Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm hình thái đầu mặt người Kinh 18-25 tuổi và ứng dụng trong y học

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm hình thái đầu mặt người Kinh 18-25 tuổi, ứng dụng quan trọng trong lĩnh vực y học và nhân trắc học.

• Tác giả: Nguyễn Lê Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Mạnh Dũng
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm hình thái đầu mặt ở người Kinh 18-25 tuổi để ứng dụng trong Y học
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu mô cứng và mô mềm
• 1.1.1. Giải phẫu mô cứng
• 1.1.2. Giải phẫu mô mềm
• 1.2. Các điểm mốc và kích thước trên mô mềm
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu nhân trắc trên phim sọ mặt và trên ảnh chuẩn hoá
• 1.3.1. Phương pháp đo và phân tích trên phim sọ mặt
• 1.3.2. Phương pháp đo trên ảnh chụp chuẩn hoá
• 1.4. So sánh hai phương pháp đo đạc trên ảnh chụp chuẩn hoá và trên phim sọ mặt
• 1.5. Nghiên cứu lứa tuổi người trưởng thành độ tuổi 18 – 25
• 1.6. Tương quan mô cứng mô mềm
• 1.7. Các nghiên cứu ở Việt Nam và trên thế giới
• 1.7.1. Trên ảnh chụp chuẩn hoá
• 1.7.2. Trên phim sọ mặt
• 1.8. Ứng dụng nghiên cứu nhân trắc trong thực tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5.3. Biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.5.3.1. Các biến số trên ảnh chụp chuẩn hoá
• 2.5.3.2. Các chỉ số trên phim sọ mặt
• 2.5.3.3. So sánh kết quả hai phương pháp
• 2.6. Tương quan mô cứng mô mềm trên phim sọ nghiêng
• 2.7. Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu
• 2.8. Quy trình thu thập số liệu
• 2.9. Quản lý, xử lý và phân tích số liệu
• 2.10. Sai số và cách khắc phục sai số
• 2.10.1. Sai số hệ thống
• 2.10.2. Sai số ngẫu nhiên
• 2.11. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm chung các kích thước, góc và các tỷ lệ trên phim sọ mặt
• 3.3. Đặc điểm chung các kích thước, góc và tỷ lệ khuôn mặt trên ảnh chuẩn hoá
• 3.4. So sánh giữa kết quả của hai phương pháp đo
• 3.5. Tương quan mô cứng mô mềm trên phim sọ mặt nghiêng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ giới tính
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4.4. So sánh chung giá trị trung bình các chỉ số đầu mặt giữa nam và nữ
• 4.5. Đặc điểm hình thái sọ mặt người dân tộc Kinh 18-25
• 4.5.1. Trên phim sọ mặt thẳng
• 4.5.2. Trên phim sọ nghiêng từ xa kỹ thuật số
• 4.5.3. Trên ảnh thẳng chuẩn hóa
• 4.6. Các chỉ số mặt theo Martin
• 4.7. So sánh kết quả hai phương pháp đo đạc
• 4.8. Tương quan giữa chỉ số mô cứng và mô mềm
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC BẢNG
• 2. DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Nghiên cứu hình thái

Nghiên cứu hình thái là trọng tâm của luận án, tập trung vào việc phân tích các đặc điểm cấu trúc đầu mặt của người Kinh trong độ tuổi 18-25. Nghiên cứu sử dụng hai phương pháp chính: đo đạc trên phim sọ mặt và ảnh chuẩn hóa. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể về hình thái đầu mặt giữa nam và nữ, đặc biệt là các chỉ số về kích thước và góc mặt. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định các tiêu chuẩn nhân trắc phù hợp với người Việt Nam, thay vì áp dụng các tiêu chuẩn từ chủng tộc khác.

1.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thu thập dữ liệu từ phim sọ mặt và ảnh chuẩn hóa. Các điểm mốc giải phẫu được xác định rõ ràng để đo đạc các kích thước và góc mặt. Kết quả được so sánh giữa hai phương pháp để đảm bảo độ chính xác. Nhân trắc học được áp dụng để phân tích các đặc điểm hình thái, từ đó xác định các giá trị trung bình đại diện cho nhóm nghiên cứu.

1.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về hình thái đầu mặt giữa nam và nữ. Các chỉ số như chiều cao, chiều rộng và góc mặt được ghi nhận và phân tích chi tiết. Điều này giúp xác định các đặc điểm nhân trắc đặc trưng của người Kinh, từ đó hỗ trợ trong các ứng dụng y học như chỉnh hình răng hàm mặt và phẫu thuật thẩm mỹ.

II. Đặc điểm đầu mặt người Kinh 18 25 tuổi

Đặc điểm đầu mặt của người Kinh trong độ tuổi 18-25 được nghiên cứu chi tiết thông qua các chỉ số nhân trắc. Kết quả cho thấy sự ổn định về hình thái trong nhóm tuổi này, điều này rất quan trọng trong việc áp dụng các phương pháp điều trị y học. Các chỉ số như chiều cao mặt, chiều rộng mặt và góc mặt được ghi nhận và so sánh với các nghiên cứu trước đây.

2.1. Đặc điểm hình thái sọ mặt

Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích hình thái sọ mặt trên phim sọ mặt thẳng và nghiêng. Các chỉ số như góc SNA, SNB và ANB được đo đạc và phân tích để xác định tương quan giữa mô cứng và mô mềm. Kết quả cho thấy sự tương quan chặt chẽ giữa các chỉ số này, hỗ trợ trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh lý răng hàm mặt.

2.2. Ứng dụng trong y học

Các đặc điểm hình thái được nghiên cứu có giá trị lớn trong y học ứng dụng, đặc biệt là trong lĩnh vực chỉnh hình răng hàm mặt và phẫu thuật thẩm mỹ. Việc xác định các chỉ số nhân trắc đặc trưng của người Kinh giúp các bác sĩ đưa ra các quyết định điều trị chính xác và hiệu quả hơn.

III. Ứng dụng y học hình thái

Ứng dụng y học hình thái là mục tiêu chính của nghiên cứu, nhằm cung cấp các dữ liệu nhân trắc chính xác cho các can thiệp y khoa. Các chỉ số hình thái đầu mặt được sử dụng để hỗ trợ trong việc chẩn đoán, lập kế hoạch điều trị và đánh giá kết quả sau điều trị. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các tiêu chuẩn nhân trắc phù hợp với người Việt Nam.

