Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học và biến đổi bệnh lý của hội chứng rối loạn sinh sản hô hấp prrs trên lợn tại tỉnh bắc ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học và biến đổi bệnh lý của hội chứng rối loạn sinh sản hô hấp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Hùng Cường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Tô Long Thành
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biến Đổi Bệnh Lý Hội Chứng PRRS Trên Lợn Tại Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.2. Tình hình bệnh
• 1.2.1. Tình hình dịch PRRS trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình dịch PRRS ở Việt Nam
• 1.3. Hình thái, cấu tạo
• 1.4. Sức đề kháng của virus
• 1.5. Khả năng ngưng kết hồng cầu
• 1.6. Đặc tính nuôi cấy virus trong môi trường tế bào
• 1.7. Khả năng gây bệnh
• 1.8. Dịch tễ học
• 1.8.1. Loài vật mắc
• 1.8.2. Động vật môi giới mang và truyền virus
• 1.8.3. Chất chứa mầm bệnh
• 1.8.4. Đường truyền lây
• 1.8.5. Điều kiện lây lan
• 1.8.6. Cơ chế sinh bệnh
• 1.9. Triệu chứng của lợn mắc PRRS
• 1.9.1. Lợn đực giống
• 1.9.2. Lợn con theo mẹ
• 1.9.3. Lợn con cai sữa và lợn choai
• 1.10. Bệnh tích của lợn mắc PRRS
• 1.10.1. Lợn nái mang thai
• 1.10.2. Lợn nái nuôi con, lợn choai và lợn vỗ béo
• 1.10.3. Lợn con theo mẹ
• 1.11. Các phương pháp chẩn đoán PRRS
• 1.11.1. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.11.2. Chẩn đoán bằng phương pháp giải phẫu bệnh
• 1.11.3. Chẩn đoán bằng phương pháp huyết thanh học
• 1.11.4. Kỹ thuật RT-PCR
• 1.12. Các vi khuẩn kế phát
• 1.13. Phòng và điều trị bệnh
• 1.13.1. Vệ sinh phòng bệnh
• 1.13.2. Phòng bệnh bằng vaccine
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm thực hiện đề tài
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Nguyên vật liệu và các thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 2.5.2. Phương pháp quan sát
• 2.5.3. Phương pháp mổ khám
• 2.5.4. Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý
• 2.5.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Diễn biến tình hình dịch PRRS tại tỉnh Bắc Ninh từ 2010 - 2013
• 3.2. Diễn biến tình hình dịch PRRS năm 2010 – 2013
• 3.3. So sánh tình hình dịch PRRS từ năm 2010 đến 2013
• 3.4. Một số đặc điểm dịch tễ học của dịch PRRS từ năm 2010 – 2013
• 3.5. Biến đổi tỷ lệ mắc PRRS theo mùa
• 3.6. Biến đổi tỷ lệ mắc bệnh PRRS theo từng loại lợn
• 3.7. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu trên lợn mắc PRRS
• 3.8. Biến đổi bệnh lý của lợn mắc PRRS
• 3.8.1. Bệnh tích đại thể của lợn mắc PRRS
• 3.8.2. Bệnh tích vi thể của lợn mắc PRRS
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hội chứng PRRS và bệnh lý lợn

Hội chứng PRRS (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi lợn. Bệnh gây rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn, dẫn đến sảy thai, thai chết lưu, và tỷ lệ tử vong cao ở lợn con. Bệnh lý lợn liên quan đến PRRS bao gồm các triệu chứng như sốt, ho, khó thở, và viêm phổi nặng. Nghiên cứu này tập trung vào biến đổi bệnh lý của lợn mắc PRRS tại Bắc Ninh, nhằm xác định các đặc điểm dịch tễ và bệnh lý cụ thể.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học

Dịch tễ học của PRRS tại Bắc Ninh được nghiên cứu qua các năm 2010-2013. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng cao vào mùa đông-xuân, với sự lây lan nhanh chóng trong các đàn lợn. Tình hình dịch bệnh tại Bắc Ninh phản ánh sự phức tạp của PRRS, với các đợt bùng phát dịch gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng PRRS virus có khả năng biến đổi gen, làm tăng độc lực và khả năng lây lan.

