PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Với tốc độ toàn cầu hóa nhanh chóng cùng sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng 4.0, các công ty xuyên quốc gia, đặc biệt là các công ty trong ngành công nghiệp phần mềm liên tục thúc đẩy mở rộng hoạt động trên thế giới, đồng thời góp phần tạo ra, nâng cao mối liên kết kinh doanh giữa các doanh nghiệp ở nước đầu tư và được đầu tư. Cùng với đó, ngành công nghiệp phần mềm hiện nay đang ngày càng chứng minh tầm quan trọng của chúng bởi những tác động đa dạng tới sự phát triển của những ngành khác. Tuy nhiên, do sản phẩm là phần mềm, đa phần không có hình khối cụ thể nên chuỗi cung ứng của các hàng hóa này cũng rất khác so với các hàng hóa thông thường.
Chính vì vậy, trong bối cảnh đó, phân tích chuỗi cung ứng trong ngành công nghiệp phần mềm là một cách tiếp cận hiệu quả để hiểu rõ những tiềm năng của ngành trong việc nâng cao hiệu quả và tính cạnh tranh trên thị trường. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về đề tài chuỗi cung ứng có khá nhiều nhưng nghiên cứu về chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp phần mềm vẫn còn khan hiếm. Hầu hết, các đề tài chỉ tập trung vào các ngành công nghiệp cho ra sản phẩm vật lý. Trong khi đó, các sản phẩm dạng điện tử như phần mềm vẫn còn là một mảng mới chưa được nghiên cứu.
Đây cũng là một mảng rất tiềm năng mà các doanh nghiệp Việt đang tham gia, đem lại nhiều cơ hội phát triển cho doanh nghiệp trong nước. Microsoft là một trong những hãng phần mềm lớn nhất thế giới đã đặt nền tảng cho sự phát triển công nghiệp phần mềm toàn cầu. Khi tham gia vào các thị trường nước ngoài, Microsoft không trực tiếp tham gia vào quá trình marketing, phân phối và dịch vụ tới khách hàng đầu cuối… mà xây 1 z dựng một chuỗi cung ứng gồm nhiều cấp với các doanh nghiệp nội địa trước khi tới tay khách hàng. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp nội địa đang tham gia vào chuỗi cung ứng này của Microsoft và đã thu được nhiều thành tựu, kết quả đáng lưu ý.
Mặc dù vậy, như đã nói ở trên, các nghiên cứu về sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các hoạt động khác trừ nghiên cứu, gia công, sản xuất, hiện chưa có nhiều. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp chưa có những định hướng phát triển chính xác để đạt được hiệu quả tốt nhất trong ngành công nghiệp vô cùng tiềm năng này. Nếu không có chính sách phù hợp, các doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng có thể sẽ gặp nhiều khó khăn trước các đối thủ nước ngoài tham gia vào thị trường nội địa khi Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn. Câu hỏi nghiên cứu Chính vì vậy, trước vấn đề đó, trong khuôn khổ bài luận văn này, tác giả mong muốn cung cấp thêm những phân tích về chuỗi cung ứng phần mềm của Microsoft tại Việt Nam bằng việc trả lời những câu hỏi sau: - Chuỗi cung ứng là gì? - Chuỗi cung ứng của Microsoft tại Việt Nam hoạt động như thế nào? Mô hình chuỗi cung ứng được diễn tả ra sao? - Điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của Microsoft là gì? - Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt khi tham gia vào chuỗi cung ứng của Microsoft? 2 z - Các hàm ý chính sách để giúp các doanh nghiệp Việt Nam đạt hiệu quả cao hơn khi tham gia vào chuỗi cung ứng? Bằng việc giải quyết các câu hỏi trên, tác giả mong muốn sẽ cung cấp thêm được các thông tin thực tiễn, bổ sung vào kho tài liệu nghiên cứu còn khá ít ỏi về chuỗi cung ứng của tập đoàn Microsoft nói riêng và các công ty đa quốc gia trong lính vực phần mềm bản quyền tại Việt Nam cho các các bên quan tâm.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục tiêu Phân tích, làm rõ chuỗi cung ứng của Microsoft tại Việt Nam, nêu ra những nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi này. Từ đó hàm ý, đề xuất những chính sách, giải pháp giúp nâng cao hiệu quả của các doanh nghiệp này và nâng cao vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp phần mềm nói chung và của Microsoft nói riêng.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Xác định, làm rõ chuỗi cung ứng phần mềm, tập trung vào hệ thống phân phối của Microsoft tại Việt Nam; - Phân tích các hoạt động của doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng; - Khảo sát các bên liên quan, phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng; 3 z - Hàm ý, đề xuất những chính sách, giải pháp nâng cao hiệu quả doanh nghiệp và vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp phần mềm nói chung và của Microsoft nói riêng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Chuỗi cung ứng của Microsoft tại Việt Nam và mức độ tham gia của các doanh nghiệp Việt.2 Phạm vi nghiên cứu - Về thời gian: Giai đoạn: 2006 – 2018. Mặc dù có mặt tại Việt Nam từ năm 1996 nhưng phải đến năm 2006, Tập đoàn Microsoft mới chính thức thành lập công ty tại Việt Nam mang tên Công ty TNHH Microsoft Việt Nam.
