Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh cơn co cứng co giật và kết quả điều trị trầm cảm bằng fluoxetin

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh cơn co cứng co giật và hiệu quả điều trị bằng fluoxetin.

• Tác giả: Đàm Đức Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Quang Huy
• Trường học: Học viện Quân y
• Chuyên ngành: Khoa học thần kinh
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh cơn co cứng - co giật và hiệu quả điều trị bằng Fluoxetin
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG - CO GIẬT
• 1.1.1. Khái niệm về động kinh
• 1.1.2. Một số nghiên cứu lâm sàng về động kinh toàn thể co cứng - co giật
• 1.1.3. Điện não đồ trong động kinh toàn thể co cứng - co giật
• 1.1.4. Chẩn đoán động kinh toàn thể co cứng - co giật
• 1.1.5. Điều trị động kinh toàn thể co cứng - co giật bằng hóa dược
• 1.2. RỐI LOẠN TRẦM CẢM Ở BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG - CO GIẬT
• 1.2.1. Khái niệm về trầm cảm và trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.2.2. Phân loại trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.2.3. Một số nghiên cứu về bệnh nguyên, bệnh sinh trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.2.4. Các triệu chứng lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.2.5. Một số nghiên cứu triệu chứng cận lâm sàng của trầm cảm
• 1.2.6. Các tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.2.7. Chẩn đoán phân biệt
• 1.2.8. Một số công cụ hỗ trợ đánh giá trầm cảm
• 1.2.9. Một số yếu tố nguy cơ liên quan đến trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.3. ĐIỀU TRỊ TRẦM CẢM Ở BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH
• 1.3.1. Các bước đánh giá và điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh
• 1.3.2. Điều trị bằng thuốc chống trầm cảm
• 1.3.3. Các phương pháp điều trị trầm cảm không sử dụng thuốc
• 1.4. PHÒNG NGỪA TRẦM CẢM Ở BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân vào nhóm nghiên cứu
• 2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Công cụ chẩn đoán và đánh giá kết quả điều trị trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật được nghiên cứu
• 2.2.3. Mô tả đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật được nghiên cứu
• 2.2.4. Định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương và nhận xét mối liên quan giữa lâm sàng của rối loạn trầm cảm và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng – co giật. Kết quả điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật bằng Fluoxetin và thuốc kháng động kinh
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
• 2.4. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TRẦM CẢM Ở NHÓM BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG - CO GIẬT ĐƯỢC NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng- co giật được nghiên cứu
• 3.2.2. Các triệu chứng rối loạn tâm thần ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.3. KẾT QUẢ ĐỊNH LƯỢNG NỒNG ĐỘ SEROTONIN TRONG HUYẾT TƯƠNG VÀ NHẬN XÉT MỐI LIÊN QUAN GIỮA LÂM SÀNG CỦA RỐI LOẠN TRẦM CẢM VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG – CO GIẬT Ở NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Kết quả định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương
• 3.3.2. Mối liên quan giữa lâm sàng của rối loạn trầm cảm và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng – co giật ở nhóm bệnh nhân được nghiên cứu
• 3.4. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ TRẦM CẢM Ở NHÓM BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG – CO GIẬT BẰNG FLUOXETIN KẾT HỢP VỚI THUỐC KHÁNG ĐỘNG KINH
• 3.4.1. Kết quả sử dụng thuốc điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật
• 3.4.2. Kết quả điều trị trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng – co giật ở từng thời điểm khác nhau
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TRẦM CẢM Ở NHÓM BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG - CO GIẬT ĐƯỢC NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật được nghiên cứu
• 4.2.2. Các triệu chứng rối loạn tâm thần ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 4.3. KẾT QUẢ ĐỊNH LƯỢNG NỒNG ĐỘ SEROTONIN TRONG HUYẾT TƯƠNG VÀ NHẬN XÉT MỐI LIÊN QUAN GIỮA LÂM SÀNG CỦA RỐI LOẠN TRẦM CẢM VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG – CO GIẬT Ở NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Kết quả định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương
• 4.3.2. Mối liên quan giữa lâm sàng của rối loạn trầm cảm và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng – co giật ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 4.4. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ TRẦM CẢM Ở NHÓM BỆNH NHÂN ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG – CO GIẬT BẰNG FLUOXETIN KẾT HỢP VỚI THUỐC KHÁNG ĐỘNG KINH
• 4.4.1. Kết quả sử dụng thuốc điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng – co giật
• 4.4.2. Kết quả điều trị trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng – co giật ở từng thời điểm khác nhau
• 4.5. MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm lâm sàng của trầm cảm ở bệnh nhân động kinh, đặc biệt là nhóm bệnh nhân mắc động kinh toàn thể co cứng - co giật. Các triệu chứng trầm cảm ở nhóm bệnh nhân này thường không điển hình, bao gồm rối loạn giấc ngủ, lo âu, và suy giảm nhận thức. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên quan giữa trầm cảm và tần suất cơn động kinh, cũng như tác động của thuốc kháng động kinh đến tình trạng sức khỏe tâm thần.

