Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom bách vàng xanthocyparis vietnamensis fajon hiep tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom bách vàng xanthocyparis, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Lâm Học Và Nhân Giống Bằng Hom Bách Vàng (Xanthocyparis Vietnamensis Fajon & Hiep) Tại Huyện Nguyên Bình, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Cao Bằng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở pháp lý của vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.1. Nghiên cứu về đặc điểm sinh thái
• 1.3.1.1. Về ngành Thông (Pinophyta)
• 1.3.1.2. Về họ Hoàng đàn (Cupressaceae)
• 1.3.2. Nghiên cứu về cấu trúc
• 1.3.2.1. Mô tả hình thái cấu trúc rừng
• 1.3.2.2. Nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận
• 2.4.2. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 2.4.3.1. Xác định địa điểm và tuyến điều tra
• 2.4.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điển của loài cây Bách vàng
• 2.4.5. Phương pháp nghiên cứu phân bố của loài
• 2.4.6. Phương pháp điều tra cây tái sinh
• 2.4.7. Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh của loài Bách vàng
• 2.4.8. Nghiên cứu xác định khả năng nhân giống bằng hom của loài Bách vàng
• 2.4.9. Phương pháp chuyên gia
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm của loài cây Bách vàng
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái
• 3.1.2. Một số đặc điểm sinh thái của loài cây Bách vàng
• 3.1.3. Đặc điểm về phân bố và nguyên nhân gây nên biến động
• 3.1.3.1. Đặc điểm về phân bố của loài
• 3.1.3.2. Nguyên nhân gây nên biến động loài Bách vàng
• 3.1.4. Một số đặc điểm về tái sinh của loài cây Bách vàng
• 3.1.4.1. Hình thức tái sinh và chất lượng cây tái sinh
• 3.1.4.2. Mật độ cây tái sinh
• 3.1.4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh loài cây Bách vàng
• 3.1.5. Cấu trúc tổ thành rừng
• 3.1.5.1. Trị số độ tàn che
• 3.2. Kết quả thí nghiệm nhân giống bằng hom loài cây Bách vàng tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình
• 3.2.1. Kết quả giâm hom lần 1: Tại vườn ươm tại Thành phố Cao Bằng
• 3.2.2. Kết quả giâm hom lần 2: Tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài cây Bách vàng
• 3.3.1. Giải pháp bảo tồn tại chỗ (In-situ)
• 3.3.2. Giải pháp bảo tồn chuyển chỗ (Ex-situ)
• 3.3.3. Giải pháp áp dụng một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn nguồn gen loài Bách vàng
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đặc điểm lâm học cây Bách vàng tại Cao Bằng

Cây Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis) là một loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Nghiên cứu về đặc điểm lâm học của loài cây này tại tỉnh Cao Bằng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sinh thái mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Đặc điểm lâm học của cây Bách vàng bao gồm hình thái, sinh thái và phân bố, là những yếu tố quan trọng trong việc phát triển và bảo tồn loài cây này.

1.1. Đặc điểm hình thái của cây Bách vàng

Cây Bách vàng có chiều cao lên tới 15 m và đường kính ngang ngực đạt 0,8 m. Tán lá của cây có hình tháp khi còn non và rộng dẹt khi trưởng thành. Đặc biệt, cây có hai dạng lá phân biệt, một dạng lá non và một dạng lá trưởng thành dạng vảy, điều này tạo nên sự đa dạng trong cấu trúc của cây.

1.2. Đặc điểm sinh thái của cây Bách vàng

Cây Bách vàng thường xanh, không có mùa rụng lá rõ rệt. Mùa ra nón bắt đầu từ tháng 11 và nón chín vào tháng 1, tháng 2 năm sau. Điều kiện sinh thái nơi cây phát triển chủ yếu là các đỉnh núi cao, nơi có độ ẩm và ánh sáng phù hợp cho sự sinh trưởng của cây.

II. Thách thức trong việc bảo tồn cây Bách vàng tại Cao Bằng

Cây Bách vàng đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn, bao gồm khai thác quá mức và điều kiện môi trường sống không thuận lợi. Việc hiểu rõ các thách thức này là cần thiết để đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Tình trạng khai thác cây Bách vàng

Cây Bách vàng đã bị khai thác mạnh mẽ do giá trị gỗ cao. Việc này đã dẫn đến sự suy giảm số lượng cá thể trong tự nhiên, khiến cho loài cây này trở thành một trong những loài thực vật nguy cấp tại Việt Nam.

