Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đa dạng các loài bướm đêm heteracera thuộc bộ cánh vảy lepidoptera và đề xuất biện pháp quản lý tại vườn quốc gia xuân sơn tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đa dạng các loài bướm đêm heteracera thuộc bộ cánh vảy lepidoptera và đề xuất biện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đặng Phúc Giáp
• Người hướng dẫn: TS. Lê Bảo Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đa dạng các loài bướm đêm (Heterocera) thuộc bộ Cánh vảy (Lepidoptera) và đề xuất biện pháp quản lý tại Vườn quốc gia Xuân Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu các loài bướm đêm trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu bướm đêm ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về các loài bướm đêm ở VQG Xuân Sơn
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm Heterocera

Nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm Heterocera tại Vườn Quốc Gia Xuân Sơn là một chủ đề quan trọng trong sinh thái học. Vườn Quốc Gia Xuân Sơn, với hệ sinh thái phong phú, là nơi sinh sống của nhiều loài bướm đêm. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự đa dạng sinh học mà còn góp phần bảo tồn các loài bướm đêm đang có nguy cơ tuyệt chủng. Đặc biệt, các loài bướm đêm đóng vai trò quan trọng trong chu trình sinh thái và nông nghiệp.

1.1. Đặc điểm sinh thái của bướm đêm Heterocera

Bướm đêm Heterocera thường hoạt động vào ban đêm và có nhiều đặc điểm sinh thái độc đáo. Chúng thường trú ẩn trong các lùm cây và bụi cỏ vào ban ngày. Thức ăn chính của sâu non là lá cây, trong đó có nhiều loài cây nông nghiệp. Sự đa dạng về môi trường sống tại VQG Xuân Sơn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài bướm đêm.

1.2. Vai trò của bướm đêm trong hệ sinh thái

Bướm đêm Heterocera đóng vai trò quan trọng trong việc thụ phấn cho nhiều loài thực vật. Chúng cũng là nguồn thức ăn cho nhiều loài động vật khác, tạo nên một chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái. Việc bảo tồn các loài bướm đêm không chỉ bảo vệ đa dạng sinh học mà còn duy trì sự cân bằng sinh thái.

II. Thách thức trong nghiên cứu bướm đêm tại VQG Xuân Sơn

Mặc dù Vườn Quốc Gia Xuân Sơn có tiềm năng lớn cho nghiên cứu bướm đêm, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự suy giảm diện tích rừng đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh cảnh sống của các loài bướm đêm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến bướm đêm

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi môi trường sống của bướm đêm Heterocera. Nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi về lượng mưa có thể ảnh hưởng đến chu kỳ sống và sự phân bố của chúng. Nghiên cứu cần tập trung vào cách mà các loài bướm đêm thích nghi với những thay đổi này.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến bướm đêm

Ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm ánh sáng, đang gây ra những tác động tiêu cực đến hành vi và sự phát triển của bướm đêm. Các nghiên cứu cần chỉ ra mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài bướm đêm tại VQG Xuân Sơn.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm Heterocera

Để nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm Heterocera tại VQG Xuân Sơn, các phương pháp nghiên cứu thực địa và phân tích mẫu được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các khu vực khác nhau trong Vườn Quốc Gia giúp xác định thành phần loài và mức độ đa dạng sinh học.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu bướm đêm

Mẫu bướm đêm được thu thập bằng cách sử dụng đèn UV và bẫy ánh sáng. Phương pháp này giúp thu hút bướm đêm vào ban đêm, từ đó dễ dàng thu thập và phân loại. Việc lựa chọn địa điểm đặt bẫy cũng rất quan trọng để đảm bảo tính đại diện cho khu vực nghiên cứu.

3.2. Phân loại và giám định mẫu bướm đêm

Sau khi thu thập, các mẫu bướm đêm sẽ được phân loại dựa trên các đặc điểm hình thái và sinh học. Việc giám định mẫu được thực hiện bởi các chuyên gia trong lĩnh vực côn trùng học, đảm bảo tính chính xác trong việc xác định loài.

IV. Kết quả nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm tại VQG Xuân Sơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy VQG Xuân Sơn có sự đa dạng phong phú về các loài bướm đêm Heterocera. Số lượng loài và mức độ phong phú của chúng được ghi nhận cao, cho thấy đây là một khu vực quan trọng cho việc bảo tồn đa dạng sinh học.

4.1. Thành phần loài bướm đêm tại VQG Xuân Sơn

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài bướm đêm thuộc các họ khác nhau. Sự đa dạng này không chỉ thể hiện qua số lượng loài mà còn qua sự phong phú về hình thái và màu sắc. Điều này cho thấy VQG Xuân Sơn là nơi lý tưởng cho các loài bướm đêm phát triển.

