Đặc Điểm Dịch Tễ, Lâm Sàng và Điều Trị Bệnh Nhiễm Brucella Melitensis Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới

Bài viết phân tích đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng và phương pháp điều trị bệnh nhiễm brucella melitensis tại bệnh viện nhiệt đới.

• Tác giả: Hồ Thị Lựu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Hảo
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Truyền Nhiễm Và Các Bệnh Nhiệt Đới
• Đề tài: Đặc Điểm Dịch Tễ Và Điều Trị Bệnh Nhiễm Brucella Melitensis Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Lịch sử bệnh
• 1.2. Đặc điểm vi khuẩn
• 1.3. Đặc điểm dịch tễ
• 1.4. Sinh bệnh học
• 1.5. Biểu hiện lâm sàng bệnh nhiễm Brucella
• 1.6. Các phương pháp chẩn đoán bệnh nhiễm Brucella
• 1.7. Chẩn đoán phân biệt
• 1.8. Dự phòng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Dân số nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Tiêu chuẩn chọn bệnh và loại trừ
• 2.5. Định nghĩa biến số trong nghiên cứu
• 2.6. Kỹ thuật đo lường biến số
• 2.7. Trình tự thực hiện
• 2.8. Thu thập, phân tích số liệu
• 2.9. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm dân số và dịch tễ
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.3. Đặc điểm diễn tiến, điều trị và kết quả điều trị
• 3.4. Trường hợp đặc biệt
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm dân số và dịch tễ
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng
• 4.3. Đặc điểm cận lâm sàng
• 4.4. Đặc điểm diễn tiến, điều trị và kết quả điều trị
• HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Bảng thu thập số liệu
• Phụ lục 2. Phiếu cung cấp thông tin và chấp thuận tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 3. Danh sách bệnh nhân tham gia nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Brucella Melitensis Dịch Tễ Tác Nhân

Bệnh nhiễm Brucella, đặc biệt là do Brucella melitensis, là một bệnh lây truyền từ động vật sang người. Tác nhân gây bệnh là trực cầu khuẩn gram âm, hiếu khí thuộc giống Brucella. Bệnh còn được biết đến với nhiều tên gọi như sốt Địa Trung Hải, sốt Malta, hay sốt làn sóng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có hơn 500.000 ca bệnh được báo cáo trên toàn cầu. Bệnh lưu hành ở nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là khu vực Địa Trung Hải, Trung Đông, và một số vùng của châu Á và châu Mỹ. Việc kiểm soát bệnh ở động vật là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm sang người. Biểu hiện lâm sàng của bệnh rất đa dạng, từ sốt cấp tính đến các triệu chứng kéo dài, gây khó khăn trong chẩn đoán.

1.1. Lịch Sử Phát Hiện và Nghiên Cứu Về Brucella Melitensis

Bệnh nhiễm Brucella được mô tả lần đầu tiên vào năm 1859. Đến năm 1887, David Bruce phân lập được Brucella melitensis từ lách của một người lính Anh. Năm 1918, Alice Evans đề xuất thuật ngữ "brucellosis". Themistocles Zammit xác định sữa dê chưa tiệt trùng là nguồn lây bệnh năm 1905. Những phát hiện này đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu và kiểm soát bệnh Brucella ở người.

1.2. Đặc Điểm Vi Khuẩn Brucella Melitensis Hình Thái và Sinh Học

Brucella melitensis là trực cầu khuẩn gram âm, không di động, không sinh bào tử, hiếu khí. Vi khuẩn này có thể tồn tại trong môi trường khác nhau, từ đất khô đến các sản phẩm sữa. Brucella nhạy cảm với nhiệt, tia xạ và các chất khử khuẩn. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của vi khuẩn giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả.

II. Dịch Tễ Học Bệnh Brucella Melitensis Phân Bố Tỷ Lệ Mắc

Bệnh nhiễm Brucella có tỷ lệ mắc khác nhau tùy theo khu vực địa lý. Theo WHO, mỗi năm có hơn 500.000 ca bệnh được báo cáo. Bệnh phổ biến ở khu vực Địa Trung Hải, Trung Đông, châu Á và châu Mỹ. Tỷ lệ mắc bệnh thay đổi do các yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị và du lịch quốc tế. Một số quốc gia đã kiểm soát được bệnh, trong khi các ổ dịch mới nổi lên ở Trung Á. Việc giám sát dịch tễ học là rất quan trọng để theo dõi và kiểm soát sự lây lan của bệnh Brucella.

2.1. Phân Bố Địa Lý Bệnh Brucella Melitensis Trên Thế Giới

Bệnh nhiễm Brucella lưu hành ở các quốc gia thuộc lưu vực biển Địa Trung Hải, các quốc gia Nam và Trung Mỹ, châu Á, châu Phi, vùng Caribbean và Trung Đông. Tỷ lệ mắc ước tính hơn 100 trường hợp trên 100.000 người ở Iraq, Jordan và Ả Rập Xê Út. Các ổ dịch mới nổi lên ở Trung Á. Việc xác định khu vực lưu hành giúp tập trung nguồn lực phòng chống dịch bệnh.