1.2. Biến đổi bệnh lý

Biến đổi bệnh lý ở lợn mắc PRRS bao gồm các tổn thương đại thể và vi thể. Các bệnh tích đại thể thường thấy là viêm phổi, sưng hạch bạch huyết, và xuất huyết nội tạng. Bệnh tích vi thể cho thấy sự xâm nhập của virus vào các tế bào đại thực bào, gây tổn thương mô phổi và các cơ quan khác. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn chi tiết về bệnh lý lợn liên quan đến PRRS, giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị.

II. Quản lý dịch bệnh và phòng ngừa

Quản lý dịch bệnh là yếu tố then chốt trong kiểm soát PRRS. Nghiên cứu này đề xuất các biện pháp kiểm soát hiệu quả, bao gồm vệ sinh chuồng trại, cách ly đàn lợn bệnh, và sử dụng vaccine. Phòng ngừa bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại do PRRS gây ra. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm tiêm phòng định kỳ, kiểm soát nguồn lợn giống, và tăng cường giám sát dịch bệnh.

2.1. Vai trò của vaccine

Vaccine là công cụ quan trọng trong phòng ngừa bệnh PRRS. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine vẫn còn hạn chế do sự biến đổi gen của virus. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc phát triển các loại vaccine mới, có khả năng bảo vệ chéo với các chủng virus khác nhau. Điều trị PRRS hiện nay chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa bội nhiễm.

2.2. Chiến lược quản lý dịch bệnh

Chiến lược quản lý dịch bệnh tại Bắc Ninh bao gồm việc thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh, đào tạo nhân viên thú y, và tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng. Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp can thiệp kịp thời khi phát hiện ổ dịch, nhằm ngăn chặn sự lây lan của PRRS virus. Quản lý dịch bệnh hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe lợn và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

III. Tác động của PRRS đến ngành chăn nuôi

Tác động của PRRS đến ngành chăn nuôi tại Bắc Ninh là rất lớn, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng do tỷ lệ tử vong cao và chi phí điều trị. Nghiên cứu này phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình chăn nuôi tại Bắc Ninh, bao gồm sự bùng phát dịch bệnh và hiệu quả của các biện pháp kiểm soát. PRRS virus không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe lợn mà còn gây ra các vấn đề kinh tế-xã hội, đặc biệt là đối với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ.

3.1. Thiệt hại kinh tế

Thiệt hại kinh tế do PRRS gây ra bao gồm chi phí điều trị, tiêu hủy đàn lợn bệnh, và giảm năng suất chăn nuôi. Nghiên cứu này ước tính tổng thiệt hại do PRRS tại Bắc Ninh trong giai đoạn 2010-2013, nhấn mạnh sự cần thiết của việc đầu tư vào các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh. Tác động của PRRS đến ngành chăn nuôi cần được quan tâm để đảm bảo phát triển bền vững.

3.2. Giải pháp phát triển bền vững

Giải pháp phát triển bền vững trong ngành chăn nuôi tại Bắc Ninh bao gồm việc áp dụng các công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực quản lý dịch bệnh, và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Nghiên cứu này đề xuất các chính sách hỗ trợ cho người chăn nuôi, nhằm giảm thiểu tác động của PRRS và thúc đẩy sự phát triển của ngành chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus PRRS gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi lợn toàn cầu. Từ khi được phát hiện lần đầu tại Mỹ năm 1987, PRRS đã lan rộng ra nhiều quốc gia, gây thiệt hại kinh tế ước tính lên đến hàng trăm triệu USD mỗi năm. Tại Việt Nam, PRRS xuất hiện từ năm 1997 và đã trở thành mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi, đặc biệt là tại các tỉnh đồng bằng sông Hồng. Tỉnh Bắc Ninh, với quy mô chăn nuôi lợn phát triển, đã ghi nhận nhiều ổ dịch PRRS từ năm 2010 đến 2013, gây thiệt hại đáng kể về số lượng lợn mắc bệnh và chết.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các đặc điểm dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và biến đổi bệnh lý đại thể, vi thể của PRRS trên lợn tại tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2010-2013. Nghiên cứu tập trung vào các nhóm lợn khác nhau như lợn con theo mẹ, lợn sau cai sữa, lợn nái mang thai, lợn nái nuôi con và lợn thịt. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học về dịch tễ và biểu hiện bệnh lý của PRRS tại Việt Nam mà còn hỗ trợ các cơ quan quản lý trong việc xây dựng chính sách phòng chống dịch hiệu quả, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