1.1. Triệu chứng lâm sàng

Các triệu chứng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh bao gồm rối loạn giấc ngủ, lo âu, và suy giảm nhận thức. Nghiên cứu sử dụng các công cụ như thang đánh giá Hamilton để đo lường mức độ trầm cảm. Kết quả cho thấy, bệnh nhân động kinh có tỷ lệ trầm cảm cao hơn so với dân số chung, đặc biệt là những người có tần suất cơn động kinh cao.

1.2. Mối liên quan giữa trầm cảm và động kinh

Nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa trầm cảm và động kinh, đặc biệt là tần suất cơn động kinh. Bệnh nhân động kinh có trầm cảm thường có tần suất cơn cao hơn và chất lượng cuộc sống thấp hơn. Ngoài ra, thuốc kháng động kinh cũng có thể gây ra các tác dụng phụ ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe tâm thần.

II. Hiệu quả điều trị trầm cảm bằng Fluoxetin

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả điều trị trầm cảm bằng Fluoxetin ở bệnh nhân động kinh. Fluoxetin, một loại thuốc chống trầm cảm thuộc nhóm SSRI, được chứng minh có hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng trầm cảm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số tác dụng phụ của Fluoxetin như buồn nôn, chóng mặt, và rối loạn giấc ngủ.

2.1. Phương pháp điều trị

Nghiên cứu sử dụng Fluoxetin kết hợp với thuốc kháng động kinh để điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh. Kết quả cho thấy, Fluoxetin có hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng trầm cảm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

2.2. Tác dụng phụ của Fluoxetin

Nghiên cứu chỉ ra một số tác dụng phụ của Fluoxetin như buồn nôn, chóng mặt, và rối loạn giấc ngủ. Mặc dù Fluoxetin có hiệu quả trong điều trị trầm cảm, nhưng cần cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ khi sử dụng thuốc, đặc biệt là ở bệnh nhân động kinh.

III. Định lượng nồng độ Serotonin và mối liên quan với trầm cảm

Nghiên cứu định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương và nhận xét mối liên quan giữa lâm sàng của rối loạn trầm cảm và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng - co giật. Kết quả cho thấy, nồng độ Serotonin ở bệnh nhân trầm cảm thấp hơn đáng kể so với người bình thường, và có mối liên quan chặt chẽ với mức độ trầm cảm.

3.1. Nồng độ Serotonin và trầm cảm

Nghiên cứu chỉ ra rằng nồng độ Serotonin trong huyết tương ở bệnh nhân trầm cảm thấp hơn đáng kể so với người bình thường. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của Serotonin trong bệnh sinh của trầm cảm, đặc biệt là ở bệnh nhân động kinh.

3.2. Mối liên quan giữa Serotonin và động kinh

Nghiên cứu cũng nhận xét mối liên quan giữa nồng độ Serotonin và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng - co giật. Kết quả cho thấy, bệnh nhân động kinh có trầm cảm thường có nồng độ Serotonin thấp hơn, và điều này có thể liên quan đến tần suất cơn động kinh.

IV. Kết quả điều trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị trầm cảm bằng Fluoxetin kết hợp với thuốc kháng động kinh ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật. Kết quả cho thấy, Fluoxetin có hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng trầm cảm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi tác dụng phụ và điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp.

4.1. Hiệu quả điều trị

Nghiên cứu chỉ ra rằng Fluoxetin có hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng trầm cảm và cải thiện chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân động kinh. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao trong việc điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong thực hành lâm sàng để cải thiện chất lượng điều trị và chăm sóc bệnh nhân động kinh có trầm cảm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Động kinh là một hội chứng bệnh lý của não bộ đặc trưng bởi sự xuất hiện tái diễn của các cơn kích thích hoạt động hệ thần kinh do phóng điện quá mức của các tế bào thần kinh não. Theo thống kê y học, tỷ lệ người mắc động kinh chiếm khoảng 0,5 - 1% dân số thế giới, với tỷ lệ mới mắc hàng năm từ 20 đến 70 người trên 100.000 dân. Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc dao động từ 5 đến 8 người trên 1.000 dân. Trong các thể lâm sàng, động kinh toàn thể co cứng - co giật là thể phổ biến nhất, chiếm từ 69,4% đến 88,1% tổng số người bệnh động kinh.

Rối loạn trầm cảm là một trong những bệnh lý đồng mắc thường gặp nhất ở bệnh nhân động kinh, với tỷ lệ dao động từ 29,3% đến 42,7%. Sự xuất hiện của trầm cảm làm gia tăng tần suất cơn giật, suy giảm chất lượng cuộc sống, tăng tỷ lệ thất nghiệp và đặc biệt làm gia tăng nguy cơ tự sát lên gấp 4 đến 5 lần so với dân số chung (trong đó 80% - 90% trường hợp tự sát liên quan đến ngộ độc thuốc kháng động kinh quá liều). Mặc dù vậy, các triệu chứng trầm cảm ở người bệnh động kinh thường không điển hình, dễ bị che lấp bởi các biểu hiện thần kinh hoặc tác dụng phụ của thuốc, dẫn đến việc bỏ sót chẩn đoán. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về trầm cảm ở người bệnh động kinh trước đây chủ yếu là các thông báo khoa học nhỏ lẻ, chưa tiếp cận trầm cảm như một rối loạn cảm xúc độc lập cần can thiệp hóa dược chuyên biệt.

