Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ đánh giá đáp ứng miễn dịch vaccin thương phẩm phòng hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp prrs trên đàn lợn nuôi tại tỉnh thái nguyên

Bài viết nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và đáp ứng miễn dịch vaccine PRRS trên đàn lợn tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thịnh
• Người hướng dẫn: TS. Sa Đình Chiến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, đánh giá đáp ứng miễn dịch vaccin thương phẩm phòng Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp (PRRS) trên đàn lợn nuôi tại tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn
• 1.1.1. Tên bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với lợn, do virus gây ra
• 1.2. Tình hình bệnh Tai xanh trên thế giới
• 1.3. Tình hình bệnh Tai xanh tại Việt Nam
• 1.4. Hình thái, cấu tạo
• 1.4.1. Cấu trúc virus
• 1.4.2. Protein cấu trúc của PRRSV
• 2. MỞ ĐẦU
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• HÌNH ẢNH MINH HỌA

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ bệnh PRRS

Bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) là một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, gây ra bởi virus thuộc họ Arteriviridae. Bệnh này đã xuất hiện tại Việt Nam từ cuối thập kỷ 90 và bùng phát mạnh mẽ từ năm 2007, ảnh hưởng đến nhiều tỉnh thành, trong đó có Thái Nguyên. Theo thống kê, từ năm 2008 đến 2013, có 56/181 xã tại Thái Nguyên ghi nhận dịch bệnh, với số lợn chết lên tới 5.431 con. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh và tác động tiêu cực đến kinh tế của người chăn nuôi. Bệnh lây lan nhanh chóng và có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi của lợn, làm suy giảm hệ thống miễn dịch, tạo điều kiện cho các bệnh khác xâm nhập. Việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học của bệnh là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tình hình dịch bệnh tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, dịch bệnh PRRS đã gây ra thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Số liệu cho thấy, trong giai đoạn 2008-2013, dịch bệnh đã lan rộng ra nhiều xã, gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Việc xác định tỷ lệ lợn mắc bệnh và tỷ lệ chết là rất quan trọng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của dịch. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở lợn nái và lợn thịt có sự khác biệt rõ rệt, điều này cần được xem xét trong các biện pháp phòng ngừa. Đặc biệt, việc theo dõi và giám sát dịch bệnh là cần thiết để có thể đưa ra các giải pháp kịp thời nhằm giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi.

II. Đáp ứng miễn dịch của lợn với vaccine PRRS

Nghiên cứu về khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn đối với vaccine phòng bệnh PRRS là một phần quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh. Các loại vaccine hiện có đã được sử dụng để phòng ngừa bệnh, tuy nhiên, hiệu quả của chúng cần được đánh giá thường xuyên. Kết quả nghiên cứu cho thấy, vaccine có thể tạo ra kháng thể trong cơ thể lợn, giúp tăng cường khả năng miễn dịch. Tuy nhiên, thời gian duy trì miễn dịch và mức độ kháng thể cần được theo dõi để đảm bảo hiệu quả phòng bệnh. Việc đánh giá đáp ứng miễn dịch không chỉ giúp xác định hiệu quả của vaccine mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển các loại vaccine mới.

2.1. Khả năng đáp ứng miễn dịch sau tiêm vaccine

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau khi tiêm vaccine phòng bệnh PRRS, lợn có sự gia tăng đáng kể về mức độ kháng thể. Các chỉ tiêu sinh lý và biểu hiện lâm sàng của lợn cũng được theo dõi trước và sau khi tiêm vaccine. Việc theo dõi này giúp xác định thời điểm tối ưu để tiêm vaccine và đánh giá hiệu quả của vaccine trong việc phòng ngừa bệnh. Đặc biệt, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, lợn nái có khả năng đáp ứng miễn dịch tốt hơn so với lợn thịt, điều này có thể ảnh hưởng đến chiến lược tiêm phòng trong chăn nuôi.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và đáp ứng miễn dịch của vaccine PRRS không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh tại Thái Nguyên, từ đó giúp các nhà quản lý và người chăn nuôi có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc hiểu rõ về đặc điểm dịch tễ học và khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn sẽ giúp cải thiện các chương trình tiêm phòng, giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh gây ra. Hơn nữa, nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các loại vaccine hiệu quả hơn trong tương lai.