3.1. Chẩn đoán và điều trị

Các chỉ số nhân trắc được sử dụng để hỗ trợ trong việc chẩn đoán các bệnh lý răng hàm mặt và lập kế hoạch điều trị. Y học hình thái đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo kết quả điều trị đạt được cả về mặt chức năng và thẩm mỹ.

3.2. Phẫu thuật thẩm mỹ

Nghiên cứu cung cấp các dữ liệu quan trọng cho việc thực hiện các ca phẫu thuật thẩm mỹ. Các chỉ số hình thái đầu mặt giúp các bác sĩ tái tạo lại khuôn mặt một cách chính xác, đảm bảo tính thẩm mỹ và hài lòng của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tiêu đề "Nghiên cứu đặc điểm hình thái đầu mặt ở người Kinh 18-25 tuổi để ứng dụng trong Y học" do nghiên cứu sinh Nguyễn Lê Hùng (khóa 35) thực hiện tại Trường Đại học Y Hà Nội, thuộc chuyên ngành Răng Hàm Mặt (mã số: 62720601), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Tống Minh Sơn và GS. Nguyễn Văn Huy. Đề tài nằm trong khuôn khổ gắn kết với đề tài cấp Nhà nước "Nghiên cứu đặc điểm nhân trắc đầu mặt ở người Việt Nam để ứng dụng trong y học" do Trường Đại học Y Hà Nội chủ trì.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình tăng trưởng của phức hợp sọ mặt diễn ra xuyên suốt các giai đoạn từ sơ sinh đến trước dậy thì, dậy thì đến trưởng thành và tiếp diễn sau tuổi trưởng thành. Trong thực hành y khoa, đặc biệt là các chuyên ngành Răng Hàm Mặt, ngoại khoa và phẫu thuật tạo hình hàm mặt, các kích thước và chỉ số sọ mặt là cơ sở phục vụ công tác chẩn đoán, lập kế hoạch điều trị nắn chỉnh răng, phẫu thuật chỉnh hình xương và phục hồi giải phẫu thẩm mỹ do dị tật bẩm sinh, bệnh lý hoặc chấn thương.

Thực tế lâm sàng tại Việt Nam cho thấy các bác sĩ thường xuyên phải sử dụng các tiêu chuẩn nhân trắc của người da trắng (Cáp-ca) hoặc các chủng tộc khác để áp dụng cho người Việt Nam. Do sự khác biệt về chủng tộc và nhân trắc học, việc áp dụng này tồn tại nhiều điểm bất cập. Mặc dù ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu nhân trắc trên phim sọ nghiêng và ảnh chuẩn hóa, các công trình trước đây phần lớn thực hiện trên cỡ mẫu còn hạn chế, chưa mang tính đại diện đồng bộ cho cộng đồng người Kinh trưởng thành.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định một số đặc điểm hình thái đầu mặt ở nhóm người Kinh tuổi từ 18-25 trên phim X-quang sọ mặt từ xa và trên ảnh chuẩn hoá đang học tại một số trường Đại học và Cao đẳng tại Hà Nội và Bình Dương.
2. Mô tả mối tương quan giữa mô cứng và mô mềm trên phim sọ mặt từ xa, mối liên quan giữa kết quả đo trên ảnh chuẩn hoá và trên phim sọ mặt từ xa ở một nhóm đối tượng trong nhóm nghiên cứu trên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sinh viên người dân tộc Kinh trong độ tuổi 18–25, có nguồn gốc gia đình (bố, mẹ, ông bà nội ngoại) đều là người Kinh, có đầy đủ 28 răng vĩnh viễn (không tính răng khôn), không mắc dị tật bẩm sinh vùng đầu mặt, không có tiền sử chấn thương hàm mặt nghiêm trọng và chưa từng phẫu thuật thẩm mỹ hàm mặt.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thu thập số liệu tại 6 trường Đại học và Cao đẳng đại diện cho hai miền Bắc và Nam:
  1. Học viện Y học Cổ truyền Việt Nam (Hà Nội).
  2. Cao đẳng Y tế Hà Nội (Hà Nội).
  3. Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp (Hà Nội).
  4. Đại học Bình Dương (Bình Dương).
  5. Đại học Thủ Dầu Một (Bình Dương).
  6. Cao đẳng Y tế Bình Dương (Bình Dương).
• Địa điểm phân tích: Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Hà Nội.
• Thời gian thực hiện: Từ tháng 10/2016 đến tháng 10/2019.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nhân trắc học và chỉnh hình răng mặt tại Việt Nam:

• Hồ Thị Thuỳ Trang (1999): Khảo sát ảnh chụp 62 sinh viên 18–25 tuổi có khuôn mặt hài hòa, ghi nhận tầng mặt trên có mũi và sống mũi thấp, trán nhô ra trước (đặc biệt ở nữ), tầng mặt dưới và hai môi nhô ra trước, môi dưới nằm trước đường thẩm mỹ.
• Đống Khắc Thẩm và Hoàng Tử Hùng (2009): Cung cấp các số liệu độ lệch chuẩn về kích thước tầng mặt dưới (ANS-Me = 4,18 mm trên phim sọ mặt) và sai số đo đạc làm cơ sở tính toán cỡ mẫu nhân trắc.
• Võ Trương Như Ngọc (2010, 2013): Khảo sát hình thái khuôn mặt sinh viên Đại học Y Hà Nội bằng 3 phương pháp (đo trực tiếp, đo ảnh chuẩn hóa thẳng - nghiêng và đo trên phim sọ mặt từ xa kỹ thuật số thẳng - nghiêng), xác định các kích thước ngang và dọc của nam giới lớn hơn nữ giới và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá khuôn mặt hài hòa.
• Nguyễn Thị Thu Phương và cộng sự (2013): Nghiên cứu trên sinh viên có khớp cắn Angle I, ghi nhận nhóm người Việt có môi trên và môi dưới nhô hơn người châu Âu, góc mũi - môi và góc hai môi nhỏ hơn giá trị chuẩn của người da trắng.
• Nguyễn Phương Trinh (2015): Nghiên cứu 150 thanh niên dân tộc Pa Cô (18–25 tuổi) tại Thừa Thiên – Huế, ghi nhận kích thước mô mềm nhỏ hơn người Kinh và tỷ lệ ba tầng mặt không bằng nhau (tầng dưới lớn nhất, tầng trên nhỏ nhất).
• Nguyễn Sỹ Thân (2015): Phân tích nhân trắc sọ mặt trên phim sọ mặt từ xa kỹ thuật số ở sinh viên Đại học Y Hà Nội, xác định sự sai khác ở một số chỉ số giữa bên phải và bên trái.
• Trần Tuấn Anh (2017): Nghiên cứu trên 100 người Kinh (18–25 tuổi) khớp cắn bình thường bằng phương pháp đo phim và ảnh chuẩn hóa; ghi nhận kích thước nam lớn hơn nữ trên phim thẳng, bên trái lớn hơn bên phải, và dạng mặt chiếm ưu thế là mặt rộng và rất rộng (80%).