4.2. Biến động số lượng bướm đêm theo thời gian

Số lượng bướm đêm tại VQG Xuân Sơn có sự biến động theo mùa và theo thời gian trong ngày. Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như nhiệt độ và độ ẩm có ảnh hưởng lớn đến sự xuất hiện của các loài bướm đêm.

V. Giải pháp bảo tồn bướm đêm Heterocera tại VQG Xuân Sơn

Để bảo tồn các loài bướm đêm Heterocera tại VQG Xuân Sơn, cần có các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc bảo vệ môi trường sống và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của bướm đêm là rất cần thiết.

5.1. Bảo vệ môi trường sống của bướm đêm

Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống tự nhiên của bướm đêm, bao gồm việc ngăn chặn nạn chặt phá rừng và ô nhiễm môi trường. Việc duy trì các khu vực rừng tự nhiên sẽ giúp bảo tồn đa dạng sinh học.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bướm đêm

Giáo dục cộng đồng về vai trò của bướm đêm trong hệ sinh thái là rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền và giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn các loài bướm đêm.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu bướm đêm Heterocera

Nghiên cứu đa dạng loài bướm đêm Heterocera tại VQG Xuân Sơn đã chỉ ra sự phong phú và đa dạng của các loài này. Tuy nhiên, các thách thức về môi trường cần được giải quyết để bảo tồn các loài bướm đêm. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bướm đêm

Nghiên cứu bướm đêm không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các loài bướm đêm đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái và nông nghiệp.

6.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu bướm đêm

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài bướm đêm tại VQG Xuân Sơn. Việc áp dụng công nghệ mới trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong việc xác định và bảo tồn các loài bướm đêm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu các loài bướm đêm trên thế giới Theo thống kê của các nhà khoa học hiệnnay trên thế giới có khoảng 150 - 250 ngàn loài bướm đêm (Theo bách khoa toàn thư) nhiều hơn các loài bướm ngày khoảng 10 lần và còn có rất nhiều loài chưa được phát hiện Với sự phát triển của khoa học công nghệ, con người đã sớm nhận ra được tầm quan trọng của các loài bướm đêm đối với ngành Nông Lâm nghiệp, vai trò của chúng trong hệ sinh thái.Vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu về bướm đêm đã ra đời. Giai đoạn những năm đầu thế kỷ 20, công trình nghiên cứu về Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) có công trình nghiên cứu của J.de Joannis xuất bản ở Paris năm 1930 [2]. Tác giả đã thống kê được 1798 loài thuộc 746 giống và 45 họ trong đó phần đa là bướm đêm Năm 1962, nhà xuất bản báo tạp chí và tài liệu Nông nghiệp Mastscova đã xuất bản cuốn phân loại trứng, sâu non và nhộng sâu hại rừng của A.

Ngoài ra còn rất nhiều tài liệu đề cập đến nhận biết các loài côn trùng như: - Mô tả một số loài Ngài và Bướm của Manfred koch (7/1953) [12]; - Mô tả các loài côn trùng thường gặp của giáo sư Wolfgang Dierl (Đức,1959) [13]; - Mô tả các loài côn trùng thường gặp của giáo sư Gottricd Amannr [11]. Gần đây, những năm 1970-1978 Donaldi Borror và Richard E White cho xuất bản cuốn sách “Hướng dẫn về lĩnh vực côn trùng Bắc Mỹ thuộc Mexico” [10]. Trong đó cũng đề cập đến phân loại và nhận biết các họ trong bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Do số lượng loài côn trùng rất phong phú hầu như LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 khắp địa cầu, tới các giới hạn của thực vật hiểm họa (Spitzberg).

Độ cao phân bố có thể lên tới 5000m (Hymalaya). Số lượng các loài giảm xuống ở các vùng lạnh và tăng lên đáng kể ở các vùng nóng ẩm và ẩm. Công trình nghiên cứu của Lý Thành Đức được xuất bản vào năm 1992 đã mô tả rất chi tiết về hình thái của các họ côn trùng với 1368 loài trong đó riêng về bướm đêm (Heterocera) có 46 họ với 386 loài[17].Công trình nghiên cứu của Hiệp hội Bảo vệ động vật hoang dã Trung Quốc (2005). Đã xác định được 24 loài Bướm đêm với 5 họ [16].

