Luận án tiến sĩ nghiên cứu cảnh quan sinh thái phục vụ sử dụng hợp lý lãnh thổ các huyện đồng bằng ven biển tỉnh thanh hóa

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu cảnh quan sinh thái phục vụ sử dụng hợp lý lãnh thổ các huyện đồng bằng ven biển tỉnh, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Lê Hà Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Duy Lợi
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Nghiên Cứu Cảnh Quan Sinh Thái Tại Các Huyện Đồng Bằng Ven Biển Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cảnh Quan Sinh Thái Thanh Hóa

Nghiên cứu cảnh quan đã phát triển thành một ngành quan trọng của địa lý tự nhiên hiện đại. Lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu cảnh quan là nền tảng cho sự phát triển hướng nghiên cứu cảnh quan học ứng dụng. Cảnh quan học ứng dụng phát triển không ngừng và ngày càng được mở rộng với nhiều lĩnh vực khác nhau như: nghiên cứu cảnh quan phục vụ sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên; nghiên cứu cảnh quan sinh thái phục vụ phát triển các ngành kinh tế; bảo vệ môi trường bền vững. Cảnh quan sinh thái là một hướng nghiên cứu của cảnh quan học ứng dụng, chú trọng tới các đặc trưng sinh thái học của cảnh quan. Mối tương tác giữa các yếu tố môi trường và sinh vật thông qua yếu tố trung gian, đó là cấu trúc cảnh quan được thể hiện trong các đặc trưng phân hóa của lãnh thổ nghiên cứu. Theo V. Docutraev, nhà thổ nhưỡng học Nga, người được coi là người sáng lập học thuyết cảnh quan, những công trình nghiên cứu của ông từ cuối thế kỷ XIX là nhân tố khởi đầu về tổng hợp thể địa lý tự nhiên, còn cảnh quan học trở thành một ngành riêng từ đầu thế kỷ XX.

1.1. Nghiên Cứu Cảnh Quan Sinh Thái Trên Thế Giới

Từ cuối thế kỷ XIX, nền móng của cảnh quan học đã được xây dựng trong các công trình nghiên cứu sự phân chia bề mặt Trái đất của các nhà địa lý kinh điển Nga, Mỹ, Pháp. Sự phát triển của khoa học Cảnh quan có thể chia theo nhiều giai đoạn khác nhau với các hướng nghiên cứu ở các quy mô lãnh thổ và các khu vực địa lý khác nhau trên thế giới. Có thể thấy rõ hai xu hướng nghiên cứu chính về cảnh quan tập trung ở hai khu vực: các nhà khoa học Nga và Đông Âu với hướng nghiên cứu dựa chủ yếu vào khoa học địa lý và gắn với việc quy hoạch lãnh thổ; các nhà khoa học Bắc Mỹ và châu Âu hướng nghiên cứu tiếp cận liên ngành gắn cảnh quan với kinh tế - xã hội, địa lý nhân văn trong quy hoạch phục vụ phát triển bền vững.

1.2. Nghiên Cứu Cảnh Quan Sinh Thái Tại Việt Nam

Ở Việt Nam, nghiên cứu cảnh quan còn khá mới mẻ. Các công trình nghiên cứu về cảnh quan chủ yếu tập trung vào việc điều tra, đánh giá tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Một số nghiên cứu đã được thực hiện ở các vùng sinh thái khác nhau, tuy nhiên, nghiên cứu chuyên sâu về cảnh quan sinh thái ở các huyện đồng bằng ven biển Thanh Hóa còn hạn chế. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cấu trúc, chức năng và động lực của cảnh quan sinh thái ở khu vực này, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội.