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Phương pháp đo phim sọ mặt: Khởi xướng từ năm 1931 bởi Broadbent (Mỹ) và Hofrath (Đức), hỗ trợ đánh giá tương quan răng - xương - nền sọ. Các nghiên cứu của Topouzelis (2002) trên người Hy Lạp, Valente và cộng sự (2003) trên người Brasil, Muhammad và cộng sự (2012) trên người Pakistan, Alekajbaf và cộng sự (2015) trên người Iran đã chứng minh sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc sọ mặt theo giới tính và chủng tộc.
• Phương pháp đo ảnh chuẩn hóa: Được phát triển qua các mốc thời gian từ Broca (1862), Larrabee (1985), Farkas, Bishara đến Fernandez-Riveiro (2003), Choe Kyle S (2004), Fariaby (2006), Ozdemir (2008), Farhan Zaib (2009) và Moshkelgosha (2015). Các công trình này chuẩn hóa tư thế đầu tự nhiên (NHP), điều kiện chiếu sáng và hệ thống điểm mốc mô mềm.
• Nghiên cứu so sánh hai phương pháp: Krogman, Hellman và Budai M. cùng cộng sự (phân tích 306 phép đo trên người da trắng, ghi nhận 96,7% phép đo mô mềm và 94,4% phép đo mô xương có sự khác biệt giữa phim và ảnh, phần lớn giá trị trên phim nhỏ hơn trên ảnh do mốc Supradentale, Infradentale và Stomion).
• Tăng trưởng ở người trưởng thành: Behrents phân tích 163 đối tượng từ 17 đến 83 tuổi, chứng minh xương sọ mặt vẫn tiếp tục tăng trưởng sau 17 tuổi (chiều cao thay đổi rõ nhất, xương hàm nam xoay ra trước, xương hàm nữ xoay ra sau); đường cong tăng trưởng Scammon chỉ ra quy luật phát triển không đồng đều giữa các tầng mặt.
• Tương quan mô cứng - mô mềm: Tweed (1950), Subtelny (1959), Bonnefont (1974), Kazutaka Kasai, Zhao Yuan, Hiroko Yasutomi (2006: lùi 1 mm răng cửa trên làm lùi 0,22 mm môi trên; lùi 1 mm răng cửa dưới làm giảm 0,76 mm độ nhô môi dưới), Talass và cộng sự (lùi 4,3 mm răng cửa trên làm lùi 1,9 mm môi trên; lùi 2,4 mm răng cửa dưới làm lùi 3,1 mm môi dưới), Perkins và Staley, Rudee, Roos, Wisth.

Khoảng trống luận án giải quyết

Luận án giải quyết khoảng trống về dữ liệu quy mô lớn đối với người Kinh trưởng thành độ tuổi 18–25 bằng cách kết hợp đồng thời phương pháp đo đạc ảnh chụp chuẩn hóa ($n = 7.376$) và phim X-quang sọ mặt từ xa ($n = 734$) trên cùng một hệ quy chiếu chọn mẫu đại diện hai miền Bắc - Nam. Luận án thiết lập các phương trình hồi quy và tương quan định lượng mô cứng - mô mềm cho từng phân loại tương quan xương (Class I, II, III).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và phân loại giải phẫu

• Giải phẫu mô cứng: Xương hàm trên (XHT) gồm thân hình tháp 4 mặt (ổ mắt, trước, thái dương, mũi) và 4 mỏm (gò má, trán, khẩu cái, huyệt ổ răng); Xương hàm dưới (XHD) gồm thân hình móng ngựa, 2 ngành lên, lồi cầu, mỏm vẹt và phức hợp xương ổ răng.
• Giải phẫu mô mềm: Cấu trúc 5 lớp đồng tâm gồm: (1) Da, (2) Mô xơ mỡ dưới da, (3) Hệ thống cân cơ nông (SMAS), (4) Các khoang dây chằng và cơ sâu, (5) Màng xương và lớp cân sâu. Phân chia chức năng gồm vùng mặt trước (di động, biểu cảm) và vùng mặt bên (bất động, nâng đỡ hệ thống cơ nhai).
• Hệ thống mốc và chỉ số nhân trắc:
  • Đường thẩm mỹ: Đường thẩm mỹ E (Ricketts), đường thẩm mỹ S (Steiner).
  • Góc sọ mặt: Góc SNA, SNB, ANB, N-Sn-Pg, FMIA, i-MP, góc mặt phẳng hàm dưới.
  • Phân loại hình thái mặt: Tiêu chuẩn Martin và Saller, tiêu chuẩn Celébie và Jerolimov.