Theo số liệu tổng hợp, trong giai đoạn 2010-2013, tỉnh Bắc Ninh ghi nhận hàng chục nghìn con lợn mắc PRRS với tỷ lệ chết và tiêu hủy cao, đặc biệt tại các huyện như Thuận Thành, Gia Bình và Quế Võ. Dịch bệnh có xu hướng bùng phát mạnh vào các tháng Đông - Xuân, tạo ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát và phòng ngừa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các nguyên tắc về lây truyền virus, cơ chế sinh bệnh và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển dịch bệnh. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết dịch tễ học mô tả và phân tích: Giúp xác định phân bố không gian, thời gian và các yếu tố liên quan đến sự xuất hiện và lan truyền của PRRS trong quần thể lợn tại Bắc Ninh.

2. Mô hình sinh bệnh học virus PRRS: Phân tích cơ chế virus tấn công đại thực bào phế nang, gây tổn thương hệ miễn dịch và tạo điều kiện cho các bệnh kế phát.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: virus PRRS, đại thực bào phế nang, tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể, phương pháp chẩn đoán RT-PCR, ELISA, và các biện pháp phòng chống dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học mô tả kết hợp phân tích hồi quy và nghiên cứu thực địa để thu thập và xử lý dữ liệu dịch tễ học. Cỡ mẫu bao gồm các ổ dịch PRRS được ghi nhận tại tỉnh Bắc Ninh từ năm 2010 đến 2013, với tổng số lợn mắc bệnh lên đến hàng chục nghìn con.

Nguồn dữ liệu chính là số liệu dịch bệnh do Chi cục Thú y tỉnh Bắc Ninh và Cục Thú y cung cấp, cùng với mẫu bệnh phẩm lấy từ các cơ quan nội tạng của lợn nghi mắc PRRS như phổi, hạch phổi, tim, gan, lá lách, thận. Các mẫu này được xử lý để làm tiêu bản vi thể và phân tích bệnh lý.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Quan sát và ghi chép triệu chứng lâm sàng tại các ổ dịch.
• Mổ khám để xác định biến đổi đại thể.
• Làm tiêu bản vi thể nhuộm HE để đánh giá bệnh tích vi thể.
• Sử dụng kỹ thuật RT-PCR để xác định sự hiện diện của virus PRRS trong mẫu bệnh phẩm.
• Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel, áp dụng các phương pháp thống kê mô tả và hồi quy để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố dịch tễ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2013, tập trung vào các đợt dịch bùng phát và thu thập dữ liệu liên tục trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diễn biến dịch PRRS tại Bắc Ninh (2010-2013): Năm 2010, dịch xuất hiện tại 120 xã/phường thuộc 8 huyện, với tổng số 64.073 con lợn ốm và tỷ lệ chết cao nhất tại huyện Thuận Thành (27,5% tổng số lợn ốm). Năm 2011, dịch bùng phát tại 4 huyện với 841 con lợn mắc bệnh và tỷ lệ chết 100%, chủ yếu là lợn thịt chiếm 75%. Năm 2012, dịch lan rộng ra 6 huyện với 8.103 con lợn mắc bệnh, tỷ lệ chết cao nhất tại huyện Quế Võ (49,3%). Năm 2013, dịch được kiểm soát tốt với chỉ 215 con lợn mắc bệnh tại huyện Thuận Thành và dịch không bùng phát mạnh.

