hiện sớm các thành phần của hội chứng chuyển hóa trong vòng 24 giờ sau khi nhập viện.
2. Tối ưu hóa phác đồ dùng thuốc: Các cơ sở khám chữa bệnh cần ưu tiên phối hợp sớm hai nhóm thuốc hạ áp gồm ức chế men chuyển hoặc ức chế thụ thể kết hợp với chẹn kênh canxi nhóm dihydropyridine, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt chuẩn lên trên 75% trong 5 ngày đầu điều trị.
3. Thiết lập chương trình can thiệp lối sống cá thể hóa: Khoa Dinh dưỡng và cán bộ y tế cần hướng dẫn chi tiết chế độ ăn giảm muối dưới 6 gram mỗi ngày, hạn chế chất béo bão hòa và duy trì vận động thể lực vừa phải ít nhất 30 phút mỗi ngày nhằm đạt mục tiêu giảm từ 5% đến 10% trọng lượng cơ thể sau 6 tháng.
4. Tăng cường quản lý và đào tạo tuyến cơ sở: Sở Y tế tỉnh Bắc Kạn cùng bệnh viện đa khoa tỉnh cần triển khai các lớp tập huấn cập nhật phác đồ điều trị tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa cho mạng lưới y tế huyện, xã, định kỳ 6 tháng một lần để hạ thấp tỷ lệ biến chứng cơ quan đích dưới mức 30%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Nội và Tim mạch: Cung cấp tài liệu thực tiễn để tham khảo phác đồ phối hợp thuốc, liều lượng và chiến lược theo dõi biến chứng dày thất trái hoặc suy thận ở bệnh nhân miền núi.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh ngành Y: Làm nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách thu thập chỉ số nhân trắc học và xử lý số liệu lâm sàng theo chuẩn y học.
• Lãnh đạo và nhà quản lý bệnh viện tuyến tỉnh: Nắm bắt thực trạng mô hình bệnh tật chuyển hóa tại địa phương để xây dựng danh mục thuốc thiết yếu và phân bổ trang thiết bị chẩn đoán cận lâm sàng phù hợp.
• Nhân viên y tế dự phòng và y tế cơ sở: Sử dụng làm tài liệu truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng về nguy cơ của béo bụng, chế độ ăn nhiều muối và phương pháp tự theo dõi huyết áp tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tăng huyết áp đi kèm hội chứng chuyển hóa lại nguy hiểm hơn tăng huyết áp đơn thuần?
Sự phối hợp giữa tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa tạo ra tác động hiệp đồng tiêu cực. Bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao gấp 2 đến 3 lần và nguy cơ tổn thương thận cao gấp 1,9 lần so với người chỉ bị tăng huyết áp đơn độc.

Chỉ số huyết áp mục tiêu cần đạt ở bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa là bao nhiêu?
Theo khuyến cáo điều trị hiện hành, huyết áp mục tiêu chung cần duy trì dưới 140/90 mmHg. Đối với những bệnh nhân đã có biến chứng đái tháo đường hoặc suy thận kèm theo, huyết áp cần được kiểm soát chặt chẽ hơn dưới mức 130/80 mmHg.

Tiêu chuẩn vòng eo để xác định béo bụng ở người Việt Nam là gì?
Áp dụng theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới cho khu vực Châu Á, một người được xác định là béo bụng khi có số đo chu vi vòng eo từ 90 cm trở lên đối với nam giới và từ 80 cm trở lên đối với nữ giới.

Nhóm thuốc hạ huyết áp nào được ưu tiên lựa chọn cho người bệnh có hội chứng chuyển hóa?
Nhóm thuốc ức chế men chuyển và ức chế thụ thể angiotensin II được ưu tiên hàng đầu nhờ khả năng bảo vệ thận, giảm đạm niệu và cải thiện độ nhạy cảm insulin, thường được phối hợp cùng nhóm chẹn kênh canxi để tăng hiệu quả hạ áp.