Ký hiệu mốc	Tên mốc giải phẫu	Định nghĩa mốc trên ảnh thẳng chuẩn hóa
al	Điểm cánh mũi	Điểm ngoài nhất của cánh mũi
ch	Điểm góc miệng	Nơi gặp nhau của môi trên và môi dưới ở góc miệng
en	Điểm góc mắt trong	Nơi gặp nhau của mí trên và mí dưới ở góc mắt trong
ex	Điểm góc mắt ngoài	Nơi gặp nhau của mí trên và mí dưới ở góc mắt ngoài
zy	Điểm gò má	Điểm ngoài cùng của mô mềm trên xương gò má
pp	Điểm đồng tử	Điểm giữa đồng tử
go	Điểm góc hàm	Điểm sau nhất và dưới nhất của góc hàm, giao giữa đường viền cổ và viền mặt
ft	Điểm thái dương	Giao điểm giữa đường thẳng qua hai chân mày và đường chân tóc

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu:
  • Mẫu chụp ảnh chuẩn hóa: Áp dụng công thức ước tính cỡ mẫu: $$n = \frac{(Z_{\alpha/2} + Z_\beta)^2 \cdot \sigma^2}{\delta^2}$$ Với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z_{\alpha/2} = 1,96$), lực mẫu $1-\beta = 0,90$ ($Z_\beta = 1,28$), độ lệch chuẩn tham chiếu $\sigma = 21,2$ (tương ứng người Kinh), sai số mong muốn $\delta = 0,8\text{ mm}$ (theo Đống Khắc Thẩm, Hoàng Tử Hùng). Cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $7.372$ người; thực tế thu thập trên $7.376$ đối tượng.
  • Mẫu chụp phim sọ mặt từ xa: Độ lệch chuẩn kích thước tầng mặt dưới ANS-Me $\sigma = 4,18\text{ mm}$ (theo Đống Khắc Thẩm, Hoàng Tử Hùng 2009), sai số mong muốn $\delta = 0,5\text{ mm}$. Cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $734$ người; thực tế tiến hành trên $734$ đối tượng (lấy mẫu thuận tiện từ tập mẫu $7.376$ người).

Thông số thiết kế mẫu	Nhóm chụp ảnh chuẩn hóa	Nhóm chụp phim sọ mặt từ xa
Đối tượng nghiên cứu	Sinh viên người Kinh 18–25 tuổi	Sinh viên người Kinh 18–25 tuổi
Độ lệch chuẩn tham chiếu ($\sigma$)	$21,2$	$4,18\text{ mm}$ (ANS-Me)
Sai số mong muốn ($\delta$)	$0,8\text{ mm}$	$0,5\text{ mm}$
Cỡ mẫu tính toán lý thuyết ($n$)	$7.372$ đối tượng	$734$ đối tượng
Cỡ mẫu thực tế thu thập ($N$)	$7.376$ đối tượng	$734$ đối tượng

Công cụ và kỹ thuật thu thập số liệu

• Thiết bị chụp phim X-quang: Máy chụp phim sọ mặt kỹ thuật số Orthophos XG5, chụp ở tư thế cắn khít trung tâm.
• Hệ thống chụp ảnh chuẩn hóa: Máy ảnh kỹ thuật số, ống kính chuyên dụng, chân máy ảnh, tấm hắt sáng, thước đo gắn thủy bình cố định trên giá kẹp để xác định tỷ lệ thực và tư thế đầu tự nhiên.
• Phần mềm đo đạc: Sử dụng phần mềm chuyên dụng để số hóa, quản lý điểm mốc giải phẫu và đo đạc các kích thước dài, góc và tỷ lệ trên máy tính.
• Quản lý sai số và y đức: Kiểm soát sai số hệ thống (chuẩn hóa máy móc, thước đo thủy bình, kiểm định người đo) và sai số ngẫu nhiên; đề cương được thông qua hội đồng đạo đức nghiên cứu y sinh học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN

Chương 1 trình bày toàn diện cơ sở giải phẫu học của phức hợp mô cứng và mô mềm vùng sọ mặt, các mốc giải phẫu nhân trắc, phương pháp phân tích phim sọ mặt từ xa (thẳng và nghiêng) và phương pháp chụp ảnh chuẩn hóa. Tác giả phân tích sự phát triển của kỹ thuật đo sọ từ năm 1931, vai trò của định vị khớp cắn và phân tích mô mềm ngoài sọ. Chương này làm rõ tính quy luật của sự tăng trưởng sau tuổi dậy thì ở người trưởng thành (18–25 tuổi) dựa trên đường cong Scammon và nghiên cứu của Behrents. Đồng thời, tác giả tổng thuật mối quan hệ tương hỗ giữa mô cứng và mô mềm qua các công trình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam, chỉ ra các ứng dụng thực tiễn của nhân trắc đầu mặt trong y học (chỉnh nha, phẫu thuật hàm mặt), công nghiệp bảo hộ lao động, an toàn giao thông, giám định hình sự và nhân học phục chế.

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện từ 10/2016 đến 10/2019. Tác giả trình bày tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ nghiêm ngặt đối với quần thể sinh viên người Kinh 18–25 tuổi tại 6 trường Đại học và Cao đẳng ở Hà Nội và Bình Dương. Chương này chi tiết hóa công thức toán học tính cỡ mẫu, quy trình xác định 8 điểm mốc chuẩn trên ảnh thẳng (al, ch, en, ex, zy, pp, go, ft), các mốc trên ảnh nghiêng, các mốc giải phẫu trên mô cứng và mô mềm của phim sọ mặt thẳng và nghiêng. Tác giả nêu rõ quy trình vận hành máy X-quang Orthophos XG5, hệ thống chụp ảnh kỹ thuật số có gắn thước thủy bình, phần mềm xử lý dữ liệu, phương pháp phân tích thống kê và các quy trình kiểm soát sai số, đảm bảo y đức nghiên cứu.

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày các phát hiện thống kê thu được từ $7.376$ ảnh chuẩn hóa và $734$ phim sọ mặt:

• Đặc điểm trên phim sọ mặt:
  • Phân loại tương quan xương (TQX) theo góc ANB ở cả hai giới.
  • Các giá trị trung bình về kích thước ngang, kích thước dọc và kích thước góc trên phim sọ mặt nghiêng và sọ mặt thẳng phân tích theo giới tính và theo ba loại tương quan xương (Class I, II, III).
  • Đánh giá tính đối xứng sọ mặt qua mặt phẳng dọc giữa trên phim sọ thẳng.
  • Lược đồ tần suất phân bố các khoảng cách (ANS-Me, N-Me, i-NB, Ls-E, Li-S) và các góc (N-Sn-Pg, FMIA, i-MP).
• Đặc điểm trên ảnh chụp chuẩn hóa:
  • Giá trị trung bình các kích thước ngang, kích thước dọc, các góc mô mềm và các tỷ lệ khuôn mặt theo giới tính.
  • Khoảng cách từ điểm môi trên (Ls) và môi dưới (Li) tới các đường thẩm mỹ S (Steiner) và E (Ricketts).
  • Phân loại dạng khuôn mặt theo tiêu chuẩn Celébie & Jerolimov và chỉ số Martin & Saller; so sánh các kích thước và góc mô mềm giữa các dạng mặt.
  • Tỷ lệ và giá trị chỉ số mặt toàn bộ, chỉ số mũi và chỉ số hàm dưới ở nam và nữ.
• So sánh hai phương pháp và mô hình tương quan:
  • So sánh giá trị trung bình giữa phương pháp đo trên phim sọ mặt và trên ảnh chuẩn hóa theo từng giới tính.
  • Thiết lập các phương trình hồi quy tuyến tính cho các biến khoảng cách, góc và chỉ số giữa hai phương pháp.
  • Tương quan giữa mô cứng và mô mềm trên phim sọ mặt nghiêng tổng thể và phân tách theo giới tính cùng ba phân loại tương quan xương I, II, III.