2.2. Tình Hình Bệnh Brucella Melitensis Tại Việt Nam Nghiên Cứu Báo Cáo

Ở Việt Nam, bệnh nhiễm Brucella tương đối ít gặp. Năm 1962 chỉ có 3 trường hợp được báo cáo. Nghiên cứu tại Bình Thuận cho thấy tỷ lệ huyết thanh dương tính là 15,8% bằng xét nghiệm Rose Bengal. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã ghi nhận một số ca bệnh Brucella melitensis. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá đầy đủ tình hình bệnh tại Việt Nam.

III. Đường Lây Truyền Yếu Tố Nguy Cơ Nhiễm Brucella Melitensis

Bệnh Brucella lây truyền sang người qua nhiều con đường, bao gồm tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh, tiêu thụ sản phẩm sữa chưa tiệt trùng, và lây truyền qua đường hô hấp. Các yếu tố nguy cơ bao gồm nghề nghiệp liên quan đến chăn nuôi, tiêu thụ thực phẩm không an toàn, và du lịch đến vùng dịch tễ. Việc hiểu rõ đường lây truyền và yếu tố nguy cơ giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

3.1. Các Đường Lây Truyền Brucella Melitensis Sang Người Chi Tiết

Các đường lây truyền Brucella sang người bao gồm: truyền từ người sang người (hiếm gặp), nhiễm từ môi trường bị ô nhiễm, phơi nhiễm nghề nghiệp do tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh. Do đó bệnh nhiễm Brucella thường xuất hiện ở người làm nghề tiếp xúc với gia súc như: bác sĩ thú y, kỹ thuật viên thú y, nông dân làm việc trên các trang trại.

3.2. Yếu Tố Nguy Cơ Nhiễm Brucella Melitensis Nhận Diện Phòng Ngừa

Các yếu tố nguy cơ bao gồm: tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh, tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa chưa được tiệt trùng, làm việc trong các ngành nghề liên quan đến động vật (ví dụ: bác sĩ thú y, người chăn nuôi gia súc), và du lịch đến các khu vực có tỷ lệ mắc bệnh Brucella cao. Phòng ngừa bao gồm: tiệt trùng sữa và các sản phẩm từ sữa, sử dụng đồ bảo hộ khi làm việc với động vật, và tránh tiếp xúc với động vật bị bệnh.

IV. Triệu Chứng Lâm Sàng Biến Chứng Bệnh Brucella Melitensis

Bệnh nhiễm Brucella có biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ sốt, mệt mỏi, đau cơ, đến các triệu chứng không đặc hiệu khác. Bệnh có thể gây biến chứng nặng như viêm nội tâm mạc, viêm màng não, và áp xe não. Ở phụ nữ mang thai, nhiễm Brucella có thể gây sảy thai hoặc sinh non. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và cải thiện tiên lượng bệnh.

4.1. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Của Bệnh Brucella Melitensis

Biểu hiện lâm sàng cấp tính hoặc kéo dài nhiều tháng với triệu chứng thường không đặc hiệu như: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, đau khớp, đổ mồ hôi, sụt cân, ăn kém, ho, tiêu lỏng, phát ban. Các triệu chứng này có thể khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn.

4.2. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Bệnh Brucella Melitensis Nhận Biết Xử Trí

Bệnh có thể gây biến chứng nặng có khả năng gây tử vong như: viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, viêm màng não, áp xe não, áp xe ngoài màng cứng. Với phụ nữ có thai, nhiễm Brucella có thể gây sảy thai, sinh sớm, thai lưu, nhiễm trùng trong tử cung. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời các biến chứng là rất quan trọng.

V. Chẩn Đoán Điều Trị Bệnh Nhiễm Brucella Melitensis Hiệu Quả

Chẩn đoán bệnh nhiễm Brucella dựa trên các xét nghiệm huyết thanh học, cấy máu, và PCR. Điều trị bao gồm sử dụng kháng sinh kéo dài, thường là doxycycline kết hợp với rifampicin hoặc streptomycin. Việc lựa chọn kháng sinh và thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và các yếu tố khác. Theo dõi sát sao trong và sau điều trị là rất quan trọng để phát hiện tái phát và điều trị kịp thời.

5.1. Các Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Brucella Melitensis Độ Nhạy Độ Đặc Hiệu

Các phương pháp chẩn đoán bao gồm: xét nghiệm Rose Bengal, xét nghiệm ngưng kết huyết thanh (SAT), cấy máu, và PCR. Xét nghiệm PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn so với các xét nghiệm khác. Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và điều kiện xét nghiệm.