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Khoa học thần kinh của nghiên cứu sinh Đàm Đức Thắng, thực hiện tại Học viện Quân y (khóa 2011 - 2015) dưới sự hướng dẫn của PGS. Bùi Quang Huy và PGS. Ngô Ngọc Tản, mang tên: "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng trầm cảm ở bệnh nhân động kinh cơn co cứng - co giật và kết quả điều trị trầm cảm bằng Fluoxetin".

Luận án xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng rối loạn trầm cảm ở nhóm bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật được nghiên cứu.
2. Định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương và nhận xét mối liên quan giữa lâm sàng của rối loạn trầm cảm và đặc điểm động kinh toàn thể co cứng - co giật ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu.
3. Nhận xét kết quả điều trị rối loạn trầm cảm bằng Fluoxetin kết hợp với thuốc kháng động kinh ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật.

Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân được chẩn đoán động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật có kết hợp rối loạn trầm cảm. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên lâm sàng và cận lâm sàng tại Khoa Tâm thần - Bệnh viện Quân y 103, Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng và Khoa Miễn dịch dị ứng lâm sàng - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế về mối liên hệ hai chiều giữa động kinh và rối loạn cảm xúc:

• Dịch tễ học động kinh và trầm cảm đi kèm: Tác giả điểm lại các số liệu dịch tễ của Lê Hữu Anh Hòa và cộng sự (2006) ghi nhận động kinh toàn thể co cứng - co giật chiếm 88,1%; Dương Huy Hoàng (2009) ghi nhận động kinh toàn thể chiếm 69,4% (trong đó co cứng - co giật chiếm 84,4%). Về tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân động kinh, Lê Hữu Anh Hòa và cộng sự (2005) khảo sát 241 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ 42,7%; Phạm Thắng và cộng sự (2009) ghi nhận tỷ lệ 29,3%.
• Cơ chế bệnh sinh thần kinh và sinh hóa: Về bất thường cấu trúc não, Kanner A. (2009) và Bell-McGinty S. (2002) chỉ ra hiện tượng teo đồi thị và xơ cứng hồi hải mã thùy thái dương giữa có liên quan thuận nghịch với thời gian mắc trầm cảm; Taylor W. (2003) chứng minh sự suy giảm thể tích thùy trán ở 41 bệnh nhân trầm cảm so với 40 người khỏe mạnh. Về dẫn truyền thần kinh, Sankar R. và Kandratavicius L. làm rõ vai trò của trục Dưới đồi - Tuyến yên - Thượng thận (HPA), chất trung gian hóa học Interleukin-1β (IL-1β) và sự giảm nhạy của thụ thể 5-HT-1A tại hồi hải mã và nhân Raphe. Nồng độ Serotonin (5-HT) huyết tương ở bệnh nhân trầm cảm giảm rõ rệt, có thể chỉ còn 30% so với người bình thường (Bùi Quang Huy, 2008). Ngoài ra, các hệ thống dẫn truyền GABA, Dopamine (Rocha L.) và hormone giải phóng Corticotropin (CRH) cũng tham gia vào cơ chế co giật và khí sắc giảm.
• Đặc điểm lâm sàng và nguy cơ liên quan: Will T. (2008) ghi nhận mệt mỏi (76%), dễ kích thích (76%), giảm trí nhớ (35%), hoang tưởng (33%), ảo thanh (6%); Tran D. và cộng sự (2008) tại Lào ghi nhận mất năng lượng (41,6%), giảm cân (55,8%), giảm cảm giác (53,2%); Gomes do Nascimento P. và Oguz A. (2003) phân tích các biểu hiện cảm xúc, hành vi, nhận thức và cơ thể. Về nguy cơ tự sát, Jones J. (2005) khẳng định nguy cơ gia tăng do thời gian bệnh kéo dài, khả năng kiểm soát cơn kém và tình trạng lạm dụng thuốc kháng động kinh quá liều.
• Ảnh hưởng của thuốc kháng động kinh và căn nguyên tâm lý xã hội: Schmitz B. (2006) và Mula M. (2013) phân tích tác động gây trầm cảm của các thuốc làm tăng GABA như Phenobarbital, Vigabatrin, Tiagabine, Topiramate. De Boer H. (2010) tổng kết các rào cản xã hội như sự kỳ thị, phân biệt đối xử và áp lực thích ứng tâm lý. Brent D. (2007) phân loại tỷ lệ gây trầm cảm của các nhóm thuốc chống động kinh. Vujisić S. (2014) và Dias R. (2010) chứng minh mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa tần suất xuất hiện cơn co giật và mức độ trầm cảm trên thang NDDI-E (p = 0,002).
• Các phác đồ điều trị hóa dược: Popescu I. (2008) đề xuất quy trình can thiệp 5 bước; Kanner A. (2000, 2011, 2013, 2014) phân tích các giai đoạn đáp ứng, thuyên giảm, phục hồi và khẳng định tính ưu tiên của nhóm ức chế tái hấp thu chọn lọc Serotonin (SSRI). Trivedi M. (2007) và Barry J. (2002) phân tích tương tác enzym Cytochrome P-450 giữa thuốc kháng động kinh (Phenytoin, Carbamazepin, Barbiturate gây cảm ứng CYP1A2, CYP3A4) và thuốc chống trầm cảm (Fluoxetin, Fluvoxamin ức chế enzym chuyển hóa). Alper K. thống kê nguy cơ gây co giật thấp của SSRI (Citalopram 0,3%, Fluoxetin 0,2%). Robertson M. (1985), Kuhn J. (2004) và Salpekar J. (2007) kiểm chứng hiệu quả lâm sàng của các thuốc chống trầm cảm trên bệnh nhân động kinh.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là xác lập một bức tranh lâm sàng toàn diện về rối loạn trầm cảm ở người bệnh động kinh cơn co cứng - co giật tại Việt Nam, đồng thời kiểm chứng bằng chứng thực nghiệm về nồng độ Serotonin huyết tương kết hợp đánh giá hiệu quả, tính an toàn của phác đồ điều trị phối hợp Fluoxetin và thuốc kháng động kinh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn chẩn đoán