II. Cơ Sở Lý Luận Về Cảnh Quan Sinh Thái Tổng Quan

Cơ sở lý luận về nghiên cứu cảnh quan và cảnh quan sinh thái bao gồm các khái niệm, hệ thống phân loại, bản đồ cảnh quan sinh thái, phân vùng cảnh quan sinh thái, cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan sinh thái, đánh giá cảnh quan sinh thái và mối quan hệ giữa cảnh quan sinh thái và sử dụng hợp lý lãnh thổ. Các khái niệm về cảnh quan và cảnh quan sinh thái cần được làm rõ để có một cách tiếp cận thống nhất trong nghiên cứu. Hệ thống phân loại cảnh quan sinh thái là cơ sở để thành lập bản đồ cảnh quan sinh thái và phân vùng cảnh quan sinh thái. Cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan sinh thái là những yếu tố quan trọng để đánh giá cảnh quan sinh thái và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý lãnh thổ.

2.1. Các Khái Niệm Về Cảnh Quan Và Cảnh Quan Sinh Thái

Cảnh quan là một thể tổng hợp lãnh thổ, trong đó các thành phần tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn, đất đai, sinh vật) có mối quan hệ tương tác lẫn nhau và tạo nên một hệ thống thống nhất. Cảnh quan sinh thái là một loại cảnh quan đặc biệt, trong đó các yếu tố sinh thái (đa dạng sinh học, hệ sinh thái) đóng vai trò quan trọng. Cảnh quan sinh thái nhấn mạnh vai trò của các tác động của con người trong cấu trúc và chức năng cảnh quan.

2.2. Hệ Thống Phân Loại Cảnh Quan Sinh Thái

Hệ thống phân loại cảnh quan sinh thái là một hệ thống phân cấp, trong đó các đơn vị cảnh quan được phân loại dựa trên các tiêu chí khác nhau, như cấu trúc địa hình, khí hậu, thủy văn, đất đai, sinh vật và các hoạt động của con người. Hệ thống phân loại cảnh quan sinh thái giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phân hóa của cảnh quan và các mối quan hệ giữa các đơn vị cảnh quan.

2.3. Bản Đồ Cảnh Quan Sinh Thái Và Phân Vùng Cảnh Quan

Bản đồ cảnh quan sinh thái là một công cụ quan trọng để thể hiện sự phân bố của các đơn vị cảnh quan sinh thái trên một lãnh thổ. Phân vùng cảnh quan sinh thái là quá trình chia một lãnh thổ thành các vùng khác nhau dựa trên các tiêu chí cảnh quan sinh thái. Bản đồ cảnh quan sinh thái và phân vùng cảnh quan sinh thái là cơ sở để đánh giá cảnh quan sinh thái và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý lãnh thổ.

III. Yếu Tố Thành Tạo Cảnh Quan Sinh Thái Đồng Bằng Ven Biển

Các yếu tố thành tạo cảnh quan sinh thái bao gồm các yếu tố tự nhiên (vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thủy văn, đất đai, sinh vật) và các yếu tố kinh tế - xã hội (dân cư, nguồn lao động, hiện trạng phát triển các ngành kinh tế, hiện trạng sử dụng tài nguyên và môi trường). Các yếu tố tự nhiên tạo nên nền tảng vật chất cho cảnh quan sinh thái, trong khi các yếu tố kinh tế - xã hội tác động đến cấu trúc và chức năng của cảnh quan sinh thái. Sự tương tác giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội tạo nên sự đa dạng của cảnh quan sinh thái.

3.1. Các Yếu Tố Tự Nhiên Ảnh Hưởng Cảnh Quan

Vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thủy văn, đất đai và sinh vật là những yếu tố tự nhiên quan trọng ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của cảnh quan sinh thái. Vị trí địa lý quy định các điều kiện khí hậu và thủy văn chung của một khu vực. Địa hình ảnh hưởng đến sự phân bố của các loại đất và sinh vật. Khí hậu và thủy văn ảnh hưởng đến quá trình phong hóa, xói mòn và bồi tụ. Đất đai là môi trường sống của sinh vật. Sinh vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái.

3.2. Các Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội Tác Động Cảnh Quan

Dân cư, nguồn lao động, hiện trạng phát triển các ngành kinh tế và hiện trạng sử dụng tài nguyên và môi trường là những yếu tố kinh tế - xã hội quan trọng tác động đến cảnh quan sinh thái. Dân cư và nguồn lao động là lực lượng sản xuất chính. Hiện trạng phát triển các ngành kinh tế quyết định mức độ khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Hiện trạng sử dụng tài nguyên và môi trường ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và sự đa dạng sinh học.

