Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ và lâm sàng viêm phổi không điển hình do vi khuẩn ở trẻ em

Luận án tiến sĩ phân tích đặc điểm dịch tễ lâm sàng viêm phổi không điển hình do vi khuẩn ở trẻ em, cung cấp thông tin quý giá cho nghiên cứu y học.

• Tác giả: Phạm Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS Đào Minh Tuấn
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ TW
• Chuyên ngành: Dịch tễ học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và lâm sàng viêm phổi không điển hình ở trẻ em
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Viêm phổi không điển hình
• 1.1.2. Đồng nhiễm
• 1.1.3. Bội nhiễm
• 1.1.4. Viêm phổi không điển hình đơn thuần
• 1.1.5. Viêm phổi không điển hình đồng nhiễm trong nhóm
• 1.1.6. Viêm phổi không điển hình đồng nhiễm ngoài nhóm
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu viêm phổi không điển hình do Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila
• 1.2.1. Viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae
• 1.2.2. Viêm phổi do Chlamydia pneumoniae
• 1.2.3. Viêm phổi do Legionella pneumophila
• 1.3. Đặc điểm dịch tễ học viêm phổi không điển hình do Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila
• 1.3.1. Đặc điểm dịch tễ học viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae
• 1.3.1.1. Tác nhân vi sinh Mycoplasma pneumoniae
• 1.3.1.2. Nguồn truyền nhiễm Mycoplasma pneumoniae
• 1.3.1.3. Phương thức lây truyền Mycoplasma pneumoniae
• 1.3.1.4. Giai đoạn ủ bệnh
• 1.3.1.5. Tính cảm nhiễm và miễn dịch
• 1.3.1.6. Phân bố và sự lưu hành
• 1.3.2. Đặc điểm dịch tễ học viêm phổi do Chlamydia pneumoniae
• 1.3.2.1. Tác nhân vi sinh Chlamydia pneumoniae
• 1.3.2.2. Cơ chế gây bệnh Chlamydia pneumoniae

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Phổi Không Điển Hình Ở Trẻ Em Cập Nhật

Viêm phổi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn thế giới. Theo UNICEF và WHO, mỗi năm có khoảng 2 triệu trẻ em tử vong do viêm phổi. Trong đó, viêm phổi không điển hình ở trẻ em do các tác nhân như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, tại các nước đang phát triển, bao gồm Việt Nam, nghiên cứu về vấn đề này còn hạn chế. Việc chẩn đoán và điều trị viêm phổi không điển hình gặp nhiều khó khăn do các tác nhân này không đáp ứng với các loại kháng sinh thông thường được sử dụng cho viêm phổi điển hình. Điều này dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh và kéo dài thời gian điều trị. Nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng viêm phổi không điển hình ở trẻ em là vô cùng cần thiết để cải thiện công tác chẩn đoán và điều trị bệnh.

1.1. Định Nghĩa Viêm Phổi Không Điển Hình Khái Niệm Quan Trọng

Thuật ngữ viêm phổi không điển hình được sử dụng để chỉ các trường hợp viêm phổi do các tác nhân không đáp ứng với các loại kháng sinh như sulfonamides hoặc penicillin, thường được sử dụng để điều trị viêm phổi điển hình do phế cầu. Theo thời gian, các tác nhân khác gây ra các triệu chứng tương tự cũng được đưa vào nhóm này, bao gồm Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila. Sự khác biệt về tác nhân gây bệnh đòi hỏi các phương pháp chẩn đoán và điều trị khác nhau, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt viêm phổi không điển hình với viêm phổi điển hình.

1.2. Tầm Quan Trọng Nghiên Cứu Viêm Phổi Không Điển Hình Ở Việt Nam

Mặc dù viêm phổi không điển hình ngày càng phổ biến, đặc biệt là do Mycoplasma pneumoniae, nhưng nghiên cứu về bệnh này ở Việt Nam còn hạn chế. Việc thiếu thông tin về đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng của bệnh gây khó khăn cho việc chẩn đoán và điều trị hiệu quả. Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật PCR đa mồi (Multiplex-PCR) kết hợp với ELISA để xác định nguyên nhân vi khuẩn gây bệnh là rất cần thiết để cải thiện công tác chăm sóc sức khỏe cho trẻ em bị viêm phổi.

II. Dịch Tễ Học Viêm Phổi Không Điển Hình Yếu Tố Nguy Cơ

Nghiên cứu dịch tễ học viêm phổi không điển hình giúp xác định các yếu tố nguy cơ và mô hình lây lan của bệnh. Mycoplasma pneumoniae lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường đông người như trường học. Chlamydia pneumoniae cũng lây lan tương tự. Tỷ lệ mắc bệnh có thể thay đổi theo mùa và theo khu vực địa lý. Việc hiểu rõ dịch tễ học giúp các nhà hoạch định chính sách y tế đưa ra các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Theo một nghiên cứu đa quốc gia ở châu Á (2005), M. pneumoniae là nguyên nhân quan trọng gây viêm phổi mắc phải cộng đồng, trong đó trẻ em chiếm 22,3% [158].

2.1. Tác Nhân Gây Bệnh Mycoplasma Chlamydia Legionella

Các tác nhân chính gây viêm phổi không điển hình bao gồm Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila. Mỗi tác nhân có đặc điểm sinh học và cơ chế gây bệnh riêng. Mycoplasma pneumoniae là vi khuẩn không có thành tế bào, Chlamydia pneumoniae là vi khuẩn nội bào bắt buộc, và Legionella pneumophila thường liên quan đến nguồn nước ô nhiễm. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn kháng sinh phù hợp.