Luận án dựa trên khung lý thuyết sinh lý bệnh thần kinh về mối liên hệ giữa động kinh và rối loạn cảm xúc, kết hợp các hệ thống tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế:

• Chẩn đoán động kinh toàn thể co cứng - co giật: Phân loại bệnh tật quốc tế lần thứ 10 của Tổ chức Y tế Thế giới (ICD-10 - mã G40) và hướng dẫn của Liên đoàn Quốc tế Chống Động kinh (ILAE năm 1981, 1993). Cơn co giật toàn thể được xác định qua biểu hiện lâm sàng 3 giai đoạn (co cứng, co giật, doãi mềm) và biến đổi kịch phát trên điện não đồ.
• Chẩn đoán rối loạn trầm cảm: Tiêu chuẩn rối loạn trầm cảm thực tổn (mã F06.32 theo ICD-10 năm 1992) và rối loạn trầm cảm do bệnh cơ thể khác (mã 293.83 theo DSM-IV và DSM-5 năm 2013), đòi hỏi bằng chứng bệnh lý thực tổn tại não hoặc bệnh lý y khoa gây ra biến đổi khí sắc trực tiếp mà không giải thích được bởi rối loạn tâm thần tiên phát khác.
• Thang điểm lượng giá tâm thần: Thang đánh giá trầm cảm Hamilton (HDRS - Hamilton Depression Rating Scale) phiên bản chuẩn gồm các tiểu mục lượng giá mức độ nặng của trầm cảm; Thang tự đánh giá trầm cảm Beck (13 mục); Bảng đánh giá rối loạn trầm cảm dùng cho động kinh (NDDI-E - Neurological Disorders Depression Inventory for Epilepsy với 6 tiêu chí, ngưỡng cắt $\ge 15$).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu tiến cứu, mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi can thiệp lâm sàng không đối chứng trước - sau:

• Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân: Bệnh nhân được chẩn đoán xác định động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật theo tiêu chuẩn ILAE và ICD-10, có biểu hiện rối loạn trầm cảm đáp ứng tiêu chuẩn ICD-10/DSM-5 và thang điểm Hamilton, đồng ý tham gia nghiên cứu và tuân thủ phác đồ.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân có tiền sử rối loạn cảm xúc hoặc trầm cảm trước khi khởi phát động kinh; trầm cảm do nghiện chất (rượu, ma túy); bệnh nhân có tổn thương thực thể cấp tính khác tại não (tai biến mạch máu não, u não, chấn thương sọ não cấp); bệnh nhân có bệnh lý nội khoa mạn tính nặng (suy gan, suy thận, suy tim nặng); phụ nữ mang thai hoặc cho con bú.
• Phương pháp can thiệp điều trị: Sử dụng thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI là Fluoxetin (viên nén/viên nang uống hàng ngày) phối hợp duy trì thuốc kháng động kinh (Phenobarbital, Phenytoin, Natri Valproat hoặc Carbamazepin). Quá trình theo dõi được thực hiện chặt chẽ qua các mốc thời gian từ thời điểm bắt đầu điều trị ($T_0$) đến tuần thứ 8 ($T_8$).
• Phương pháp cận lâm sàng: Định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương bằng phương pháp xét nghiệm hấp thụ miễn dịch liên kết với enzyme (ELISA - Enzyme Linked Immunosorbent Assay), thực hiện tại Khoa Miễn dịch dị ứng lâm sàng - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Giá trị tham chiếu sinh lý bình thường của Serotonin trong máu được xác định là 0,06 - 0,22 $\mu\text{g/ml}$.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thu thập dữ liệu theo bệnh án mẫu thống nhất; xử lý số liệu bằng các thuật toán thống kê y học, so sánh tỷ lệ phần trăm, tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định sự khác biệt trước và sau điều trị giữa các thời điểm $T_0$ và $T_8$.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương 1 tổng hợp toàn diện các cơ sở lý luận và y văn chuyên ngành gồm 4 nội dung chính:

1. Động kinh toàn thể co cứng - co giật: Trình bày khái niệm, cơ chế phóng điện kịch phát lan tỏa hai bán cầu, biểu hiện lâm sàng qua giai đoạn tiền triệu (chiếm 14,1% theo Cao Tiến Đức) và 3 giai đoạn điển hình (co cứng 20-30 giây, co giật 30 giây đến vài phút, doãi mềm kéo dài khoảng 1 phút). Phân tích đặc điểm sóng kịch phát gai - sóng chậm trên điện não đồ, lưu ý khoảng 20-30% người bệnh có điện não đồ ngoài cơn bình thường. Nêu nguyên tắc dùng thuốc kháng động kinh đơn trị liệu hoặc đa trị liệu bằng Carbamazepin, Phenytoin, Valproat, Phenobarbital.
2. Rối loạn trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật: Trình bày phân loại trầm cảm trước cơn, trong cơn và ngoài cơn; cơ chế bệnh sinh tương tác giữa cấu trúc viền não (hồi hải mã, đồi thị, hạch hạnh nhân) và các chất dẫn truyền thần kinh (5-HT, NE, Dopamine, GABA, Glutamate). Phân tích vai trò của nồng độ Serotonin và hoạt tính thụ thể 5-HT-1A. Trình bày chi tiết các nhóm triệu chứng lâm sàng: giảm khí sắc, mất hứng thú sở thích, giảm năng lượng, mất ngủ, rối loạn nhận thức, cảm giác vô dụng/tội lỗi, ý tưởng/hành vi tự sát và các triệu chứng cơ thể.
3. Điều trị trầm cảm ở bệnh nhân động kinh: Giới thiệu phác đồ 5 bước tiếp cận điều trị của Popescu I.; phân tích các giai đoạn đáp ứng, thuyên giảm và phục hồi theo Kanner A. Trình bày dược lực học của các nhóm chống trầm cảm SSRI, SNRI, TCA; nguy cơ kích hoạt cơn giật (Alper K.) và tương tác thuốc thông qua hệ thống isoenzym Cytochrome P-450 (CYP3A4, CYP2D6, CYP1A2...). Nêu các bằng chứng về việc sử dụng Fluoxetin, Sertralin, Citalopram.
4. Phòng ngừa trầm cảm ở bệnh nhân động kinh: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý cơn co giật, giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc kháng động kinh và hỗ trợ tâm lý xã hội nhằm xóa bỏ sự kỳ thị cộng đồng.

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình nghiên cứu khoa học:

• Xác định tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật có rối loạn trầm cảm.
• Trình bày công cụ chẩn đoán gồm tiêu chuẩn ICD-10 (F06.32), DSM-5 (293.83), bảng tiêu chí và điểm số của thang Hamilton (HDRS) gồm các đề mục đánh giá khí sắc, cảm giác tội lỗi, giấc ngủ, công việc và hoạt động, sự chậm chạp, kích động, lo âu, triệu chứng cơ thể, tình dục, nghi bệnh, sút cân và nhận thức bệnh tật.
• Trình bày quy trình định lượng nồng độ Serotonin trong huyết tương bằng kỹ thuật ELISA tại thời điểm trước can thiệp ($T_0$) và sau 8 tuần điều trị ($T_8$).
• Trình bày phác đồ dùng thuốc: phối hợp thuốc chống trầm cảm Fluoxetin với thuốc kháng động kinh đang sử dụng (Phenobarbital, Phenytoin, Natri Valproat, Carbamazepin); quy trình theo dõi các tác dụng không mong muốn và diễn biến tần suất cơn co giật.
• Khẳng định tính tuân thủ y đức trong nghiên cứu y sinh học, bảo đảm tính tự nguyện và an toàn cho người bệnh.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày các số liệu thực nghiệm thông qua hệ thống 44 bảng biểu và 11 biểu đồ:

Nhóm nội dung kết quả	Các chỉ tiêu và thông số chính được ghi nhận
Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu (Bảng 3.1 - 3.3, Biểu đồ 3.1 - 3.2)	Phân bố đối tượng theo nhóm tuổi, cơ cấu giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp và tình trạng hôn nhân của người bệnh tham gia nghiên cứu.
Đặc điểm lâm sàng trầm cảm (Bảng 3.4 - 3.10, Biểu đồ 3.3 - 3.4)	Các triệu chứng khởi phát; thời gian mắc trầm cảm; tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng điển hình (khí sắc giảm, mất hứng thú sở thích, giảm năng lượng) và triệu chứng phổ biến (mất ngủ, khó tập trung, cảm giác vô dụng); phân loại mức độ trầm cảm nhẹ, vừa, nặng theo ICD-10 và điểm số thang Hamilton.
Các triệu chứng rối loạn tâm thần kèm theo (Bảng 3.11 - 3.17, Biểu đồ 3.5 - 3.6)	Tỷ lệ và hình thái rối loạn giấc ngủ (đầu giấc, giữa giấc, cuối giấc); rối loạn cảm giác - tri giác; rối loạn hình thức tư duy; rối loạn cảm xúc; rối loạn hoạt động có ý chí và hoạt động bản năng; rối loạn chú ý, trí nhớ - trí tuệ; các triệu chứng lo âu đi kèm.
Nồng độ Serotonin huyết tương và tương quan lâm sàng (Bảng 3.18 - 3.26, Biểu đồ 3.7 - 3.9)	Nồng độ Serotonin huyết tương tại thời điểm $T_0$; sự biến đổi nồng độ Serotonin theo mức độ trầm cảm, trạng thái bệnh, thời gian mắc trầm cảm và số năm mắc bệnh động kinh; đánh giá so sánh nồng độ Serotonin giữa hai thời điểm $T_0$ và $T_8$; mối liên quan giữa trầm cảm với tần suất cơn động kinh và nguyên nhân gây bệnh.
Kết quả điều trị bằng Fluoxetin kết hợp thuốc kháng động kinh (Bảng 3.27 - 3.44, Biểu đồ 3.10 - 3.11)	Liều lượng và thời gian sử dụng các thuốc kháng động kinh (Phenobarbital, Phenytoin...); liều lượng Fluoxetin điều trị; tỷ lệ gặp các tác dụng không mong muốn; diễn biến thuyên giảm của các triệu chứng trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, cảm xúc, tư duy qua các tuần; tần suất xuất hiện cơn giật trong quá trình điều trị; mức độ giảm điểm tổng kết trên thang Hamilton sau 8 tuần ($T_8$).