3.1. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng chống bệnh PRRS cần được đề xuất và thực hiện một cách đồng bộ. Việc tiêm vaccine đúng thời điểm và theo dõi sức khỏe của đàn lợn là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi về bệnh PRRS và các biện pháp phòng ngừa. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi sẽ góp phần quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe đàn lợn và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS), hay còn gọi là bệnh Tai xanh, là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus thuộc họ Arteriviridae gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi lợn toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch bệnh này đã xuất hiện từ cuối thập niên 90 và bùng phát mạnh mẽ từ năm 2007, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Tại tỉnh Thái Nguyên, từ năm 2010 đến 2013, tỷ lệ lợn mắc bệnh Tai xanh trung bình là 13,33%, trong đó tỷ lệ chết lên đến 21,87%, với hơn 5.400 con lợn bị chết và tiêu hủy trong giai đoạn này. Dịch bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi lợn, đặc biệt nghiêm trọng ở lợn nái và lợn con, gây ra các rối loạn sinh sản và bệnh lý hô hấp nặng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm điều tra một số đặc điểm dịch tễ của bệnh Tai xanh trên đàn lợn nuôi tại tỉnh Thái Nguyên, đồng thời đánh giá khả năng đáp ứng miễn dịch của các loại vaccin thương phẩm đang được sử dụng tại địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 3/2014 đến tháng 8/2015, tập trung tại một số huyện và thành phố trong tỉnh, với phạm vi bao gồm các loại lợn con, lợn thịt, lợn nái, lợn hậu bị và đực giống.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cung cấp dữ liệu khoa học về dịch tễ và hiệu quả vaccin, mà còn góp phần đề xuất các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi và nâng cao năng suất ngành chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, đặc biệt tập trung vào virus PRRSV thuộc họ Arteriviridae với bộ gen ARN sợi đơn dương. Hai nhóm virus chính được phân loại là nhóm Châu Âu và nhóm Bắc Mỹ, trong đó chủng virus tại Việt Nam thuộc dòng Bắc Mỹ với độc lực cao, tương đồng 99-99,7% với chủng virus Trung Quốc. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đặc điểm dịch tễ học: Tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, nguy cơ tương đối (RR), đường truyền lây bệnh (trực tiếp và gián tiếp).
• Đáp ứng miễn dịch: Miễn dịch dịch thể (kháng thể trung hòa, IgG) và miễn dịch qua trung gian tế bào (lympho T, interferon, interleukin).
• Vaccin phòng bệnh: Các loại vaccin nhược độc và vaccin vô hoạt, cơ chế tạo miễn dịch, hiệu quả bảo hộ và thời gian miễn dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học hồi cứu và cắt ngang. Dữ liệu dịch tễ được thu thập từ báo cáo dịch bệnh của Chi cục Thú y tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010-2013, kết hợp điều tra trực tiếp 200 hộ chăn nuôi tại các huyện Phú Bình, Phú Lương và thành phố Thái Nguyên. Mẫu huyết thanh được lấy từ các loại lợn khác nhau, bao gồm cả lợn đã tiêm vaccin và chưa tiêm, để đánh giá tỷ lệ lưu hành kháng thể và đáp ứng miễn dịch.

Phân tích dữ liệu sử dụng các công thức tính tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, tỷ lệ lưu hành kháng thể, tỷ lệ bảo hộ vaccin và nguy cơ tương đối (RR). Phương pháp xét nghiệm ELISA gián tiếp và IPMA được áp dụng để phát hiện kháng thể PRRSV trong mẫu huyết thanh. Cỡ mẫu được chọn ngẫu nhiên theo mẫu chùm nhiều bậc nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 3/2014 đến tháng 8/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong: Tỷ lệ lợn mắc bệnh Tai xanh tại Thái Nguyên giai đoạn 2010-2013 là 13,33%, trong đó tỷ lệ chết là 21,87%. Huyện Phú Bình có tỷ lệ mắc bệnh và chết cao nhất lần lượt là 15,27% và 24,73%, tiếp theo là huyện Phú Lương với 12,02% mắc bệnh và 20,89% chết, thấp nhất là thành phố Thái Nguyên với 12,8% mắc bệnh và 19,5% chết.