2.2. Yếu Tố Nguy Cơ Mắc Viêm Phổi Không Điển Hình Ở Trẻ Em

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc viêm phổi không điển hình ở trẻ em bao gồm: tuổi đi học (5-14 tuổi), sống trong môi trường đông người (trường học, nhà trẻ), suy giảm hệ miễn dịch, và tiếp xúc với người bệnh. Ở những quốc gia kinh tế phát triển, có điều kiện vệ sinh cao, phơi nhiễm với M. pneumoniae bị trì hoãn đến cuối thời thơ ấu, khi bị bệnh dễ biểu hiện nhiều triệu chứng nặng hơn [212].

III. Triệu Chứng Lâm Sàng Viêm Phổi Không Điển Hình Ở Trẻ Em

Các triệu chứng lâm sàng viêm phổi không điển hình có thể khác biệt so với viêm phổi điển hình. Bệnh thường khởi phát từ từ với các triệu chứng nhẹ như sốt, ho khan, đau đầu và mệt mỏi. Một số trẻ có thể bị viêm họng hoặc viêm tai giữa. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể gây khó thở và suy hô hấp. Các biến chứng ngoài phổi như tổn thương hệ thần kinh, tim mạch hoặc da cũng có thể xảy ra. Nồng độ của các tự kháng thể tương quan thuận với mức độ nặng của bệnh [65].

3.1. Phân Biệt Triệu Chứng Viêm Phổi Không Điển Hình và Điển Hình

Viêm phổi điển hình thường có khởi phát đột ngột với sốt cao, ho có đờm và đau ngực. Trong khi đó, viêm phổi không điển hình thường có khởi phát từ từ với các triệu chứng nhẹ hơn. Tuy nhiên, sự khác biệt này không phải lúc nào cũng rõ ràng, và việc chẩn đoán cần dựa trên kết quả xét nghiệm.

3.2. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Viêm Phổi Không Điển Hình

Viêm phổi không điển hình có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và trẻ có hệ miễn dịch yếu. Các biến chứng có thể bao gồm: suy hô hấp, tràn dịch màng phổi, viêm màng não, viêm cơ tim và các tổn thương ngoài phổi khác. Cơ chế sinh bệnh học các biểu hiện ngoài phổi do nhiễm trùng M. pneumoniae được phân thành ba loại: thứ nhất, loại trực tiếp, sản xuất cytokine tại chỗ; thứ hai, loại gián tiếp, điều chế miễn dịch - tự miễn dịch; thứ ba, loại gây tắc mạch máu, viêm mạch, huyết khối hoặc tình trạng tăng đông hệ thống [156].

IV. Chẩn Đoán Viêm Phổi Không Điển Hình Phương Pháp Hiện Đại

Việc chẩn đoán viêm phổi không điển hình đòi hỏi các phương pháp xét nghiệm đặc biệt. Nuôi cấy vi khuẩn thường khó khăn và mất thời gian. Các xét nghiệm huyết thanh học có thể cho kết quả muộn. Kỹ thuật PCR (phản ứng chuỗi polymerase) là phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, giúp phát hiện DNA của vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm. Tại Việt Nam, kỹ thuật chẩn đoán PCR chỉ làm được ở một số bệnh viện tuyến trung ương và các trung tâm y tế lớn.

4.1. Xét Nghiệm PCR Chẩn Đoán Nhanh và Chính Xác

Xét nghiệm PCR là phương pháp chẩn đoán được ưu tiên sử dụng để xác định nguyên nhân gây viêm phổi không điển hình. PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện vi khuẩn ngay cả khi số lượng vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm rất thấp. Sự phát triển vượt bậc của kỹ thuật khuyếch đại gen (PCR) đã giúp chẩn đoán chính xác, nhanh chóng nguyên nhân vi khuẩn gây bệnh [40], [45], [64].

4.2. Chẩn Đoán Phân Biệt Viêm Phổi Không Điển Hình và Các Bệnh Khác

Việc chẩn đoán phân biệt viêm phổi không điển hình với các bệnh khác có triệu chứng tương tự là rất quan trọng. Các bệnh cần phân biệt bao gồm: viêm phổi do virus, viêm phổi do vi khuẩn khác, hen suyễn và các bệnh lý đường hô hấp khác. Chẩn đoán phân biệt dựa trên lâm sàng, X-quang và xét nghiệm.

V. Điều Trị Viêm Phổi Không Điển Hình Ở Trẻ Em Hướng Dẫn

Việc điều trị viêm phổi không điển hình chủ yếu dựa vào kháng sinh. Các kháng sinh nhóm macrolide (azithromycin, clarithromycin) thường được sử dụng để điều trị viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae và Chlamydia pneumoniae. Trong trường hợp nặng, có thể cần sử dụng các kháng sinh khác như quinolone hoặc tetracycline. Điều quan trọng là phải sử dụng kháng sinh đúng liều và đủ thời gian để đảm bảo hiệu quả điều trị.

5.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Phù Hợp Cho Viêm Phổi Không Điển Hình

Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp là yếu tố then chốt trong điều trị viêm phổi không điển hình. Các kháng sinh nhóm macrolide thường là lựa chọn đầu tay cho viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae và Chlamydia pneumoniae. Tuy nhiên, tình trạng kháng kháng sinh đang gia tăng, và việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên kết quả xét nghiệm kháng sinh đồ.

5.2. Các Biện Pháp Hỗ Trợ Điều Trị Viêm Phổi Không Điển Hình

Ngoài kháng sinh, các biện pháp hỗ trợ điều trị viêm phổi không điển hình bao gồm: hạ sốt, giảm đau, long đờm, và đảm bảo đủ dinh dưỡng. Trong trường hợp suy hô hấp, có thể cần thở oxy hoặc hỗ trợ hô hấp bằng máy thở.