2.2. Điều kiện môi trường sống của cây Bách vàng

Cây Bách vàng chủ yếu phân bố ở các đỉnh núi cao, nơi có điều kiện sống khắc nghiệt. Sự thay đổi khí hậu và các tác động từ con người đã làm giảm chất lượng môi trường sống của cây, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và tái sinh của loài.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm học cây Bách vàng

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của cây Bách vàng được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra thực địa và phân tích số liệu. Các phương pháp này giúp xác định rõ hơn về tình trạng và khả năng nhân giống của loài cây này.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa được áp dụng để thu thập dữ liệu về số lượng, phân bố và tình trạng sinh trưởng của cây Bách vàng. Các khu vực nghiên cứu được chọn lọc kỹ lưỡng để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ quần thể.

3.2. Phương pháp phân tích số liệu

Sau khi thu thập dữ liệu, các số liệu sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển và tái sinh của cây Bách vàng. Điều này giúp đưa ra các kết luận chính xác về tình trạng của loài.

IV. Kết quả nghiên cứu về nhân giống cây Bách vàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây Bách vàng có khả năng nhân giống bằng hom với tỷ lệ sống cao. Việc áp dụng các kỹ thuật nhân giống hiện đại sẽ góp phần bảo tồn và phát triển loài cây này.

4.1. Kết quả thí nghiệm nhân giống bằng hom

Thí nghiệm nhân giống bằng hom cho thấy tỷ lệ sống của hom Bách vàng đạt 80% sau 30 ngày. Điều này chứng tỏ rằng cây Bách vàng có khả năng tái sinh tốt khi được áp dụng các kỹ thuật nhân giống phù hợp.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển cây Bách vàng tại Cao Bằng. Việc nhân giống thành công sẽ giúp tăng cường số lượng cá thể trong tự nhiên và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cây Bách vàng

Cây Bách vàng là một loài thực vật quý hiếm cần được bảo tồn. Nghiên cứu về đặc điểm lâm học và khả năng nhân giống của loài này sẽ mở ra triển vọng cho việc bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm tại Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn cây Bách vàng

Bảo tồn cây Bách vàng không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Việc bảo tồn loài cây này sẽ giúp duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống.

5.2. Triển vọng phát triển cây Bách vàng trong tương lai

Với các giải pháp bảo tồn và phát triển hợp lý, cây Bách vàng có thể trở thành một nguồn tài nguyên quý giá cho ngành lâm nghiệp tại Cao Bằng. Các chương trình nghiên cứu và bảo tồn cần được tiếp tục thực hiện để đảm bảo sự tồn tại của loài cây này trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu. Cơ sở pháp lý của vấn đề nghiên cứu. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới.

Tổng quan kết quả nghiên cứu ở Việt Nam. Tổng quan khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý, địa giới hành chính.

Địa hình, địa thế. Tài nguyên nước. Tài nguyên rừng. Điều kiền dân sinh.

Dân số, dân tộc và phân bố dân cư. Lao động việc làm. Khái quát điều kiện kinh tế - Xã hội. Hiện trạng kết cấu hạ tầng.

Thực trạng phát triển các ngành kinh tế.29 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận. Phương pháp kế thừa tài liệu. Phương pháp điều tra thực địa.

Xác định địa điểm và tuyến điều tra. Phương pháp nghiên cứu đặc điển của loài cây Bách vàng. Phương pháp nghiên cứu phân bố của loài. Phương pháp điều tra cây tái sinh.

Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh của loài Bách vàng 36 2. Nghiên cứu xác định khả năng nhân giống bằng hôm của loài Bách vàng. Phương pháp chuyên gia.44 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Một số đặc điểm của loài cây Bách vàng.

Đặc điểm hình thái. Một số đặc điểm sinh thái của loài cây Bách Vàng. Đặc điểm về phân bố và nguyên nhân gây nên biến động. Đặc điểm về phân bố của loài.