2. Tỷ lệ lưu hành kháng thể PRRS: Qua xét nghiệm ELISA, tỷ lệ lưu hành kháng thể PRRS trên đàn lợn tại Thái Nguyên dao động theo thời điểm tiêm vaccin, với hiệu giá kháng thể đạt mức bảo hộ sau 1 tháng tiêm và duy trì trong khoảng 3-4 tháng.

3. Hiệu quả các loại vaccin: Các vaccin thương phẩm như Amervac-PRRS (Tây Ban Nha), BSL-PS100 (Singapore) và JXA1-R (Trung Quốc) đều cho thấy khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch tốt, với tỷ lệ bảo hộ lên đến 100% sau 14 ngày tiêm vaccin JXA1-R. Vaccin BSL-PS100 giúp tăng trọng lợn thịt thêm 15% và giảm tỷ lệ tử vong lợn con xuống 0% so với nhóm không tiêm.

4. Nguy cơ mắc bệnh theo loại lợn: Lợn nái và lợn con có nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao hơn so với lợn thịt và lợn đực giống, do đặc điểm sinh học và vai trò trong chu kỳ sinh sản.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong tại các huyện miền núi như Phú Bình và Phú Lương cao hơn so với thành phố Thái Nguyên do điều kiện chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán, thiếu kiểm soát dịch bệnh và ý thức phòng chống dịch còn hạn chế. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu tại Trung Quốc và các tỉnh phía Nam Việt Nam, cho thấy dịch PRRS có xu hướng bùng phát mạnh ở các vùng chăn nuôi quy mô nhỏ và trung bình.

Hiệu quả của các loại vaccin thương phẩm được đánh giá cao, đặc biệt vaccin JXA1-R có khả năng bảo hộ chéo với chủng virus cổ điển và độc lực cao, phù hợp với tình hình dịch bệnh tại Việt Nam. Tuy nhiên, thời gian miễn dịch chỉ kéo dài khoảng 3-4 tháng, đòi hỏi phải có lịch tiêm nhắc lại phù hợp để duy trì miễn dịch đàn.

Dữ liệu cũng cho thấy sự khác biệt về đáp ứng miễn dịch giữa các loại vaccin và các nhóm lợn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn vaccin phù hợp với từng đối tượng và điều kiện chăn nuôi. Các biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong và hiệu giá kháng thể theo thời gian có thể minh họa rõ nét xu hướng dịch tễ và hiệu quả vaccin, hỗ trợ cho việc ra quyết định trong phòng chống dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tiêm phòng vaccin định kỳ: Thực hiện tiêm phòng vaccin PRRS cho toàn bộ đàn lợn, đặc biệt là lợn nái và lợn con, với lịch tiêm nhắc lại sau 3-4 tháng nhằm duy trì hiệu quả miễn dịch. Chủ thể thực hiện là các cơ sở chăn nuôi và cơ quan thú y địa phương, ưu tiên triển khai trong vòng 6 tháng tới.

2. Nâng cao nhận thức và đào tạo kỹ thuật phòng chống dịch: Tổ chức các lớp tập huấn cho người chăn nuôi về nhận biết triệu chứng, biện pháp vệ sinh và an toàn sinh học, nhằm giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do Chi cục Thú y tỉnh phối hợp với các tổ chức chuyên môn đảm nhiệm.

3. Xây dựng và nhân rộng mô hình chăn nuôi an toàn sinh học: Áp dụng các biện pháp vệ sinh, khử trùng chuồng trại định kỳ, kiểm soát vận chuyển và nhập giống rõ nguồn gốc để hạn chế nguồn lây bệnh. Mô hình này nên được triển khai thí điểm tại các huyện có tỷ lệ mắc bệnh cao trong 1 năm tới.