Chương 4: BÀN LUẬN

Chương 4 tập trung phân tích, lý giải và biện luận các kết quả nghiên cứu:

• Đánh giá tính đại diện của mẫu nghiên cứu người Kinh 18–25 tuổi tại hai miền Bắc - Nam và phân bố tỷ lệ giới tính.
• Bàn luận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nam và nữ: nam giới có các kích thước ngang, dọc và độ nhô mô cứng - mô mềm lớn hơn nữ giới; phân tích tính bất đối xứng sinh lý trên phim sọ thẳng.
• Biện luận đặc điểm hình thái sọ mặt người Kinh qua các chỉ số Martin (dạng mặt rộng/rất rộng, dạng mũi trung bình, góc nghiêng mô mềm).
• Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự sai lệch số đo giữa phương pháp chụp phim và chụp ảnh chuẩn hóa (do độ dày mô mềm, vị trí các điểm mốc giải phẫu như vùng răng cửa, điểm Stomion, Subnasale).
• Biện giải mối quan hệ tương quan mô cứng - mô mềm: mức độ di chuyển và đáp ứng của môi dưới so với răng cửa dưới chặt chẽ hơn so với môi trên và răng cửa trên; ảnh hưởng của các kiểu tương quan xương Class I, II, III lên cấu hình mô mềm.
• So sánh đối chiếu số liệu của luận án với các tác giả trong nước (Võ Trương Như Ngọc, Trần Tuấn Anh, Nguyễn Thị Thu Phương...) và quốc tế (chủng tộc Cáp-ca, Nhật Bản, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Pakistan...).
• Tổng hợp danh mục các biến số mô cứng có giá trị tin cậy cao để dự đoán mô mềm trên thực hành lâm sàng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và cơ sở dữ liệu

1. Bộ hằng số nhân trắc chuẩn hóa: Luận án cung cấp bộ số liệu toàn diện về các kích thước dài, kích thước góc, các tỷ lệ và chỉ số sọ mặt trên phim X-quang sọ mặt từ xa và ảnh chuẩn hóa cho người Kinh trưởng thành (18–25 tuổi) ở cả hai miền Nam - Bắc trên quy mô mẫu lớn ($7.376$ ảnh và $734$ phim).
2. Xác lập đặc trưng nhân trắc học: Khẳng định các đặc điểm sọ mặt đặc thù của người Kinh: kích thước nam giới lớn hơn nữ giới; tầng mặt dưới và hai môi có xu hướng nhô ra trước nhiều hơn so với người da trắng; dạng mặt chiếm ưu thế là mặt rộng và rất rộng, mũi trung bình.
3. Mô hình hồi quy và tương quan mô cứng - mô mềm: Xác định hệ số tương quan và thiết lập các phương trình hồi quy chuyển đổi giữa các phép đo trên phim X-quang và ảnh chụp chuẩn hóa, đồng thời làm sáng tỏ mối liên hệ dịch chuyển giữa răng - xương hàm và mô mềm môi, cằm theo ba loại tương quan xương.

Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng

1. Trong chuyên ngành Răng Hàm Mặt và Phẫu thuật tạo hình: Cung cấp thông số chuẩn hỗ trợ bác sĩ lâm sàng chẩn đoán sai hình xương - răng, lập kế hoạch điều trị chỉnh nha, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm mặt (Orthognathic surgery) và phẫu thuật thẩm mỹ khuôn mặt phù hợp với nhân trắc người Việt Nam, tránh áp đặt các tiêu chuẩn không phù hợp của người Cáp-ca.
2. Trong phục hồi và tái tạo giải phẫu: Cung cấp cơ sở đo đạc chuẩn để tái lập khuôn mặt cho các trường hợp khuyết hổng, biến dạng mô cứng - mô mềm sau chấn thương giao thông, tai nạn lao động hoặc phẫu thuật cắt bỏ khối u vùng hàm mặt.
3. Ứng dụng liên ngành:
   • Sản xuất và thiết kế công nghiệp: Cung cấp dữ liệu nhân trắc vùng đầu mặt phục vụ thiết kế mũ bảo hiểm, khẩu trang, mũ bảo hộ lao động đạt độ tương thích chuẩn xác với người Việt Nam, góp phần giảm thiểu nguy cơ chấn thương sọ não.
   • Khoa học hình sự và khảo cổ học: Đóng góp cơ sở dữ liệu cho ngân hàng nhân trắc quốc gia, phục vụ công tác giám định pháp y, nhận dạng nạn nhân (ảnh đồ họa vi tính, ghép ảnh Photo-fit, phục chế mặt từ hộp sọ) và tái dựng chân dung nhân học trong khảo cổ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi đối tượng: Nghiên cứu mới tập trung khảo sát trên nhóm sinh viên người dân tộc Kinh trong độ tuổi 18–25 tại khu vực Hà Nội và Bình Dương, chưa mở rộng ra các nhóm tuổi khác hoặc các nhóm quần thể ngoài môi trường trường học.
• Cỡ mẫu chụp phim: Do điều kiện chi phí kỹ thuật chụp X-quang kỹ thuật số và yêu cầu về an toàn bức xạ, cỡ mẫu chụp phim sọ mặt ($n = 734$) nhỏ hơn so với cỡ mẫu chụp ảnh chuẩn hóa ($n = 7.376$), mặc dù vẫn đảm bảo đầy đủ yêu cầu tính toán cỡ mẫu thống kê y sinh học.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu nhân trắc học sọ mặt trên các nhóm lứa tuổi khác (trẻ em đang tăng trưởng, người trung niên và người cao tuổi) cũng như khảo sát thêm các nhóm dân tộc thiểu số khác tại Việt Nam.
• Ứng dụng các phương trình hồi quy và dữ liệu tương quan mô cứng - mô mềm vào việc phát triển các phần mềm mô phỏng dự đoán kết quả điều trị chỉnh nha và phẫu thuật tạo hình khuôn mặt 3D chuyên biệt cho người Việt.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên sau đại học và bác sĩ Răng Hàm Mặt: Tham khảo hệ thống mốc giải phẫu chuẩn, phương pháp phân tích phim sọ mặt nghiêng/thẳng từ xa kỹ thuật số, kỹ thuật chụp ảnh chuẩn hóa và bộ chỉ số tham chiếu sọ mặt người Việt.
• Phẫu thuật viên Hàm mặt và Tạo hình Thẩm mỹ: Ứng dụng các thông số tỷ lệ ba tầng mặt, góc mô mềm, khoảng cách môi tới đường thẩm mỹ E, S và các phương trình dự đoán tương quan mô cứng - mô mềm trong lập kế hoạch phẫu thuật chỉnh hình và tạo hình tái thiết.
• Chuyên gia Nhân trắc học, Giám định Pháp y và Khoa học Hình sự: Khai thác ngân hàng dữ liệu các kích thước đầu mặt để xây dựng phần mềm phục chế sọ mặt, nhận dạng nạn nhân và giám định nhân trắc.
• Nhà thiết kế sản phẩm và kỹ sư An toàn lao động: Sử dụng các thông số nhân trắc đầu mặt phục vụ thiết kế các sản phẩm bảo hộ cá nhân (mũ bảo hiểm, kính bảo hộ, khẩu trang y tế và công nghiệp).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tế của luận án được xác định như thế nào cho từng phương pháp?