IV. Đánh Giá Cảnh Quan Sinh Thái Sử Dụng Hợp Lý Lãnh Thổ

Đánh giá cảnh quan sinh thái là quá trình xác định giá trị của cảnh quan sinh thái đối với các mục đích sử dụng khác nhau, như phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch và bảo tồn thiên nhiên. Đánh giá cảnh quan sinh thái cần dựa trên các tiêu chí khách quan và khoa học, đồng thời phải xem xét đến các yếu tố kinh tế - xã hội và môi trường. Kết quả đánh giá cảnh quan sinh thái là cơ sở để đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý lãnh thổ và phát triển bền vững.

4.1. Nguyên Tắc Đối Tượng Mục Tiêu Đánh Giá Cảnh Quan

Nguyên tắc đánh giá cảnh quan cần đảm bảo tính khách quan, khoa học, toàn diện và hệ thống. Đối tượng đánh giá là các đơn vị cảnh quan sinh thái khác nhau. Mục tiêu đánh giá là xác định giá trị của cảnh quan sinh thái đối với các mục đích sử dụng khác nhau.

4.2. Hệ Thống Chỉ Tiêu Đánh Giá Cảnh Quan Sinh Thái

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá cảnh quan sinh thái cần bao gồm các chỉ tiêu về cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan sinh thái, cũng như các chỉ tiêu về kinh tế - xã hội và môi trường. Các chỉ tiêu cần được lựa chọn phù hợp với mục tiêu đánh giá và đặc điểm của khu vực nghiên cứu.

4.3. Kết Quả Đánh Giá Cảnh Quan Và Định Hướng Sử Dụng

Kết quả đánh giá cảnh quan sinh thái cần được thể hiện một cách rõ ràng và dễ hiểu, có thể sử dụng bản đồ, bảng biểu và các công cụ trực quan khác. Định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ cần dựa trên kết quả đánh giá cảnh quan sinh thái, đồng thời phải xem xét đến các yếu tố kinh tế - xã hội và môi trường.

V. Giải Pháp Sử Dụng Hợp Lý Tài Nguyên Đồng Bằng Thanh Hóa

Định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường cần dựa trên các quan điểm và cơ sở khoa học, đồng thời phải phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của khu vực. Các giải pháp phát triển các ngành sản xuất nông, lâm nghiệp, du lịch cần được xây dựng một cách cụ thể và khả thi, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

5.1. Quan Điểm Và Cơ Sở Định Hướng Sử Dụng Hợp Lý

Quan điểm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường cần dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội. Cơ sở định hướng cần dựa trên các nghiên cứu khoa học về cảnh quan sinh thái, tài nguyên thiên nhiên và môi trường.

5.2. Định Hướng Phát Triển Nông Lâm Nghiệp Du Lịch Bền Vững

Định hướng phát triển nông nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời phải bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Định hướng phát triển lâm nghiệp cần tập trung vào việc bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất. Định hướng phát triển du lịch cần tập trung vào việc khai thác các giá trị văn hóa và thiên nhiên độc đáo của khu vực, đồng thời phải bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

VI. Kết Luận Kiến Nghị Nghiên Cứu Cảnh Quan Thanh Hóa

Nghiên cứu cảnh quan sinh thái là một công cụ quan trọng để sử dụng hợp lý lãnh thổ và phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc định hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường ở các huyện đồng bằng ven biển Thanh Hóa. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cảnh quan sinh thái và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Cảnh Quan Sinh Thái

Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm thành tạo, phân hóa của cảnh quan sinh thái ở các huyện đồng bằng ven biển Thanh Hóa, xác định các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến cảnh quan sinh thái, đánh giá giá trị của cảnh quan sinh thái đối với các mục đích sử dụng khác nhau và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý lãnh thổ.