Hiệu quả điều trị sau 5 ngày tại bệnh viện được đánh giá dựa trên các tiêu chí nào?
Kết quả đánh giá dựa trên tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu, mức độ thuyên giảm các triệu chứng lâm sàng như đau đầu, chóng mặt, cùng sự ổn định của chỉ số đường huyết và nhịp tim ghi nhận trên điện tâm đồ.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ bức tranh lâm sàng của 156 bệnh nhân tăng huyết áp có hội chứng chuyển hóa tại tỉnh Bắc Kạn với tỷ lệ thừa cân, tăng triglycerid và giảm HDL-C chiếm ưu thế trên 70%.
• Tỷ lệ tổn thương cơ quan đích như dày thất trái và suy giảm chức năng thận xuất hiện ở hơn 40% người bệnh ngay tại thời điểm nhập viện.
• Phác đồ điều trị nội trú phối hợp thuốc mang lại tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu 67,3% chỉ sau 5 ngày theo dõi.
• Đề tài đóng góp cơ sở khoa học vững chắc giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị và cá thể hóa việc quản lý bệnh lý tim mạch chuyển hóa tại các bệnh viện tuyến tỉnh trong giai đoạn tiếp theo.
• Các cơ sở y tế cần khẩn trương áp dụng quy trình chẩn đoán toàn diện và tăng cường truyền thông thay đổi lối sống để bảo vệ sức khỏe tim mạch cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Vài nét về bệnh tăng huyết áp 1. Định nghĩa: Cho đến nay, Tổ chức Y tế thế giới và hội THA quốc tế (World Health Organization - International Society of Hypertension WHO - ISH) đã thống nhất gọi là THA khi huyết áp tâm thu  140 và / hoặc huyết áp tâm trương  90 mmHg[3][30][36] [67]. Phân loại của tăng huyết áp: Ngày nay đang tồn tại một số bảng phân loại, nhưng trong thực tế lâm sàng người ta thường sử dụng cách phân loại sau: Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế Việt Nam (2010) (ban hành kèm theo Quyết định số 3192/QĐ-BYT ngày 31 tháng 08 năm 2010) thì THA được phân độ như sau: Bảng 1.

Phân độ HA [30] [31] Phân độ huyết áp HATT (mmHg) HHTr (mmHg) Huyết áp tối ưu < 120 và < 80 Huyết áp bình thường 120 – 129 và/hoặc 80 – 84 Tiền tăng huyết áp 130 - 139 và/hoặc 85 – 89 THA độ 1 140 – 150 và/hoặc 90 – 99 THA độ 2 160 – 179 và/hoặc 110 – 109 THA độ 3 ≥ 180 và/hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 và < 90 1. Biểu hiện của bệnh tăng huyết áp: 1. Lâm sàng: Bệnh nhân bị THA đa số đều không có triệu chứng gì cho tới khi phát hiện ra bệnh. Hay gặp nhất đau đầu vùng chẩm và hai bên thái LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 dương, ngoài ra có thể có hồi hộp, mệt, khó thở, mờ mắt, tê đầu chi., một số các triệu chứng khác tuỳ thuộc vào nguyên nhân hoặc biến chứng của THA Đo HA là động tác quan trọng nhất có ý nghĩa chẩn đoán xác định.

- Các dấu hiệu lâm sàng khác: Bệnh nhân có thể béo phì, mặt tròn, cơ chi trên phát triển hơn cơ chi dưới trong hẹp eo động mạch chủ. Tìm các biểu hiện vữa xơ động mạch trên da (u vàng, u mỡ…). - Khám tim phổi có thể phát hiện sớm dày thất trái hay dấu hiệu suy tim trái. Sờ và nghe động mạch để phát hiện các trường hợp nghẽn hay tắc động mạch cảnh.

- Khám bụng có thể phát hiện tiếng thổi tâm thu hai bên rốn, trong hẹp động mạch thận, phồng động mạch chủ hoặc phát hiện thận to, thận đa nang. - Khám thần kinh có thể phát hiện các tai biến mạch máu não cũ hoặc nhẹ. Cận lâm sàng Mục đích để đánh giá nguy cơ tim mạch, tổn thương thận và tìm nguyên nhân. Những xét nghiệm tối thiểu: * Máu: công thức máu, ure, creatinin, điện giải đồ, triglycerid, cholesterol toàn phần, HDL - C, LDL - C, glucose, acid uric trong máu.

