Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa huyện sóc sơn thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa và đô thị, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Dương Thị Thơm
• Người hướng dẫn: PGS.TSKH Nguyễn Xuân Hải
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Khái quát tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại Việt Nam
• 1.2.3. Một số đặc điểm của CNH – ĐTH ở Việt Nam hiện nay
• 1.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH đến đất nông nghiệp
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Sóc Sơn
• 1.3.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.4. MỤC TIÊU - ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.4. Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
• 1.4.5. Nghiên cứu tình hình sử dụng đất nông nghiệp và quá trình CNH – ĐTH của huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
• 1.4.6. Nghiên cứu sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH khu vực nghiên cứu
• 1.4.7. Dự báo sự biến động diện tích đất nông nghiệp sẽ phải chuyển mục đích sử dụng cho CNH – ĐTH đến 2020
• 1.4.8. Đề xuất giải pháp bảo vệ và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất nông nghiệp
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp tổng hợp, phân tích, kế thừa tài liệu
• 1.5.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 1.5.3. Phương pháp điều tra có sự tham gia của cộng đồng (PRA)
• 1.5.4. Phương pháp nghiên cứu so sánh và phương pháp logic
• 1.5.5. Phương pháp chuyên gia
• 1.6. Kết quả nghiên cứu
• 1.6.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp và quá trình phát triển CNH – ĐTH của huyện Sóc Sơn
• 1.6.1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp
• 1.6.1.2. Quá trình công nghiệp hóa – đô thị hóa của huyện
• 1.6.2. Sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH
• 1.6.2.1. Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế - xã hội tác động đến việc sử dụng đất đai
• 1.6.2.2. Sự biến động về diện tích đất nông nghiệp
• 1.6.2.3. Sự biến động về chất lượng đất nông nghiệp
• 1.6.2.4. Dự báo sự biến động diện tích đất nông nghiệp đến năm 2020
• 1.6.3. Đề xuất các giải pháp
• 1.6.3.1. Giải pháp quy hoạch sử dụng đất
• 1.6.3.2. Giải pháp về chính sách nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.6.3.3. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 1.6.3.4. Giải pháp về hạn chế ô nhiễm môi trường đất do CNH – ĐTH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biến Động Đất Nông Nghiệp Sóc Sơn Hiện Nay

Sóc Sơn, một huyện ngoại thành của Hà Nội, đang trải qua quá trình công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn mạnh mẽ. Điều này dẫn đến những thay đổi đáng kể trong sử dụng đất nông nghiệp Sóc Sơn, đặc biệt là biến động đất nông nghiệp Sóc Sơn. Theo Luật Đất đai năm 2003, đất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất rừng sản xuất, đất nuôi trồng thủy sản và đất làm muối. Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, cùng với sự mở rộng của đô thị, đã tạo áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên & Môi trường, diện tích đất nông nghiệp chuyển sang đất phi nông nghiệp ngày càng tăng, gây ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và an ninh lương thực. 'Đất nông nghiệp' là tổng thể các loại đất có đặc tính sử dụng giống nhau, với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ cho mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, khoanh nuôi tu bổ bảo vệ rừng, nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp."

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Đất Nông Nghiệp Tại Sóc Sơn

Đất nông nghiệp tại Sóc Sơn bao gồm nhiều loại hình khác nhau như đất trồng lúa, đất trồng rau màu, đất trồng cây ăn quả, và đất nuôi trồng thủy sản. Mỗi loại đất có đặc điểm và vai trò riêng trong nền kinh tế địa phương. Việc xác định rõ ràng các loại đất này là cơ sở quan trọng cho công tác quy hoạch sử dụng đất Sóc Sơn và quản lý hiệu quả tài nguyên đất.Theo quy định của Luật đất đai năm 2003, có thể hiểu “đất nông nghiệp” là tổng thể các loại đất có đặc tính sử dụng giống nhau, với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ cho mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, khoanh nuôi tu bổ bảo vệ rừng, nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp.

1.2. Tác Động Của Công Nghiệp Hóa và Đô Thị Hóa Lên Đất Nông Nghiệp

Công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn tạo ra nhu cầu lớn về đất đai cho xây dựng nhà máy, khu dân cư, cơ sở hạ tầng. Điều này dẫn đến tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất Sóc Sơn từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Việc chuyển đổi này có thể mang lại lợi ích kinh tế, nhưng cũng gây ra những hệ lụy như mất đất nông nghiệp Sóc Sơn, ảnh hưởng đến đời sống của người dân, và suy giảm chất lượng đất nông nghiệp Sóc Sơn. Quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất đô thị, đất sử dụng cho các hoạt động công nghiệp đã tác động đến một bộ phận dân cư cũng như ảnh hưởng đến chất lượng đất.