Nguyên nhân gây nên biến động loài Bách vàng. Một số đặc điểm về tái sinh của loài cây Bách vàng. Hình thức tái sinh và chất lượng cây tái sinh. Mật độ cây tái sinh.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh loài cây Bách vàng. Cấu trúc tổ thành rừng. Trị số độ tàn che. Kết quả thí nghiệm nhân giống bằng hom loài cây Bách vàng tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình.

Kết quả giâm hom lần 1: Tại vườn ươn tại Thành phố Cao Bằng. Kết quả giâm hom lần 2: Tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện nguyên bình. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài cây Bách vàng. Giải pháp bản tồn tại chỗ (In-situ).

Giải pháp bản tồn chuyển chỗ (Ex-situ). Giải pháp áp dụng một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn nguồn gen loài Bách vàng .72 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ .77 TÀI LIỆU THAM KHẢO.81 iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CTTT : Công thức tổ thành Cr : Cấp cực kỳ nguy cấp (Critically Endangered) GPS : Hệ thống định vị toàn cầu (Global Positioning System) DT : Đường kính tán D1.3 : Đường kính 1,3 m D00 : Đường kích gốc D1.3tb : Đường kính ngang ngực trung bình Hdc : Chiều cao dưới cành Hvn : Chiều cao vút ngọn Hvntb : Chiều cao vút ngọn trung bình OTC : Ô tiêu chuẩn ODB : Ô dạng bản QXTVR : Quần xã thực vật rừng TS : Tái sinh VQG : Vườn quốc gia TXDK : Rừng lá rộng thường xanh nghèo kiệt núi đá TXDN : Rừng lá rộng thường xanh nghèo núi đá TXDB : Rừng lá rộng thường xanh trung bình núi đá KBT : Khu bảo tồn BTTN : Khu bảo tồn thiên nhiên Max : Giá trị lớn nhất Min : Giá trị nhỏ nhất v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Hình thái thân cây Bách vàng. Chiều dài của lá trưởng thành của loài Bách vàng.

Hình thức tái sinh và chất lượng của cây tái sinh. Hình thức tái sinh và chất lượng cây Bách vàng tái sinh. Tỷ lệ phần trăm vị trí tái sinh và số cá thể theo chiều cao. Thành phần các loài cây tại khu vực nghiên cứu.

Tổ thành loài tầng cây cao theo chỉ số IV% của ba trạng thái rừng TXDK, TXDN và TXDB tại khu vực nghiên cứu. Độ tàn che trên các ô tiêu chuẩn tại khu vực nghiên cứu. Tổng hợp các loài cây bụi. Các loài cây tầng thảm tươi.

Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ hom sống của loài Bách vàng. Tỷ lệ ra rễ và các chỉ tiêu ra rễ của hom Bách vàng sau đợt thí nghiệm.67 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3. Cành Bách vàng. Hình thái thân cây Bách vàng.

Lá non Bách vàng. Lá Bách vàng trưởng thành. Hình thái rễ giâm hom cành. Hình thái rễ cây tái sinh tự nhiên.

Bách vàng tái sinh. Hình ảnh cây Bách vàng mới được giâm hom và cây con đã được đưa trồng trong bầu. Cây Bách vàng nhân giống bằng hom được trồng thử nghiệm tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Tính cấp thiết của đề tài Chi Bách vàng (Xanthocyparis Farjon & Hiep) là một chi mới được phát hiện tại 2 khu vực phía Bắc Việt Nam (Khu bảo tồn Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang và xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) với một loài duy nhất có tên Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Farjon & Hiep) của họ Hoàng đàn (Cupressaceae), thuộc lớp Thông (Pinopsida).

Bách vàng là loài cây gỗ không chỉ có ý nghĩa về khoa học mà còn có giá trị kinh tế rất cao. Gỗ Bách vàng bền, rất khó bị mối mọt, ít cong vênh, chịu chôn, vì vậy, thời gian trước đây đã bị khai thác rất mạnh để chuyển sang Trung Quốc. Do gỗ tốt, có giá trị kinh tế cao nên Bách vàng đã và đang bị khai thác rất mạnh. Theo kết quả điều tra, nghiên cứu đã công bố số lượng Bách vàng còn lại rất ít, chúng chỉ tập trung phân bố ở trên các đỉnh núi cao từ 1.330 so với mặt biển, một số cá thể đã và đang bị chết tự nhiên còn một số khác vẫn đang là đối tượng khai thác của người dân địa phương.

