Luận văn: Nghiên cứu dịch tễ và phòng trị bệnh giun đũa ở bê, nghé tại Thái Nguyên của Nguyễn Thu Hà

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa ở bê nghé và biện pháp phòng trị tại ba huyện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Ngân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé và biện pháp phòng trị tại ba huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé
• 1.1.2. Dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.1.3. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.1.4. Chẩn đoán bệnh giun đũa bê, nghé
• 1.1.5. Biện pháp phòng trị bệnh
• 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Bố trí điều tra và nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở 3 huyện của tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 2.4.3. Nghiên cứu đề xuất biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ Ở 3 HUYỆN THUỘC TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé
• 3.1.2. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê, nghé và sự tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở ngoại cảnh
• 3.2. NGHIÊN CỨU BỆNH LÝ LÂM SÀNG CỦA BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ
• 3.2.1. Những biểu hiện lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa ở một số huyện thành của tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Bệnh tích đại thể ở cơ quan tiêu hoá bê, nghé do giun đũa gây ra
• 3.2.3. Sự thay đổi một số chỉ số máu của bê, nghé khỏe và bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 3.2.4. So sánh công thức bạch cầu của bê, nghé bị bệnh giun đũa và bê, nghé khỏe mạnh
• 3.3. NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH GIUN ĐŨA CHO BÊ, NGHÉ
• 3.3.1. Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 3.3.2. Phương pháp điều trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 3.3.3. Một số chỉ tiêu sinh lý của bê, nghé trước và sau khi dùng thuốc
• 3.4. ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH PHÒNG, TRỊ BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun đũa ở bê nghé tại Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa ở bê nghé tại ba huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm giun đũa cao ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi, đặc biệt trong mùa đông - xuân. Dịch tễ học chỉ ra rằng bệnh lây nhiễm qua hai con đường chính: qua đường tiêu hóa và qua bào thai. Trứng giun đũa có khả năng tồn tại lâu trong môi trường, đặc biệt trong phân và đất ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan bệnh.

1.1. Tình hình nhiễm giun đũa

Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé tại Thái Nguyên dao động từ 40-60%, với cường độ nhiễm cao ở các khu vực có điều kiện vệ sinh kém. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa các huyện, trong đó huyện Phú Lương có tỷ lệ nhiễm cao nhất.

1.2. Sự phát triển của trứng giun đũa

Trứng giun đũa phát triển thành trứng có sức gây bệnh trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp. Thời gian phát triển từ 7-38 ngày tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường. Trứng có khả năng tồn tại lâu trong phân và đất, tạo nguy cơ lây nhiễm cao.

II. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh giun đũa

Bệnh giun đũa ở bê nghé gây ra các tổn thương nghiêm trọng ở ruột non, gan và phổi do ấu trùng di hành. Biểu hiện lâm sàng bao gồm gầy còm, chậm lớn, sốt cao, ỉa chảy và suy nhược. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự thay đổi đáng kể trong các chỉ số máu và công thức bạch cầu ở bê nghé bị nhiễm bệnh so với bê nghé khỏe mạnh.

2.1. Biểu hiện lâm sàng

Bê nghé nhiễm giun đũa thường có biểu hiện gầy yếu, chậm lớn, kém ăn và ỉa chảy. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

2.2. Bệnh tích đại thể

Bệnh tích đại thể bao gồm viêm ruột non, tổn thương gan và phổi do ấu trùng di hành. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự xuất hiện của giun trưởng thành trong ruột non của bê nghé bị nhiễm bệnh.

III. Biện pháp phòng trị bệnh giun đũa

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả, bao gồm việc sử dụng thuốc tẩy giun và phương pháp ủ phân nhiệt sinh học để diệt trứng giun đũa. Kết quả cho thấy hiệu quả cao của thuốc tẩy giun trong việc giảm tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun đũa ở bê nghé.

3.1. Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học

Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học được áp dụng để diệt trứng giun đũa trong phân. Kết quả cho thấy phương pháp này có hiệu quả cao trong việc giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh.