2. Biến đổi tỷ lệ mắc theo mùa: Dịch PRRS có xu hướng bùng phát mạnh vào các tháng Đông - Xuân, phù hợp với điều kiện khí hậu lạnh ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển và lây lan.

3. Biến đổi tỷ lệ mắc theo loại lợn: Lợn thịt chiếm tỷ lệ mắc bệnh cao nhất (khoảng 68% số lợn mắc bệnh), tiếp theo là lợn nái và lợn con theo mẹ. Tỷ lệ tử vong ở lợn con có thể lên tới 70%, trong khi lợn thịt có tỷ lệ chết khoảng 15-50% tùy từng đợt dịch.

4. Triệu chứng lâm sàng và biến đổi bệnh lý: Lợn nái biểu hiện sốt cao, biếng ăn, sảy thai, đẻ non, thai chết lưu; lợn con yếu ớt, tiêu chảy, viêm phổi nặng; lợn đực giống giảm khả năng sinh sản. Bệnh tích đại thể chủ yếu là phù nề, viêm hoại tử phổi, các ổ viêm áp xe không đối xứng. Bệnh tích vi thể cho thấy viêm phổi kẽ tăng sinh đa điểm, giảm lympho trong tổ chức lympho, phù nề mô phổi và tổn thương các cơ quan khác như gan, thận.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy PRRS tại Bắc Ninh có diễn biến phức tạp, với mức độ lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở lợn thịt và lợn con. Sự bùng phát dịch vào mùa Đông - Xuân phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy virus PRRS đề kháng tốt trong điều kiện lạnh và ẩm ướt. Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao tại các huyện cửa ngõ như Thuận Thành phản ánh vai trò của yếu tố địa lý và giao thương trong việc lan truyền dịch bệnh.

Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể, vi thể phù hợp với các mô tả trong tài liệu quốc tế, khẳng định tính đặc hiệu của virus PRRS trong việc gây tổn thương hệ hô hấp và sinh sản. Việc phát hiện virus trong các mẫu bệnh phẩm qua kỹ thuật RT-PCR và ELISA giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, đồng thời hỗ trợ công tác giám sát dịch bệnh.

So sánh với các nghiên cứu ở các tỉnh khác và quốc tế, tỷ lệ mắc và tử vong tại Bắc Ninh tương đối cao, có thể do điều kiện chăn nuôi nhỏ lẻ, chưa áp dụng triệt để các biện pháp an toàn sinh học và phòng chống dịch. Dữ liệu cũng cho thấy sự cần thiết của việc kiểm soát chặt chẽ nguồn giống và vận chuyển lợn để hạn chế lây lan.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ mắc và tử vong theo năm, theo huyện và theo loại lợn, cũng như bảng tổng hợp triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể, vi thể để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác giám sát và phát hiện sớm dịch bệnh: Thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ liên tục, sử dụng kỹ thuật RT-PCR và ELISA để phát hiện virus PRRS kịp thời, giảm thiểu thiệt hại. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Chi cục Thú y tỉnh Bắc Ninh và các trạm thú y địa phương.

2. Áp dụng biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt tại các cơ sở chăn nuôi: Thực hiện quy trình “cùng vào, cùng ra”, vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại, phương tiện vận chuyển và trang thiết bị. Thời gian: trong vòng 6 tháng tới và duy trì lâu dài. Chủ thể: Người chăn nuôi, các cơ sở chăn nuôi tập trung.

3. Kiểm soát nguồn giống và vận chuyển lợn: Chỉ nhập lợn giống có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm dịch nghiêm ngặt, hạn chế vận chuyển lợn không kiểm soát. Thời gian: triển khai ngay và duy trì. Chủ thể: Cơ quan quản lý thú y, người chăn nuôi.