Theo công thức tính cỡ mẫu dựa trên độ lệch chuẩn của nghiên cứu tiền trạm, luận án xác định và thu thập thực tế:

• Mẫu chụp ảnh chuẩn hóa: $7.376$ đối tượng (cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $7.372$ người, với $\sigma = 21,2$, $\delta = 0,8\text{ mm}$).
• Mẫu chụp phim sọ mặt từ xa: $734$ đối tượng (cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $734$ người, với $\sigma = 4,18\text{ mm}$ của kích thước ANS-Me, $\delta = 0,5\text{ mm}$).

2. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng nghiên cứu của luận án là gì?

Đối tượng được chọn tham gia nghiên cứu gồm các sinh viên:

• Thuộc dân tộc Kinh, độ tuổi từ 18 đến 25, đang học tại các trường Đại học và Cao đẳng tại Hà Nội và Bình Dương.
• Có ba đời (bố, mẹ, ông bà nội ngoại) đều là người dân tộc Kinh.
• Có đầy đủ 28 răng vĩnh viễn (không tính răng khôn).
• Không có dị tật bẩm sinh vùng đầu mặt, không có tiền sử chấn thương hàm mặt nghiêm trọng và chưa từng trải qua phẫu thuật thẩm mỹ hàm mặt.

3. Thiết bị và công cụ chính nào được sử dụng để thu thập dữ liệu sọ mặt trong luận án?

• Chụp phim X-quang sọ mặt: Máy chụp phim sọ mặt kỹ thuật số Orthophos XG5.
• Chụp ảnh chuẩn hóa: Máy ảnh kỹ thuật số, ống kính, đèn hắt sáng, chân máy và hệ thống thước đo gắn thủy bình cố định trên giá kẹp để kiểm soát tư thế đầu tự nhiên (NHP).
• Phần mềm: Phần mềm đo đạc chuyên dụng để số hóa và quản lý các điểm mốc giải phẫu trên máy tính.

4. Kết quả so sánh giữa phương pháp đo trên phim sọ mặt và trên ảnh chuẩn hóa chỉ ra điều gì?

Kết quả đối chiếu cho thấy đa số các giá trị đo tuyến tính trên phim sọ mặt nhỏ hơn trên ảnh chuẩn hóa (tương đồng với nghiên cứu của Budai M. và cộng sự). Sự sai khác này xuất phát từ việc xác định các điểm mốc mô mềm và mô xương khác nhau (đặc biệt là các mốc Supradentale, Infradentale và Stomion). Hai phương pháp có tính chất bổ trợ cho nhau: phim sọ mặt đánh giá cấu trúc mô xương và nền sọ, trong khi ảnh chuẩn hóa đánh giá tối ưu các cấu trúc mô mềm ngoài sọ.

5. Tương quan giữa mô cứng và mô mềm trên phim sọ mặt nghiêng mang lại ý nghĩa gì cho lâm sàng?

Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa sự thay đổi vị trí răng, xương hàm với các điểm mốc mô mềm (đặc biệt là vùng môi và cằm). Môi dưới có mức độ phụ thuộc và phản ánh các thay đổi của răng cửa dưới rõ rệt hơn so với mối liên hệ giữa môi trên và răng cửa trên. Việc lượng hóa tương quan này theo từng phân loại xương Class I, II, III giúp bác sĩ chỉnh nha và phẫu thuật viên dự đoán chính xác sự thay đổi thẩm mỹ của khuôn mặt sau khi can thiệp điều trị.

---

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Y học của tác giả Nguyễn Lê Hùng đã hoàn thành việc khảo sát và xác lập hệ thống đặc điểm hình thái sọ mặt ở người Kinh trưởng thành độ tuổi 18–25 thông qua hai phương pháp chụp ảnh chuẩn hóa ($N = 7.376$) và chụp phim X-quang sọ mặt từ xa ($N = 734$). Công trình đã chứng minh sự khác biệt mang tính đặc thù về nhân trắc sọ mặt của người Việt so với các chủng tộc khác, đồng thời phân tích rõ nét sự sai khác theo giới tính và tính chất đối xứng sọ mặt. Bên cạnh đó, luận án thiết lập các phương trình hồi quy và làm sáng tỏ quy luật tương quan mô cứng - mô mềm theo các phân loại tương quan xương, tạo lập cơ sở khoa học cho chẩn đoán, điều trị chuyên ngành Răng Hàm Mặt, phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và các lĩnh vực ứng dụng liên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu mô cứng và mô mềm 1. Giải phẫu mô cứng 1. Giải phẫu xương hàm trên Xương hàm trên (XHT) là xương chính ở mặt, cùng với các xương khác tạo thành hốc mắt, hốc mũi, vòm miệng.