3.2. Điều trị bằng thuốc

Các loại thuốc tẩy giun như Albendazole và Ivermectin được sử dụng để điều trị bệnh giun đũa. Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả cao của các loại thuốc này trong việc giảm tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun đũa ở bê nghé.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp những thông tin khoa học quan trọng về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và biện pháp phòng trị bệnh giun đũa ở bê nghé. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị hiệu quả, giảm thiệt hại kinh tế do bệnh giun đũa gây ra.

4.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đóng góp vào kho tàng kiến thức về bệnh giun đũa ở bê nghé, đặc biệt là về đặc điểm dịch tễ và bệnh lý. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị hiệu quả, giảm tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun đũa ở bê nghé. Điều này góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi đại gia súc tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc giữ vị trí nòng cốt trong chiến lược phát triển kinh tế nông hộ và cung cấp nguồn thực phẩm đạm chất lượng cao. Theo số liệu thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên, toàn tỉnh có tổng đàn trâu đạt 71.158 con và đàn bò đạt khoảng 34.000 con. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi đang phải đối mặt với thách thức lớn từ các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa ở gia súc non, đặc biệt là bệnh giun đũa do loài Neoascaris vitulorum gây ra. Bệnh diễn biến âm ỉ, làm giảm trung bình 10,5 kg khối lượng của mỗi con non từ giai đoạn sơ sinh đến khi cai sữa, đồng thời có thể gây tỷ lệ tử vong từ 30% đến 80% khi kế phát viêm ruột hoại tử.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xác định một cách có hệ thống các đặc điểm dịch tễ học, quy luật phát tán mầm bệnh, đặc điểm bệnh lý lâm sàng và thử nghiệm hiệu lực của các hoạt chất điều trị. Từ đó, tác giả xây dựng quy trình phòng trị tổng hợp phù hợp với điều kiện chăn nuôi nông hộ và bán chăn thả tại địa phương.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai toàn diện trên 1.008 cá thể bê, nghé dưới 6 tháng tuổi và hơn 2.000 mẫu môi trường tại 9 xã thuộc 3 huyện trọng điểm: Phú Lương, Phú Bình và Đồng Hỷ, trong khoảng thời gian từ tháng 8/2014 đến tháng 8/2015. Kết quả của luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp giảm tỷ lệ nhiễm giun đũa từ mức bình quân 23,51% xuống dưới 5%, nâng cao tỷ lệ sống của đàn bê nghé lên trên 95% và gia tăng hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết ký sinh trùng học thú y và quy luật dịch tễ học truyền lây qua chu kỳ sinh học trực tiếp của giun tròn đường tiêu hóa. Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm khoa học cốt lõi:

• Phân loại học và hình thái học của Neoascaris vitulorum: Đây là loài giun tròn thuộc bộ Ascaridida, họ Anisakidae. Giun cái trưởng thành có kích thước dài từ 19 cm đến 26 cm, đường kính khoảng 0,5 cm; giun đực dài từ 13 cm đến 16 cm. Trứng giun có kích thước dao động trong khoảng 70 - 85 x 80 - 100 µm với lớp vỏ dày xù xì dạng tổ ong, mang sức đề kháng cao ở môi trường ngoại cảnh.
• Cơ chế truyền lây qua nhau thai và tuyến sữa: Khác với các loài giun đũa thông thường, ấu trùng Neoascaris vitulorum sau khi xâm nhập vào trâu bò mẹ sẽ di hành đến các mô cơ, gan, phổi để đóng kén. Trong giai đoạn mang thai, ấu trùng hoạt hóa, vượt qua hàng rào nhau thai để xâm nhập trực tiếp vào gan bào thai, hoặc bài thải qua sữa non trong 1 đến 2 tuần đầu sau khi sinh, tạo nên hiện tượng nhiễm bệnh rất sớm ở gia súc sơ sinh.
• Cơ chế bệnh sinh và tác động kép: Giun đũa gây hại theo ba cơ chế chính bao gồm tác động cơ học làm tổn thương niêm mạc ruột non và bít tắc ống dẫn mật; tác động cạnh tranh dưỡng chất khiến con non suy dinh dưỡng; và tác động độc tố gây ngộ độc toàn thân, dẫn đến hội chứng tiêu chảy phân trắng đặc trưng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 1.008 cá thể bê nghé (gồm 206 bê và 802 nghé) và 2.035 mẫu môi trường (1.017 mẫu đất nền chuồng và 1.018 mẫu đất xung quanh chuồng nuôi). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại 9 xã thuộc 3 huyện Phú Lương, Phú Bình và Đồng Hỷ, bảo đảm tính đại diện cao cho các tiểu vùng sinh thái khác nhau.
• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Phương pháp phù nổi Fülleborn sử dụng dung dịch muối ăn bão hòa được ứng dụng để định tính trứng giun trong mẫu phân và mẫu đất. Cường độ nhiễm được định lượng chính xác bằng buồng đếm McMaster với công thức tính số lượng trứng trên mỗi gam phân (EPG), phân loại theo ba mức độ: nhiễm nhẹ (dưới 500 EPG), nhiễm trung bình (500 đến 2.000 EPG) và nhiễm nặng (trên 2.000 EPG). Các chỉ số huyết học được đo tự động bằng máy phân tích ABX Micros, kết hợp mổ khám bệnh tích giải phẫu theo phương pháp toàn diện của Skrjabin. Việc lựa chọn các phương pháp này bảo đảm tính khách quan, độ nhạy cao và khả năng so sánh chuẩn mực quốc tế.
• Thời gian và công cụ xử lý: Toàn bộ quá trình theo dõi thực địa và xét nghiệm kéo dài liên tục 12 tháng từ tháng 8/2014 đến tháng 8/2015. Số liệu nghiên cứu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên các phần mềm chuyên dụng Excel và Minitab 16.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ và cường độ nhiễm chung: Trong tổng số 1.008 bê nghé kiểm tra, có 237 con nhiễm giun đũa, chiếm tỷ lệ bình quân 23,51%. Cường độ nhiễm phân bổ ở mức nhiễm nhẹ là 41,35%, nhiễm trung bình là 45,57% và nhiễm nặng chiếm 13,08%. Giữa các địa phương, huyện Đồng Hỷ có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 25,06%, tiếp theo là huyện Phú Lương đạt 24,41%, và thấp nhất là huyện Phú Bình với 20,41%.
• Quy luật phân hóa theo mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở vụ Đông - Xuân lên tới 27,68% (181/654 con), cao hơn rõ rệt so với vụ Hè - Thu chỉ đạt 15,82% (56/354 con). Đáng chú ý, tỷ lệ nhiễm ở cường độ nặng trong vụ Đông - Xuân chiếm 14,36%, cao gấp 1,6 lần so với vụ Hè - Thu (8,93%).
• Động thái cảm nhiễm theo lứa tuổi: Tỷ lệ nhiễm tăng nhanh từ giai đoạn sơ sinh dưới 15 ngày tuổi (10,43%), lên 17,78% ở giai đoạn 15 đến 30 ngày tuổi, và đạt đỉnh cao nhất ở lứa tuổi 30 đến 60 ngày với 36,92% (120/325 con). Sau đó, tỷ lệ nhiễm giảm dần xuống 23,10% ở nhóm 60 đến 90 ngày tuổi và giảm sâu còn 6,12% ở nhóm 90 đến 180 ngày tuổi.
• Khác biệt giữa bê và nghé cùng mức độ ô nhiễm ngoại cảnh: Nghé có tỷ lệ nhiễm đạt 25,81% (207/802 con), cao gần gấp đôi so với bê với tỷ lệ 14,56% (30/206 con). Khảo sát môi trường cho thấy tỷ lệ ô nhiễm trứng giun ở nền chuồng là 21,73% và đất xung quanh chuồng là 15,72%.