Hơn nữa, dưới tán rừng rất ít gặp các cá thể cây con tái sinh. Vì vậy, việc bảo tồn loài cây quý hiếm, đặc hữu này sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm ở nước ta. Trước những thách thức về bảo tồn nhưng loài thực vật có giá trị, trong những năm gần đây việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên đã trở thành chủ đề được Nhà nước cũng như các tổ chức trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm. Trên cơ sở đó đã thành lập nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia, Nhà nước đã ban hành nhiều luật và chính sách trong công tác bảo tồn hệ thực vật nhằm bảo vệ các loài thực vật.

Bên cạnh đó, rất nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế cũng đã tiến hành đầu tư thực hiện nhiều dự án lớn nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên ở nước ta. Thực hiện chủ chương này, tỉnh Cao Bằng đã thành lập Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình để bảo tồn một số loại thực vật quý hiếm, đặc hữu trong đó có cây Bách vàng. Những nghiên cứu về đa dạng thực vật tại tỉnh Cao Bằng nói chung và huyện Nguyên Bình nói riêng còn rất ít và những hiểu biết về loài Bách vàng cũng nằm trong tình trạng như vậy. Để góp thêm những hiểu biết về mặt khoa học nhằm bảo 2 vệ loài cây quý hiếm, đặc hữu này thì việc nghiên cứu về phân bố, sinh thái, sinh học và tình trạng bảo tồn loài trong tự nhiên là rất cần thiết.

Vấn đề được đặt ra là: hiện còn bao nhiêu cá thể Bách vàng trong tự nhiên, sự sinh trưởng, phát triển và tình trạng bảo tồn, điều kiện sống, liệu Bách vàng có khả năng gây trồng và nhân giống tại Cao Bằng. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc lựa chọn đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng” là rất cần thiết, góp phần đề xuất các giải pháp bảo tồn. Mục tiêu của đề tài 2. Mục tiêu chung Xác định được đặc điểm lâm học và đánh giá được khả năng nhân giống bằng hom Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nhằm đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen Bách vàng.

Mục tiêu cụ thể - Xác định được một số đặc điểm lâm học của loài Bách vàng tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. - Xác định được một số kỹ thuật nhân giống bằng hom. - Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Bách vàng 3. Ý nghĩa của đề tài 3.

Ý nghĩa khoa học Trên cơ sở kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái và tái sinh, nhân giống, luận văn đã xây dựng được cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loại Bách vàng. Ý nghĩa thực tiễn Việc thực hiện đề tài chỉ ra một số đặc điểm sinh vật học, sinh thái học và tái sinh của Bách vàng, từ đó phục vụ cho các công trình nghiên cứu sau này có thể xây dựng kế hoạch quản nguồn tài nguyên quí hiếm này đạt hiệu quả hơn. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Trong tài liệu “Sách đỏ Việt Nam” Phần II, phần thực vật đã giới thiệu về loài: Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep.

Đây là loài thực vật được xếp vào nhóm rất nguy cấp (CR B1+2b,c,e). Theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Nghị định 06/2019/NĐ-CP thì Bách vàng là loài có trong danh mục Thực vật rừng, Động vật rừng nguy cấp, quý hiếm (nhóm 1), nghiêm cấm khai thác sử dụng vì mục đích thương mại. Tên khác: Bách vàng Việt Nam, hoàng đàn vàng Việt Nam, trắc bách Quản Bạ hoặc cây Ché (tên gọi địa phương). Họ Hoàng đàn: Cupressaceae Đặc điểm nhận dạng: Bách vàng là một loài cây gỗ lớn, có tán hình tháp khi non, rộng và dẹt khi trưởng thành, đạt chiều cao tới 15 m với đường kính ngang ngực tới 0,8 m.

Tán lá mọc phẳng, hình trứng, mọc về nhiều hướng khác nhau, cành non màu xanh thẫm, khi về già chuyển thành màu nâu xám giống màu của vỏ thân cây, vỏ cành cũng trở nên nứt dọc thành nhiều kẽ nhỏ khác nhau chạy dài dọc cành cây. Cành mọc vòng quanh thân, lá mọc ra theo 1 hình phẳng về các hướng khác nhau tạo cho cành, nhánh của cây có dạng tầng.