VI. Phòng Ngừa Viêm Phổi Không Điển Hình Bí Quyết Hiệu Quả

Các biện pháp phòng ngừa viêm phổi không điển hình bao gồm: rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc với người bệnh, và tiêm phòng vaccine phòng cúm và các bệnh đường hô hấp khác. Việc duy trì một lối sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng hợp lý và tập thể dục thường xuyên cũng giúp tăng cường hệ miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh.

6.1. Vệ Sinh Cá Nhân Biện Pháp Phòng Ngừa Hàng Đầu

Vệ sinh cá nhân, đặc biệt là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, là biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn chặn sự lây lan của các bệnh đường hô hấp, bao gồm viêm phổi không điển hình.

6.2. Tăng Cường Hệ Miễn Dịch Chìa Khóa Phòng Ngừa Bệnh Tật

Việc tăng cường hệ miễn dịch thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, tập thể dục thường xuyên và ngủ đủ giấc là chìa khóa để phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng, bao gồm viêm phổi không điển hình. Trẻ em cần được tiêm phòng đầy đủ theo lịch để phòng ngừa các bệnh có thể gây viêm phổi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Viêm phổi là nguyên nhân mắc và tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo từ Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 2 triệu trẻ em tử vong vì viêm phổi, chiếm 19% tổng số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi tại các nước phát triển. Tại Việt Nam, số trường hợp mắc viêm phổi ở trẻ em đứng thứ 9 trên thế giới, với khoảng 4.000 trẻ tử vong hàng năm, chiếm 12% tổng số tử vong chung ở nhóm dưới 5 tuổi. Căn nguyên gây viêm phổi ở trẻ rất đa dạng, bao gồm vi rút, vi khuẩn và các vi sinh vật khác; trong đó, nhóm căn nguyên vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình giữ vai trò quan trọng nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ tại các nước đang phát triển.

Khoảng trống nghiên cứu lớn tại Việt Nam thời điểm thực hiện đề tài là các nghiên cứu trước đây chủ yếu sử dụng phương pháp huyết thanh học (ELISA) hồi cứu hoặc PCR đơn mồi cho từng tác nhân riêng lẻ (chủ yếu là Mycoplasma pneumoniae), chưa có công trình nào đánh giá đồng thời cả ba căn nguyên vi khuẩn không điển hình (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila) bằng kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại kết hợp kiểm chứng huyết thanh học, cũng như chưa xác định rõ các yếu tố liên quan đến tình trạng bệnh nặng ở trẻ em.

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Phạm Thu Hiền, thực hiện tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương năm 2014 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đào Minh Tuấn và TS. Phan Lê Thanh Hương, thuộc chuyên ngành Dịch tễ học (Mã số: 62 72 01 17), tập trung giải quyết hai mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả một số đặc điểm dịch tễ, lâm sàng của viêm phổi không điển hình do Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila ở trẻ em điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 07/2010 đến tháng 03/2012.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng nặng của bệnh viêm phổi không điển hình do vi khuẩn ở trẻ em.

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhi từ 12 tháng tuổi đến 15 tuổi nhập viện điều trị tại khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi Trung ương với chẩn đoán viêm phổi.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu lâm sàng và dịch tễ học thực hiện tại Khoa Hô hấp - Bệnh viện Nhi Trung ương và Khoa Dịch tễ - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương. Nghiên cứu cận lâm sàng thực hiện tại các khoa Sinh hóa, Huyết học, Sinh học phân tử thuộc Bệnh viện Nhi Trung ương và Phòng xét nghiệm vi khuẩn hô hấp thuộc Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 07/2010 đến tháng 03/2012.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa lịch sử phát hiện, đặc điểm sinh học phân tử, cơ chế bệnh sinh, dịch tễ học và các phương pháp chẩn đoán ba tác nhân vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình:

• Lịch sử nghiên cứu vi khuẩn không điển hình:

  • Mycoplasma pneumoniae: Được Nocard và Roux phân lập lần đầu từ bò năm 1898 (M. mycoides). Năm 1930, Klieneberger mô tả dạng L không có thành tế bào. Dienes và Edsall (1937) phân lập từ người. Reimann (1938) dùng thuật ngữ "viêm phổi không điển hình tiên phát". Eaton (1941) gây bệnh trên chuột (gọi là tác nhân Eaton). Liu (1957), Marmion và Goodburn (1961) xác định tác nhân Eaton không phải vi rút mà là PPLO. Chanock và cộng sự (1963) nuôi cấy thành công trên môi trường không tế bào và đặt tên là M. pneumoniae.
  • Chlamydia pneumoniae: Woolridge (1965) phân lập chủng TW 183 từ kết mạc trẻ tại Đài Loan. Grayston (1983) phân lập chủng AP-39 từ đường hô hấp, sau đổi tên thành TWAR.
  • Legionella pneumophila: Tatlok phân lập năm 1943. MacDade và cộng sự (1977), Fraser (1979) phân lập vi khuẩn từ vụ dịch ở Philadelphia (Mỹ). Dondero và Glick xác định nguồn lây qua sol khí từ tháp làm mát, hệ thống nước. Fields (1996) công bố vi khuẩn ký sinh nội bào trong amip và động vật có vú.