5.2. Phác Đồ Điều Trị Bệnh Brucella Melitensis Kháng Sinh Thời Gian

Điều trị bao gồm sử dụng kháng sinh kéo dài, thường là doxycycline kết hợp với rifampicin hoặc streptomycin. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 6 đến 8 tuần. Việc lựa chọn kháng sinh và thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và các yếu tố khác. Cần theo dõi sát sao trong và sau điều trị để phát hiện tái phát.

VI. Nghiên Cứu Dịch Tễ Điều Trị Brucella Melitensis Tại BV Bệnh Nhiệt Đới

Nghiên cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới tập trung vào việc mô tả đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị bệnh nhiễm Brucella melitensis. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về tình hình bệnh tại Việt Nam và giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị bệnh.

6.1. Đặc Điểm Dịch Tễ Học Bệnh Brucella Melitensis Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới

Nghiên cứu mô tả đặc điểm dân số, yếu tố tiếp xúc, đường lây truyền, bệnh nền và cơ địa của bệnh nhân nhiễm Brucella melitensis tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Thông tin này giúp xác định các nhóm nguy cơ cao và đưa ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

6.2. Kết Quả Điều Trị Bệnh Brucella Melitensis Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới

Nghiên cứu mô tả kết quả điều trị, bao gồm thời gian cắt sốt, thời gian cấy máu âm tính, thời gian nằm viện, và tỷ lệ tái phát. Thông tin này giúp đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị và cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh nhiễm Brucella (Brucellosis) là một trong những bệnh truyền nhiễm lây truyền từ động vật sang người phổ biến nhất trên toàn cầu, với hơn 500.000 ca mắc mới được Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận chính thức mỗi năm. Tỷ số mới mắc trên thế giới dao động từ 0,03 đến 160 ca trên 100.000 dân tùy theo vùng địa lý, tập trung chủ yếu tại khu vực Địa Trung Hải, Trung Đông và một số nước châu Á. Tại Việt Nam, nhiễm Brucella melitensis là một bệnh lý tương đối hiếm gặp, với số liệu ghi nhận trước đây rất hạn chế kể từ những ca bệnh đầu tiên năm 1962. Do biểu hiện lâm sàng thường không đặc hiệu như sốt kéo dài, đau cơ khớp và suy nhược, bệnh rất dễ bị chẩn đoán nhầm với các bệnh lý khác như lao cột sống, sốt rét hoặc thương hàn.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu mô tả toàn diện đặc điểm dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng, biến đổi cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị của các trường hợp nhiễm Brucella melitensis tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 4 năm, từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 5 năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với ngành truyền nhiễm nước nhà, giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán trễ từ hàng tuần xuống vài ngày, hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng nguy hiểm như viêm nội tâm mạc nhiễm trùng hay viêm màng não, đồng thời tối ưu hóa phác đồ kháng sinh phối hợp nhằm giảm tỷ lệ tái phát xuống dưới 5% ở người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng vi sinh học và sinh bệnh học của giống vi khuẩn Brucella, đặc biệt là loài Brucella melitensis – chủng vi khuẩn có độc lực mạnh nhất và gây bệnh phổ biến nhất ở người trong số 5 loài có khả năng gây bệnh. Về mặt vi sinh, Brucella melitensis là trực cầu khuẩn Gram âm, kích thước nhỏ từ 0,6 đến 1,5 µm, hiếu khí tuyệt đối, không di động và không sinh bào tử. Vi khuẩn có khả năng tồn tại bền bỉ trong môi trường tự nhiên, sống từ 8 đến 11 tuần trong phô mai tươi và lên đến 40 ngày trong đất khô.

Về mặt sinh bệnh học, Brucella melitensis là vi khuẩn nội bào tùy nghi. Sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa, tiếp xúc da trầy xước hoặc niêm mạc, vi khuẩn bị thực bào bởi các đại thực bào nhưng không bị tiêu diệt nhờ cơ chế ức chế yếu tố hoại tử u TNF-α và ngăn chặn quá trình chết theo chu trình của tế bào chủ. Từ đó, vi khuẩn nhân lên trong lưới nội sinh chất, di chuyển đến hạch lympho vùng và phân tán theo đường máu đến hệ lưới nội mô tại gan, lách, tủy xương và hệ xương khớp.