Thảo luận kết quả

Sự biến động tỷ lệ nhiễm theo mùa vụ phản ánh rõ nét mối liên hệ giữa thời tiết và tập tính sinh học của vật chủ. Vụ Đông - Xuân là thời điểm sinh sản tập trung của trâu bò tại miền núi, kết hợp với điều kiện khí hậu rét ẩm khiến sức đề kháng của con non suy giảm mạnh. Đồng thời, độ ẩm cao tạo điều kiện tối ưu để trứng giun phát triển thành trứng cảm nhiễm ngoài tự nhiên.

Đỉnh điểm nhiễm bệnh tại giai đoạn 30 đến 60 ngày tuổi khẳng định con đường truyền lây chính là qua nhau thai và sữa mẹ. Khi ấu trùng hoàn thành chu kỳ di hành và phát triển thành giun trưởng thành sau khoảng 2 đến 3 tuần, lượng trứng thải ra môi trường đạt mức cực đại. Tỷ lệ nhiễm ở nghé cao hơn bê xuất phát từ tập tính đầm tắm trong bùn nước ô nhiễm và hệ thống miễn dịch đường ruột của nghé hình thành chậm hơn.

Các kết quả này tương đồng với nhiều nghiên cứu trước đây tại khu vực miền núi phía Bắc. Dữ liệu của luận văn được minh họa trực quan thông qua hệ thống bảng thống kê đa chiều và các biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nhiễm theo địa bàn, mùa vụ và lứa tuổi, giúp người quản lý dễ dàng xác định các giai đoạn can thiệp dịch tễ trọng yếu.

Đề xuất và khuyến nghị

• Triển khai phương pháp ủ phân nhiệt sinh học: Tiến hành thu gom 100% lượng phân của đàn trâu bò, phối trộn theo công thức tiêu chuẩn gồm 70% phân thải, 25% phân xanh và 5% vôi bột, sau đó trát kín bằng bùn rơm. Quá trình ủ cần duy trì nhiệt độ khối ủ đạt từ 50°C đến 55°C trong thời gian liên tục 15 đến 20 ngày nhằm tiêu diệt hoàn toàn 100% trứng giun đũa trước khi bón cho cây trồng. Chủ thể thực hiện là các hộ chăn nuôi dưới sự hướng dẫn của khuyến nông viên xã.
• Thiết lập lịch tẩy giun dự phòng bắt buộc: Sử dụng các hoạt chất đặc trị như Levamisole (biệt dược Tayzu liều 10 - 15 mg/kg thể trọng) hoặc Ivermectin (Hanmectin-25 liều 0,2 mg/kg thể trọng tiêm dưới da) để tẩy phòng cho toàn bộ bê nghé sơ sinh vào thời điểm 14 đến 21 ngày tuổi, nhắc lại lần hai ở giai đoạn 45 đến 60 ngày tuổi. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ sạch trứng giun lên trên 98%. Cán bộ thú y cơ sở trực tiếp thực hiện và theo dõi sức khỏe vật nuôi.
• Vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ: Định kỳ phun khử trùng nền chuồng và rắc vôi bột khu vực lối đi 1 đến 2 lần mỗi tuần trong suốt vụ Đông - Xuân, giữ nền chuồng luôn khô ráo nhằm giảm tỷ lệ ô nhiễm trứng giun ngoại cảnh từ mức 21,73% xuống dưới 5%. Chủ thể thực hiện là chủ hộ chăn nuôi và trang trại gia đình.
• Nâng cao năng lực quản lý dịch bệnh địa phương: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chẩn đoán sớm bệnh tiêu chảy phân trắng và chăm sóc trâu bò mẹ mang thai cho ít nhất 85% số hộ chăn nuôi trong vòng 6 tháng đầu năm. Cơ quan chủ trì là Trạm Thú y các huyện Phú Lương, Phú Bình, Đồng Hỷ phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng, kỹ thuật phân tích McMaster và mô hình đánh giá biến đổi bệnh lý lâm sàng trên gia súc lớn.
• Cán bộ thú y và khuyến nông tuyến cơ sở: Nắm bắt được quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa và lứa tuổi tại địa bàn để xây dựng kế hoạch tiêm phòng, tẩy ký sinh trùng định kỳ đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.
• Chủ trang trại và hộ gia đình chăn nuôi trâu bò sinh sản: Tiếp cận quy trình kỹ thuật ủ phân sinh học chuẩn xác và phác đồ dùng thuốc an toàn, giúp ngăn ngừa tỷ lệ hao hụt đàn non và tối ưu hóa tốc độ tăng trọng của bê nghé.
• Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dược phẩm thú y: Sử dụng kết quả thử nghiệm lâm sàng của các hoạt chất Levamisole và Ivermectin làm căn cứ phát triển, phối chế và thương mại hóa các dòng sản phẩm đặc trị giun đũa trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