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

Chương 4 phân tích, đối chiếu kết quả nghiên cứu với y văn trong và ngoài nước:

• Bàn luận về đặc điểm lâm sàng và rối loạn tâm thần: Phân tích sự phân bố tuổi, giới và thời gian mang bệnh; so sánh tỷ lệ các triệu chứng giảm khí sắc, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, suy giảm nhận thức và ý tưởng tự sát với các công trình của Will T., Tran D., Bùi Quang Huy, Cao Tiến Đức. Làm rõ tính chất không điển hình của trầm cảm thực tổn trên người bệnh động kinh.
• Bàn luận về biến đổi nồng độ Serotonin huyết tương: Phân tích sự sụt giảm nồng độ Serotonin ở thời điểm $T_0$, mức độ giảm tương ứng với độ nặng của trầm cảm trên thang Hamilton; sự phục hồi nồng độ Serotonin tại thời điểm $T_8$ sau điều trị bằng Fluoxetin. Lý giải cơ chế sinh hóa qua sự tác động của trục HPA, IL-1β và thụ thể 5-HT-1A (Sankar R., Kandratavicius L.).
• Bàn luận về tương quan giữa động kinh và trầm cảm: Đánh giá ảnh hưởng của tần suất cơn co giật, thời gian mắc bệnh động kinh và phác đồ dùng thuốc kháng động kinh (Phenobarbital, Phenytoin...) đối với sự xuất hiện và mức độ trầm cảm (phù hợp với các nhận định của Schmitz B., Brent D., Dias R.).
• Bàn luận về kết quả điều trị bằng Fluoxetin: Đánh giá tốc độ cải thiện điểm số thang Hamilton, sự thuyên giảm các triệu chứng cơ thể và tâm thần sau 8 tuần điều trị. Bàn luận về tính dung nạp, liều dùng hiệu quả, các tác dụng phụ ghi nhận và khẳng định việc sử dụng Fluoxetin không làm gia tăng tần suất xuất hiện cơn co giật trên lâm sàng (phù hợp với nghiên cứu của Alper K., Kanner A., Salpekar J.).
• Một số hạn chế của đề tài: Phân tích các yếu tố hạn chế về cỡ mẫu, thời gian theo dõi can thiệp hóa dược dừng ở mốc 8 tuần, chưa thực hiện theo dõi dọc dài hạn sau phục hồi và chỉ giới hạn khảo sát trên một nhóm thuốc chống trầm cảm SSRI là Fluoxetin.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

• Luận án đã cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện về đặc điểm lâm sàng và các rối loạn tâm thần đồng mắc ở người bệnh động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật có rối loạn trầm cảm tại Việt Nam theo tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế ICD-10 và DSM-5.
• Xác định được giá trị nồng độ Serotonin trong huyết tương ở bệnh nhân động kinh có trầm cảm giảm thấp rõ rệt so với người bình thường; chứng minh được mối liên quan chặt chẽ giữa mức độ giảm nồng độ Serotonin với độ nặng của bệnh trầm cảm trên lâm sàng và trên thang điểm Hamilton.
• Làm sáng tỏ mối tương quan giữa đặc điểm lâm sàng của rối loạn trầm cảm với các yếu tố của bệnh động kinh như tần suất xuất hiện cơn co giật, thời gian mắc bệnh và tiền sử sử dụng các thuốc kháng động kinh.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và điều trị

• Chứng minh tính hiệu quả và độ an toàn của phác đồ điều trị rối loạn trầm cảm bằng thuốc chống trầm cảm ức chế tái hấp thu chọn lọc Serotonin (Fluoxetin) phối hợp với thuốc kháng động kinh ở bệnh nhân động kinh toàn thể co cứng - co giật.
• Ghi nhận sự cải thiện rõ rệt các triệu chứng lâm sàng của trầm cảm, giảm có ý nghĩa điểm số trên thang Hamilton, đồng thời ghi nhận sự gia tăng hồi phục của nồng độ Serotonin huyết tương sau 8 tuần điều trị ($T_8$).
• Cung cấp cơ sở thực tiễn khẳng định Fluoxetin ở liều điều trị không làm trầm trọng thêm hoặc làm gia tăng tần suất xuất hiện các cơn động kinh co cứng - co giật.
• Đề xuất quy trình thực hành lâm sàng cho các bác sĩ chuyên khoa Thần kinh và Tâm thần trong việc tầm soát sớm các triệu chứng trầm cảm ở người bệnh động kinh bằng các thang đo chuẩn hóa (Hamilton, ICD-10) và áp dụng can thiệp sớm bằng thuốc chống trầm cảm SSRI.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được văn bản đề cập:
  • Nghiên cứu tập trung chuyên biệt vào thể động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật, chưa mở rộng so sánh với các thể động kinh cục bộ hoặc động kinh thùy thái dương.
  • Thời gian theo dõi can thiệp hóa dược và đánh giá biến đổi Serotonin được tiến hành trong phạm vi 8 tuần ($T_8$), chưa theo dõi dài hạn ở các giai đoạn duy trì 6 tháng đến 2 năm sau thuyên giảm để đánh giá tỷ lệ tái phát.
  • Nghiên cứu chỉ can thiệp điều trị bằng một loại thuốc chống trầm cảm là Fluoxetin kết hợp với các thuốc kháng động kinh cổ điển (Phenobarbital, Phenytoin, Valproat, Carbamazepin), chưa đối chứng với các thuốc chống trầm cảm SSRI khác (Sertralin, Escitalopram) hoặc nhóm SNRI.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu đặc điểm trầm cảm trên các thể động kinh khác (động kinh cục bộ phức tạp, động kinh kháng thuốc).
  • Thực hiện các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng với thời gian theo dõi kéo dài nhằm đánh giá hiệu quả phòng ngừa tái phát và sự biến thiên lâu dài của nồng độ Serotonin trong huyết tương.

