đặt vấn đề đưa vào chương trình Mo hình mạng lưới giáo dục và đào tạo môi trường quốc gia. (Tài liệu phục vụ hội thảo quốc gia vẻ đào tạo môi trường do Cục Môi trường chủ trì. Tháng 10/1996) đào tạo chính khoá môn học này và nghiên cứu cơ sở khoa học để xây dựng một môn khoa học pháp lí chuyên ngành mới - Môn luật môi trường. Nghiên cứu cơ sở khoa học để xây dựng chương trình môn học Luật môi trường là công trình khoa học chuyên khảo đầu tiên do bộ môn luật môi trường thực hiện.
Lí do và mục đích nghiên cứu. Việc lựa chọn đề tài vừa mang tính lí luận vừa mang tính ứng dụng để xây dựng chương trình môn học của trường góp phần vào việc thực hiện chương trình đào tạo của Nhà nước nói chung, của ngành Tư pháp nói riêng để nhằm đạt được những mục đích cơ ban sau day”: Thứ nhất, thông qua việc nghiên cứu và giảng dạy luật pháp về bảo vệ môi trường nhà trường từng bước hình thành và nâng cao ý thức pháp luật nói chung, ý thức pháp luật về môi trường trong xã hội mà trước hết là trong đội ngũ sinh viên, trong giới luật gia. Đây là mục đích quan trọng nhất, bởi lẽ qua : các tổng kết cho thấy ý thức môi trường còn thấp kém trong nhân dân là nguyên nhân chủ yếu của hầu hết các hành vi gây thiệt hại cho môi trường, Nhà nước có thé dan dan hình thành va nâng cao ý thức môi trường trong dân chúng bằng cách đưa ra các dấu hiệu và làm sâu sắc thêm pháp luật bảo vệ môi trường. Các tư tưởng pháp lý về lĩnh vực này phải được truyền bá một cách rộng rãi cho tất cả các sinh viên, học viên nghiên cứu luật học - những người mà xã hội đòi hỏi họ phải có ý thức pháp luật, ý thức môi trường cao hơn so với người khác vì vị trí công tác sau này của họ.
Trước tiên họ phải là những người hiểu biết về kiến thức khoa học môi trường nói chung, pháp luật môi trường nói riêng. Cũng vì những lý do này mà Nhà nước xác định định hướng ưu tiên số một cho việc giáo dục và đào tạo môi trường là đào tạo cho những người ra quyết định, những người thực hiện chức năng quản lý xã hội. Thứ hai, việc giảng dạy pháp luật về môi trường sẽ hình thành cho người + học cách nhìn nhận và tiếp cận môi trường với tư cách là một thể thống nhất, f* Ưu tiên việc giáo dục và đào tạo pháp luật về môi trường. (Tạp chí Luật học số 5/1996.
Trang S51) bao gôm nhiều thành phần và yếu tố khác nhau, chúng luôn có ảnh hưởng trực tiếp đến nhau và tác động tương hỗ lên nhau, không thể tách rời hoặc xem nhẹ bất kỳ mot yếu tố nào, bộ phận nào. Điều này có ý nghia quan trọng trong Fa việc hình thành phương pháp luận phục vụ cho việc nghiên cứu và hoạch định các chính sách môi trường nói chung, pháp luật môi trường nói riêng. Việc xây dựng các chính sách về môi trường phải đặt môi trường trong một tổng thể các mối quan hệ cộng sinh bao gồm các yếu tố kinh tế, xã hội và con người nhằm bảo đảm sự phát triển đồng bộ, toàn diện, bền vững. Thứ ba, thông qua việc giảng dạy môn Luật bảo vệ môi trường, từng bước hình thành cho các cán bộ khoa học pháp lý hệ quan điểm đối với việc bảo vệ tài nguyên - môi trường, từ đó có thái độ đúng đắn phù hợp với yêu cầu của nên kinh tế thị trường cũng như yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thái độ đó phải được thể hiện cụ thể trong cả ba hoạt động Hội lập pháp, hành pháp và tư pháp. Trong lĩnh vực lập pháp, mọi quy định của pháp luật bảo vệ môi trường đều phải được xây dựng trên nguyên tắc “nâng cao hiệu lực quan lí Nhà nước và trách nhiệm của toàn thể nhân dan lao động trong việc bảo vệ môi trường, nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân, bdo đảm quyén con người được song trong môi trường trong lành, phục vụ sự nghiệp phát triển lâu bền của đất nước”. Phải đặt lợi ích xã hội lên trên lợi ích kinh tế, đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích của từng tổ chức, từng cá nhân. Phải có tam nhìn chiến lược để xác định bảo vệ môi trường không chỉ cho thế hệ hôm nay mà còn cho thế hệ tương lai.
Phải tiên lượng được khả năng tác động của tự nhiên và con người đối với môi trường để chủ động xây dựng những biện pháp mang tính phòng ngừa. Thực tế cho thấy, biện pháp phòng ngừa bao giờ cũng mang tính hiệu quả hơn so với các biện pháp cải tạo, phục hồi. Phải tập hợp và phát huy được nguyện vọng và trí tuệ của toàn thể nhân dân lao động vào việc xây dựng pháp luật bảo vệ môi trường. Trong lĩnh vực hành pháp, phải tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước về 2 Lời nói đầu Luật bảo vệ môi trường (Kì họp thứ 4, Quốc hội Khoá IX thông qua ngày 27/12/1993 có hiệu lực thi hành ngày 10/1/1994) 10 bảo vệ môi trường, thể hiện là phải tổ chức tốt việc thực hiện các văn bản pháp luật vé bảo vệ môi trường.