Trước đó, Microsoft chỉ hoạt động với tư cách là Văn phòng đại diện. Mốc thời gian này đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong các hoạt động của Microsoft tại Việt Nam. Vì vậy, tác giả lựa chọn giai đoạn 2006 tới năm 2018 làm phạm vi nghiên cứu trong bài luận văn của mình. - Về không gian: Hà Nội.
Để nghiên cứu chuỗi cung ứng của Microsoft, tác giả sẽ lựa chọn nghiên cứu theo địa bàn thành phố Hà Nội. Bởi, đây là nơi đặt trụ sở của Công ty TNHH Microsoft Việt Nam, cùng với đó là sự có mặt của hầu hết các nhà phân phối, đại lý cấp một, các bên đối tác của Microsoft tại Việt Nam. Tuy các nhà phân phối, đại lý, đối tác của Microsoft cũng có ở thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng do các khó khăn về khoảng cách địa lý và các đối tác này cũng có văn phòng ở Hà Nội nên ở khuôn khổ bài luận văn này, tác giả sẽ chỉ 4 z chủ yếu nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Bên cạnh đó, do một số hạn chế trong quá trình tiếp cận các đối tượng nghiên cứu, bài luận văn sẽ tập trung chủ yếu đi vào nghiên cứu và phân tích hệ thống phân phối phần mềm bản quyền thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu của Microsoft tại Việt Nam.Đóng góp của luận văn Qua luận văn nghiên cứu đề tài ―Chuỗi cung ứng toàn cầucủa Microsoft: Nghiên cứu trường hợp Việt Nam‖, tác giả mong muốn có thể mang tới những kiến thức cơ bản nhất cũng như đem lại cái nhìn tổng quát về hệ thống phân phối phần mềm bản quyền của Microsoft tại Việt Nam. Từ đó, bài nghiên cứu giúp các nhà nghiên cứu sau có thể sử dụng làm tư liệu để nghiên cứu sâu hơn về vấn đề hết sức mới mẻ những cũng rất đáng để quan tâm này. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đang thuộc lĩnh vực phần mềm bản quyền cũng như có mong muốn bước chân vào lĩnh vực hết sức sôi động này sẽ có thể tham khảo thêm bài nghiên cứu để đưa ra những lựa chọn, định hướng phù hợp cho tương lai của công ty mình. 5 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Tới nay, đã có rất nhiều tác giả trong và ngoài nước thực hiện các nghiên cứu về đề tài chuỗi cung ứng.
Dưới đây, tác giả xin giới thiệu tới người đọc một số tác giả, nghiên cứu tiêu biểu dưới đây: Tác giả Ths. Nguyễn Công Bình trong cuốn sách ―Quản lý chuỗi cung ứng‖. Trong cuốn sách của mình, tác giả đã giải thích được khái niệm chuỗi cung ứng cũng như nêu ra tầm quan trọng của chuỗi trong hoạt động kinh doanh để có thể đưa hàng hóa tới tay người tiêu dùng. Các công ty muốn có được lợi thế cạnh tranh bền vững trong chính thị trường của mình thì đều cần phải biết cách xây dựng và tham gia vào một chuỗi cung ứng mạnh.
Chính vì vậy, các doanh nghiệp luôn quan tâm đến việc lựa chọn quản lý chuỗi cung ứng một cách hiệu quả nhất. Tác giả Nguyễn Công Bình đã chỉ ra rằng để đạt được hiệu quả trong quản lý chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cầm chú ý nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng cũng như hiệu quả trong hoạt động nội bộ của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tác giả cũng đã chỉ ra 5 lĩnh vực chính trong một chuỗi cung ứng mà bất cứ công ty nào cũng phải đưa ra quyết định riêng và chung cho phù hợp: Sản xuất, hàng tồn kho, vị trí, vận chuyển và thông tin. Nhìn chung, tác giả đã tập trung phân tích các góc cạnh trong chuỗi cung ứng đối với các sản phẩm hữu hình.
Tuy nhiên, đối với các sản phẩm vô hình thì tác giả chưa đề cập đến. Đề tài ―Phát triển hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế‖ do Viên nghiên cứu thương mại chủ trì, PGS. Lê Trịnh Minh Châu làm chủ nhiệm. Nhóm tác giả đã có những nghiên cứu về cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng cũng như đưa ra những 6 z phương án nhằm góp phần phát triển hệ thống phân phối hàng hóa tại Việt Nam.
Mặc dù vậy, với tốc độ phát triển của công nghệ như hiện nay thì hệ thống phân phối hàng hóa trong nước cũng đã có nhiều thay đổi. Do đó, hệ thống phân phối hiện nay cần có những phương án phù hợp hơn đồng thời cần có các chính sách cụ thể, tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển trong tương lai. Đề tài cấp Bộ ―Đánh giá thực trạng và định hướng tổ chức các kênh phân phối một số mặt hàng chủ yếu ở nước ta‖ cũng do Viện nghiên cứu Thương mại chủ trì và PGS. Đinh Văn Thành chủ nhiệm năm 2006.
Trong đề tài này, nhóm tác giả đã đi sâu vào phân tích, nghiên cứu chuỗi cung ứng mà chủ yếu là kênh phân phối của các loại mặt hàng tiêu dùng thiết yếu như thực phẩm, đồ may mặc, nguyên vật liệu xây dựng … Do đó, bài nghiên cứu chưa tập trung tìm hiểu về các mắt xích trong chuỗi cung ứng của tất cả các nhóm hàng để từ đó đưa ra được các giải pháp, chính sách phát triển chung phù hợp.