---

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Tâm thần và Thần kinh: Cung cấp tài liệu tham khảo trong chẩn đoán phân biệt, phát hiện sớm các biểu hiện trầm cảm bị che lấp ở người bệnh động kinh; cung cấp phác đồ phối hợp Fluoxetin an toàn cùng các thuốc kháng động kinh cổ điển.
• Nghiên cứu sinh, học viên sau đại học chuyên ngành Khoa học thần kinh, Tâm thần học và Dược lý lâm sàng: Có thể tham khảo phương pháp luận thiết kế nghiên cứu kết hợp lâm sàng - cận lâm sàng (định lượng nồng độ Serotonin huyết tương bằng kỹ thuật ELISA) và cách ứng dụng thang đo tâm lý Hamilton trong đánh giá can thiệp y học.
• Cán bộ quản lý y tế và các cơ sở điều trị bệnh tâm thần - thần kinh: Tham khảo dữ liệu về gánh nặng bệnh tật đồng mắc và nguy cơ tự sát để xây dựng quy trình sàng lọc sức khỏe tâm thần định kỳ cho bệnh nhân động kinh tại cộng đồng và bệnh viện.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu trên thể động kinh nào và sử dụng thuốc chống trầm cảm nào để điều trị?
Luận án nghiên cứu chuyên biệt trên nhóm bệnh nhân mắc động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật có kết hợp rối loạn trầm cảm. Thuốc chống trầm cảm được lựa chọn để điều trị can thiệp trong nghiên cứu là Fluoxetin (thuộc nhóm ức chế tái hấp thu chọn lọc Serotonin - SSRI), dùng phối hợp cùng các thuốc kháng động kinh (Phenobarbital, Phenytoin, Natri Valproat, Carbamazepin).

2. Nồng độ Serotonin trong huyết tương ở bệnh nhân nghiên cứu biến đổi như thế nào trước và sau điều trị?
Trước điều trị (thời điểm $T_0$), nồng độ Serotonin huyết tương ở bệnh nhân động kinh có trầm cảm giảm thấp rõ rệt so với người bình thường (mức bình thường là 0,06 - 0,22 $\mu\text{g/ml}$), mức độ giảm có mối liên quan tỷ lệ thuận với độ nặng của trầm cảm trên thang Hamilton. Sau 8 tuần điều trị bằng Fluoxetin kết hợp thuốc kháng động kinh (thời điểm $T_8$), nồng độ Serotonin huyết tương được ghi nhận có sự gia tăng hồi phục tương ứng với sự thuyên giảm các triệu chứng lâm sàng.

3. Việc điều trị trầm cảm bằng Fluoxetin có làm gia tăng tần suất xuất hiện cơn co giật ở bệnh nhân động kinh không?
Theo kết quả theo dõi lâm sàng trong luận án (Bảng 3.43), việc sử dụng Fluoxetin ở liều điều trị kết hợp với thuốc kháng động kinh không làm tăng tần suất xuất hiện cơn động kinh co cứng - co giật, chứng minh tính an toàn của thuốc trên ngưỡng co giật của người bệnh.

4. Luận án sử dụng những công cụ và tiêu chuẩn nào để chẩn đoán và lượng giá mức độ trầm cảm?
Luận án sử dụng tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn trầm cảm thực tổn theo Phân loại bệnh tật quốc tế lần thứ 10 (ICD-10 - mã F06.32), tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn trầm cảm do bệnh cơ thể của Hội Tâm thần học Hoa Kỳ (DSM-IV và DSM-5 - mục 293.83) cùng thang đánh giá mức độ trầm cảm Hamilton (HDRS). Ngoài ra, tác giả có tổng quan các công cụ hỗ trợ khác như thang Beck và thang NDDI-E.