4. Tăng cường giám sát dịch tễ và nghiên cứu vaccine mới: Thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh liên tục, thu thập dữ liệu để đánh giá hiệu quả các loại vaccin hiện có và nghiên cứu phát triển vaccin phù hợp với chủng virus tại địa phương. Chủ thể là các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý thú y, với kế hoạch dài hạn từ 2-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn: Nắm bắt kiến thức về dịch tễ PRRS và hiệu quả vaccin để áp dụng biện pháp phòng bệnh hiệu quả, giảm thiệt hại kinh tế.

2. Cán bộ thú y và quản lý địa phương: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch phòng chống dịch phù hợp với đặc điểm vùng miền.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, kỹ thuật xét nghiệm ELISA và IPMA, cũng như các kết quả về đáp ứng miễn dịch vaccin.

4. Doanh nghiệp sản xuất và phân phối vaccin: Đánh giá hiệu quả các loại vaccin thương phẩm, từ đó cải tiến sản phẩm và chiến lược tiếp thị phù hợp với nhu cầu thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. PRRS là bệnh gì và tại sao lại nguy hiểm?
   PRRS là hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn do virus PRRSV gây ra, làm suy giảm miễn dịch, gây chết lợn và thiệt hại kinh tế lớn. Ví dụ, tại Thái Nguyên, tỷ lệ chết do PRRS lên đến 21,87%.

2. Các loại vaccin PRRS hiện có hiệu quả như thế nào?
   Các vaccin như JXA1-R, Amervac-PRRS và BSL-PS100 đều kích thích đáp ứng miễn dịch tốt, bảo hộ lên đến 100% sau 14 ngày tiêm, giúp giảm tỷ lệ tử vong và tăng trọng lợn.

3. Làm sao để phòng tránh PRRS hiệu quả?
   Ngoài tiêm vaccin định kỳ, cần áp dụng biện pháp an toàn sinh học, vệ sinh chuồng trại, kiểm soát vận chuyển và nhập giống rõ nguồn gốc.

4. PRRS có thể lây lan qua những con đường nào?
   Virus lây truyền trực tiếp qua dịch tiết, tinh dịch, máu, nước bọt và gián tiếp qua dụng cụ, phương tiện vận chuyển, côn trùng và không khí.

5. Thời gian miễn dịch của vaccin PRRS kéo dài bao lâu?
   Thời gian miễn dịch thường kéo dài khoảng 3-4 tháng, do đó cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả bảo hộ.

Kết luận

• Tỷ lệ mắc bệnh Tai xanh tại Thái Nguyên giai đoạn 2010-2013 là 13,33%, tỷ lệ chết 21,87%, cao nhất tại huyện Phú Bình.
• Các loại vaccin thương phẩm như JXA1-R, Amervac-PRRS và BSL-PS100 có hiệu quả bảo hộ cao, kích thích đáp ứng miễn dịch nhanh và kéo dài.
• Nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao hơn ở lợn nái và lợn con, đòi hỏi tập trung phòng chống cho các nhóm này.
• Cần triển khai đồng bộ các biện pháp tiêm phòng, an toàn sinh học và giám sát dịch tễ để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng và người chăn nuôi áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả phòng chống PRRS trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo là triển khai các mô hình tiêm phòng vaccin định kỳ, đào tạo kỹ thuật phòng chống dịch và tăng cường giám sát dịch tễ nhằm giảm thiểu thiệt hại do PRRS gây ra. Đề nghị các bên liên quan phối hợp chặt chẽ để bảo vệ sức khỏe đàn lợn và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn 1. Tên bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với lợn, do virus gây ra. Bệnh lây lan nhanh với các biểu hiện đặc trưng viêm đường hô hấp rất nặng như: Sốt, ho, thở khó và ở lợn nái là các rối loạn sinh sản như: sẩy thai, thai chết lưu, lợn sơ sinh chết yểu.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên tại Hà Lan năm 1986 và sau đó ở Mỹ, tại vùng Bắc của bang California, bang Iowa và bang Minnesota vào khoảng năm 1987. Thời gian đầu do chưa xác định được nguyên nhân và chưa có những hiểu biết rõ ràng về bệnh nên các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đã được sử dụng để đặt tên cho bệnh với những tên gọi khác nhau như sau: - Hội chứng hô hấp và vô sinh của lợn (SIRS); - Bệnh bí hiểm ở lợn (MDS) như ở châu Mỹ; - Hội chứng hô hấp và sảy thai ở lợn (PEARS); - Bệnh Tai xanh như ở châu Âu. Năm 1992, Hội nghị Quốc tế về Hội chứng này được tổ chức tại Minesota (Mỹ), Tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã thống nhất tên gọi là Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn viết tắt là PRRS. Tình hình bệnh Tai xanh trên thế giới Bệnh được phát hiện lần đầu tiên ở Hà Lan năm 1986 và sau đó tại Hoa Kỳ năm 1987 (Keffaber, 1989) [42]; (Loula, 1991) [44].

