Chương 1. Giới thiệu vấn đề nghiên cứu - Chương 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Chương 3. Phương pháp nghiên cứu - Chương 4.
Kết quả nghiên cứu - Chương 5. Kết luận và kiến nghị 11 HƢƠN 2. TỔN QUAN VỀ VẤN Ề N H ÊN ỨU 2.1 ác lý thuyết liên quan 2.1 Các khái niệm liên quan đến xuất khẩu Xuất khẩu không phải là một hoạt động kinh doanh đơn thuần mà là một chuỗi quan hệ buôn bán thương mại có ảnh hưởng qua lại, bền chặt từ trong ra ngoài. Đây là một quá trình có thể diễn ra trong vài ngày, vài tháng hoặc kéo dài vài năm giữa các nước có địa lý gần nhau hoặc cách nhau cả nửa bán cầu.
Có thể nói, xuất khẩu là một hoạt động bao trùm cả không gian và thời gian và ngày càng chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá trị mậu dịch quốc tế. Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh mang lại hiệu quả tích cực cho nền kinh tế. Mở rộng xuất khẩu giúp tăng thu ngoại tệ, tạo tiền đề cho nhập khẩu và thúc đẩy các ngành kinh tế hướng theo xuất khẩu, khuyến khích các thành phần trong nền kinh tế mở rộng xuất khẩu để giải quyết công ăn việc làm và tăng thu ngoại tệ. Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) đưa ra khái niệm về xuất khẩu như sau: “Exports of merchandise are goods leaving the statistical territory of a country.
Định nghĩa này nhấn mạnh rằng xuất khẩu hàng hóa bao gồm các sản phẩm vật chất mà khi rời khỏi biên giới quốc gia, chúng được coi là xuất khẩu, theo các hệ thống tài khoản quốc gia và cán cân thanh toán. Theo lý luận thương mại quốc tế, xuất khẩu là việc bán hàng và dịch vụ (có thể là hữu hình hoặc vô hình) cho một quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm cơ sở thanh toán quốc tế của một nước thứ ba nào đó. Theo nghị định 57/1998/NĐ-CP ban hành ngày 31/7/1998 có hiệu lực ngày 10/8/1998 quy định chi tiết thi hành Luật thương mại về hoạt động xuất khẩu thì “hoạt động xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa của thương nhân Việt Nam với thương nhân nước ngoài theo các hợp đồng mua bán hàng hóa.” 12 Theo Điều 28, Luật Thương mại 2005, “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định pháp luật". Một định nghĩa khác về xuất khẩu được đưa ra trong giáo trình Thương mại quốc tế của Feenstra and Taylor (2010) đó là “Các quốc gia mua và bán hàng hóa, dịch vụ từ nhau.
Xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác.” Theo tác giả Hà Văn Sự (2015), giáo trình Kinh tế thương mại đại cương, trong hoạt động ngoại thương, xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài và nhập khẩu là việc mua hàng hóa và dịch vụ của nước ngoài. Từ các quan điểm khác nhau, có thể đưa ra khái niệm mang tính tổng quát về xuất khẩu như sau: “Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia với phần còn lại của thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường nhằm mục đích khai thác lợi thế của đất nước trong phân công lao động quốc tế để đem lại lợi ích cho quốc gia”.2 Các hình thức xuất khẩu Có một số hình thức xuất khẩu phổ biến: xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp, xuất khẩu tại chỗ, tạm nhập tái xuất,. - Xuất khẩu trực tiếp: xuất khẩu trực tiếp là bán hàng hoá ra nước ngoài mà không cần bên trung gian nào. Xuất khẩu trực tiếp đồng nghĩa doanh nghiệp phải tự thực hiện quá trình bán hàng của mình ra nước ngoài.
Đồng thời, họ phải chịu trách nhiệm giao dịch trực tiếp với doanh nghiệp nước ngoài. Khi tiến hành giao dịch, hợp đồng mua bán ngoại thương sẽ được hai bên trực tiếp ký kết, tất nhiên rằng, hợp đồng đó phải phù hợp với thông lệ thương mại quốc gia và quốc tế. - Xuất khẩu gián tiếp: đây cũng là một trong các hình thức xuất khẩu hàng hóa phổ biến được nhiều doanh nghiệp lựa chọn. Xuất khẩu gián tiếp đề cập tới hình thức bán hàng hoá ra nước ngoài thông qua bên trung gian, như các công 13 ty thương mại, các đại lý, nhà phân phối, hay các công ty xuất nhập khẩu.
Trong trường hợp này, bên trung gian đó sẽ chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra nước ngoài. Bao gồm các công đoạn như ký hợp đồng xuất khẩu, giao hàng, thanh toán cho đơn vị nước ngoài. Và cuối cùng, chủ doanh nghiệp sẽ thanh toán phí cho bên trung gian xuất khẩu. - Xuất khẩu tại chỗ: xuất khẩu tại chỗ đề cập đến loại hình bán hàng mà được thực hiện ngay tại chỗ trên lãnh thổ nước xuất khẩu chứ không phải đưa ra nước ngoài như các mặt hàng thông thường.