• Dịch tễ học và gánh nặng bệnh tật trên thế giới: Theo Forest và cộng sự, tỷ lệ mắc viêm phổi không điển hình trong tổng số viêm phổi mắc phải cộng đồng (CAP) tại châu Mỹ là 22% (tỷ lệ được điều trị đặc hiệu: 91%), châu Âu là 28% (điều trị: 74%), châu Mỹ La-tinh là 21% (điều trị: 57%), và châu Á/châu Phi là 20% (nhưng tỷ lệ được điều trị chỉ đạt 10%). Một nghiên cứu đa trung tâm tại 12 trung tâm y tế ở châu Á ghi nhận 23,5% các trường hợp viêm phổi cộng đồng liên quan đến ba vi khuẩn này (trong đó M. pneumoniae chiếm 12,2%, C. pneumoniae chiếm 4,7%, L. pneumophila chiếm 6,6%). Các nghiên cứu dài hạn của Hauksdottir, Lind, Grayston, Steven chỉ ra chu kỳ dịch của M. pneumoniae và C. pneumoniae thường lặp lại sau mỗi 4 đến 8 năm, phổ biến ở lứa tuổi học đường (5–15 tuổi).

• Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam: Trước đề tài này, các nghiên cứu trong nước chủ yếu dùng kỹ thuật huyết thanh học: Lê Quốc Thịnh (1991) dùng ELISA phát hiện M. pneumoniae (3,1% ở trẻ dưới 5 tuổi); Lê Đình Nhân (2005) ghi nhận tỷ lệ 31,4% ở lứa tuổi 4–15; Nguyễn Thị Kim Thoa (2004–2005) nghiên cứu thể lâm sàng do M. pneumoniae; Tạ Thị Hiền (2011) nghiên cứu mối liên quan với hen phế quản (54,8% trong cơn hen cấp). Về sinh học phân tử, Phan Lê Thanh Hương và cộng sự (2006) lần đầu ứng dụng PCR đơn mồi kết hợp nuôi cấy và ELISA; Lê Nhật Minh, Trần Hải Âu và cộng sự (2008) dùng PCR phát hiện C. pneumoniae (16%); Nguyễn Thị Vân Anh (2011) ứng dụng PCR chẩn đoán M. pneumoniae (16%–20,6%).

• Vị trí của luận án: Luận án của NCS. Phạm Thu Hiền là công trình đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận toàn diện cả ba tác nhân M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila trên trẻ em nhập viện bằng việc áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử Multiplex-PCR kết hợp kiểm chứng ELISA, đồng thời phân tích các yếu tố nguy cơ dẫn đến thể bệnh viêm phổi không điển hình nặng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Viêm phổi không điển hình (VPKĐH): Ban đầu chỉ tình trạng viêm phổi không đáp ứng với kháng sinh nhóm beta-lactam hoặc sulfonamide (khác với viêm phổi do phế cầu), do vi khuẩn không có thành tế bào (M. pneumoniae) hoặc vi khuẩn ký sinh nội bào (C. pneumoniae, L. pneumophila). Các tác nhân này nhạy cảm chủ yếu với nhóm macrolide, quinolone và tetracycline.
• Phân loại đồng nhiễm và bội nhiễm:
  • Đồng nhiễm: Tình trạng cùng một lúc có từ hai mầm bệnh trở lên cùng phối hợp gây bệnh.
  • Bội nhiễm: Tình trạng mầm bệnh khác xâm nhập gây nhiễm trùng thứ phát khi bệnh ban đầu đang tiến triển.
  • VPKĐH đơn thuần: Chỉ mắc một tác nhân vi khuẩn không điển hình.
  • VPKĐH đồng nhiễm trong nhóm: Mắc từ hai tác nhân vi khuẩn không điển hình trở lên.
  • VPKĐH đồng nhiễm ngoài nhóm: Nhiễm ít nhất một vi khuẩn không điển hình kết hợp với tác nhân vi sinh khác (vi khuẩn điển hình hoặc vi rút).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả loạt ca bệnh (case series) tiến cứu, theo dõi dọc, kết hợp nghiên cứu phân tích so sánh giữa nhóm bệnh nặng và không nặng để xác định yếu tố liên quan.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu:
  • Áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước tính một tỷ lệ của WHO: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \frac{p(1-p)}{(p \cdot \epsilon)^2}$$ Với mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1{,}96$), tỷ lệ dự tính $p = 0{,}18$ (dựa trên nghiên cứu của Prapphal tại Thái Lan), sai số tương đối $\epsilon = 0{,}16$. Cỡ mẫu lý thuyết tính được là 684. Dự phòng 5% bỏ cuộc (34 trẻ), cỡ mẫu tối thiểu cần là 718 trẻ.
  • Trên thực tế, nghiên cứu đã thu thập 722 bệnh nhi viêm phổi theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có hệ thống (cách hai bệnh nhân chọn một bệnh nhân, $k=3$) nhập viện từ tháng 07/2010 đến 03/2012.
  • Từ 722 trẻ viêm phổi, sàng lọc được 215 ca VPKĐH do vi khuẩn đưa vào Mục tiêu 1. Toàn bộ 215 ca này được theo dõi dọc để phân thành 2 nhóm cho Mục tiêu 2: nhóm VPKĐH nặng ($n_1 = 97$) và nhóm VPKĐH không nặng ($n_2 = 118$).