6.2. Kiến Nghị Về Quản Lý Và Sử Dụng Cảnh Quan Bền Vững

Cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ cảnh quan sinh thái, đặc biệt là các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao. Cần khuyến khích các hoạt động sản xuất và kinh doanh thân thiện với môi trường. Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cảnh quan sinh thái và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN SINH THÁI PHỤC VỤ SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ 1. Tổng quan các nghiên cứu cảnh quan và cảnh quan sinh thái 1. Nghiên cứu cảnh quan và cảnh quan sinh thái trên thế giới Từ cuối thế kỷ XIX, nền móng của cảnh quan học đã được xây dựng trong các công trình nghiên cứu sự phân chia bề mặt Trái đất của các nhà địa lý kinh điển Nga: V. và các nhà địa lý Mỹ, Pháp,.

song việc nghiên cứu sự phân chia bề mặt Trái Đất dẫn đến việc hình thành học thuyết về các quy luật phân hóa lãnh thổ lớp vỏ địa lý chỉ được phát triển mạnh mẽ sau Chiến tranh thế giới thứ II [18],[29],[30]. Sự phát triển của khoa học Cảnh quan có thể chia theo nhiều giai đoạn khác nhau với các hướng nghiên cứu ở các quy mô lãnh thổ và các khu vực địa lý khác nhau trên thế giới. Có thể thấy rõ hai xu hướng nghiên cứu chính về cảnh quan tập trung ở hai khu vực: các nhà khoa học Nga và Đông Âu với hướng nghiên cứu dựa chủ yếu vào khoa học địa lý và gắn với việc quy hoạch lãnh thổ; các nhà khoa học Bắc Mỹ và châu Âu hướng nghiên cứu tiếp cận liên ngành gắn cảnh quan với kinh tế - xã hội, địa lý nhân văn trong quy hoạch phục vụ phát triển bền vững. Sự phát triển của cảnh quan học trên thế giới V.

Docutraev (1846-1903), nhà thổ nhưỡng học Nga được coi là người sáng lập học thuyết cảnh quan. Những công trình nghiên cứu của ông từ cuối thế kỷ XIX là nhân tố khởi đầu về tổng hợp thể địa lý tự nhiên, còn cảnh quan học trở thành một ngành riêng từ đầu thế kỷ XX. Ông là người đầu tiên trình bày về tính đới như là một quy luật của thế giới, mỗi đới thiên nhiên hay mỗi đới lịch sử - tự nhiên là một thể tổng hợp thiên nhiên có quy luật. Mặc dù ông chưa nêu được tên gọi cho môn khoa học mới nhưng những cống hiến của ông đã tạo tiền đề cho sự ra đời của một ngành khoa học mới – cảnh quan học [29],[36].

Sự xuất hiện của cảnh quan học là một giai đoạn có tính quy luật trong sự phát triển của khoa học tự nhiên. Những quan niệm khoa học về cảnh quan được hợp thức 6 cùng một thời kỳ, độc lập với nhau (1904-1914) nhưng dưới hình thức khác nhau bởi một số nhà bác học: G. Điều đó chứng minh cho việc nghiên cứu cảnh quan mang tính tất yếu và rất cấp thiết đối với khoa học Địa lý [29]. Sau năm 1917, sự phát triển của môn địa lý bước vào giai đoạn mới.

Giai đoạn đầu của lịch sử cảnh quan Xô Viết chưa cung cấp được những tổng hợp lý luận lớn song những quan điểm cảnh quan đã bắt đầu xâm nhập vào thực tế nghiên cứu lãnh thổ. Những bản đồ cảnh quan đầu tiên được B. Abôlin xây dựng bằng con đường phân chia trực tiếp ở địa phương các bộ phận lãnh thổ khác nhau về hàng loạt các yếu tố địa lý tự nhiên cơ bản: địa hình, đá mẹ, đất và thực vật. Những bản đồ cảnh quan đầu tiên không phải là kết quả của những nghiên cứu cảnh quan chuyên môn mà xuất hiện ngẫu nhiên do nhu cầu thực tiễn.