Điều này xảy ra khi người mua ở nước nhập khẩu muốn các mặt hàng của họ được gửi cho đối tác nước xuất khẩu của họ. Với hình thức này, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí hơn. Bởi vì họ sẽ không phải chi cho các khoản như với hải quan, bảo hiểm, phí giao nhận hàng,… - Tạm nhập tái xuất: tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước khác. Hình thức này là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không để tiêu thụ trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận.
Giao dịch này bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra. Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, doanh nghiệp cần tiến hành đồng thời hai hợp đồng riêng biệt, gồm: hợp đồng mua hàng ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng ký với thương nhân nước nhập khẩu.3 Vai trò chung của xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu có vai trò rất to lớn đối với nền kinh tế của một quốc gia. Mang lại doanh thu lớn và nguồn ngoại tệ dồi dào qua đó gia tăng sự bền chặt, kết nối giữa các quốc gia với nhau. Xuất khẩu là cơ sở của nhập khẩu và là hoạt động kinh doanh để đem lại lợi nhuận lớn, là phương tiện thúc đẩy kinh tế.
Các quốc gia trên thế giới luôn coi trọng và thúc đẩy các ngành kinh tế theo hướng xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế mở rộng xuất khẩu để giải quyết vấn đề việc làm. Như vậy, có thể thấy được vai trò quan trọng của xuất khẩu trong nền kinh tế thể hiện qua việc: 14 Thứ nhất, xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu. Các nguồn vốn ngoại tệ như: đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhận viện trợ, vay nợ,. tuy quan trọng nhưng không đóng góp nhiều vào việc tăng thu ngoại tệ.
Xuất khẩu đem lại nguồn thu cho quốc gia và cho doanh nghiệp. Do vậy nó sẽ là nguồn vốn quan trọng để tái đầu tư vào các lĩnh vực khác đặc biệt là nhập khẩu, vì ở các nước đặc biệt là các nước đang phát triển nhu cầu nhập khẩu máy móc và thiết bị lớn nên nhu cầu về vốn lớn. Như vậy xuất khẩu không những nâng cao uy tín xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước mà còn phản ánh năng lực sản xuất hiện đại của chính nước đó. Thứ hai, xuất khẩu không chỉ đơn thuần là việc bán hàng ra nước ngoài mà còn đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy phát triển khả năng sản xuất và mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế.
Khi xuất khẩu 1 mặt hàng nào đó kéo theo sự phát triển các ngành khác phục vụ cho việc sản xuất mặt hàng này. Chính điều này làm cho cơ cấu kinh tế thay đổi một cách đồng bộ không có sự mất cân đối giữa các ngành với nhau. Như vậy xuất khẩu đã góp phần tạo ra một cơ cấu kinh tế phù hợp với xu thế phát triển của thế giới, đồng thời cũng thúc đẩy phát triển sản xuất ngày càng ổn định, hiện đại hơn. Thứ ba, xuất khẩu góp phần tác động tích cực đến nhu cầu việc làm và cải thiện đáng kể đời sống của người dân.
Sự gia tăng đầu tư trong ngành sản xuất hàng hóa xuất khẩu tạo điều kiện cho sản xuất trong nước gia tăng cả về quy mô và tốc độ phát triển. Nhờ đó, những công việc liên quan đến xuất khẩu hàng hóa đang thu hút lực lượng lao động đáng kể và có mức thù lao tốt. Bên cạnh đó, xuất khẩu giúp GDP tăng đáng kể điều này dẫn đến việc tiêu dùng nội địa tăng, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng cao hơn của người dân. Hoạt động xuất khẩu càng được đẩy mạnh và không ngừng phát triển về quy mô thì sẽ càng thu hút được nhiều lao động, như vậy xuất khẩu đã tạo việc làm cho người lao động giúp người lao động nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng đời sống.
Thứ tƣ, xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ đối ngoại giữa các quốc gia. Thông thường hoạt động xuất khẩu ra đời sớm hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác nên nó thúc đẩy các quan hệ này phát triển. Chẳng hạn, xuất khẩu và sản xuất hàng hóa thúc đẩy đầu tư, bảo hiểm, vận tải và thanh toán quốc tế. Mặt khác, bản 15 thân chính những quan hệ ngoại giao về kinh tế, xã hội lại tạo tiền đề để mở rộng xuất khẩu.
Khi các hoạt động liên quan đến đối ngoại phát triển và ngày càng được hiện đại hóa, sẽ tạo nên sự thuận tiện, nhanh chóng và dễ dàng hơn cho các hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Tóm lại, xuất khẩu là hoạt động có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhất là trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa. Xuất khẩu sẽ chìa khóa cơ hội cho mỗi quốc gia hội nhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực.1 Khái niệm Theo Wikipedia, gạo là một sản phẩm lương thực thu từ cây lúa. Hạt gạo thường có màu trắng, nâu hoặc đỏ thẫm, chứa nhiều dinh dưỡng.
Hạt gạo chính là nhân của thóc sau khi xay để tách bỏ vỏ trấu.