* Nước tiểu: protein, hồng cầu… * Điện tâm đồ, X quang tim, CT - sanner… 1. Một số yếu tố nguy cơ của bệnh tăng huyết áp THA là một bệnh lý phổ biến, có rất nhiều yếu tố nguy cơ (YTNC) gây THA, trong đó chia ra làm 2 nhóm nguy cơ đó là YTNC không thay đổi được và các YTNC có thể thể thay đổi được: * Các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được: + Tuổi: - Tỷ lệ mắc bệnh THA tăng dần theo tuổi, đặc biệt là nhóm tuổi ≥ 50 tuổi đối với bệnh nhân nam, theo Hoàng Việt Dũng và cs (2013), Số đối tượng nghiên cứu trong độ tuổi từ 50-59 chiếm cao nhất (61,94%); tiếp theo đó là LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 nhóm tuổi từ 40-49 (18,72%) và thấp nhất là số đối tượng thuộc nhóm tuổi < 40 với 7,74%. Theo Nguyễn Đức Ngọ và cs (2013), tuổi trung bình bệnh nhân nam THA có HCCH cao 51,8 ±14,7 [15], theo Giao Thị Thoavà cstuổi trung bình của dân sốchung là 57,32 ± 9,12 (không có sự khác biệt về giới giữa các nhóm tuổi) [23]. - Và hay gặp ở nhóm tuổi ≥ 60 đối với bệnh nhân nữ, theo Trần Thừa Nguyênvà cs (2014), tỷ lệ bệnh nhân THA có HCCH hay gặp nhất ở tuổi từ 60- 69 chiếm 47,76% [16].

Nghiên cứu tại Trung Quốc tỷ lệ mắc HCCH ở người cao tuổi ≥70 tuổi thấp hơn so với những người 60-69 tuổi [78]. + Giới tính: - Tỷ lệ bệnh nhân THA có HCCH là tương đương nhau ở 2 giới. Theo Trần Thừa Nguyênvà cs(2014), nam chiếm 49,25%, nữ chiếm 50,75% [16]. Nhưng tỷ lệ này lại có sự khác biệt theo Hoàng Việt Dũngvà cs(2013), tỉ lệ nam giới bị THA có HCCH chiếm 84,52% và tỉ lệ nữ giới mắc HCCH có THA chiếm 15,48% [5], theo Giao Thị Thoavà cstỉ lệ nam giới có HCCH trên bệnh nhân THA là 32.89% và tỉ lệ nữ giới có HCCH trên bệnh nhân THA là 44.

Tỷ lệ này thay đổi theo giới42,55% ở namvà 61,22% ở nữ [22] hay của Mule G (2014), tỉ lệ nam chiếm 53% và nữ chiếm tỉ lệ 47% [51]. Theo nghiên cứu của Shaha Yu tại Trung Quốc, phụ nữ có tỷ lệ mắc HCCH cao hơn đáng kể so với nam giới (56,4% so với 29,2%, P <0,001) [70] + Tiền sử gia đình có người cùng huyết thống bị THA: - Tiền sử gia đình có người cùng huyết thống bị THA là YTNC gây THA [3].Tiền sử gia đình, nhất là trực hệ (bố, mẹ, anh chị em ruột), có người lớn bị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 THA là một trong các nguy cơ mạnh nhất làm cho một đối tượng có thể bị THA trong tương lai [21]. - Trong nghiên cứu của tác giả Masahiko Tozawa và cs (2001) cho thấy, sau khi hiệu chỉnh với các YTNC khác như: tuổi, giới, hút thuốc lá, uống rượu thì người có tiền sử gia đình có 1 người, 2 người, ≥ 3 người bị THA có nguy cơ mắc THA cao gấp 2,74 (95%CI: 2,433,10); 4,62 (95%CI: 3,62-5,90) và 6,04 (95%CI: 3,51-10,04) lần so với người không có tiền sử gia đình bị THA [74]. * Các nguy cơ có thể thay đổi được bao gồm: + Ăn mặn: Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều muối (natri chlorua) thì tần suất mắc bệnh THA tăng cao rõ rệt.

Người dân ở vùng biển có tỷ lệ mắc bệnh THA cao hơn nhiều so với những người ở đồng bằng và miền núi. Hạn chế ăn muối < 6gram/ngày hay 100 mmol/ngày có thể giảm từ 2-8 mmHg [26] + Hút thuốc lá: Trên toàn thế giới, hút thuốc lá (bao gồm cả khói thuốc phụ) là một trong 3 nguy cơ hàng đầu các yếu tố gây bệnh và đóng góp vào ước tính 7,2 triệu ca tử vong trong năm 2015. Trong năm 2016, hút thuốc đứng thứ tư trong việc gây ra năm sống điều chỉnh khuyết tật (DALYs). Ở Mỹ, sử dụng thuốc lá là yếu tố nguy cơ thứ hai gây tử vong và là nguyên nhân hàng đầu gây ra DALYs.

Năm 2016, 15,5% người trưởng thành là người hút thuốc hiện tại (17,5% nam và 13,5% nữ) [38] - Sử dụng thuốc lá đang gây ra 5 triệu ca tử vong mỗi năm và dự đoán sẽ gây ra 8 triệu ca tử vong mỗi năm vào năm 2030. Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Nicotin trong thuốc lá có tác dụng chủ yếu làm co mạch ngoại biên, làm tăng nồng độ serotonin, catecholamin ở não, tuyến thượng thận, các chất nhầy này huy động acid béo trong các dự trữ mỡ và làm tăng cholesterol. Hút thuốc lá làm nhịp tim nhanh, HA tăng lên, lưu lượng tim và công tim cũng tăng lên, động mạch bị co lại.