Thu nhận vào viện & phân loại bệnh nhi viêm phổi (N = 722)
            Sàng lọc VPKĐH do vi khuẩn (n = 215)
Nhóm VPKĐH nặng (n1 = 97)       Nhóm VPKĐH không nặng (n2 = 118)
       Phân tích so sánh xác định yếu tố liên quan

Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh

• Tiêu chuẩn viêm phổi: Theo hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế: sốt ($\ge 37{,}5^\circ\text{C}$), ho, thở nhanh theo tuổi (trẻ 1–5 tuổi: $\ge 40$ lần/phút; trẻ $> 5$ tuổi: $\ge 30$ lần/phút), kèm hình ảnh thâm nhiễm nhu mô phổi trên X-quang.
• Tiêu chuẩn ca bệnh VPKĐH do vi khuẩn: Đạt tiêu chuẩn viêm phổi và có kết quả xét nghiệm dương tính với ít nhất một trong ba loài (M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila) bằng Multiplex-PCR dịch hô hấp hoặc xét nghiệm huyết thanh học ELISA mẫu kép.
• Tiêu chuẩn VPKĐH nặng: Áp dụng tiêu chuẩn của Hiệp hội Bệnh nhiễm trùng Nhi khoa Mỹ:
  • Có $\ge 1$ dấu hiệu chính: Cần thông khí nhân tạo; hoặc có sốc nhiễm khuẩn.
  • Hoặc có $\ge 2$ dấu hiệu phụ: Rút lõm lồng ngực; hạ huyết áp; thở nhanh theo tuổi; tràn dịch màng phổi; cơn ngừng thở; $\text{SpO}_2 < 90%$ (thở khí trời); rối loạn ý thức; chỉ số $\text{PaO}_2/\text{FiO}_2 < 250$; thâm nhiễm từ 2 thùy phổi trở lên.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Viêm phổi điển hình đơn thuần; nhiễm khuẩn bệnh viện (xuất hiện sau 48 giờ nhập viện điều trị bệnh khác); gia đình không đồng ý tham gia.

Kỹ thuật thu thập dữ liệu và xét nghiệm

• Huyết học & Sinh hóa: Máy huyết học tự động ABX Micros ES60 (Nhật Bản); máy sinh hóa Olympus AU 2700 (đo CRP bằng phương pháp đo độ đục, định lượng IgA, IgG, IgM, IgE); máy khí máu GEM 3000 (Mỹ) phân tích khí máu, điện giải đồ, men gan (ALT, AST), ure, creatinin.
• Chẩn đoán hình ảnh: X-quang kỹ thuật số trên máy Shimadzu R-20J; siêu âm màng phổi trên máy Toshiba NemioXG.
• Huyết thanh học (ELISA): Sử dụng sinh phẩm của Hãng Vircell (Tây Ban Nha) tìm kháng thể IgM đặc hiệu trong mẫu huyết thanh lấy lần 1 (từ ngày thứ 7 của bệnh) và lần 2 (sau 2–4 tuần). Đánh giá dương tính khi chỉ số $[OD_{\text{mẫu}} / OD_{\text{giới hạn}}] \times 10 > 11$.
• Kỹ thuật sinh học phân tử Multiplex-PCR:
  • Lấy dịch tỵ hầu (trẻ $< 5$ tuổi bằng ống hút sonde áp lực âm) hoặc quệt họng/amidan bằng tăm bông (trẻ $\ge 5$ tuổi), bảo quản môi trường chuyên dụng ở nhiệt độ $-70^\circ\text{C}$. Tách chiết DNA bằng kit QIAgen hoặc Sepagene.
  • Chu trình nhiệt phản ứng Multiplex-PCR:
    • Chu trình phụ: 3 chu kỳ [$96^\circ\text{C} \times 3\text{ phút}$; $55^\circ\text{C} \times 45\text{ giây}$; $72^\circ\text{C} \times 1\text{ phút}$].
    • Chu trình chính: 35 chu kỳ [$94^\circ\text{C} \times 1\text{ phút}$; $55^\circ\text{C} \times 1\text{ phút}$; $72^\circ\text{C} \times 1\text{ phút}$].
    • Kéo dài chuỗi: $72^\circ\text{C} \times 10\text{ phút}$; giữ mẫu ở $15^\circ\text{C}$.
  • Điện di sản phẩm PCR và đọc kết quả trên hệ thống huỳnh quang UVP. Mẫu nghi ngờ được kiểm tra lại bằng PCR đơn mồi hoặc Nested-PCR.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 trình bày hệ thống lý luận và dữ liệu tổng quan gồm 3 phần trọng tâm:

1. Đặc điểm vi sinh vật và sinh bệnh học của ba loài vi khuẩn:
   • M. pneumoniae: Vi khuẩn thuộc lớp Mollicutes, kích thước 300–500 nm, không có thành tế bào. Bộ gen gồm 816.394 bp với 687 gen (Himmelreich, 1996). Cơ quan bám dính chứa protein P1 (cytadhesin) bám vào thụ thể glycoprotein màng tế bào biểu mô đường hô hấp. Vi khuẩn tiết $\text{H}_2\text{O}_2$ và superoxide gây tổn thương niêm mạc, kích hoạt cytokine loại Th2, sinh tự kháng thể gây biểu hiện ngoài phổi và biến chứng mạch máu.
   • C. pneumoniae: Ký sinh nội bào bắt buộc với chu trình nhân lên xen kẽ giữa thể cơ bản (EB - lây nhiễm, tồn tại ngoại bào) và thể lưới (RB - hoạt động, nhân lên nội bào). Kháng nguyên gồm LPS, protein màng ngoài chính MOMP (40 kDa), phức hợp omc, PMP, protein sốc nhiệt Hsp60/70 kích thích đáp ứng miễn dịch và phản ứng xơ hóa.
   • L. pneumophila: Trực khuẩn Gram âm bắt màu yếu, hiếu khí, có một lông, bộ gen 3,3–3,5 Mb. Vi khuẩn ký sinh trong amip tự nhiên và xâm nhập vào đại thực bào phế nang người thông qua hệ thống bài tiết dot/icm, ức chế sự hòa màng phagosome - lysosome để nhân lên và ly giải tế bào chủ.
2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị:
   • Triệu chứng lâm sàng khởi phát từ từ: ho khan kéo dài, sốt, đau ngực, khàn tiếng. Dấu hiệu thực thể tại phổi thường nghèo nàn hơn so với tổn thương thực tế quan sát được trên phim X-quang.
   • Biểu hiện ngoài phổi đa dạng: tổn thương thần kinh (viêm não, hội chứng Guillain-Barré), huyết học (thiếu máu tan máu tự miễn), tim mạch (viêm cơ tim, tràn dịch màng tim), tiêu hóa (tăng men gan, tiêu chảy) và da (hội chứng Stevens-Johnson).
   • Nguyên tắc điều trị: Nhóm beta-lactam hoàn toàn không có hiệu lực. Kháng sinh lựa chọn là nhóm macrolide (erythromycin, azithromycin, clarithromycin), fluoroquinolone hoặc tetracycline (chỉ định thận trọng theo lứa tuổi). Tình trạng kháng macrolide của M. pneumoniae xuất hiện do đột biến điểm A2063G hoặc A2064G trên vùng V của gen 23S rRNA.
3. Tình hình nghiên cứu dịch tễ và các yếu tố tiên lượng nặng: Tổng kết các nghiên cứu quốc tế (Gutiérrez, Kim C, Schmidt, Biscardi, Gacouin, Rautonen, Miyashita, Elebiary) chỉ ra các yếu tố làm tăng độ nặng của bệnh: tình trạng đồng nhiễm vi rút/vi khuẩn, tiền sử bệnh mạn tính (hen phế quản), chậm trễ sử dụng kháng sinh đặc hiệu ($> 5$ ngày), biểu hiện ngoài phổi và các rối loạn xét nghiệm (tăng bạch cầu, tăng LDH, tăng men gan, hạ natri máu, $\text{PaO}_2/\text{FiO}_2 < 250$).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu dịch tễ học:

• Quy định cụ thể các tiêu chuẩn đưa vào và loại trừ cho từng nhóm đối tượng (722 ca viêm phổi sàng lọc; 215 ca VPKĐH; 97 ca VPKĐH nặng; 118 ca VPKĐH không nặng).
• Xây dựng bảng biến số và chỉ số thu thập toàn diện:
  • Dịch tễ học: Nhóm tuổi (1–2 tuổi, 2–5 tuổi, 5–10 tuổi, 10–15 tuổi), giới tính, địa dư (thành thị, nông thôn, miền núi), mùa vụ, điều kiện kinh tế - xã hội, tiền sử sản khoa (đẻ non, đẻ ngạt, cân nặng sơ sinh), tiền sử tiêm chủng 6 bệnh cơ bản, tiền sử mắc hen/dị ứng.
  • Lâm sàng: Đặc điểm sốt, ho, thở nhanh, khó thở, co kéo cơ hô hấp, ran phổi, hội chứng đông đặc, các biểu hiện ngoài phổi (thần kinh, tim mạch, tiêu hóa, huyết học, da niêm mạc).
  • Cận lâm sàng & Vi sinh: Số lượng bạch cầu, CRP, công thức máu, khí máu động mạch, điện giải đồ, nồng độ globulin miễn dịch (IgA, IgG, IgM, IgE), hình ảnh X-quang tổn thương thùy/kẽ, kết quả ELISA phát hiện IgM mẫu kép và kết quả Multiplex-PCR xác định vật liệu di truyền của M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila.

Danh mục trang thiết bị / Kỹ thuật	Thông số / Nhà sản xuất	Mục đích thực hiện
Máy huyết học ABX Micros ES60	Nhật Bản	Phân tích số lượng bạch cầu, huyết sắc tố, tiểu cầu
Máy sinh hóa Olympus AU 2700	Olympus	Đo độ đục CRP, định lượng globulin miễn dịch (IgA, IgG, IgM, IgE)
Máy phân tích khí máu GEM 3000	Instrumentation Laboratory (Mỹ)	Đo khí máu động mạch, điện giải đồ, men gan (AST, ALT), ure, creatinin
Kit ELISA IgM Vircell	Vircell (Tây Ban Nha)	Phát hiện kháng thể IgM đặc hiệu trong huyết thanh kép
Hệ thống Multiplex-PCR	Kit tách chiết QIAgen/Sepagene, đọc bản điện di trên máy UVP	Phát hiện DNA của M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila trong dịch tỵ hầu/họng
Máy chụp X-quang Shimadzu R-20J	Shimadzu (Nhật Bản)	Đánh giá mức độ tổn thương thâm nhiễm nhu mô phổi
Máy siêu âm Toshiba NemioXG	Toshiba (Nhật Bản)	Phát hiện và đánh giá tràn dịch màng phổi

---

Kết quả và những đóng góp mới

Dựa trên cấu sở khoa học và quy trình thực hiện được nêu trong luận án, các đóng góp của công trình gồm:

• Đóng góp về phương pháp luận và kỹ thuật:

  • Áp dụng thành công kỹ thuật Multiplex-PCR đồng thời phát hiện ba căn nguyên vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình (M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila) từ bệnh phẩm dịch tỵ hầu và dịch họng ở trẻ em, có đối chứng với kỹ thuật miễn dịch gắn men (ELISA).
  • Chứng minh quy trình chẩn đoán sinh học phân tử cho phép xác định căn nguyên nhanh chóng, khắc phục nhược điểm cho kết quả muộn của phương pháp huyết thanh học và tỷ lệ mọc thấp của phương pháp nuôi cấy.

• Đóng góp về dữ liệu dịch tễ học và lâm sàng:

  • Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học và đặc điểm lâm sàng có hệ thống về ba tác nhân vi khuẩn không điển hình ở trẻ em từ 12 tháng đến 15 tuổi điều trị nội trú tại Bệnh viện Nhi Trung ương trong giai đoạn 2010–2012.
  • Phân tích và chỉ rõ sự phân bố ca bệnh theo các nhóm tuổi, tính chất mùa vụ, đặc điểm tổn thương trên phim X-quang phổi và sự xuất hiện của các biểu hiện ngoài phổi.