• Bệnh giun đũa ở bê nghé lây truyền chủ yếu qua những con đường nào?
  Bệnh lây truyền chủ yếu qua hai con đường: ấu trùng từ cơ thể trâu bò mẹ truyền qua nhau thai vào thai nhi trong thời kỳ mang thai, và ấu trùng bài xuất qua tuyến sữa non trong những ngày đầu sau sinh. Ngoài ra, bê nghé có thể nhiễm thứ phát do liếm láp phải trứng cảm nhiễm tồn tại trên nền chuồng với tỷ lệ ô nhiễm đo được là 21,73%.

• Tại sao tỷ lệ nhiễm giun đũa lại đạt đỉnh điểm ở giai đoạn 30 đến 60 ngày tuổi?
  Sau khi xâm nhập vào cơ thể con non từ bào thai hoặc qua sữa mẹ, ấu trùng cần khoảng 14 đến 21 ngày để di hành qua các cơ quan nội tạng và hoàn thiện thành giun trưởng thành ký sinh tại ruột non. Do đó, lứa tuổi 30 đến 60 ngày ghi nhận tỷ lệ nhiễm cao nhất (36,92%) khi giun bắt đầu đẻ trứng ồ ạt và gây tổn thương niêm mạc ruột nặng nề nhất.

• Dấu hiệu lâm sàng điển hình nhất để chẩn đoán bệnh giun đũa ở bê nghé là gì?
  Triệu chứng đặc trưng nhất là hiện tượng tiêu chảy phân trắng ngà, mùi hôi tanh khắm đặc thù, phân dính bết ở vùng khoeo chân và hậu môn. Gia súc non biểu hiện gầy sút nhanh, bụng phình to, lưng cong, lông xù, mắt lờ đờ và thiếu máu nghiêm trọng, dẫn đến giảm trung bình 10,5 kg thể trọng so với con khỏe mạnh.

• Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học có khả năng tiêu diệt trứng giun đũa như thế nào?
  Khi phối trộn 70% phân với 25% phân xanh và 5% vôi bột rồi trát kín, quá trình lên men vi sinh vật sẽ sinh nhiệt làm nhiệt độ đống ủ tăng lên từ 50°C đến 55°C. Mức nhiệt này duy trì trong 15 đến 20 ngày sẽ làm đông vón protein, phá hủy hoàn toàn cấu trúc vỏ và tiêu diệt 100% phôi trứng giun đũa.

• Nên chọn loại thuốc nào và thực hiện tẩy giun vào thời điểm nào là tối ưu nhất?
  Nghiên cứu khẳng định việc sử dụng Levamisole hoặc Ivermectin mang lại hiệu lực sạch giun đạt 100% và bảo đảm an toàn sinh lý tuyệt đối. Thời điểm tẩy giun tối ưu nhất là khi bê nghé đạt 14 đến 21 ngày tuổi nhằm loại bỏ hoàn toàn giun non trước khi chúng kịp gây tổn thương thành ruột và thải trứng ra môi trường.