Khung phân loại lâm sàng chia bệnh thành ba thể chính: thể cấp tính (triệu chứng dưới 8 tuần), thể bán cấp (từ 8 tuần đến 6 tháng) và thể mạn tính (kéo dài trên 6 tháng hoặc 12 tháng). Phân loại này kết hợp với mô hình đáp ứng miễn dịch dịch thể, trong đó kháng thể IgM xuất hiện trong tuần đầu và IgG tăng từ tuần thứ hai, đóng vai trò định hướng chẩn đoán và theo dõi diễn tiến bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả hàng loạt ca kết hợp giữa hồi cứu giai đoạn từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 10 năm 2019 và tiến cứu giai đoạn từ tháng 11 năm 2019 đến tháng 5 năm 2020. Nghiên cứu thu nhận toàn bộ bệnh nhân có kết quả cấy máu hoặc cấy các dịch cơ thể khác như dịch khớp, dịch não tủy, mủ vết thương dương tính với Brucella melitensis điều trị nội trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng do bản chất bệnh hiếm gặp tại các cơ sở y tế Việt Nam, đảm bảo thu thập tối đa dữ liệu mà không bỏ sót ca bệnh đủ điều kiện. Các biến số nghiên cứu bao gồm: thông tin nhân khẩu học, yếu tố phơi nhiễm nghề nghiệp hoặc thực phẩm, dấu hiệu lâm sàng toàn thân, kết quả xét nghiệm huyết thanh ngưng kết Rose Bengal (RBT), xét nghiệm ngưng kết ống nghiệm (SAT), cấy máu tự động bằng hệ thống Bactec, xét nghiệm sinh hóa định lượng men gan AST, ALT, protein phản ứng C (CRP) và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như X-quang, chụp cắt lớp vi tính (CT scan), chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê y học chuyên dụng, sử dụng các thuật toán mô tả tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và khoảng tứ phân vị (IQR) nhằm phân tích chính xác các mối tương quan lâm sàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả khảo sát dịch tễ học cho thấy đa số bệnh nhân trong độ tuổi lao động, cư ngụ chủ yếu tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ như Bình Phước, Tây Ninh, Long An và Thành phố Hồ Chí Minh. Yếu tố phơi nhiễm chiếm tỷ lệ cao nhất là tiếp xúc trực tiếp với dê, cừu hoặc tiêu thụ sữa tươi và các sản phẩm từ sữa dê chưa qua tiệt trùng nhiệt, tương đương với tỷ lệ trên 65% trường hợp ghi nhận được tiền sử dịch tễ rõ ràng.

Về đặc điểm lâm sàng, triệu chứng sốt là dấu hiệu phổ biến nhất, xuất hiện ở 93% trường hợp nhập viện với tính chất sốt dao động hoặc sốt liên tục kéo dài. Kèm theo sốt là các triệu chứng toàn thân như vã mồ hôi ban đêm (87%), nhức mỏi cơ và suy nhược cơ thể (91%), đau lưng và đau khớp ngoại vi (86%). Biểu hiện gan to và lách to được ghi nhận ở khoảng 19% đến 25% bệnh nhân.

Về cận lâm sàng, xét nghiệm sàng lọc ngưng kết Rose Bengal đạt độ nhạy trên 95% đối với các ca cấp tính. Thời gian cấy máu dương tính bằng phương pháp tự động dao động trung bình từ 3 đến 7 ngày. Biến chứng xương khớp chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 40% bệnh nhân gặp tổn thương viêm đốt sống đĩa đệm vùng thắt lưng, hẹp khe đĩa đệm và tổn thương ăn mòn mặt trước thân đốt sống được phát hiện trên phim chụp cộng hưởng từ MRI.

Về kết quả điều trị, phác đồ kết hợp Doxycycline uống liều 100 mg mỗi 12 giờ trong 6 tuần phối hợp với Gentamycin tiêm truyền tĩnh mạch 5 mg/kg/ngày trong 7 đến 10 ngày đầu tiên đem lại đáp ứng rất tích cực. Thời gian cắt sốt trung bình của bệnh nhân sau khi bắt đầu phác đồ đặc hiệu là từ 3 đến 5 ngày, tỷ lệ cấy máu âm tính hóa đạt 100% khi kết thúc đợt điều trị nội trú và không ghi nhận trường hợp nào tử vong.

Thảo luận kết quả

Khi so sánh với các báo cáo quốc tế tại khu vực Địa Trung Hải và Trung Đông, các phát hiện lâm sàng trong nghiên cứu này có sự tương đồng rõ rệt. Tỷ lệ sốt 93% và đau cơ khớp 86% hoàn toàn tương thích với các phân tích gộp quốc tế, nơi tỷ lệ sốt dao động từ 86,9% đến 93%. Biến chứng xương khớp chiếm khoảng 40% là biến chứng phổ biến nhất, phù hợp với y văn thế giới về vị trí tổn thương ưu thế ở các đốt sống thắt lưng hơn là đốt sống ngực.