• Đóng góp về yếu tố nguy cơ và thực tiễn điều trị:

  • Xác định các yếu tố lâm sàng, cận lâm sàng và tiền sử liên quan có ý nghĩa đến tình trạng viêm phổi không điển hình nặng ở trẻ em.
  • Cung cấp cơ sở thực tiễn giúp các bác sĩ lâm sàng nhận diện sớm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, định hướng lựa chọn kháng sinh nhạy cảm thích hợp (nhóm macrolide) kịp thời, hạn chế việc điều trị bao vây bằng beta-lactam kéo dài dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:

  • Nghiên cứu được triển khai tại một bệnh viện tuyến trung ương (Khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi Trung ương), đối tượng là bệnh nhi nội trú nên chưa phản ánh toàn diện bức tranh dịch tễ học viêm phổi không điển hình trong toàn thể cộng đồng dân cư.
  • Giới hạn độ tuổi nghiên cứu từ 12 tháng đến 15 tuổi, chưa thu thập số liệu trên nhóm trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi.
  • Kỹ thuật Multiplex-PCR đòi hỏi trang thiết bị chuyên sâu và chi phí cao, chưa thể triển khai đại trà tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh và tuyến huyện.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng nghiên cứu dịch tễ học phân tử đa trung tâm tại các cơ sở y tế tuyến dưới và trên quần thể trẻ em ngoài cộng đồng.
  • Nghiên cứu sâu hơn về tỷ lệ đột biến kháng kháng sinh macrolide (đột biến A2063G, A2064G trên gen 23S rRNA) của các chủng vi khuẩn không điển hình phân lập được tại Việt Nam.
  • Theo dõi dọc đánh giá di chứng chức năng hô hấp và các biến chứng ngoài phổi lâu dài ở trẻ em sau khi mắc viêm phổi không điển hình thể nặng.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn và lý luận cao cho các nhóm đối tượng:

• Bác sĩ Nhi khoa và Truyền nhiễm: Tham khảo các dấu hiệu lâm sàng gợi ý, tiêu chuẩn phân loại mức độ nặng và phác đồ tiếp cận điều trị sớm bằng kháng sinh nhóm macrolide, fluoroquinolone cho trẻ mắc viêm phổi không đáp ứng với nhóm beta-lactam.
• Cán bộ Dịch tễ học và Y tế dự phòng: Cung cấp mô hình phân bố bệnh theo tuổi, mùa, chu kỳ lưu hành và tỷ lệ lưu hành của ba tác nhân vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình tại miền Bắc Việt Nam.
• Nghiên cứu viên và Học viên sau đại học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả loạt ca bệnh kết hợp phân tích, công thức tính cỡ mẫu, quy trình lấy mẫu dịch tỵ hầu chuẩn hóa và chu trình nhiệt Multiplex-PCR chẩn đoán vi khuẩn hô hấp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao các kháng sinh nhóm beta-lactam hoặc cephalosporin không có tác dụng đối với vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình?
Do đặc điểm cấu trúc sinh học: Mycoplasma pneumoniae hoàn toàn không có thành tế bào peptidoglycan, trong khi Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila là các vi khuẩn sống ký sinh nội bào. Nhóm beta-lactam và cephalosporin tác động thông qua cơ chế ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn, do đó hoàn toàn mất hiệu lực đối với các tác nhân này. Thuốc điều trị hiệu quả bắt buộc phải là kháng sinh thấm tốt vào nội bào và ức chế tổng hợp protein như macrolide, tetracycline hoặc quinolone.

2. Tiêu chuẩn chọn mẫu bệnh nhi viêm phổi đưa vào nghiên cứu gồm những điều kiện gì?
Bệnh nhi từ 12 tháng đến 15 tuổi nhập viện tại Khoa Hô hấp Bệnh viện Nhi Trung ương, đạt tiêu chuẩn chẩn đoán viêm phổi theo WHO/Bộ Y tế gồm: ho, sốt ($\ge 37{,}5^\circ\text{C}$), thở nhanh theo lứa tuổi ($\ge 40$ lần/phút với trẻ $1–5$ tuổi; $\ge 30$ lần/phút với trẻ $> 5$ tuổi), có hình ảnh tổn thương thâm nhiễm nhu mô phổi trên phim chụp X-quang tim phổi và gia đình đồng ý tham gia nghiên cứu.

3. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán dựa trên cơ sở nào?
Nghiên cứu áp dụng công thức ước tính một tỷ lệ của WHO với mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$, độ chính xác tương đối mong muốn $\epsilon = 0{,}16$, và tỷ lệ mắc VPKĐH dự tính $p = 0{,}18$ (18%, tham khảo từ nghiên cứu của Prapphal tại bệnh viện ở Thái Lan). Cỡ mẫu tối thiểu tính toán là 684 trẻ, cộng 5% dự phòng bỏ cuộc thành 718 trẻ. Trên thực tế, tác giả đã thu thập 722 ca viêm phổi thỏa mãn tiêu chuẩn.

4. Kỹ thuật lấy bệnh phẩm đường hô hấp để làm xét nghiệm Multiplex-PCR được phân chia theo lứa tuổi như thế nào?
Đối với trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, bệnh phẩm dịch tỵ hầu được lấy bằng phương pháp hút chân không qua sonde vô khuẩn đưa sâu vào lỗ mũi một khoảng bằng 1/2 khoảng cách từ đỉnh mũi đến ống tai ngoài. Đối với trẻ lớn từ 5 tuổi trở lên, bệnh phẩm được lấy bằng tăm bông miết mạnh khu vực hai amidan hoặc thành sau vòm họng.