5. Nghiên cứu sinh thực hiện luận án tại những cơ sở y tế nào?
Đề tài luận án được triển khai nghiên cứu tại 3 cơ sở y tế: Khoa Tâm thần - Bệnh viện Quân y 103, Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng (thu thập bệnh nhân, đánh giá lâm sàng và điều trị) và Khoa Miễn dịch dị ứng lâm sàng - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (thực hiện xét nghiệm định lượng Serotonin huyết tương bằng kỹ thuật ELISA).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Đàm Đức Thắng là công trình nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm lâm sàng rối loạn trầm cảm ở bệnh nhân động kinh toàn thể cơn co cứng - co giật và kết quả can thiệp hóa dược bằng Fluoxetin. Nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan chặt chẽ giữa mức độ trầm cảm với sự suy giảm nồng độ Serotonin huyết tương, tần suất cơn giật và quá trình điều trị kháng động kinh. Kết quả thực nghiệm khẳng định phác đồ phối hợp Fluoxetin và thuốc kháng động kinh đem lại hiệu quả cải thiện rõ rệt về mặt lâm sàng và sinh hóa sau 8 tuần điều trị, bảo đảm tính an toàn và không làm gia tăng cơn co giật. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn có giá trị cao cho chuyên ngành Khoa học thần kinh và Tâm thần học trong việc chẩn đoán sớm và điều trị toàn diện bệnh lý đồng mắc động kinh - trầm cảm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ĐỘNG KINH TOÀN THỂ CO CỨNG - CO GIẬT Khái niệm về động kinh Động kinh (ĐK) là sự rối loạn chức năng thần kinh trung ương theo từng cơn do sự phóng điện đột ngột quá mức của các neuron. Định nghĩa này được cụ thể hóa bằng các đặc tính xuất hiện từng cơn ngắn từ vài giây đến một vài phút, cơn có tính chất định hình, cơn sau giống cơn trước, xảy ra đột ngột không kịp đề phòng, biểu hiện các chức năng thần kinh trung ương bị rối loạn, mất ý thức là biểu hiện thường thấy của cơn ĐK. Tổ chức y tế thế giới (TCYTTG) và Tổ chức Quốc tế chống ĐK (ILAE) xác định: ĐK là tình trạng được xác định bởi cơn ĐK không do sốt cao, tái phát từ hai cơn trở lên, không bị kích thích lên cơn bởi các nguyên nhân được xác định tức thì như các rối loạn chuyển hóa cấp tính hoặc sự ngừng thuốc hay rượu đột ngột [1].

Cơn ĐK toàn thể: xuất hiện do sự phóng điện kịch phát lan tỏa trên cả hai bán cầu liên quan đến kích thích trên toàn bộ vỏ não. Cơn có biểu hiện đối xứng, đồng đều cả hai bên bán cầu thể hiện trên cả điện não đồ và lâm sàng [1]. Cơn ĐK cục bộ: xảy ra do sự phóng điện chỉ giới hạn ở một phần của các neuron của vỏ não, cơn chỉ biểu hiện ở một phần cơ thể [1], [16]. Một số nghiên cứu lâm sàng về động kinh toàn thể co cứng - co giật Động kinh toàn thể co cứng - co giật là loại động kinh toàn thể điển hình.

Trên lâm sàng cơn điễn biến khá điển hình với 3 giai đoạn kế tiếp nhau co cứng, co giật và doãi mềm, kéo dài khoảng 40 - 70 giây hoặc lên tới 90 giây [1]. Giai đoạn tiền triệu Đa số cơn ĐK xảy ra không hề có biểu hiện gì trước đó. Một số ít bệnh nhân (BN) có thể có tiền triệu trước cơn vài ngày hoặc vài giờ. Triệu chứng trong giai đoạn này không có tính chất đặc hiệu, thường là các biểu hiện như thay đổi tính tình, bồn chồn, lo lắng sợ sệt, rối loạn giấc ngủ [3].

Theo Cao Tiến Đức (1994) biểu hiện tiền triệu gặp 14,1% ở ĐK toàn thể ở người trưởng thành, trong đó rối loạn cảm giác nông là 6,4%, rối loạn thần kinh thực vật là 7,7% [17].Các giai đoạn của 1 cơn động kinh toàn thể co cứng – co giật ĐK toàn thể co cứng - co giật xảy ra trình tự 3 giai đoạn: co cứng, co giật, doãi mềm. Cơn thường kéo dài khoảng 2-3 phút, hiếm khi quá 5 phút [3]: * Giai đoạn co cứng (tonic) Các BN đang sinh hoạt bình thường bỗng hét lên một tiếng sau đó ngã vật ra và lên cơn ĐK. Hầu hết các BN bị mất ý thức ngay, đột ngột co cứng, mắt mở to, nhãn cầu xoay lên trên, miệng há vừa phải, đầu quay về một bên, chân tay co, dang nhẹ và xoay ra ngoài. Các cơ hô hấp cũng bị co cứng làm mặt BN đầu tiên đỏ sau đó chuyển sang tím tái.

Ngoài ra còn có các biểu hiện rối loạn thần kinh thực vật. Sau đó là tư thế duỗi cứng, ưỡn toàn bộ cơ thể, miệng BN đang mở bỗng cắn chặt lại đột ngột, có thể cắn vào má hoặc lưỡi. Giai đoạn co cứng kéo dài khoảng 20 - 30 giây, được thay thế bởi giai đoạn co giật [3]. * Giai đoạn co giật (clonic) Tiếp theo giai đoạn co cứng là giai đoạn co giật các cơ toàn thân, hai tay hai chân co giật nhịp nhàng, lúc đầu nhịp chậm sau nhanh dần, cuối cơn giật thưa rồi ngừng hẳn.