4. Sử dụng vaccine phòng PRRS hiệu quả: Khuyến khích tiêm phòng vaccine sống nhược độc cho đàn lợn, đồng thời tiêm phòng các bệnh kế phát như dịch tả, tụ huyết trùng để tăng cường sức đề kháng. Thời gian: triển khai trước mùa dịch Đông - Xuân hàng năm. Chủ thể: Người chăn nuôi, cán bộ thú y.

5. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về phòng chống PRRS, nhận biết triệu chứng và xử lý ổ dịch. Thời gian: trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể: Chi cục Thú y, các tổ chức nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và quản lý dịch bệnh: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu dịch tễ học và hướng dẫn kỹ thuật chẩn đoán, giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống dịch PRRS tại địa phương.

2. Người chăn nuôi lợn: Hiểu rõ về triệu chứng, biến đổi bệnh lý và biện pháp phòng ngừa giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế do PRRS gây ra.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành thú y: Tài liệu tham khảo quý giá về dịch tễ học, sinh bệnh học và phương pháp nghiên cứu dịch bệnh truyền nhiễm trên lợn.

4. Cơ quan quản lý chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phòng chống dịch bệnh, phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. PRRS là bệnh gì và gây ảnh hưởng như thế nào đến lợn?
   PRRS là hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp do virus PRRS gây ra, làm lợn nái sảy thai, đẻ non, lợn con yếu ớt, viêm phổi nặng và tỷ lệ tử vong cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất chăn nuôi.

2. Virus PRRS lây truyền qua những đường nào?
   Virus lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh, tinh dịch lợn đực nhiễm virus, các chất tiết như nước bọt, phân, nước tiểu, và có thể qua dụng cụ, phương tiện vận chuyển, thậm chí qua không khí trong phạm vi gần.

3. Làm thế nào để chẩn đoán chính xác PRRS?
   Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể và vi thể, kết hợp các phương pháp huyết thanh học như ELISA, phản ứng trung hòa virus và kỹ thuật RT-PCR để phát hiện virus trong mẫu bệnh phẩm.

4. Có thuốc điều trị đặc hiệu cho PRRS không?
   Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho PRRS, chỉ điều trị các bệnh kế phát bằng kháng sinh và tăng cường sức đề kháng cho lợn bằng vitamin, khoáng chất.

5. Biện pháp phòng chống PRRS hiệu quả nhất là gì?
   Phòng bệnh bằng vaccine sống nhược độc kết hợp với các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt, kiểm soát nguồn giống, vệ sinh chuồng trại và giám sát dịch tễ liên tục là các biện pháp hiệu quả nhất.

Kết luận

• PRRS là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn tại tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2010-2013.
• Dịch bệnh có xu hướng bùng phát mạnh vào mùa Đông - Xuân, ảnh hưởng chủ yếu đến lợn thịt và lợn con với tỷ lệ tử vong cao.
• Triệu chứng lâm sàng và biến đổi bệnh lý đại thể, vi thể phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định tính đặc hiệu của virus PRRS.
• Các biện pháp phòng chống cần tập trung vào giám sát dịch tễ, an toàn sinh học, kiểm soát nguồn giống và sử dụng vaccine hiệu quả.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng chính sách phòng chống PRRS tại Việt Nam, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