XHT tạo nên khung xương nâng đỡ các cơ quan trên mặt thực hiện các chức năng và tạo nên hình dáng khuôn mặt là đặc điểm riêng của mỗi cá thể. XHT gồm một thân hình tháp bốn mặt và bốn mỏm tiếp khớp các xương của sọ mặt.1] Hàm trên được tạo nên bởi hai xương hàm trên, mỗi xương bao gồm 1 thân và bốn mỏm. Thân xương hình kim tự tháp xù xì. Bên trong rỗng tạo thành xoang hàm trên.

Mặt trên thân xương tạo thành sàn ổ mắt, mặt sau tạo nên thành trước của hố dưới thái dương. Mặt trong tạo nên phần lớn thành ngoài của khoang mũi và mặt trước tạo thành phần cong lồi ra ngoài của hàm trên. Bên trên răng cửa về phía trước có một hố sâu gọi là hố răng cửa. Phía bên có một gờ gọi là ụ nanh, tạo bởi trục chân răng nanh, phía bên xa và sâu hơn hố răng cửa là hố nanh.

Bên trên hố nanh là hố trên ổ mắt. Mặt trước giữa tạo thành khoảng hở hình quả lê (trước mũi), dưới đó, hàm trên tạo ra một mỏm ở giữa gọi là gai mũi trước. - Thân XHT có 4 mặt: + Mặt ổ mắt: Mặt ổ mắt nhẵn, hình tam giác, tạo thành phần lớn nền ổ mắt. Phía sau có rãnh dưới ổ mắt, rãnh này liên tiếp với ống dưới ổ mắt, nơi có dây thần kinh ổ mắt đi qua.

+ Mặt trước: Mặt trước ngăn cách với mặt ổ mắt bởi bờ dưới ổ mắt. Ở dưới bờ này có lỗ dưới ổ mắt là nơi dây thần kinh dưới ổ mắt thoát ra. Ngang mức răng nanh ở phía trên chân răng có hố nanh. 4 + Mặt thái dương: Phía sau lồi lên là lồi củ hàm trên.

Trên lồi củ có 4-5 lỗ để dây thần kinh huyệt răng sau đi qua. Xương hàm trên và tầng mặt giữa [5. Viền dưới ổ mắt 7. Lỗ dưới ổ mắt 8.

Hố răng cửa 5. Khớp hàm trên-gò má 10. Gai mũi trước Bốn mỏm của XHT: Mỏm gò má: Phía bên thân xương tạo nên phía trước cung gò má. Tương ứng với đỉnh của thân xương, hình tháp.

Phía trên có một diện gồ ghề để khớp với xương gò má Mỏm trán: Mỏm này tiếp khớp bên trên với xương trán, và tạo thành thành bên của mũi, tiếp khớp phía trong với xương mũi. Mỏm khẩu cái: tiếp khớp với mỏm xương bên đối diện, cùng tạo nên ¾ khẩu cái cứng ở phía trước; ¼ phía sau còn lại được tạo bởi mảnh ngang xương khẩu cái. Khẩu cái cứng tạo nên trần miệng và sàn ổ mũi. Các phàn trái phải của khẩu cái cứng được chia tách bởi đường khớp giữa.

Biên giới phía sau của khẩu cái cứng là một mỏm ở giữa, được gọi là gai mũi sau. Khẩu cái 5 cứng được bao phủ bới mô mềm tạo nên vòm miệng cứng. Vòm miệng cứng được uốn cong xuống dưới nhiều hơn bởi mỏm ổ răng hơn là so với bất kì vùng lõm trên nào của mỏm khẩu cái Mỏm huyệt ổ răng: Hướng xuống dưới, tạo huyệt ổ răng cho những chân răng hàm trên. Mỏm ổ răng kết thúc ở lồi củ xương hàm trên-một củ lồi tròn phía sau răng hàm trên cuối cùng.

Xương hàm trên: (A) Bên trái nhìn từ mặt bên; (B) Bên trái nhìn từ phía trước; (C) Khẩu cái cứng nhìn dưới lên [5. Lỗ dưới ổ mắt 2. Gai mũi trước 9. Lỗ răng cửa 3.

Đường khớp giữa khẩu cái 4. Mỏm khẩu cái xương hàm trên 11. Đường ngang khẩu cái 5. Phức hợp xương ổ răng 12.

Mảnh ngang xương khẩu cái 6. Xương sống mũi sau 7. Giải phẫu xương hàm dưới 6 Xương hàm dưới (XHD), là một trong những xương quan trọng nhất trong phức hệ xương sọ mặt, các mối liên quan giải phẫu và cấu trúc của nó là rất quan trọng. XHD là xương di động duy nhất của khối xương mặt, khớp với hố dưới hàm của xương thái dương tạo nên khớp thái dương - hàm dưới.

XHD gồm một thân hình móng ngựa và ở mỗi đầu có một nghành lên gần như thẳng đứng, là xương lớn nhất và khỏe nhất của khối xương mặt. Xương hàm trên: (A) Nhìn chéo từ bên phải. (B) Nhìn trên xuống. (C) Nhìn chéo từ phía sau bên trái [5.

Chỏm lồi cầu 6. Đường chéo ngoài 2. Cổ lồi cầu 7. Chỏm lồi cầu 8.

Phức hợp xương ổ răng 4. Thân xương hàm dưới 5. Nghành lên XHD bao gồm nhiều phần nhỏ: hai phần chính là nghành lên và phần 7 thân xương bao quanh các răng trên cung hàm. Cấu trúc đại thể xương hàm dưới có hình móng ngựa khi nhìn từ phía trên, nghành lên hai bên dựng lên một từ phía sau của thân xương.

Phía sau cùng là lồi cầu bao gồm cổ, phần phình to là chỏm lồi cầu. Phần thân XHD nơi bao bọc xung quanh răng gọi là xương ổ răng. Sự mất răng trong quá trình sống sẽ làm tiêu xương ổ răng. Răng mất nhiều có thể dẫn đến giảm chiều cao tầng mặt dưới do quá trình tiêu xương ổ.