Kết luận

• Điều tra dịch tễ trên 1.008 bê nghé tại ba huyện của tỉnh Thái Nguyên xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa bình quân là 23,51%, trong đó nghé nhiễm cao hơn bê (25,81% so với 14,56%).
• Xác định rõ quy luật phân hóa dịch tễ với tỷ lệ nhiễm cao nhất vào vụ Đông - Xuân (27,68%) và đỉnh điểm tập trung ở nhóm tuổi từ 30 đến 60 ngày (36,92%).
• Khảo sát thực trạng ngoại cảnh chỉ ra nền chuồng và đất xung quanh có tỷ lệ ô nhiễm trứng giun lần lượt là 21,73% và 15,72%, đóng vai trò là nguồn lưu trữ mầm bệnh nguy hiểm.
• Khẳng định tính ưu việt của giải pháp ủ phân nhiệt sinh học đạt trên 50°C giúp diệt trừ 100% trứng giun và phác đồ tẩy giun bằng Levamisole hoặc Ivermectin vào ngày tuổi thứ 14 đến 21.
• Cung cấp hệ thống giải pháp phòng trị đồng bộ, góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận thú y và thúc đẩy chăn nuôi đại gia súc phát triển bền vững.

Người chăn nuôi và các cơ quan quản lý thú y địa phương cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ quy trình phòng trị giun đũa chuẩn hóa này ngay trong các chu kỳ sinh sản tiếp theo để bảo vệ an toàn cho đàn gia súc non.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé 1. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật.

Bệnh giun đũa do loài giun Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782), hay còn có tên gọi khác là Toxocara vitulorum thuộc họ Anikidae gây ra. Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [40], giun đũa bê, nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân Lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum. Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [11]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [12], giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu.

Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm. Giun cái dài 19 – 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trước thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với nhiều chỗ lõm nhỏ, dài 0,080 - 0,090 mm, rộng 0,070- 0,075 mm. 5 Theo Phan Địch Lân và cs (2005) [22], giun đũa Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782) ký sinh ở bê nghé có kích thước: Giun đực ở nghé dài 13 -15 cm, đường kính 0,3 cm; ở bê dài 14 -16 cm.

Giun cái ở nghé dài 19-23 cm, đường kính 0,5 cm, trứng 70-75 x 80-90 µm; giun cái ở bê dài 20-26 cm, trứng 75-85 x 90-100 µm. Vị trí âm hộ của giun cái là 1/8 phần trước thân. Phan Lục (2005) [26] cho biết, giun đũa cỏ kích thước to, vàng nhạt, dài 13-22 cm, trên đầu cò 3 môi. Thực quản hình ống dài, phần cuối có chỗ phình to ra gọi là dạ dầy giả.

Xung quanh lỗ hậu môn của giun đực có nhiều gai chồi, có hai gai giao hợp to bằng nhau. Trứng có 4 lớp vỏ màu nhạt, lớp ngoài cùng lỗ chỗ như tổ ong, trứng dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,75mm. Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [23] đã mô tả cấu tạo của giun đũa: giun đực dài 110 - 189 mm, rộng nhất 3,52 - 4,81mm; đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon dần về cuối mút; thực quản dài 4,49 mm; gai sinh dục dài 0,57 - 1,19 mm, có màng mỏng bao bọc; ở phía trước hậu môn có 20 - 27 nhú xếp thành 2 hàng, sau hậu môn có 5 đôi nhú, đôi nhú thứ nhất kép. Giun cái dài 151 – 200 mm, rộng 4,0 - 5,7 mm; đuôi hình nón, phủ nhiều gai, dài 0,37 - 0,42 mm; gần mút đuôi có 2 nhú bên; lỗ sinh dục nằm ở phần trước cơ thể, cách mút đầu khoảng 1/10 - 2/10 chiều dài cơ thể; trứng hình cầu kích thước 0,076 - 0,095 x 0,065 - 0,080 mm.

Theo những nghiên cứu của Taira N. (1991) [63]: Từ năm 1982 - 1988 giun tròn đã được tìm thấy và nghiên cứu ở hai huyện Kyushu và Okinawa, Nhật bản. Hai tác giả đã nghiên cứu 7 giun đũa đực và 21 giun đũa cái về hình thái học, cho thấy độ dài trung bình của giun đực là 15,64 cm (14- 18cm) giun cái 25,75 cm (16,5 – 34 cm). Thân trắng đục và mềm, trứng giun dài 81,6 µm và rộng 71,8 µm, bề mặt vỏ trứng trơn nhẵn, không nhăn nheo.