Palưnôp chứng minh rằng, lập luận khoa học cho biện pháp thực tiễn như cải tạo thiên nhiên nhất thiết phải dựa trên bản đồ cảnh quan [29],[30],[62]. Sau năm 1945, Cảnh quan học Xô Viết phát triển mạnh mẽ với việc điều tra, nghiên cứu thực địa để thành lập bản đồ CQ và tăng cường nghiên cứu về lý luận.Xôlxev đã trình bày những tổng hợp lý luận đầu tiên và phát triển các quan niệm về CQ trong các công trình trước đó của L. Sau công trình nghiên cứu của N.Xôlxev bắt đầu có nhiều công trình nghiên cứu về lý luận CQ và các vấn đề liên quan như quần hệ sinh vật, địa hoá học cảnh quan, phân vùng địa lý tự nhiên và hướng nghiên cứu định lượng trong CQ cũng được quan tâm như B. Từ năm 1955, sự phát triển cảnh quan đạt được những tiến bộ đặc biệt khi hội nghị chuyên đề Cảnh quan học được tiến hành ở Lêningrat và liên tiếp sau đó là các hội nghị khoa học về các vấn đề Cảnh quan học được tổ chức đều đặn mỗi năm.

Các nhà nghiên cứu cảnh quan học Xô Viết đã dần hoàn thiện phương pháp luận nghiên cứu, mở rộng các công trình khoa học, nghiên cứu về nguyên tắc, phương pháp xây dựng bản đồ và thành lập bản đồ CQ ở nhiều tỷ lệ khác nhau, phân loại CQ, vấn đề sử dụng học thuyết CQ trong thực tiễn. Từ giữa những năm 60 của thế kỷ XX, cảnh quan học đã có bước tiến mới trong việc nghiên cứu cấu trúc, chức năng và động lực, đi sâu vào nghiên cứu tính hoàn chỉnh, 7 tính thứ bậc, tính tổ chức, cấu trúc - chức năng, trạng thái, tính bền vững. của cảnh quan. Hướng nghiên cứu này đã được thể hiện trong các công trình nghiên cứu của N.

Từ những năm 1990 trở lại đây, hướng nghiên cứu CQ ứng dụng được các nhà địa lý Nga và các nước Đông Âu quan tâm, vận dụng nhiều vào thực tiễn phát triển KT-XH của các vùng, quốc gia, lãnh thổ trên thế giới. Giai đoạn này ở Nga và các nước Đông Âu nghiên cứu CQ tập trung đi sâu vào nghiên cứu đa dạng cấu trúc, chức năng và động lực phát triển của CQ bằng các phương pháp nghiên cứu và hỗ trợ của công nghệ hiện đại, với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Các mục đích nghiên cứu cảnh quan (NCCQ) chủ yếu ứng dụng vào các vấn đề phát triển KT-XH của đất nước, các vùng miền, lãnh thổ nhằm sử dụng hợp lý TNTN, BVMT và phát triển KT-XH một cách bền vững [35],[62],[88]. Mặc dù ở Nga và các nước Đông Âu nghiên cứu cảnh quan học phát triển mạnh mẽ nhưng ở nhiều nước trên thế giới, nửa đầu thế kỷ XX quan niệm thể tổng hợp địa lý chưa được phổ biến rộng rãi.

Những quan niệm về cảnh quan cũng đã được một số nhà địa lý đề cập tới: Nhà địa lý người Anh A.Ghebecxơn năm 1905 cho rằng nhiệm vụ của Địa lý học là sự phân chia và hệ thống hoá những thể tổng hợp và đưa ra các kiểu khu vực thiên nhiên cơ bản của đất liền bằng cách xem xét những sự khác biệt chung nhất về địa hình, khí hậu và thực vật. Một trong những nhà lý luận CQ đầu tiên người Đức là Z.Passarge (1866- 1958), đã có một số công trình về các đới CQ trên Trái đất. Sau đó các nhà địa lý người Đức đã tiến hành thành lập bản đồ CQ và thường dựa trên nghiên cứu cấu tạo hình thái CQ, lấy các đơn vị sinh cảnh để phân chia CQ. Pen đại diện khác của Đức, hiểu cảnh quan như là một tổ hợp máy móc những phần tử khác nhau không được nối liền với nhau bởi những tác động tương hỗ chặt chẽ và hoàn toàn bỏ qua thổ nhưỡng [29].