Tăng cường triển khai các giải pháp phòng chống dịch, mở rộng nghiên cứu về vaccine và cơ chế miễn dịch của PRRS để nâng cao hiệu quả kiểm soát dịch bệnh. Đề nghị các cơ quan chức năng và người chăn nuôi phối hợp chặt chẽ trong công tác này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung 1. Tên bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine respiratory and reproductive syndrome - PRRS) còn gọi là “Bệnh tai xanh”, là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với lợn, gây ra do virus. Bệnh lây lan nhanh với các biểu hiện đặc trưng viêm đường hô hấp rất nặng như: Sốt, ho, thở khó và ở lợn nái là các rối loạn sinh sản như: sẩy thai, thai chết lưu, lợn sơ sinh chết yểu.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên ở Mỹ, tại vùng Bắc của bang California, bang Iowa và bang Minnesota vào khoảng năm 1987. Thời gian đầu do chưa xác định được nguyên nhân và chưa có những hiểu biết rõ ràng về bệnh nên các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đã được sử dụng để đặt tên cho bệnh với những tên gọi khác nhau như sau: - Hội chứng hô hấp và vô sinh của lợn (SIRS), - Bệnh bí hiểm ở lợn (MDS) như ở châu Mỹ, - Hội chứng hô hấp và sảy thai ở lợn (PEARS), - Hội chứng hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS), - Bệnh Tai xanh như ở châu Âu. Năm 1992, tại Hội nghị Quốc tế về Hội chứng này được tổ chức tại Minesota (Mỹ), Tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã thống nhất tên gọi là Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (tiếng Anh: Porcine respiratory and reproductive syndrome = PRRS) (Nguyễn Bá Hiên, Huỳnh Thị Mỹ Lệ, 2007) [5]. Tình hình bệnh 1.

Tình hình dịch PRRS trên thế giới Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn được ghi nhận lần đầu tiên trong các báo cáo về các thiệt hại của ngành công nghiệp chăn nuôi n 5 tại Mỹ. Tại các ổ dịch biểu hiện các triệu chứng lâm sàng của PRRS đã được báo cáo ở Mỹ vào cuối những năm 80 của thế kỷ trước (1987) người ta thấy số lượng lợn chết trong điều kiện bình thường tăng lên và lợn chậm lớn. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm rối loạn sinh sản nghiêm trọng, viêm phổi ở lợn con sau cai sữa, chậm lớn, giảm năng suất và tỷ lệ tử vong tăng (Neumann và cs, 2005) [38]. Khi đó đã có nhiều giả thuyết được đặt ra, người ta cũng bắt đầu kiểm tra sự bất thường ở đường sinh sản của lợn giống nhưng vào thời điểm đó vẫn chưa thể biết được mối liên hệ của nguyên nhân gây ra tình trạng nêu trên, bệnh vẫn còn là một bí ẩn.

Hàng năm ước tính tiêu phí ngành công nghiệp chăn nuôi lợn ở Mỹ là 560 triệu USD cho bệnh tai xanh (Neumann và cs, 2005) [38]. Rất nhanh chóng, năm 1988 bệnh tai xanh đã lan sang nước láng giềng Canada và tiếp tục hoành hành trong khi đó bí ẩn về căn bệnh vẫn chưa được giải mã. Hai năm sau các ổ dịch có các triệu chứng lâm sàng tương tự đã được báo cáo ở CHLB Đức (1990). Năm năm sau (1991) kể từ khi có báo cáo đầu tiên về bệnh, virus đã được tìm thấy tại Hà Lan.

Các tác giả người Hà Lan đã xác định được đặc tính của virus sau khi thực nghiệm thành công các chỉ tiêu của định đề Koch và virus được đặt tên là virus Lelystad, là tên Viện Thú y đã phát hiện ra virus (Terpstra và cs, 1991) [47]. Sau đó không lâu, virus PRRS được Mỹ đặt tên là ATCC VR – 2332 (Collin và cs, 1992) [22]. Đứng trước những thiệt hại cũng như diễn biến phức tạp của bệnh, năm 1992, tại hội nghị quốc tế về bệnh tổ chức ở St.Paul, Minnesota, tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã chính thức đặt tên cho bệnh này là Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome - PRRS) (Gonnie Nodelijk, 1996) [28]; (E. n 6 Tính từ năm 2005 trở lại đây, 25 nước vùng lãnh thổ thuộc tất cả các châu lục (trừ châu Úc và New Zealand) trên Thế giới đã báo cáo phát hiện có PRRS lưu hành.

