CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỰA CHỌN TRƯỜNG HỌC BẬC ĐẠI HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. QUÁ TRÌNH LỰA CHỌN TRƯỜNG HỌC BẬC ĐẠI HỌC Cho đến nay, trên thế giới, việc lựa chọn trường bậc đại học của học sinh đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của rất nhiều cá nhân và tổ chức. Vì vậy, kết quả nghiên cứu cũng không thuần nhất, có khá nhiều các quan điểm khác nhau về quá trình lựa chọn trường bậc đại học. Sau đây là một số kết quả nghiên cứu liên quan đến quá trình chọn trường bậc đại học của học sinh được nhiều người công nhận.
Vào năm 1976, Kolter (được trích bởi Furukawa, [9]) đã đưa ra một mô hình về sự lựa chọn trường đại học. Kolter dựa trên quan điểm marketing cho rằng có 7 giai đoạn trong quá trình đăng ký nhập học. Bảy giai đoạn này bao gồm: quyết định tham gia, tìm kiếm và thu thập thông tin, nghiên cứu về trường đại học cụ thể, gởi đơn, thư xin vào trường, lựa chọn trường đại học và đăng ký. Các giai đoạn của Kolter được đa số các học giả thừa nhận cho đến nay khi xuất hiện nhiều mô hình điều chỉnh.
Litten (1982) [11], ông đã xem xét lại mô hình của Kolter (1976) và phân chia quá trình thành 5 giai đoạn: nguyện vọng học đại học, bắt đầu quá trình tìm kiếm thông tin, thu thập thông tin, gửi hồ sơ, và tuyển sinh. Trong việc thiết lập các giai đoạn này, ông đã tìm thấy các giai đoạn khác nhau trong quá trình ảnh hưởng đến các học sinh khác nhau theo giới tính. Litten (1982) mô tả quá trình của mình như là một cái phễu, với số lượng lớn sinh viên xem xét một trường đại học trong quá trình lựa chọn và lấy ra một lượng nhỏ hơn bằng quá trình đăng ký. Một mô hình khác cũng được công nhận rộng rãi đó là mô hình của Jackson (1982) (được trích bởi Tan, [14]).
Mô hình của Jackson bao gồm ba -7- giai đoạn: sở thích, loại trừ và đánh giá. Trong giai đoạn sở thích, Jackson đề nghị rằng tinh thần học tập của học sinh phát triển theo phương hướng xã hội học, với ba mối liên kết chặt chẽ nhất của tinh thần học tập của học sinh trung học (theo mức độ thứ tự giảm dần): thành tích học tập, bối cảnh, và nền tảng gia đình. Trong giai đoạn loại trừ, Jackson sử dụng lý thuyết kinh tế để xác định rằng việc ra quyết định chọn trường đại học về cơ bản là một quá trình không bao gồm các tổ chức. Và từ đó đánh giá tương đối tầm quan trọng của các yếu tố riêng lẻ trong mô hình chung về lựa chọn trường đại học của học sinh.
Merranko (2005) đã chỉ ra rằng các mô hình của Jackson (1982) và Chapman (1981) nhấn mạnh thái quá vào các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả, trong khi không giải quyết quá trình thực tế của lựa chọn trường đại học. Mặc dù mô hình của Jackson có thể giúp các nhà quản lý trường đại học trong việc đưa ra cùng một kế hoạch tuyển sinh với nhau, nhưng mô hình này không giải quyết được các biến số khác được tìm thấy trong các mô hình khác (được trích bởi Tan, [14]). Dựa trên các nghiên cứu trước đó (Jackson, 1982; Litten, 1982; Alexander, 1978; Anderson, Bowman, và Tinto, 1972; Chapman, 1981), Hossler và Gallagher (1987) (được trích bởi Tan, [14]) đã phát triển “Ba mô hình của lựa chọn trường đại học”. Hossler và Gallagher đã xây dựng mô hình ba giai đoạn bao gồm: khuynh hướng, tìm kiếm và lựa chọn.