Phải thường xuyên đánh giá hiện trạng môi trường để kịp thời tìm ra các nguyên nhân gây hại và biện pháp khắc phục. Phải xây dựng được một hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về môi trường, coi đó là cơ sở khoa học, là căn cứ pháp lý, là công cụ quan trọng để quản lý môi trường. Phải có thái độ nghiêm túc trong việc xem xét, thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường. Chi có thông qua hoạt động này, các nhà quan lý mới biết được tác động cụ thể của từng dự án đối với môi trường qua đó có thái độ đúng đắn hơn trong việc xác định trách nhiệm, nghĩa vụ của các chủ dự án đối với việc bảo vệ, khôi phục, tái tạo môi trường.
Trong lĩnh vực tư pháp, phải chú trọng đến việc tăng cường hiệu lực pháp lý của các bản án và quyết định xét xử các hành vi gây hại môi trường, giải quyết tranh chấp về môi trường. Đây là những hoạt động hết sức khó khăn trong lĩnh vực này. Theo dự báo của các chuyên gia môi trường, trong tương lai các tranh chấp về môi trường có thể sẽ xảy ra nhiêu hơn, phức tap hơn, đặc biệt khi có nhân tố nước ngoài. Trong khi đó, tri thức về khoa học quản lí môi trường cũng như kinh nghiệm xét xử, giải quyết tranh chấp về môi trường của cán bộ pháp lí lại có hạn.
Thêm nữa, việc thu thập và đánh giá các chứng cứ liên quan đến hành vi vi phạm cũng như hậu quả của nó đối với môi trường đòi hỏi người giải quyết tranh chấp phải có trình độ nghiệp vụ cao. Đó là những trở ngại rất lớn trong công tác xét xử ở Việt nam, đòi hỏi cán bộ xét xử vừa phải tích luỹ kinh nghiệmm xét xử, vừa phải nâng cao sự hiểu biết khoa học về môi trường. Thứ tư, yêu cầu đào tạo luật học trong giai đoạn mới là phải đào tạo toàn diện kiến thức luật học cho sinh viên. Một mặt phải hình thành phương pháp luận cho việc nghiên cứu khoa học pháp lý, mặt khác phải trang bị kiến thức luật thực định cũng như các kĩ năng thực hành công việc cụ thể liên quan đến lĩnh vực bảo vệ môi trường để giúp họ có thể sử dụng một cách nhanh nhất, có hiệu quả nhất những kiến thức đã được trang bị trong khi thực hành công việc của mình như: thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, kiểm soát ô nhiễm, cấp phép môi trường, xử lí vi phạm, giải quyết tranh chấp môi trường.
Sẽ là thiếu hụt về mặt phương pháp luận, sẽ gặp khó khăn trong khi tiến hành các hoạt động liên quan tới việc bảo vệ môi trường, đặc biệt là trong việc giải quyết các tranh chấp trong lĩnh vực này nếu không đưa vào chương trình nghiên cứu môn học Luật bảo vệ môi trường. Nội dung và phạm vi nghiên cứu. Để tiến hành nghiên cứu một cách day đủ nội dung của dé tài nêu trên, Ban chủ nhiệm dé tài xác định những nội dung và phạm vi nghiên cứu sau đây: - Luận cứ khoa học cho việc hình thành một môn khoa học pháp lý chuyên ngành mới - môn học Luật môi trường - Xác định mục đích và yêu cầu của việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập môn học Luật môi trường. - Xây dựng nội dung chỉ tiết và kết cấu cụ thể của chương trình môn học cho phù hợp với từng hệ đào tạo.
Phương pháp nghiên cứu. Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận Mác - Lénin, đặc biệt là phép duy vật biện chứng. Bên cạnh đó, đề tài còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: - Phân tích, tổng hợp, so sánh, xây dựng mô hình .để làm sáng tỏ các căn cứ, các cơ sở khoa học cho việc hình thành một môn khoa học pháp lí chuyên ngành mới. - Phương pháp điều tra xã hội học về nhận thức của sinh viên, qua đó nhận biết được các nhu cầu của họ trong việc nghiên cứu và học hỏi môn học này.
Những điểm mới và đóng góp của đề tài. Đề tài là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn bộ cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng nội dung cũng như chương trình của môn học Luật môi trường. Dé tài có một số đóng góp mới như sau: - Đề tài đã làm rõ phạm vi nghiên cứu của môn học này so với các môn khoa học về môi trường khác như môn sinh thái học, kinh tế môi trường.cũng như các môn khoa học pháp lí chuyên ngành khác như luật hành chính, luật đất đai. | - Đề tài đã xây dựng được toàn bộ nội dung cơ bản của chương trình môn học phù hợp với chương trình đào tạo chung cuả nhà trường phù hợp với từng hệ đào tạo (hệ đào tạo dài hạn, tập trung; hệ đào tạo tại chức; hệ đào tạo văn băng hai; hệ đào tạo trung cấp.) - Đề tài đã xây dựng được nhiều khái niệm cho môn học như khái niệm về tiêu chuân môi trường, kiểm soát ô nhiễm, đánh giá tác động môi trường, các công cụ quản lí môi trường.
- Đề tài kiến nghị các nội dung và chương trình môn học Luật môi trường (gồm tên các chuyên đề cụ thể) cho hệ đào tạo cao học và nghiên cứu sinh. Kết quả nghiên cứu của đề tài.