Công trình nghiên cứu của David Carter đã xuất bản năm 1992 và được làm lại vào năm 2002 đã mô tả chi tiết về đặc điểm hình thái sinh thái vùng phân bố của bộ Cánh vảy (Lepidoptera) trong đó riêng bướm đêm (Moths) có 22 họ hơn 200 loài được mô tả [9]. Tập tranh về côn trùng thiên địch của Phòng Nghiên cứu động vật, Viện Khoa học Trung Quốc. Với 600 ảnh về các loài côn trùng được xuất bản vào tháng 12 năm 2004 đã mô tả hình thái và đặc điểm của các họ côn trùng với bướm đêm thì đã mô tả được đặc điểm chung của 16 họ và 50 loài. Tại Trung quốc, Đinh Kiến Vân và cộng sự đã thông kê được 173 loài côn trùng có tính xu quang, trong đó côn trùng bộ Cánh vảy có 110 loài, bộ Cánh cứng 45 loài, bộ Cánh không đều có 9 loài, bộ cánh đều có 6 loài, bộ Cánh thẳng, bộ Cánh lưới, bộ Chuồn chuồn và bộ Gián có 1 loài [15].

Năm 2001 khi nghiên cứu ảnh hưởng của ánh sáng tới tập tính của các loài bướm đêm, Kenneth Frank - chuyên gia về các loài bướm ở Filadelfia - cũng cho biết, các loài bướm đêm rất dị ứng với ánh sáng đèn điện, chúng dễ trở thành “ngớ ngẩn” để tự biến mình thành con mồi cho các loài động vật ăn thịt. Các loài bướm đêm ở Anh đang phải đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng do sự thay đổi của khí hậu. Tiến sĩ Kelvin Conrad của viện nghiên cứu Rothamsted phát biểu trong hội nghị hàng năm rằng 2/3 bướm đêm ở Anh đã LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 “đến lúc cuối đời”.Ông cảnh báo rằng chỉ cần 1/15 số lượng bướm đêm biến mất là đã đủ khơi dậy những vấn đề có liên quan về môi trường. Bướm đêm được xem là “người dự báo” tình trạng môi trường rất tốt vì chúng phân bố rất rộng trong tự nhiên Phát hiện mới nhất là loài bướm đêm lớn có khả năng làm nhiễu tín hiệu định vị mà dơi sử dụng trong cuộc rượt đuổi trường kỳ trong bóng đêm.

Theo báo cáo trên chuyên san Nature, nhà khoa học Jesse Barber của Đại học bang Boise (Mỹ) và Akito Kawahara của Đại học Florida năm 2013 đã quan sát và xác định phương pháp “cắt đuôi” ấn tượng mà loài bướm đêm lớn thường áp dụng. Khi bị dơi truy đuổi, chúng chà xát bộ phận sinh dục vào bụng để tạo ra sóng siêu âm, có tác dụng làm nhiễu khả năng xác định phương hướng của kẻ thù. Để rút ra kết luận trên, đội ngũ chuyên gia bật tín hiệu của dơi và hướng về các đối tượng là nhiều loài bướm đêm. Tháng 8 năm 2013 một nghiên cứu toàn cầu tìm hiểu về mã vạch DNA của hai nhà côn trùng Canada cho thấy sự phức tạp bất ngờ, đó là sự xuất hiện của hai loài khác biệt ở các loài bướm đêm diamondback ở Úc.

Một trong số chúng là sâu diamondback nổi tiếng được tìm thấy ở gần như khắp mọi nơi.(sâu của bướm diamondback gây thiệt hại to lớn cho nhiều loại cây trồng như bắp cải, bông cải xanh và phần lớn rau có hoa hình thập tự. Hơn 1 tỷ đô la được đổ vào hàng năm cho việc kiểm soát thiệt hại do bướm đêm này gây ra, cho thấy nó có khả năng phát triển khả năng kháng tuyệt vời với cả thuốc trừ sâu và các tác nhân kiểm soát sinh học). Loài còn lại là một loài mới, được Tiến sĩ Jean-François Landry ở Ottawa và Tiến sĩ Paul Hebert tại Đại học Guelph, Ontario đặt tên là Plutella australiana, 2 ông là tác giả của nghiên cứu này. Kết quả của họ được công bố trên tạp chí truy cập mở ZooKeys.

Loài mới này đến nay chỉ mới được tìm thấy tại Úc, nơi nó xuất hiện cùng với loài điển hình Plutella LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Nhóm các nhà nghiên cứu bao gồm: William A. Nelson - giáo sư sinh học tại trường Đại học Queens, Canada, và Takehiko Yamanaka - nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Khoa học Nông nghiệp - môi trường, Tsukuba, Nhật Bản đã sử dụng các dữ liệu trường kỳ về biến động số lượng của loài bướm đêm hại chè trong khoảng 51 năm và hơn 200 đợt bùng phát. Các dữ liệu được thu thập năm ngày một lần tại đồn điền trồng chè Kagoshima ở Nhật Bản. Đây là loài côn trùng ngủ đông và bùng phát khi nhiệt độ đạt đến một ngưỡng nhất định trong mùa xuân.