Con số thực tế sẽ còn khác rất nhiều. Trong số các nước nêu trên có cả các nước có ngành chăn nuôi phát triển mạnh như Mỹ, Hà Lan, Đan Mạch, Anh, Pháp, Đức… Bảng 1. Bảng các nước đã xác định có PRRS xuất hiện Nước Thời gian báo cáo cuối cùng Canada Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Comlombia Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Costa Rica Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Pháp Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Đức Tháng 7- Tháng 12 năm 2005 Ailen Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Nhật Bản Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Triều Tiên Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Hà Lan Tháng 7- Tháng 12 năm 2005 Philippin Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Bồ Đào Nha Tháng 1- Tháng 6 năm 2005 Tây Ban Nha Tháng 7- Tháng 12 năm 2006 Vương Quốc Anh Tháng 1- Tháng 6 năm 2006 Mỹ Tháng 7 - Tháng 12 năm 2006 n 7 Hình 1. Bản đồ lịch sử xuất hiện PRRS trên thế giới Tại Trung Quốc, dịch bệnh PRRS đã xuất hiện trong những năm gần đây và hiện đang còn tồn tại.

Theo Tian và cs ( 2007) [48], virus PRRS gây ra đại dịch lây lan ở hơn 10 tỉnh thành của Trung Quốc làm chết 2.000 con lợn, trong đó có hơn 400.000 sảy thai, đẻ non. Tính từ đầu năm đến tháng 7/2007, dịch bệnh đã xảy ra ở trên 25 tỉnh, với trên 180.000 lợn mắc bệnh và 45. Qua một số nghiên cứu với qui mô lớn, người ta đã xác định virus gây bệnh PRRS tại Trung Quốc thuộc chủng Bắc Mỹ thể cường độc gây ra. Tại Thái Lan, một nghiên cứu quy mô rộng lớn từ năm 2000 – 2003 cho thấy các virus PRRS được phân lập từ nhiều địa phương gồm cả chủng Châu Âu và chủng Bắc Mỹ, trong đó virus thuộc chủng Bắc Mỹ chiếm 33,58%.

Dịch bệnh PRRS lần đầu tiên xuất hiện ở nước này vào năm 1989 và tỷ lệ lưu hành huyết thanh của bệnh cũng thay đổi khác nhau, từ 8,7% vào năm 1991 và trên 76% vào năm 2002. Nguồn gốc PRRS tại Thái Lan là do việc sử dụng tinh lợn nhập nội đã bị nhiễm virus PRRS hoặc là do các đàn nhập nội mang trùng. Tình hình dịch PRRS ở Việt Nam Lần đầu tiên trong lịch sử xuất hiện PRRS ở Việt Nam vào năm 1997, PRRS được phát hiện trên đàn lợn nhập từ Mỹ vào các tỉnh miền Nam. Kết quả kiểm tra thấy 10/51 lợn giống nhập khẩu có huyết thanh dương tính với PRRS theo Cục Thú y (2007) [3].

Toàn bộ số lợn này đã được xử lý vào thời gian đó. Tuy nhiên, trong những năm tiếp theo, các nghiên cứu về bệnh trên những trại lợn giống tại các tỉnh phía Nam cho thấy tỷ lệ lợn có huyết thanh dương tính với bệnh rất khác nhau, từ 1,3% cho tới 68,29% theo Bộ NN và PTNT (2007) [1]. Như vậy có thể thấy virus PRRS đã xuất hiện và lưu hành tại nước ta trong một thời gian dài. Tuy nhiên, kể từ khi xác định được lợn có kháng thể kháng virus PRRS ở đàn lợn giống nhập từ Mỹ, tại Việt nam chưa từng có vụ dịch PRRS nào xảy ra.

