Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố, trong chương này luận án giới thiệu khái quát về một số nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến luận án, các nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp và ở trường đại học của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ đó nhận xét, đánh giá để xác định vấn đề cần được thực hiện trong luận án. Chương 2: Cơ sở lý thuyết, trình bày những vấn đề chung về trường ĐHCL, về HTTT kế toán, tổ chức HTTT kế toán và các tiêu chí đánh giá tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam. Cũng trong chương này, luận án xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam thông qua kết quả của các nghiên cứu trước có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu, mô tả các bước nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận án và các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận, tiến hành phân tích kết quả khảo sát định tính, khảo sát định lượng về tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam cũng như các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đưa ra những bàn luận về kết quả phân tích làm cơ sở đề xuất những kiến nghị. Chương 5: Kết luận và kiến nghị, đưa ra những kết luận từ kết quả nghiên cứu mà luận án đã đạt được, đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm giúp các trường ĐHCL có cơ sở để tổ chức và hoàn thiện HTTT kế toán tại đơn vị. Tài liệu tham khảo Phụ lục 7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ HTTT kế toán là một công cụ hỗ trợ đắc lực trong quản lý tài chính không chỉ ở các đơn vị khu vực tư mà cả các đơn vị thuộc khu vực công, trong đó có các trường ĐHCL, chính vì vậy mà trong thời gian qua đã có nhiều công trình của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về HTTT kế toán, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán.
Để có thể thấy được một cách khái quát tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán trong thời gian qua. Trong chương này, tác giả trình bày tóm lược về phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu của một số công trình đã được công bố ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam về HTTT kế toán hoặc có nội dung liên quan đến HTTT kế toán ở các đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau và ở các trường đại học mà tác giả thu thập được. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI 1. Nội dung các nghiên cứu trƣớc có liên quan đến đề tài luận án Để phản ánh thực trạng tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học so với tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp mà các nhà nghiên cứu ngoài nước đã công bố nhằm tìm ra khoảng trống nghiên cứu chưa được thực hiện về HTTT cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán trong lĩnh vực giáo dục đại học, luận án trình bày tóm lược các công trình nghiên cứu ở nước ngoài theo hai dòng nghiên cứu: (1) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở doanh nghiệp và (2) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học.
Những nghiên cứu đã được công bố về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp Bằng phương pháp nghiên cứu định tính Xu và cộng sự (2003) đã khám phá một số nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán thông qua công trình nghiên cứu " Key issues of accounting information quality management: Australian 8 case studies”. Trước hết, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu trước kết hợp với cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán gồm: các nhân tố bên trong như (1) nhân tố con người, (2) nhân tố hệ thống (sự tương tác giữa con người với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống); (3) các nhân tố về tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); (4) các nhân tố tác động từ bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý). Sau đó, để kiểm định lại sự ảnh hưởng của các nhân tố trên, tác giả đã thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế tại 4 tổ chức lớn ở Australia (cơ quan Nhà nước, các đơn vị nghiên cứu do Nhà nước tài trợ, các đơn vị tiện ích, các cơ sở giáo dục). Kết quả phân tích cho thấy, cả 4 nhóm nhân tố trên đều có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán.
Khi nghiên cứu về sự liên kết hay sự phù hợp (fit or alignment) giữa yêu cầu và năng lực của HTTT kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ ở Malaysia, Noor & Molcolm (2007) đã đề cập đến 6 nhân tố tác động đến sự liên kết của HTTT kế toán tại các đơn vị này trong nghiên cứu “Factors influencing the alignment of accounting information systems in small and medium sized Malaysian manufacturing firms”. Tác giả đã xây dựng các giả thuyết nghiên cứu: công ty có công nghệ thông tin tốt hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có ban quản lý hiểu biết về công nghệ thông tin và kế toán tốt hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có cam kết của ban quản lý cao hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có sự hỗ trợ của chuyên gia bên ngoài sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có sự hỗ trợ của chuyên gia bên trong sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có quy mô lớn hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán. Để kiểm định các giả thuyết, nghiên cứu này đã tiến hành khảo sát 214 công ty, chia thành nhóm công ty có liên kết về HTTT kế toán và nhóm công ty không có liên kết về HTTT kế toán, đồng thời sử dụng công cụ Chi – Bình phương để kiểm 9 định sự khác biệt giữa 2 nhóm. Kết quả của nghiên cứu cho thấy, 5 nhân tố có ảnh hưởng đến sự liên kết của HTTT kế toán là công nghệ thông tin, kiến thức nhà quản lý, cam kết quản lý, chuyên gia tư vấn bên ngoài, bên trong.