Do thế hệ đầu tiên của chúng bắt đầu bùng nổ bởi sự gia tăng nhiệt độ này, những con côn trùng sẽ cùng xuất hiện một lúc.Khi nhiệt độ tăng cao, tỷ lệ sinh sản và tốc độ phát triển của của bướm đêm hại chè ở mức cao, Bjornstad cho biết. Quần thể loài của chúng phát triển rất nhanh và trở nên mất ổn định Tóm lại: Các loài côn trùng thuộc bộ Cánh vảy hoạt động ban đêm chủ yếu là các loài gây hại cho cây trồng. Hậu quả chúng gây ra cho con người là không nhỏ. Vì vậy chúng đã được các nhà khoa học nghiên cứu rất nhiều.

Từ kết quả nghiên cứu con người có thể hiểm soát được tình hình sâu hại và là cơ sở quan trọng trong công tác bảo tồn, quản lý 1. Tình hình nghiên cứu bướm đêm ở Việt Nam Nước ta là nước chủ yếu sản xuất nông nghiệp vì vậy vấn đề về sâu hại nông nghiệp rất được quan tâm. Như chúng ta đã biết sâu non của một số loài bướm đêm có nguồn thức ăn chính là các loài cây nông nghiệp như sâu non của một số loài thuộc họ Geometridae đục thân cây lúa làm cho cây bị chết úa cho năng xuất thấp, một số loài khác như loài Ngài chích hút thì thức ăn chính là chích hút quả cây. Nếu với số lượng quần thể nhỏ thì không có ảnh hưởng quá nhiều nhưng với số lượng cá thể đông, quần thể lớn có khả năng phát triển thành dịch thì đây chính là mối nguy hại.Đã có nhiều công trình đi sâu vào nghiên cứu, điều tra, khảo sát chúng cụ thể như: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Đầu tiên phải kể đến công trình nghiên cứu tổng hợp mang tên “Mission pavie” đã tiến hành khảo sát ở Đông Dương trong vòng 16 năm (1879-1895) đã xác định được 8 bộ, 85 họ và 1040 loài [7].

Năm 1921, Vitalisde salvara đã cho ra đời cuốn sách về “Khu hệ côn trùng Đông Dương” công bố với 3612 loài [1]. Công trình của Jde Joannis “Lepidopteres heteroceres dutondin” xuất bản tại Paris năm 1930. Trong đó tác giả đã thống kê được 1789 loài thuộc 746 giống của 45 họ [2]. Những tài liệu chi tiết cụ thể về phân loại côn trùng về bướm đêm thì chưa có, mà chỉ được thể hiện ở giáo trình chung như “Côn trùng Lâm Nghiệp” (1989) của Trần Quốc Loanh [3], “Côn trùng rừng” (1997) của Trần Công Loanh và Nguyễn Thế Nhã với 11 họ ngài đêm và một số loài hại nông nghiệp chính [4].

Kết quả khảo sát, điều tra đa dạng sinh học của Viện điều tra quy hoạch rừng từ năm 1998 đến năm 2004 đã thống kê được thành phần các loài động vật có tại Vườn quốc gia Pù Mát như sau: Tổng cộng có 459 loài bướm bao gồm: 365 loài bườm ngày, 94 loài bướm đêm (83 loài bướm sừng và 11 loài bướm Hoàng đế). Năm 2004 khi nghiên cứu về các loại sâu hại trên cây vải, Nguyễn Xuân Thành đã thu được 17 loài thuộc phân họ Opiderinae, họ Ophiderinae, họ bướm đêm Noctuidae, bộ cánh phấn Lepidoptera [6]. Năm 2005, Nguyễn Xuân Thành và Hồ Thị Thu Giang đã thu thập và phân loại được 6 loài sâu cuốn lá vải thuộc họ Tortricidae bao gồm: 1. Adoxophyes fasciata Wals, 2.

Adoxophyes syrtosema Meyris, 3. Archips eucroca Diakonoff, 4. Argyroplose apropola Meyrick, 5. Homona coffearia Meyrick, 6.

Olethreutes leucaspis Meyrick. Trong đó Archip eucroca Diakonoff và Olethreutes leucaspis Meyrick là hai loài có mật độ lớn nhất, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 xuất hiện gần như quanh năm, phá hoại nặng lá non, ảnh hưởng đến sự quang hợp của cây Mới đây trên tạp chí sinh học năm 2014 đăng tải công trình nghiên cứu của Vũ Văn Liên và Trần Thị Thanh Bình có tên” Đa dạng bướm và ngài ở khu rừng đặc dụng Krong Trai, Phú Yên” đã ghi nhận được ở đây 8 họ bướm đêm với tổng 18 loài [5].