Bệnh có tốc độ lây lan nhanh, đã có hơn 3.000 ổ dịch được ghi nhận tại CHLB Đức vào năm 1992. Sau đó, Hội chứng tương tự cũng đã xuất hiện ở nhiều nước có chăn nuôi lợn ở quy mô công nghiệp như Canada (1987); các nước vùng châu Âu: 4 Hà Lan, Tây Ban Nha, Bỉ, Anh, Pháp năm 1991 (Baron và cs, 1992) [33] và Đan Mạch, Hà Lan năm 1992. Tại Châu Á, năm 1988 bệnh xuất hiện tại Nhật Bản (Hirose và cs, 1995) [40], 1991 tại Đài Loan (Chang và cs, 1993) [36]. Chỉ tính từ năm 2005 trở lại đây, 25 nước và vùng lãnh thổ thuộc tất cả các châu lục trên Thế giới đều có dịch Tai xanh lưu hành (trừ châu Úc và Newzeland).

Tại Hồng Kông và Đài Loan đã xác định có cả hai chủng Châu Âu và Bắc Mỹ cùng lưu hành; dịch Tai xanh cũng được thông báo ở Thái Lan từ các năm 2000 - 2007. Từ tháng 6/2006, đàn lợn tại các trại chăn nuôi vừa và nhỏ ở Trung Quốc đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi: “Hội chứng sốt cao ở lợn”, với biểu hiện sốt cao và tỉ lệ tử vong cao (50%) trong vòng 5-7 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng bệnh. Hội chứng thấy ở lợn các lứa tuổi nhưng ở lợn con bệnh nặng hơn (Kegong Tian và cs, 2007) [43]. Tháng 7/2007, Philippines là nước thứ 3 (sau Trung Quốc và Việt Nam) báo cáo có dịch Tai xanh do chủng virus độc lực cao gây ra.

Tiếp theo, vào tháng 9/2007, Nga cũng đã báo cáo có dịch bệnh Tai xanh do chủng virus độc lực cao này gây ra. Hiện nay, Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản dạng cổ điển đã trở thành dịch địa phương ở nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước có ngành chăn nuôi lợn phát triển như Mỹ, Hà Lan, Anh … và đã gây ra những tổn thất rất lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Riêng bệnh Tai xanh thể độc lực cao xuất hiện lần đầu vào năm 2006 tại Trung Quốc và đã lây lan sang các nước xung quanh (Nguyễn Tiến Dũng, 2011) [6]. Tình hình bệnh Tai xanh tại Việt Nam Virus PRRS (PRRSV) dạng cổ điển đã xuất hiện và lưu hành tại nước ta năm 1997, trên đàn lợn nhập từ Mỹ vào các tỉnh phía Nam, 10 trong số 51 con có huyết thanh dương tính với PRRSV và cả đàn được tiêu hủy ngay.

Tuy nhiên, theo điều tra ở một số địa bàn thuộc thành phố Hồ Chí Minh và các 5 tỉnh lân cận cho thấy 25% mẫu huyết thanh lợn có kháng thể virus PRRS (596/2308 mẫu) và 5/15 trại (chiếm 33%) nhiễm PRRS (Nguyễn Lương Hiền và cs, 2001) [11]. Một nghiên cứu khác cũng cho thấy tỷ lệ nhiễm ở một trại chăn nuôi công nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh là 5,97% (Trần Thị Bích Liên và Trần Thị Dân, 2003) [15]. Năm 2003, tỷ lệ nhiễm virus PRRS trên lợn nuôi tập trung ở Cần Thơ là 66,86% (La Tấn Cường, 2005) [5].