Giai đoạn một được gọi là giai đoạn sự ảnh hưởng và đây là giai đoạn học sinh quyết định có hay không việc họ sẽ tiếp tục học đại học hoặc làm việc sau khi tốt nghiệp khi đang học trung học. Giai đoạn 2, giai đoạn tìm kiếm, là khi những học sinh trúng tuyển đại học bắt đầu tìm kiếm nhiều thông tin hơn về các trường đại học. Giai đoạn ba là giai đoạn lựa chọn và là khi sự lựa chọn của học sinh được đánh giá. -8- Hossler & Kolter (1976) Litten (1982) Jackson (1982) Gallagher (1987) Quyết định Nguyện vọng Khuynh Sở thích tham gia học đại học hướng Quá trình Tìm kiếm và tìm kiếm thu thập thông tin Thu thập thông tin Nghiên cứu về Loại trừ trường cụ thể Tìm kiếm Gởi đơn Nộp hồ sơ Thư xin vào Đánh giá trường Lựa chọn Lựa chọn trường đại học Đăng ký Tuyển sinh Hình 1.
Các quá trình lựa chọn trường đại học của Kolter (1976), Litten (1982), Jackson (1982) và Hossler & Gallagher (1987) Mỗi mô hình này phù hợp với mỗi khoảng thời gian tương ứng cho quá trình lựa chọn trường đại học của học sinh. Henrickson (2002) (được trích bởi Furukawa, [9]) lưu ý rằng bất kể số lượng các giai đoạn khác nhau trong các mô hình, nhưng nó đều có các đặc điểm tương tự nhau trong đó. Hình trên đã biểu hiện các giai đoạn khác nhau chồng lên nhau với các mô hình. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ TRƯỚC VỀ LỰA CHỌN TRƯỜNG HỌC BẬC ĐẠI HỌC Để cung cấp một cái nhìn tổng thể về vấn đề được nghiên cứu, tôi sẽ trình bày tóm tắt một số nghiên cứu, các bài viết, sách, tư liệu có liên quan đến việc lựa chọn trường học của học sinh.
Cho đến nay có rất nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các mô hình liên quan đến việc lựa chọn trường học bậc đại học. Mỗi mô hình đưa ra các yếu tố ảnh hưởng khác nhau đến việc lựa chọn trường của học sinh. Trong đó có hai mô hình chính được hầu hết mọi người chấp nhận và sử dụng đó là mô hình của Chapman (1981) và mô hình của Litten (1982). Nghiên cứu của Chapman (1981) Chapman đã đề nghị một mô hình tổng quát của việc lựa chọn trường đại học của các học sinh.
Dựa vào kết quả thống kê mô tả, Chapman (1981) cho biết rằng sự lựa chọn trường đại học của học sinh bị ảnh hưởng bởi các đặc điểm của học sinh cũng như các ảnh hưởng từ bên ngoài: [8] (1) Đặc điểm cố định của nhà trường bao gồm các yếu tố như học phí, vị trí địa lý, chính sách hỗ trợ về chi phí, môi trường ký túc xá (2) Đặc điểm cá nhân của sinh viên: Yếu tố tự thân của sinh viên là một trong những nhóm yếu tố ảnh hưởng lớn đến quyết định chọn trường của họ. Trong đó, yếu tố về sở thích của bản thân học sinh ảnh hưởng đến quyết định chọn trường rõ nhất. (3) Nỗ lực giao tiếp của nhà trường: Trong những nỗ lực giao tiếp của nhà trường đến học sinh, thì sự cải thiện hình ảnh của trường thông qua các hoạt động giới thiệu, quảng bá hình ảnh đến các học sinh, phát triển các chiến lược thu hút học sinh để lôi kéo sự quan tâm của các học sinh và gia đình của họ. - 10 - ĐẶC ĐIỂM CỦA HỌC SINH Quyết định VÀ GIA ĐÌNH trường ĐH S.S Mức độ của sự kỳ vọng nền giáo dục Năng lực Chất lượng trường Lựa trung học phổ thông chọn trường của CÁC ẢNH HƯỞNG BÊN NGOÀI học Các cá nhân có ảnh hưởng Bạn bè Lựa Gia đình chọn Ấn tượng về học Đặc điểm cố định của trường ĐH trường Đại học sinh Học phí/ Hỗ trợ tài chính của Vị trí Nỗ lực giao tiếp của trường Đại học với học sinh Sự cung cấp thông tin Tham quan trường Hình 1.