Một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng là việc chẩn đoán nhầm lẫn giữa nhiễm Brucella và lao cột sống. Cả hai bệnh cảnh đều có sốt kéo dài, sụt cân và tổn thương hủy xương trên chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, tổn thương do Brucella thường định vị ở vùng cột sống thắt lưng kèm dấu hiệu Pons đặc trưng, trong khi lao thường tấn công cột sống ngực kèm theo áp xe lạnh lớn. Dữ liệu tiến triển điều trị có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng theo dõi biến đổi chỉ số viêm CRP và biểu đồ đường biểu diễn thời gian cắt sốt, giúp các bác sĩ lâm sàng dễ dàng đánh giá đáp ứng diệt khuẩn nội bào của phác đồ phối hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập quy trình sàng lọc dịch tễ và chỉ định xét nghiệm ngưng kết Rose Bengal ngay tại khoa Khám bệnh và khoa Cấp cứu cho tất cả bệnh nhân có hội chứng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân kèm đau nhức cột sống, hướng đến mục tiêu giảm thời gian chẩn đoán trễ từ trên 20 ngày xuống dưới 7 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Thời gian triển khai áp dụng ngay trong năm 2021 do đội ngũ bác sĩ lâm sàng thực hiện.
2. Nâng cấp năng lực phòng xét nghiệm vi sinh lâm sàng, chuẩn hóa quy trình nuôi cấy máu tự động kéo dài thời gian theo dõi đến 21 hoặc 45 ngày khi có nghi ngờ lâm sàng, đồng thời trang bị đầy đủ bảo hộ đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp 3 nhằm bảo vệ 100% nhân viên y tế khỏi nguy cơ lây nhiễm khí dung vi khuẩn. Đơn vị thực hiện là Khoa Vi sinh và Hội đồng Kiểm soát Nhiễm khuẩn.
3. Chuẩn hóa phác đồ điều trị kháng sinh phối hợp Doxycycline tối thiểu 6 tuần kết hợp Aminoglycoside (Gentamycin từ 7 đến 10 ngày hoặc Streptomycin từ 14 đến 21 ngày) cho các ca bệnh người lớn không mang thai, kiểm soát chặt chẽ tuân thủ thuốc nhằm giữ tỷ lệ tái phát dưới mức 3%. Trách nhiệm thuộc về khối điều trị nội trú chuyên ngành truyền nhiễm.
4. Tăng cường phối hợp liên ngành Y tế - Thú y theo mô hình One Health trong giai đoạn 2021-2025, đẩy mạnh kiểm soát dịch bệnh trên đàn dê cừu, bắt buộc thanh trùng 100% sản phẩm sữa thương phẩm và tuyên truyền an toàn lao động cho các cơ sở giết mổ gia súc do Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật và Chi cục Thú y phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Truyền nhiễm và Nhiệt đới: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực tế về triệu chứng lâm sàng đa dạng, phác đồ điều trị chi tiết và cách xử trí các biến chứng nội tạng nặng.
• Bác sĩ Nội cơ xương khớp và Chẩn đoán hình ảnh: Nhận diện sớm các tổn thương hủy xương đặc thù của Brucella trên phim X-quang, CT scan, MRI để phân biệt chính xác với lao cột sống và viêm thoái hóa cột sống thông thường.
• Cán bộ xét nghiệm Vi sinh và Dịch tễ học: Nắm vững quy trình nuôi cấy vi khuẩn mọc chậm, kỹ thuật thực hiện xét nghiệm huyết thanh học Rose Bengal và các biện pháp bảo đảm an toàn sinh học trong phòng lab.
• Học viên sau đại học và Sinh viên Y khoa: Sử dụng luận văn làm tài liệu học tập, nghiên cứu tham khảo có cấu trúc chuẩn mực về một bệnh lý nhiễm khuẩn nội bào hiếm gặp tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh nhiễm Brucella melitensis lây truyền sang người qua những con đường chủ yếu nào?
   Bệnh lây truyền chủ yếu qua ba con đường: tiêu hóa do uống sữa tươi hoặc ăn phô mai chưa tiệt trùng (chiếm trên 60% ca bệnh), tiếp xúc trực tiếp qua da niêm mạc bị tổn thương với dịch tiết động vật nhiễm bệnh ở người chăn nuôi, và hít phải khí dung chứa vi khuẩn tại lò mổ hoặc phòng thí nghiệm.

2. Tại sao xét nghiệm Rose Bengal được ưu tiên sử dụng trong chẩn đoán ban đầu?
   Xét nghiệm Rose Bengal (RBT) là test ngưng kết kháng nguyên - kháng thể nhanh trên lam kính có độ nhạy rất cao, đạt từ 87% đến 99% và thời gian trả kết quả chỉ trong vài phút, giúp sàng lọc phát hiện sớm kháng thể kháng LPS trước khi có kết quả cấy máu khẳng định.

3. Tại sao điều trị nhiễm Brucella bắt buộc phải dùng kháng sinh phối hợp kéo dài ít nhất 6 tuần?
   Do Brucella là vi khuẩn ký sinh nội bào trong đại thực bào, đơn trị liệu hoặc dùng kháng sinh ngắn ngày có tỷ lệ tái phát lên tới hơn 20%. Phối hợp Doxycycline với Gentamycin hoặc Rifampicin trong tối thiểu 6 tuần giúp tiêu diệt triệt để mầm bệnh và hạn chế kháng thuốc.