Năm 2007: Dịch Tai xanh thể độc lực cao xuất hiện tại 405 xã, thuộc 75 huyện của 21 tỉnh, thành phố. Tổng số gia súc mắc bệnh là 88.945 con, số chết và phải tiêu hủy là 19.217 con, cụ thể: Đợt dịch thứ nhất: Ngày 12/3/2007, lần đầu tiên dịch Tai xanh xuất hiện tại nước ta trên đàn lợn tại Hải Dương. Do việc buôn bán, vận chuyển lợn không được kiểm soát triệt để nên dịch đã lây lan nhanh. Sau đó, dịch đã lây lan nhanh và phát triển mạnh tại 146 xã, phường thuộc 25 huyện, thị xã của 9 tỉnh là: Hải Dương, Hưng Yên, Quảng Ninh, Thái Bình, Bắc Ninh, Bắc Giang, Bắc Kạn, Nam Định và Hải Phòng.

Số lợn mắc bệnh là 31.928 con, số lợn chết và xử lý là 7. Đợt dịch thứ 2: Ngày 25/6/2007, dịch bắt đầu xuất hiện tại tỉnh Quảng Nam và đã lây lan ra diện rộng. Trong đợt dịch này, dịch đã lây lan ra 178 xã, phường của 40 huyện, thị xã thuộc 14 tỉnh, thành phố là: Cà Mau, Long An, Bà Rịa - Vũng Tàu, Khánh Hoà, Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Lạng Sơn, Hà Nội, Thái Bình, Hải Dương. Tổng số lợn ốm là 57.0177 con, số chết và xử lý là 11.

Năm 2008: Ngày 20/3/2008, dịch xuất hiện ở nhiều xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh và Thanh Hóa. Sau đó dịch đã xuất hiện ở 949 xã, phường của 99 huyện, thị xã thuộc 28 tỉnh là: Bạc Liêu, Lâm Đồng, Quảng Nam, Thừa Thiên Huế, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hoá, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, Thái Nguyên… Tổng số lợn mắc bệnh là 298.095 con, số chết và phải tiêu huỷ là 286. 6 Năm 2009: Từ đầu năm 2009, dịch xảy ra ở 49 xã thuộc 14 huyện của 8 tỉnh, thành phố: Hưng Yên, Quảng Ninh, Bắc Giang, Quảng Nam, Gia Lai, Bạc Liêu, Bà Rịa - Vũng Tàu và Đắk Lắk với 5.044 lợn mắc bệnh và 4.363 lợn buộc phải tiêu huỷ. Năm 2010: Đợt dịch thứ nhất/2010 (tại miền Bắc): Dịch lợn Tai xanh đã xảy ra từ ngày 23/3/2010 tại Hải Dương.

Tính đến hết tháng 6/2010, toàn quốc ghi nhận các ổ dịch tại 461 xã, phường thuộc 71 quận, huyện thuộc 16 tỉnh, thành phố: Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Thái Bình, Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Nội, Nam Định, Hà Nam, Nghệ An, Quảng Ninh, Hòa Bình, Cao Bằng, Sơn La. Tổng số lợn mắc bệnh là 146.051 con trong đó số tiêu hủy là 65. Đợt dịch thứ 2/2010 (tại miền Nam): theo kết quả điều tra, đợt dịch này bắt đầu từ ngày 11/6/2010 tại Sóc Trăng. Trong đợt dịch này dịch xảy ra tại 42.080 hộ chăn nuôi của 1.517 xã, phường, thị trấn thuộc 215 quận huyện của 36 tỉnh, thành phố: Sóc Trăng, Quảng Trị, Tiền Giang, Lào Cai, Long An, Bình Dương, Bạc Liêu, Quảng Nam, Đồng Nai, Bình Phước, Đà Nẵng, Vĩnh Long, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Hậu Giang, Bà Rịa-Vùng Tàu, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, Kiên Giang, Bến Tre, Cà Mau, KonTum, Đắc Nông, Gia Lai, Trà Vinh, Bình Thuận, Quảng Ninh, Ninh Thuận, Phú Yên, Sơn La, Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh.