+ Uống rượu: - Rượu là một trong số những yếu tố thuận lợi gây THA nguyên phát [3]. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 4% trường hợp tử vong trên toàn thế giới có liên quan đến rượu. Tổ chức này cũng khuyến cáo: “Rượu làm THA và đó là yếu tố nguy cơ của tai biến mạch não, thường thấy phối hợp với bệnh tim, loạn nhịp tim, tăng xuất huyết não” [21][75]. Nếu uống rượu điều độ chỉ ở mức 10g ethanol x 1-3 lần/ngày thì có thể chấp nhận được, ở mức trên 3 lần/ngày (>30g ethanol) có bằng chứng hại cả về sinh học lẫn xã hội [21][75].

Kết quả điều tra về thực trạng lạm dụng rượu ở Hà Nội của Lê Anh Tuấn (2010) cho thấy lạm dụng rượu là 11,27%, nghiện rượu là 3,23% [27]. Theo Hoàng Thị Phượng và cs (2009), tỷ lệ sử dụng rượu là 33,5%, lạm dụng rượu 18,7% [19].Nguyễn Lân Việt nghiên cứu ở xã Xuân Canh, Đông Anh, Hà Nội tỷ lệ THA ở người có thói quen uống rượu nguy cơ mắc bệnh THA cao gấp 1,7 lần [35] - Theo nghiên cứu của tác giả Chu Hồng Thắng và cs (2008) thì tỉ lệ THA ở nhóm uống rượu cao hơn 1,28 lần so với nhóm không uống rượu [22]. + Rối loạn lipid máu: - Tăng acid béo tự do sẽ làm tăng nồng độ insulin trong máu và gây nhiễm độc mỡ tế bào β tụy làm tế bào này sẽ chết nhanh hơn so với chết theo chương trình. Khi acid béo tự do và TG tích luỹ trong tế bào β tụy làm tăng tổng hợp NO gây ra rối loạn chức năng tế bào và hậu quả của hiện tượng này làm các tế bào β tụy bị tổn thương, giảm số lượng tế bào β tụy sẽ làm mất khả năng duy trì tiết insulin.

Khi sự kháng insulin được thiết lập, có sự giải phóng acid béo đến gan làm tăng quá trình tổng hợp TG, ngăn cản sự tăng bài tiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 LDL-C vào tuần hoàn, đồng thời lipoprotein lipase cũng được tiết ra ở các mô ngoại vi và dẫn đến HCCH. Sự kháng insulin gây rối loạn enzyme cholesterol ester transferase làm giảm HDL-C và gây HCCH. Vì vậy, sự kết hợp tăng TG và giảm HDL-C có mối liên quan mật thiết đến HCCH. Đó là lý do các nghiên cứu thường lấy TG và HDL-C làm tiêu chuẩn chấn đoán HCCH.

- Nghiên cứu Trần Thị Mỹ Loan (2009) về RLLP máu ở bệnh nhân THA tỉ lệ rối loạn lipid máutrên bệnh nhân tăng huyết áp là 72,67%, trong đó chiếm tỉ lệ cao nhất là tăng CT (67,3%), kế đến tăng TG chiếmtỉ lệ 54,3% và tăng LDL-C chiếm tỉ lệ 32%, giảm HDL-C chiếm tỉ lệ thấp nhất. Theo Nguyễn Thị Hồng Thủy (2013) tỷ lệ rối loạn lipid máu chiếm 77,4% trong đó nữ cao hơn nam (51,4% so với 26,9%), p<0,005. Tăng CT chiếm 53,4%, TG chiếm 33,1%, LDL-c chiếm 39,4%, HDL-c giảm chiếm 4,9% [25]. + Đái tháo đường: - THA ở bệnh nhân đái tháo đường rất thường gặp và là yếu tố làm tăng mức độ nặng của đái tháo đường.

Tỷ lệ THA ở các bệnh nhân này cao hơn ở người không bị ĐTĐ. THA ở bệnh nhân ĐTĐ làm tăng nguy cơ tim mạch, bệnh lý mạch vành và đột quỵ lớn 2-3 lần so với ở người không mắc ĐTĐ. Ở Mỹ, THA chiếm tỷ lệ hơn 20% dân số trên 15 tuổi [20].