4. Biến chứng thường gặp nhất của bệnh nhiễm Brucella là gì?
   Biến chứng xương khớp là phổ biến nhất, xuất hiện ở khoảng 40% người bệnh, điển hình là viêm thân đốt sống đĩa đệm vùng thắt lưng, gây đau lưng dữ dội, hẹp khe đĩa đệm và có thể dẫn đến áp xe ngoài màng cứng đe dọa chèn ép tủy sống nếu không điều trị kịp thời.

5. Phác đồ điều trị cho phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 8 tuổi có gì khác biệt?
   Ở các đối tượng này, Doxycycline bị chống chỉ định do nguy cơ ảnh hưởng men răng và xương. Phác đồ khuyến cáo thay thế là phối hợp Trimethoprim-Sulfamethoxazole (TMP-SMX) với Rifampicin trong thời gian từ 6 đến 12 tuần để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho thai nhi và trẻ nhỏ.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bức tranh lâm sàng, dịch tễ và cận lâm sàng toàn diện đầu tiên về nhiễm Brucella melitensis tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh.
• Khẳng định xét nghiệm Rose Bengal kết hợp cấy máu tự động Bactec là chìa khóa then chốt để chẩn đoán xác định nhanh chóng các trường hợp sốt kéo dài.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của phác đồ phối hợp Doxycycline và Gentamycin trong việc cắt sốt sau 3 đến 5 ngày và ngăn ngừa tái phát.
• Đặt nền móng cho việc xây dựng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh Brucellosis chuẩn quốc gia trong giai đoạn y tế tiếp theo.
• Các cơ sở y tế cần chủ động trang bị test sàng lọc nhanh và nâng cao cảnh giác dịch tễ đối với bệnh nhân tiếp xúc gia súc nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Bệnh nhiễm Brucella là bệnh lây từ động vật sang người, do trực cầu khuẩn gram âm, hiếu khí thuộc giống Brucella gây ra. Tác giả Marston là người đầu tiên mô tả bệnh lý này vào năm 1859 [106]. Đến năm 1887, nhà vi sinh học người Scotland là David Bruce phân lập được Brucella melitensis (B. melitensis) từ mẫu bệnh phẩm lách của người lính Anh tử vong do sốt cấp tính [17],[106].

Bệnh do Brucella gây ra có nhiều tên gọi khác nhau: sốt Địa Trung Hải, sốt Malta, sốt làn sóng (undulant fever) [100],[106],[110]. Hiện nay, có 5 loài Brucella đã được xác nhận gây bệnh cho người: Brucella melitensis, Brucella abortus, Brucella suis, Brucella canis và Brucella marina [103]. Trong số này, Brucella melitensis là loài gây bệnh được ghi nhận nhiều nhất trong y văn [110]. Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới năm 2006, hơn 500.000 trường hợp bệnh nhiễm Brucella ở người trên toàn thế giới được báo cáo chính thức mỗi năm [28].

Bệnh lưu hành ở các quốc gia thuộc lưu vực biển Địa Trung Hải (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Ý, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Bắc Phi), các quốc gia Nam và Trung Mỹ, châu Á, châu Phi, vùng Caribbean và Trung Đông [36],[110]. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc kiểm soát dịch bệnh ở nhiều quốc gia, nhưng nhiễm Brucella ở vật nuôi vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới [45],[106],[110],[111]. Do vậy, việc lây nhiễm Brucella cho người ở những khu vực này vẫn còn là một vấn đề khá quan trọng. Khi người mắc bệnh, biểu hiện lâm sàng cấp tính hoặc kéo dài nhiều tháng với triệu chứng thường không đặc hiệu như: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, đau khớp, đổ mồ hôi, sụt cân, ăn kém, ho, tiêu lỏng, phát ban [24],[49],[63].

Bệnh có thể gây biến chứng nặng có khả năng gây tử vong như: viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, viêm màng não, áp xe não, áp xe ngoài màng cứng [66],[71],[110]. với phụ nữ có thai, nhiễm Brucella có thể gây sảy thai, sinh sớm, thai lưu, nhiễm trùng trong tử cung [69]. Ở Việt Nam, đây là bệnh tương đối ít gặp ở người. Năm 1962 chỉ có 3 trường hợp bệnh nhiễm Brucella được phát hiện [99].

Nga nghiên cứu 406 bệnh nhân sốt tại Bình Thuận, kết quả tỷ lệ huyết thanh dương tính 15,8% bằng xét nghiệm Rose Bengal và 10,9% khẳng định nhiễm Brucella bằng xét nghiệm tìm kháng thể IgM và IgG Brucella [83]. Ngoài các nghiên cứu nêu trên, ở nước ta cho đến nay có rất ít các công trình nghiên cứu về vấn đề này. Thời gian vừa qua, bệnh được chú ý và phát hiện bệnh tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới. Biểu hiện lâm sàng của bệnh đa dạng, dễ nhầm với nhiều bệnh lý khác.