Bờ dưới của XHD phân chia giữa tầng mặt dưới và cổ. Phần nhô ra phía trước gọi là cằm. Các thành phần xương hàm dưới [5. Thân xương hàm dưới 2.

Phức hợp xương ổ răng 3. Bờ nền xương hàm dưới 4. Cằm Mặt ngoài: 8 Ở giữa và dưới nhô ra là lồi cằm. Dọc theo đường giữa nơi hai mảnh thân xương dính vào nhau là khớp dính xương hàm dưới.

Hai bên có hai đường chéo chạy chếch lên trên và ra sau, trên đường chéo ngang mức với răng hàm nhỏ thứ hai có lỗ cằm là nơi thoát ra của động mạch và thần kinh hàm dưới. Mặt trong: Ở mặt trong XHD vùng cằm gần bờ nền và chính giữa có bốn mấu nhỏ gọi là gai cằm, hai mấu trên là nơi bám của cơ cằm lưỡi, hai mấu dưới là nơi bám của cơ cằm móng. Nằm giữa bốn gai cằm có lỗ trong cằm có mạch máu và thần kinh đi qua, bó mạch này phân nhánh nuôi các răng vùng cửa. Hai bên có đường hàm móng chạy chếch lên trên và ra sau là nơi bám của cơ hàm móng.3 Các điểm mốc và kích thước trên mô cứng Trên mô cứng xác định nhiều điểm mốc được dùng để làm mốc đo các kích thước nhân trắc.

Từ các điểm này, tiến hành đo các kích thước đường thẳng, kích thước góc hay xác định các mặt phẳng tham chiếu. Giải phẫu mô mềm Cách truyền thống để đánh giá khuôn mặt là xét khuôn mặt từ ba phần phần trên, phần giữa và phần dưới. Tuy nhiên, cách tiếp cận này khá hạn chế, vì không dựa trên chức năng của khuôn mặt. Từ góc nhìn chức năng, khuôn mặt có thể chia thành một mặt phía trước và hai mặt ở phía bên.

Phía trước của mặt phát triển nhô lên, thực hiện các nhu cầu tồn tại cơ bản, đặc biệt là cho giao tiếp và những biểu hiện trên khuôn mặt. Ngược lại, mặt phía bên chủ yếu bao phủ các cấu trúc của hệ thống nhai. Các cơ co của vùng mặt được đặt ở bên ngoài lớp cân của vùng mặt trước, chủ yếu là xung quanh mắt và miệng. Khu vực di động cao này được cấu trúc nhằm cho phép di động tốt và chúng dễ dàng bị thay đổi theo thời gian.

Ngược lại, vùng mặt bên tương đối 9 bất động vì chúng bao phủ lên các cấu trúc của hệ cơ nhai, như cơ thái dương, cơ cắn, cùng tuyến mang tai và ống tuyến, tất cả đều nằm sâu dưới các cân sâu. Cơ ngoài duy nhất chỉ có ở mặt bên là cơ bám da cổ ở phần ba dưới, mở rộng ra trước đến ngang mức của góc miệng. Mô mềm vùng đầu mặt [6.] Mô mềm của vùng mặt trước được chia thành hai phần; một phần chúng phủ lên xương và phần lớn hơn còn lại bao gồm các cơ thắt biệt hoá cao nằm sâu trong các hốc xương. Khi các mô mềm che phủ ổ mắt và khoang miệng, chúng bị biến đổi do không có lớp cân sâu nâng đỡ.

Theo đó, sự nâng đỡ không từ hốc bên dưới, mà từ mép của các hốc này. Sự chuyển tiếp giữa các vùng này, thường không nhìn thấy ở thời tuổi trẻ, mà sẽ ngày càng trở nên rõ ràng hơn. Các mô mềm của khuôn mặt được sắp xếp đồng tâm từ nông vào sâu gồm năm lớp cơ bản: (1) da; (2) lớp dưới da; (3) lớp cân cơ nông; (4) lớp dây chằng và các khoang; và (5) màng xương và lớp cân sâu.6) 10 Lớp 1: Da Lớp 2: Mô xơ mỡ dưới da Lớp 3: Hệ thống cân cơ nông Lớp 4: Các khoang dây chằng Lớp 5: Màng xương và lớp cân sâu Hình 1. Mô mềm vùng đầu mặt [6.] Lớp 1: Da Lớp biểu bì là lớp giàu tế bào chủ yếu bao gồm các thế bào keratinocyte khác nhau và một số lượng nhỏ hơn của các hắc tố bào (melanocyte) sản xuất melanin và các tế bào Langerhans kháng nguyên.

Lớp hạ bì là lớp bên dưới của lớp cân bề mặt cấu trúc và bao gồm chủ yếu là chất căn bản ngoại bào được tiết ra bởi nguyên bào sợi. Một mạng lưới chằng chịt các mạch máu là một thành phần quan trọng của lớp hạ bì. Độ dày của lớp hạ bì liên quan đến chức năng của nó và có xu hướng tỷ lệ nghịch với tính di động của nó. Lớp hạ bì mỏng nhất ở mí mắt và dày nhất trên trán và đầu mũi.

Lớp 2: Mô xơ mỡ dưới da Các sợi xơ và lớp mỡ hợp thành lớp mô xơ mỡ dưới da có hai thành phần: lớp mỡ dưới da, là lớp tạo nên độ dày, và thành phần xơ liên kết lớp xơ mỡ với lớp hạ bì. Số lượng, tỷ lệ và sắp xếp của từng thành phần là khác nhau ở các vùng khác nhau trên khuôn mặt. Ở da đầu, lớp dưới da có độ dày và độ 11 đồng đều nhất quán cố định cho lớp hạ bì. Ngược lại, ở vùng mặt nói riêng, lớp dưới da có sự thay đổi đáng kể về độ dày và thành phần đi kèm.

Ở các vị trí chuyên biệt như mí mắt và môi, lớp này mỏng đáng kể và có ít mỡ. Ở các khu vực khác, chẳng hạn như đoạn mũi-môi, lớp này rất dày. Hơn nữa, các dây chằng xơ không đồng đều trên bề mặt, mà thay đổi về hướng và mật độ theo các cấu trúc giải phẫu sâu bên dưới.