5. Cơ chế nào khiến vi khuẩn Mycoplasma pneumoniae kháng lại kháng sinh nhóm macrolide?
Theo y văn được luận án tổng quan, tính kháng macrolide (như erythromycin) của M. pneumoniae xảy ra do các đột biến điểm tại vùng V của phân tử 23S rRNA, điển hình là đột biến A2063G và A2064G, làm thay đổi vị trí gắn kết của thuốc trên ribosome của vi khuẩn.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Phạm Thu Hiền là công trình nghiên cứu dịch tễ học và lâm sàng chuyên sâu về ba căn nguyên vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình (M. pneumoniae, C. pneumoniae, L. pneumophila) ở trẻ em tại Việt Nam. Bằng việc phối hợp thiết kế nghiên cứu tiến cứu theo dõi dọc và kỹ thuật sinh học phân tử Multiplex-PCR kiểm chứng bằng ELISA, công trình đã xác lập quy trình chẩn đoán căn nguyên chính xác và toàn diện. Các dữ liệu về dịch tễ, lâm sàng và các yếu tố liên quan đến thể bệnh nặng trong luận án là cơ sở khoa học quan trọng giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán sớm và tối ưu hóa phác đồ điều trị viêm phổi ở trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm phổi là nguyên nhân mắc và tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi. Theo báo cáo của Qũy Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 2 triệu trẻ em tử vong vì viêm phổi mỗi năm trên toàn thế giới [19]. Tử vong do viêm phổi chiếm 19% trong tổng số trẻ tử vong dưới 5 tuổi ở các nước phát triển [186]. Căn nguyên của viêm phổi trẻ em thường do vi rút, vi khuẩn và các sinh vật khác [189].

Trong đó, tác nhân gây viêm phổi không điển hình chiếm một vai trò quan trọng [38], [54], [209]. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam còn chưa được nghiên cứu nhiều [15],[16]. Theo Forest và cs, tỷ lệ mắc viêm phổi không điển hình trong số viêm phổi mắc phải cộng đồng ở châu Mỹ khoảng 22% và tỷ lệ được điều trị là 91%. Châu Âu tỷ lệ mắc là 28%, tỷ lệ được điều trị là 74%.

Ở châu Mỹ La tinh, tỷ lệ mắc là 21% và tỷ lệ được điều trị là 57%. Tại châu Á/ Phi, tỷ lệ mắc là 20%, tỷ lệ được điều trị là 10% [74]. Viêm phổi điển hình do Streptococus pneumoniae, Hemophilus influenzae, Moracella catarhalis… nhạy cảm với một số dòng kháng sinh cefalosporin, β lactam… trong khi viêm phổi không điển hình do Mycoplasma pneumoniae (M. pneumoniae), Chlamydia pneumoniae (C.

pneumoniae) và Legionella pneumophila(L. pneumophila) chủ yếu nhạy cảm với dòng kháng sinh nhóm macrolide, quinolone và tetracycline [65], [93] [203]. Chẩn đoán nguyên nhân vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình khó khăn do phải nuôi cấy trong môi trường đặc biệt, phương pháp huyết thanh học thì cho kết quả muộn (sau 10-14 ngày), tỷ lệ dương tính thấp [56], [167]. Sự phát triển vượt bậc của kỹ thuật khuyếch đại gen (PCR) đã giúp chẩn đoán chính xác, nhanh chóng nguyên nhân vi khuẩn gây bệnh [40], [45], [64].

Tại Việt Nam, kỹ thuật chẩn đoán PCR chỉ làm được ở một số bệnh viện tuyến trung ương và các trung tâm y tế lớn. Viêm phổi không điển hình đa số phải điều 2 trị theo kinh nghiệm. Điều này làm gia tăng chủng vi khuẩn kháng kháng sinh, kéo dài thời gian điều trị [7], [106]. Viêm phổi không điển hình do M.

pneumoniae có thể lâm sàng nhẹ hoặc tự giới hạn [106], [161]. Viêm phổi do L. pneumophila hay gây viêm phổi nặng, tỷ lệ tử vong cao [141]. Viêm phổi không điển hình nặng được mô tả trong các trường hợp: suy đa tạng [57], [116], có biểu hiện ngoài phổi như: tổn thương hệ thần kinh [38], huyết học [100], tổn thương tim, tổn thương da, rối loạn điện giải; Mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch [67]; Đồng nhiễm với vi khuẩn khác hoặc vi rút [90], [120].

Ở Việt Nam, viêm phổi không điển hình ở trẻ em có xu hướng tăng lên, nhất là do M. Viêm phổi do C. pneumophila chưa được quan tâm nghiên cứu. Tìm hiểu đặc điểm dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng, cận lâm sàng của viêm phổi không điển hình ở trẻ em nhập viện vì viêm phổi, áp dụng kỹ thuật chẩn đoán nguyên nhân vi khuẩn gây viêm phổi không điển hình bằng phương pháp sinh học phân tử PCR đa mồi (Multiplex-PCR) có kiểm chứng bằng kỹ thuật miễn dịch gắn men (ELISA) là nghiên cứu có tính cấp thiết và vấn đề nghiên cứu có tính phổ biến.

Chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng viêm phổi không điển hình do vi khuẩn ở trẻ em” nhằm hai mục tiêu nghiên cứu sau đây: 1. Mô tả một số đặc điểm dịch tễ, lâm sàng của viêm phổi không điển hình do Mycoplasma pneumoniae,Chlamydia pneumoniae và Legionella pneumophila ở trẻ em điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 07/ 2010 đến 3/2012.