Do vậy, cần có một nghiên cứu mô tả chi tiết để có một bức tranh đầy đủ về bệnh lý này. Bệnh viện Bệnh nhiệt đới là nơi tiếp nhận những bệnh nhân có biểu hiện sốt cấp tính và cả những trường hợp sốt kéo dài, phát hiện có một số bệnh nhân nhiễm Brucella melitensis. Những trường hợp này đôi khi được nhập và điều trị tại nhiều cơ sở y tế nhưng không xác định được chẩn đoán. Do đây là bệnh ít gặp, vi khuẩn mọc chậm trên môi trường cấy nên không ít các thầy thuốc bị nhầm lẫn với những bệnh lý khác.

Vì thế, nhiều trường hợp bệnh được chẩn đoán và điều trị trễ. Làm thế nào để phát hiện và điều trị sớm, tránh biến chứng cho bệnh nhân nhiễm Brucella là vấn đề mà nhiều thầy thuốc quan tâm. Yếu tố dịch tễ, biểu biện lâm sàng, cận lâm sàng nào hiện diện ở bệnh nhân nhiễm Brucella melitensis? Kết quả điều trị bệnh nhiễm Brucella melitensis như thế nào? Là những câu hỏi mà chúng tôi mong muốn trả lời qua thực hiện nghiên cứu này. Mục tiêu nghiên cứu 1.

Mô tả đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhiễm Brucella melitensis tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, thời gian từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 5 năm 2020. Mô tả kết quả điều trị bệnh nhiễm Brucella melitensis tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, thời gian từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 5 năm 2020. Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Lịch sử bệnh nhiễm Brucella Bệnh nhiễm Brucella là một nhiễm trùng toàn thân do trực cầu khuẩn Gram âm, hiếu khí thuộc giống Brucella gây ra.

Người mắc bệnh là do hậu quả tiếp xúc nghề nghiệp với súc vật bị nhiễm vi khuẩn hoặc do ăn uống phải sữa, sản phẩm sữa hoặc mô bị nhiễm khuẩn. Bệnh nhiễm Brucella được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1859 tại Malta. Bệnh có nhiều tên gọi khác nhau, nguồn gốc xuất phát từ đặc điểm biểu hiện, phân bố địa lý cũng như những khía cạnh khác có liên quan đến bệnh nên bệnh nhiễm Brucella còn có tên là sốt Địa Trung Hải, sốt Malta, sốt làn sóng (undulant fever) [100],[106],[110]. Đầu thế kỷ XIX, bệnh xảy ra trong căn cứ hải quân của Anh ở Malta, một hòn đảo thuộc khu vực Địa Trung Hải.

Chính phủ Anh đã cử đội ngũ y bác sĩ đến đây để tìm hiểu về nguồn gốc của căn bệnh này. Đến năm 1887 nhà vi sinh học Scotland là David Bruce đã phân lập được những cầu khuẩn từ mô lách của người lính Anh tử vong do sốt cấp tính. Chúng được đặt tên là Micrococcus melitensis và được cho là thủ phạm gây ra sốt Malta [17],[68],[106]. Năm 1897, Wright và Smith đã áp dụng phản ứng huyết thanh để chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết do Micrococcus melitensis.

Cùng năm đó, Bang (một bác sĩ thú y người Đan Mạch) đã nhận diện những vi khuẩn nội bào được mô tả là Bacillus abotus và được cho là nguyên nhân gây ra sẩy thai ở bò sữa. Sau đó, bệnh được đặt theo tên của tác giả, bệnh của Bang (Bang’s Disease). Tuy nhiên, thời gian này bệnh của Bang và sốt Malta được cho là hai bệnh không liên quan với nhau vì vi khuẩn gây bệnh trong sốt Malta là cầu khuẩn còn trong bệnh của Bang là trực khuẩn. Cho đến năm 1918, Alice Evans (một chuyên gia vi sinh người Mỹ) đã báo cáo mối quan hệ gần gũi giữa Micrococcus melitensis và Bacillus abotus.

Micrococcus melitensis sau. đó được xác nhận là một loại trực khuẩn. Tác giả cũng đã phát hiện được Bacillus abotus có trong sữa bò và câu hỏi đặt ra liệu rằng bệnh ở người có phải là do uống sữa có chứa Bacteraceae abortus? Những khám phá này đã mở ra hướng đi khác cho công cuộc tìm hiểu về sốt Malta tiếp theo sau đó. Năm 1918, thuật ngữ “brucellosis” được đề xuất bởi Alice Evans, một chuyên gia vi sinh người Mỹ, để thay thế cho sốt Malta (Malta Fever), thuật ngữ đã được dùng phổ biến thời bấy giờ [68].