Dấu ấn quan trọng của dịch PRRS tại Việt Nam được bắt đầu từ ngày 12/3/2007 khi hàng loạt đàn lợn tại Hải Dương có những biểu hiện ốm khác thường sau đó lây lan ra các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ gây thiệt hại rất lớn cho ngành chăn nuôi lợn (Tô Long Thành và cs, 2008) [10]. Đầu năm 2008 dịch tái xuất hiện ở nhiều xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh và chỉ 1 tháng sau (tháng 4/2008) dịch đã bùng phát ở 775 xã, phường thuộc 57 huyện thị của 10 tỉnh: Hà Tĩnh, Thanh Hoá, Quảng Nam, Nghệ An, Lâm Đồng, Thừa Thiên Huế, Thái Bình, Thái Nguyên, Ninh Bình và Nam Định với tổng số lợn mắc bệnh khoảng 255.250 con, số chết và phải tiêu huỷ là 254. Đây là đợt dịch lớn nhất từ trước đến nay. Cho đến tháng 7 năm 2008 tổng số lợn mắc bệnh là 16.677 con, số chết và buộc phải tiêu huỷ là 14.

Tình hình cho thấy virus gây bệnh đã phân tán rộng và có khả năng bùng phát thành dịch lớn trên cả nước nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời. Ngày 18/2/2009 dịch PRRS trên lợn đã xuất hiện lại tại tỉnh Quảng Ninh, dịch bùng phát tại huyện Yên Hưng, Quảng n 9 Ninh với tổng số 76 con ốm, trong đó có 23 lợn nái và 53 lợn thịt. Ngày 28/2/2009 đã xuất hiện tại Duy Xuyên, Quảng Nam, cho đến nay tình hình diễn biến của bệnh vẫn đang vô cùng phức tạp chưa thể thống kê đầy đủ các thiệt hại do bệnh gây ra. Tháng 3/2010 dịch bệnh PRRS tái xuất hiện ở Hải Dương sau một thời gian lắng xuống rất nhanh chóng phát tán cả 3 miền Bắc, Trung, Nam.

Theo Cục thú y tính đến 05/10/2010 cả nước trên 621.000 lợn mắc dịch, chết và tiêu hủy trên 336. Theo báo cáo cáo năm 2012 của Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn, toàn quốc ghi nhận các ổ dịch tai xanh tại 453 xã/ phường, thị trấn của 95 quận/ huyện thuộc 28 tỉnh. Tổng số lợn mắc bệnh là 90.688, tổng số chết là 14.065 con, tổng số lợn phải tiêu hủy là 51. Qua giám sát diễn biến của từng ổ dịch theo từng tháng của năm, có thể thấy rằng dịch bắt đầu xuất hiện lẻ tẻ vào đầu tháng 1 đến cuối tháng 3, sau đó phát triển lây lan trên diện rộng trong giai đoạn tháng 4 đến cuối tháng 7.

Theo báo cáo ngày 25/6/2013 của Cục thú y (Bộ NN- PTNT) dịch tai xanh tuy không bùng phát mạnh mẽ nhưng vẫn xuất hiện rải rác tại một vài tỉnh trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 5 đã làm chết và tiêu hủy hơn 6000 con lợn. Nguy cơ dịch nổ ra ở bất cứ địa phương nào, bất cứ thời điểm nào là rất lớn đặc biệt những tháng Đông - Xuân, là mối nguy cơ bùng phát dịch bệnh vẫn tiềm ẩn đối với việc phát triển chăn nuôi bền vững của Việt Nam. Phân loại Virus PRRS là một virus ARN chuỗi đơn, có màng bọc, thuộc giống Arterivirus, họ Arteriviridae, bộ Nidovirales (Cavanagh và cs, 1997) [20]. Hiện nay có 2 kiểu gen PRRS chính được công nhận là: n 10 Kiểu gen 1 (Nhóm 1): Các nhóm virus thuộc dòng Châu Âu với tên gọi phổ thông là virus Lelystad (Meulenberg và cs, 1993) [34].

Khi so sánh về di truyền đã thấy sự khác nhau rõ rệt (khoảng 40%) giữa 2 kiểu gen này. Những nghiên cứu gần đây còn cho thấy có sự khác biệt về tính di truyền trong các virus phân lập được từ các vùng địa lý khác nhau. Bản thân các virus trong cùng một nhóm cũng có sự thay đổi về nucleotit khá cao (đến 20%), đặc biệt là các chủng virus thuộc dòng Bắc Mỹ.