Mô hình các yếu tố ảnh hưởng chọn trường đại học của học sinh (Chapman, 1981) Nghiên cứu này đã được sử dụng làm nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau này, như Litten (1982), Hossler và Gallagher (1987), Beswick (1989), Cabera - 11 - và La Nasa (2000), Burns và các cộng sự (2006), Brooks (2006), Scott (2006), Destache (2009), Curtis (2012),. Như vậy ta có thể thấy mô hình của Chapman đã được nhiều tác giả nghiên cứu trên khắp các nước sử dụng và cả ở Việt Nam, tác giả Trần Văn Quí, Cao Hào Thi cũng đã ứng dụng mô hình vào nghiên cứu về lựa chọn trường của học sinh trung học phổ thông tại Quảng Ngãi. Nghiên cứu của Litten (1982) “Mô hình mở rộng của quá trình lựa chọn trường đại học” của Litten (1982) đã có thể giải quyết các hạn chế của mô hình Chapman. Mô hình này tập trung vào các yếu tố cá nhân và xã hội ảnh hưởng đến quá trình lựa chọn trường đại học: [11] (1) Nền tảng (các yếu tố về chủng tộc, tiềm lực kinh tế, tình hình kinh tế xã hội, trình độ giáo dục của cha mẹ, văn hóa gia đình, tôn giáo, giới tính) (2) Đặc điểm cá nhân (năng lực học tập, tự nhận thức về bản thân, giá trị bản thân, những lợi ích có được, tính cách, lối sống) (3) Đặc điểm trường trung học (bao gồm đặc điểm của trường là thành phần xã hội, chất lượng, chương trình giảng dạy) (4) Năng lực của học sinh (xếp hạng trong lớp) (5) Môi trường (cấu trúc nghề nghiệp, điều kiện kinh tế, văn hóa) (6) Những ảnh hưởng: bao gồm sự ảnh hưởng của các cá nhân và các phương tiện truyền thông (đó là gia đình, tư vấn viên, những người đồng trang lứa, các ấn phẩm, các nhân viên trường đại học, các phương tiện truyền thông khác) (7) Chính sách công (trợ cấp) (8) Những hoạt động của trường đại học (tuyển dụng, tuyển sinh, các chính sách) (9) Đặc điểm trường đại học (học phí, quy mô, chương trình, môi trường, quản lý, trợ cấp) - 12 - Đặc điểm của trường Những người ảnh hưởng/ Phương trung học tiện truyền thông được sử dụng Thành phần xã hội Gia đình Nền tảng Chất lượng Tư vấn viên Những người đồng trang lứa Chủng tộc Đặc tính của học sinh Các ấn phẩm Tiềm lực kinh tế Xếp hạng trong lớp Các nhân viên trường đại học Tình hình kinh tế xã hội Chương trình giảng dạy Các phương tiện truyền thông khác Trình độ giáo dục của ba mẹ Văn hóa gia đình Nhân phẩm gia đình Tôn giáo Giới tính Các trường Quyết định đại học để bắt đầu Tổng hợp Nộp Tuyển sinh nguyện vọng quá trình thông tin hồ sơ Những hoạt động của Yếu tố của cá nhân trường đại học (II) Chính sách cộng đồng Năng lực học tập Những hoạt động của Chấp nhận/ từ chối Tự nhận thức về bản thân Trợ cấp (số lượng và tư cách) trường đại học (I) Khoản trợ cấp (một phần Các khả năng khác hay trọn gói) Tuyển dụng Giá trị bản thân Các hoạt động Những lợi ích có được Môi trường Tuyển sinh Đặc điểm trường đại học Tính cách Các chính sách Lối sống Cấu trúc nghề nghiệp Học phí Điều kiện kinh tế Quy mô Văn hóa Chương trình Môi trường Quản lý Và các yếu tố khác Hình 1.