Còn nhân tố quy mô công ty lại có tác động ngược, tức những công ty có quy mô nhỏ hơn lại có sự liên kết về HTTT kế toán hơn những công ty có quy mô lớn. Để nhấn mạnh vai trò quan trọng của HTTT kế toán trong một nền kinh tế phát triển, Mahdi Saleh (2010) đã thực hiện nghiên cứu thực nghiệm “Usefulness of Accounting Information System in Emerging Economy: Empirical Evidence of Iran”. Bằng cách khảo sát lấy ý kiến của 498 người có trình độ cử nhân trở lên đang làm quản lý trong lĩnh vực tài chính của các công ty, tập đoàn ở Iran để trả lời cho bảng câu hỏi liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Kết quả khảo sát đã được tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả và đánh giá thông qua giá trị trung bình của các câu hỏi theo thang đo Likert 5 bậc, để từ đó đưa ra kết quả chấp thuận hay bác bỏ các giả thuyết.
Kết luận của nghiên cứu này cho thấy, HTTT kế toán góp phần đáng kể trong việc cải thiện hệ thống BCTC của các công ty, tập đoàn ở Iran. Công trình nghiên cứu của 3 tác giả người Serbia Snežana Knežević, Aleksandra Stanković và Rajko Tepavac (2012) “Accounting information system as a platform for business and financial decision-making in the Company” đã sử dụng phương pháp định tính bằng cách phân tích kết quả của những nghiên cứu trước để minh chứng cho vấn đề nghiên cứu của mình. Ngoài việc đưa ra những lý luận về vận dụng thông tin kế toán phục vụ cho việc ra quyết định, các nhà nghiên cứu còn trình bày quan điểm về thông tin kế toán, theo họ thông tin kế toán được hiểu như là một sự chuyển hóa dữ liệu cho người dùng để sử dụng chúng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong quá trình hoạt động. Nhân tố quan trọng của một hệ thống thông tin hoàn hảo (complete information system) bao gồm con người, thiết bị, phần mềm, dữ liệu, cách cư xử và phương pháp tổ chức, truyền thông và hệ thống mạng.
Từ đó, các nhà nghiên cứu đã đúc kết lại nội dung của tổ chức HTTT kế toán là: 10 - Định lượng các sự kiện kinh doanh theo hình thức tiền tệ (bằng cách ghi lại trong tài khoản) – Đầu vào; - Xử lý dữ liệu thông qua sổ sách kế toán và lập báo cáo kế toán - Quy trình xử lý; - Công bố báo cáo tài chính – Đầu ra. Komala (2012) đã xây dựng mô hình nghiên cứu tác động của 2 nhân tố: kiến thức của nhà quản lý kế toán với các thang đo kiến thức, kinh nghiệm, sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (thẩm quyền, tham gia cam kết) đến HTTT kế toán (phần cứng, phần mềm, truyền thông), đồng thời tìm ra mối liên hệ giữa HTTT kế toán với chất lượng thông tin kế toán (đặc tính chính xác, thích hợp, kịp thời và đầy đủ) thông qua nghiên cứu “The influence of the accounting managers’ knowledge and the top managements’support on the accounting information system and its impact on the quality of accounting information: a case of zakat institutions in bandung”. Bằng phương pháp định lượng, tác giả kiểm định 2 giả thuyết: (1) HTTT kế toán ảnh hưởng bởi nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao; (2) chất lượng thông tin kế toán ảnh hưởng bởi HTTT kế toán. Kết quả khảo sát được xử lý và phân tích hồi quy để đi đến kết luận nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao có ảnh hưởng đáng kể đến HTTT kế toán, còn chất lượng của thông tin kế toán hoàn toàn phụ thuộc vào HTTT kế toán.