(1989) [56] đã quan sát giun đũa Neoascaris vitulorum trên kính hiển vi điện tử, thấy cấu trúc bề mặt của giun gồm môi, răng, gai nhỏ và phần đuôi; ở giun non răng hình nón và nhọn chúng dài hơn khi tuổi giun tăng lên. 6 Theo mô tả của Urquhart G. và cs (1996) [64] thì giun đũa T. viturlorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất ở bê nghé, giun cái dài có thể đến 30,00 cm.

Giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy được các cơ quan nội tạng. Trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum. Vòng đời của giun đũa bê, nghé là vòng đời trực tiếp không qua ký chủ trung gian.

Dactian (1934-1937) làm thí nghiệm: cho bê nuốt trứng giun đũa có sức gây bệnh thì sau 43 ngày có thể thấy giun đũa trưởng thành và con non ở cơ thể bê. Ngoài ra, nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 - 192 ngày nuốt trứng giun có sức gây bệnh thì bê đẻ ra 20 - 31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa. Điều đó chứng tỏ giun đũa bê, nghé có thể qua máu truyền vào bào thai. Ở trâu mẹ thời kỳ chửa đầu nuốt trứng giun cảm nhiễm thì tất cả nghé đẻ ra đều bị nhiễm giun qua nhau thai.

Giun đũa bê, nghé nhiễm vào cơ thể bằng 2 con đường: nhiễm trực tiếp và nhiễm qua bào thai (Nguyễn Hùng Nguyệt và cs 2008 [28]). Chẩn đoán bằng cách xét nghiệm phân tìm trứng giun Neoascaris vitulorum hoặc trên cơ sở phát hiện thấy giun tự thải ra ở trong phân. Phạm Sỹ Lăng (2005) [19] cũng cho biết, bệnh giun đũa bê nghé lây nhiễm qua 2 con đường: - Qua đường tiêu hóa do bê, nghé ăn phải trứng giun đũa cảm nhiễm. - Ấu trùng từ máu trâu, bò mang thai xâm nhập vào bào thai.

Vichitr Sukhapesna (1982) [66] đã nghiên cứu 10 trâu, bò mẹ nhiễm Strongyloides papillosus và Neoascaris vitulorum cùng với bê nghé kể từ khi bê nghé được sinh ra. Tác giả cho rằng trâu, bò mẹ là nơi chứa mầm bệnh chính làm cho bê nghé con bị nhiễm S. Bê nghé đã bị nhiễm S. papillosus qua bú sữa từ trâu, bò mẹ và nhiễm N.

vitulorum qua nhau thai. 7 Nghé đẻ ra sau 14 ngày đã có trứng giun trong phân (tức là có giun trưởng thành trong ruột) chứng tỏ nghé bị nhiễm bệnh từ trong bào thai. Giun đũa có chu kỳ phát triển trực tiếp, không qua ký chủ trung gian. Giun trưởng thành sống trong ruột non của bê nghé đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi thì phát triển thành phôi thai trong trứng.

Trứng có phôi thai là trứng đã có sức gây bệnh. Sau đó trứng này lại vào cơ thể con vật theo thức ăn, nước uống. Khi mới theo phân ra ngoài trứng không phân chia. Tuỳ theo điều kiện nhiệt độ và độ ẩm bên ngoài, thời gian trứng phát triển thành trứng cảm nhiễm có khác nhau.

và cs (1990) [49] cho biết, ở 250C trứng giun đũa phát triển thành trứng ấu trùng sau 7 ngày. Trứng giun cảm nhiễm có sức đề kháng cao với một số hoá chất cũng như yếu tố vật lý. Khi trứng ở trong phân thì trứng có sức đề kháng cao đối với một số chất sát trùng. Đối với một số chất sát trùng thông thường như Lysol 2%, Zyphen 4 - 5%, sau 17 - 20 giây phôi bị huỷ hoàn toàn, nhưng ở trong phân thì phôi không bị diệt.