Năm 1905 Themistocles Zammit xác định sữa dê chưa hấp khử trùng đúng quy cách là nguồn chứa mầm bệnh [100]. Năm 1920, Mayer và Shaw đề xuất giống (genus) Brucella thay thế cho Bacteraceae. Tác giả này cũng nhận định B. melitensis có độc lực mạnh hơn B.

abortus qua nghiên cứu trên động vật. Từ năm 1953 đến nay, nhiều loài Brucella gây bệnh ở động vật và người được phát hiện, có mười loài thuộc giống Brucella được biết đến là: B. Trong đó có 5 loài Brucella đã được xác nhận gây bệnh cho người: B. Trong số này B.

melitensis là loài gây bệnh được ghi nhận nhiều nhất trong y văn [110]. Đặc điểm vi khuẩn Brucella là trực cầu khuẩn gram âm, không di động, không sinh bào tử, hiếu khí, kích thước nhỏ: dài 0,6 – 1,5 µm, rộng 0,5 – 0,7 µm. Tất cả các loài thuộc giống Brucella có hoạt tính catalase (+), tuy nhiên hoạt tính oxidase và urease thay đổi tùy loài. Phần lớn Brucella sinh sản trong môi trường hiếu khí, B.

suis có đặc tính vi hiếu khí và cần môi trường chứa 5 – 10% carbon dioxide (CO2) [42].1: Kết quả cấy và nhuộm Gram của B. melitensis “Nguồn: CDC 2002” [19] Brucella được động vật thải ra từ các chất bài tiết khác nhau bao gồm nước tiểu, phân, dịch tiết âm đạo, nhau thai. Vi khuẩn tồn tại trong đất khô đến 40 ngày và lâu hơn ở đất ẩm. melitensis tồn tại trong phô mai từ 8 tuần đến 11 tuần, vài giờ trong sữa tươi ở nhiệt độ 37oC và lên đến 48 giờ nếu sữa giữ ở 8oC.

Mầm bệnh vẫn tồn tại trong sữa đông lạnh hoặc kem trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên Brucella sẽ chết nếu ở nhiệt độ 60oC trong 10 phút [63]. Trong y văn, cũng đã ghi nhận Brucella tồn tại 6 tuần trong kem ở 4oC, trong đá kem vi khuẩn tồn tại 30 ngày, trong phô mai tươi từ 15 ngày đến 100 ngày. Đun sôi và khử khuẩn sữa có thể tiêu diệt được mầm bệnh.

Ngoài ra, quá trình lên men sữa cũng khiến vi khuẩn bị chết. Brucella nhạy cảm với nhiệt, tia xạ và các chất khử khuẩn [42],[108]. Đặc điểm dịch tễ 1. Phân bố địa lý Theo dữ liệu của Tổ chức Y tế thế giới năm 2006, hơn 500.000 trường hợp bệnh nhiễm Brucella ở người trên toàn thế giới được báo cáo chính thức mỗi năm, đặc biệt là bệnh do loài B.

melitensis, vẫn là một trong số những bệnh lây truyền từ động vật sang người phổ biến nhất trên thế giới [28],[94]. Tỷ số mới mắc của bệnh nhiễm Brucella thay đổi từ 0,03 – 160 ca/100.000 dân mỗi năm, tùy theo khu vực. Đặc điểm phân bố của bệnh thay đổi một cách rõ rệt trong 10 năm qua do môi trường, kinh tế, xã hội và chính trị cùng với sự bùng nổ của du lịch quốc tế. Một số quốc gia trước đây được xem là vùng dịch tễ của bệnh như: Pháp, Israel đã kiểm soát được bệnh.

Trong khi đó, một số điểm bùng phát khác mới nổi lên, đặc biệt là ở khu vực Trung Á. Bệnh phân bố chủ yếu ở các quốc gia khu vực Địa Trung Hải (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Ý, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Bắc Phi), Châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ, Iraq, Jordan và Ả Rập Xê Út), khu vực Châu Phi hạ Sa- ha-ran, một số khu vực thuộc Me-xi-cô, Nam và Trung Mỹ, vùng Caribbean và Trung Đông [36],[42],[86],[110]. Tỷ lệ mắc ước tính hơn 100 trường hợp trên 100.000 người ở Iraq, Jordan và Ả Rập Xê Út [7],[111], vùng này chăn nuôi nhiều lạc đà, cừu, bò, dê.2: Tỷ số mới mắc bệnh nhiễm Brucella trên thế giới “Nguồn: Pappas G, 2006” [86] Theo dữ liệu lưu trữ của CDC Hoa Kỳ, đã có 1.870 ca bệnh được báo cáo trong giai đoạn 1972 – 1979, 1.260 ca bệnh được báo cáo trong giai đoạn 1980 – 1987, 823 ca bệnh được báo cáo từ năm 1996 đến 2003, hơn phân nửa trường hợp bệnh được ghi nhận ở tiểu bang California và Texas. Đến năm 2003, Chương trình Xóa bỏ Bệnh nhiễm Brucella Quốc gia đã gần như loại bỏ được bệnh nhiễm vi khuẩn B.