Tổng số lợn trong đàn mắc bệnh là 968.115 con, trong đó, số mắc bệnh là 666.896 con, số chết, tiêu hủy là 372. Năm 2011- Đợt 1: Dịch xảy ra từ đầu năm đến ngày 10/6/2011 tại 127 xã, phường, thị trấn của 20 quận, huyện thuộc 7 tỉnh là Bắc Ninh, Hải Dương, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và Bình Dương. Tổng số lợn mắc bệnh là 14.346 con lợn thịt và 7.665 con lợn con; tổng số lợn phải tiêu hủy là 14. 7 Năm 2011 - Đợt 2: Dịch xảy ra từ ngày 30/8/2011 tại tỉnh Tây Ninh, đến hết năm 2011 toàn quốc ghi nhận các ổ dịch Tai xanh tại 137 xã, phường, thị trấn của 29 quận, huyện thuộc 8 tỉnh là Tây Ninh, Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Quảng Nam, Cần Thơ, Khánh Hòa và Hà Nội.

Tổng số lợn mắc bệnh là 27.558 con; tổng số lợn phải tiêu hủy là 12. Năm 2012: Dịch lợn Tai xanh đã xảy ra từ ngày 11/01/2012 tại tỉnh Lào Cai, toàn quốc ghi nhận các ổ dịch Tai xanh tại 353 xã, phường, thị trấn của 74 quận, huyện thuộc 23 tỉnh là Bắc Cạn, Bạc Liêu, Bắc Ninh, Bình Dương, Cao Bằng, Đắk Lắk, Điện Biên, Đồng Nai, Hoà Bình, Khánh Hòa, Phú Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Long An, Nam Định, Nghệ An, Phú Thọ, Quảng Nam, Quảng Ninh, Tuyên Quang, Thái Bình và Yên Bái. Tổng số lợn mắc bệnh là 77.482, tổng số chết là 13.290 con, tổng số lợn phải tiêu hủy là 44. Qua giám sát diễn biến của từng ổ dịch theo từng tháng của năm, có thể thấy rằng dịch bắt đầu xuất hiện lẻ tẻ vào đầu tháng 1 đến cuối tháng 3, sau đó phát triển lây lan trên diện rộng trong giai đoạn tháng 4 đến cuối tháng 7.

Như vậy, hiện nay tại Việt Nam cùng tồn tại 2 dạng bệnh Tai xanh là dạng thể độc lực cao và dạng cổ điển. Điều này gây ra rất nhiều khó khăn trong việc chẩn đoán phân biệt và áp dụng các biện pháp phòng, chống bệnh Tai xanh cho đàn lợn nuôi tại các địa phương. Hình thái, cấu tạo * Cấu trúc virus Virus gây Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn thuộc họ Arteriviridae, giống Nidovirales, chứa duy nhất hệ gen ARN sợi đơn dương. Dưới kính hiển vi điện tử PRRSV là loại có vỏ bọc, hình cầu, gồm 20 mặt đối xứng, đường kính hạt virion của virus vào khoảng 45 - 55 nm, thậm chí lên đến 80 nm.

Nhân nucleocapsid có kích thước từ 25 - 35 nm, trên bề mặt có gai nhô ra rõ, có vỏ là lipit (William T.Christianson và Han Soo Joo, 2001) [31]. 8 Virus gây bệnh Tai xanh là ARN virus với bộ gen là một phân tử ARN sợi đơn dương, có những đặc điểm chung của nhóm Arterivirus. Sợi ARN này có kích thước khoảng 15 kilobase, có chín ORF (open reading frame) mã hoá cho chín protein cấu trúc. Tuy nhiên, có sáu phân tử protein chính có khả năng trung hoà kháng thể bao gồm bốn phân tử glycoprotein, một phân tử protein xuyên màng (M) và một protein nucleocapsid (N) (Tô Long Thành, 2007) [22].