Phạm Chức (1980) [4] cũng cho biết, Lysol 5% diệt trứng giun đũa trong một giờ; Axit phênic 5% diệt trứng trong thời gian 45 phút đến một giờ. Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978) [31], trứng giun đũa phát dục thành phôi thai trong khoảng 20 ngày ở nhiệt độ 19 - 22°C, nhưng phải cần 38 ngày ở nhiệt độ 15 - 17°c. Dương Công Thuận và cs (1986) [38] đã lấy phân của bê, nghé bị nhiễm giun đũa có nhiều trứng, trộn với nước để giữ ẩm, cho vào đĩa Pettri, để ở nhiệt độ trong phòng khoảng 15 - 22°C (tháng 10 - 11), thấy trứng phát triển thành phôi thai sau 20 ngày, ở nhiệt độ 15 - 17°C phôi hình thành sau 38 ngày. Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân (1999) [22] cho biết, con cái đẻ trứng ở ruột non, theo phân ra ngoài, gặp nhiệt độ thích hợp trứng phát triển thành 8 trứng có khả năng gây bệnh (nhiệt độ 15 - 17°C cần 38 ngày, 19 - 22°C cần 20 ngày, 25°C cần 10 - 12 ngày, 28 - 30°C cần 65 ngày, nhưng khi nhiệt độ đến 34 - 35°C thì trứng không phát triển.

Theo Nguyễn Hùng Nguyệt và cs (2008) [28], trứng giun đũa bê, nghé có sức đề kháng với điều kiện ngoại cảnh, chỉ bị diệt ở nhiệt độ 45°C trở lên và ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp. Sau khi trứng giun cảm nhiễm vào cơ thể trâu bò mẹ, dưới tác dụng của dịch vị và ruột non, ấu trùng nở ra và vào từ ruột non theo mạch máu vào gan, qua tim lên phổi, ấu trùng đến tim và từ đó vào đại tuần hoàn. Phần lớn ấu trùng đều theo mạch máu đến các mô và phủ tạng, ở đó nó đóng kén và có thể sống từ 5 đến 6 tháng hoặc lâu hơn. Trường hợp trâu bò cái nhiễm phải trứng giun trong giai đoạn có chửa thì ấu trùng có thể qua hệ tuần hoàn của nhau thai đến bào thai, hoặc có thể trâu, bò cái nhiễm trong thời gian không chửa, ấu trùng đóng kén ở mô và phủ tạng, khi trâu bò chửa, ấu trùng thoát ra khỏi kén theo mạch máu đến nhau thai và vào bào thai.

Kén của ấu trùng có thể thấy ở nhiều mô và phủ tạng của trâu, bò mẹ như: cơ, thận, não, gan, phổi. Ấu trùng có thể sống ở đó 6 tháng. Ở con vật không chửa, quá thời gian 6 tháng ấu trùng chết. Ở con vật chửa trong vòng 6 tháng, ấu trùng chui ra khỏi kén đi vào nhau thai.

Ở bào thai ấu trùng sống trong gan. Nhưng kết quả nghiên cứu đều cho thấy: chỉ sau khi bê nghé được đẻ ra, ấu trùng mới tiếp tục biến thái sau khi hoàn thành một đợt di hành qua phổi, khí quản, ruột giống như sự di hành của giun đũa lợn, xuống ruột, giun lớn lên nhanh chóng và phát triển thành giun trưởng thành đẻ trứng. Trong điều kiện tự nhiên, ở bê nghé từ 17 ngày tuổi trở lên đã cỏ thể tìm thấy trứng giun đũa trong phân. Đối với một số giun đũa khác như Ascaris của lợn, người, Parascaris của ngựa, thời gian từ khi con vật bắt đầu cảm nhiễm trứng giun đũa cho đến khi thành giun trưởng thành có khả năng đẻ trứng phải tối thiểu trên một tháng.

Tuổi mắc bệnh quá sớm của bê nghé làm người ta nghĩ đến bê nghé có thể mắc bệnh từ khi còn trong bào thai.