Các nhà địa lý người Mỹ như Khactơxo, D.Uittơlxli chú ý tới địa lý khu vực nhưng quan điểm không có gì chung với các nhà địa lý Xô Viết. Tuy nhiên, sau đó họ cũng đã chú ý tới lý luận địa lý của các nhà nghiên cứu Xô Viết về các vấn đề NCCQ và xây dựng bản đồ CQ. Sự phát triển của Sinh thái cảnh quan trên thế giới Nếu như ở Nga và các nước Đông Âu thiên về quá trình điều tra nghiên cứu lãnh thổ thì ở Tây Âu nghiêng về nghiên cứu các quần xã sinh vật. Hướng nghiên 8 cứu này được đánh dấu bằng quan điểm của C.

Troll (1939) về sinh thái cảnh quan. Sau đó, STCQ được phát triển ở các nước nói tiếng Anh. Từ những năm 1980, nghiên cứu CQ có nhiều mốc quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, trong đó hướng sinh thái hóa CQ được nhấn mạnh. Giai đoạn này gắn liền với những vấn đề cấp bách về sự thay đổi môi trường cùng với sự phát triển kinh tế nhanh chóng và các tiến bộ khoa học công nghệ.

Thuật ngữ Sinh thái cảnh quan được Carl Troll nhà địa lý học người Đức đưa ra trong công trình “Quy hoạch hàng không và khoa học môi trường đất”. Trong công trình này, tác giả đã phát triển nhiều khái niệm cơ sở cho khoa học STCQ tuy nhiên định nghĩa đầy đủ về STCQ vẫn chưa rõ ràng. Ông cho rằng: “STCQ không phải là một bộ môn khoa học mới, mà chỉ là một hướng nghiên cứu mối quan hệ giữa các quần xã sinh vật với môi trường trong phạm vi một cảnh quan ở các quy mô không gian khác nhau” [49]. Nghiên cứu về STCQ có nhiều cách tiếp cận khác nhau nên quan niệm và lý luận về STCQ hiện nay chưa thực sự thống nhất.

Trên thế giới, có ít nhất hai trường phái nghiên cứu STCQ: STCQ Bắc Mỹ tập trung vào luận điểm STCQ là khoa học tổng hợp và liên ngành, tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc cảnh quan và các quá trình hệ sinh thái trong phạm vi cảnh quan, trong khi đó STCQ châu Âu tập trung vào hướng ứng dụng trong phân vùng lãnh thổ, đánh giá và quy hoạch sử dụng đất đai, trong đó coi nhân tố con người là yếu tố thống nhất trong CQ. Sự phát triển phương pháp nghiên cứu gắn liền với công nghệ vũ trụ và công nghệ máy tính đã biến đổi các nghiên cứu thiên về mô tả trước kia sang các định lượng, mô hình hóa. Đóng góp lớn vào sự phát triển nhóm phương pháp này là khả năng tiếp cận các dữ liệu và thông tin không gian nhờ công nghệ viễn thám. Hệ thống thông tin địa lý cũng có tác động quan trọng trong việc định lượng hóa CQ nhờ vào xây dựng các mô hình thống kê và mô hình không gian [49].

Tại châu Âu, ảnh hưởng của chiến tranh và sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã làm các hệ sinh thái suy giảm hoặc bị phá hủy. Từ cuối những năm 1960, các nguyên lý của STCQ đã được ứng dụng rộng rãi trong công tác quy hoạch và kiến trúc cảnh quan tại các nước nói tiếng Đức và tiếng Hà Lan. Tại Hà Lan, Hội STCQ Hà Lan được thành lập năm 1972, đã tiến hành khảo sát sinh thái cảnh quan ở nhiều địa phương và thực hiện nhiều dự án bởi các nhóm nghiên cứu khác nhau [49]. 9 Sau năm 1970, STCQ phát triển mạnh mẽ ở Châu Âu với các công trình nghiên cứu về phân loại thực vật và địa lý khu vực.