II. Thực Trạng Biến Động Diện Tích Đất Nông Nghiệp Tại Sóc Sơn

Diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn đang có xu hướng giảm do quá trình công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn. Nhiều diện tích đất đã được chuyển đổi mục đích sử dụng cho các dự án phát triển kinh tế, khu công nghiệp, và khu dân cư mới. Điều này gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân địa phương. Số liệu thống kê cho thấy sự giảm sút đáng kể về diện tích đất trồng lúa, đất trồng rau màu, và đất nuôi trồng thủy sản trong những năm gần đây. Riêng Hà Nội dự kiến tỉ lệ đô thị hoá đạt 55-62,5% trong năm 2020 và dân số đô thị đến năm 2020 là 7,9-8,5 triệu người. Do vậy, đất đai sử dụng để xây nhà ở và các cơ sở hạ tầng là rất thiếu thốn.

2.1. Phân Tích Số Liệu Về Biến Động Diện Tích Đất Nông Nghiệp 2010 2020

Phân tích số liệu thống kê từ năm 2010 đến 2020 cho thấy rõ xu hướng giảm của diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn. Các bảng số liệu và biểu đồ so sánh cho thấy sự thay đổi diện tích đất trồng lúa, đất trồng rau màu, đất trồng cây lâu năm, và đất nuôi trồng thủy sản. Việc phân tích này giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn đến quỹ đất nông nghiệp. Theo kế hoạch sử dụng đất của Sở Quy hoạch Kiến trúc thành phố Hà Nội, từ năm 2008 - 2010, Hà Nội sẽ thực hiện thu hồi, chuyển hơn 5.200 ha đất nông nghiệp để phục vụ nhu cầu phát triển đô thị.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Động Đất Nông Nghiệp Đến Kinh Tế Địa Phương

Sự suy giảm diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn ảnh hưởng đến phát triển kinh tế Sóc Sơn, đặc biệt là ngành nông nghiệp. Năng suất cây trồng có thể giảm do chất lượng đất nông nghiệp Sóc Sơn suy giảm và thiếu đất canh tác. Thu nhập của người nông dân cũng bị ảnh hưởng do mất đất và thiếu việc làm. Sự thay đổi này đòi hỏi các giải pháp để hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp và phát triển các ngành kinh tế khác. Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, các dự án phát triển đến đâu hộ nông dân mất đất đến đó, không còn đất làm ruộng phần lớn người dân không có trình độ phải lên thành phố kiếm sống, điều này làm gia tăng dân số cũng như các tệ nạn xã hội ở đô thị.

III. Đánh Giá Tác Động Của Công Nghiệp Hóa Đến Đất Nông Nghiệp

Công nghiệp hóa Sóc Sơn không chỉ làm giảm diện tích đất nông nghiệp mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến chất lượng đất nông nghiệp Sóc Sơn. Các khu công nghiệp xả thải gây ô nhiễm môi trường đất, làm suy giảm độ phì nhiêu, và ảnh hưởng đến khả năng canh tác. Ngoài ra, việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu quá mức cũng gây ô nhiễm và làm thoái hóa đất. Việc đánh giá đúng mức các tác động này là cơ sở để đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường đất. Theo thống kê sơ bộ của Bộ Tài nguyên & Môi trường, trong 7 năm qua (năm 2001-2007), tổng diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi chuyển sang đất phi nông nghiệp trên 500. Đặc biệt, việc đất nông nghiệp bị thu hồi và chuyển sang mục đích đô thị hóa và công nghiệp hóa năm sau luôn tăng hơn năm trước.

3.1. Ô Nhiễm Môi Trường Đất Do Hoạt Động Công Nghiệp Tại Sóc Sơn

Hoạt động của các khu công nghiệp Sóc Sơn thải ra các chất ô nhiễm như kim loại nặng, hóa chất độc hại, và chất thải công nghiệp. Các chất này ngấm vào đất, gây ô nhiễm và làm suy giảm chất lượng đất nông nghiệp Sóc Sơn. Việc kiểm soát và xử lý chất thải công nghiệp là rất quan trọng để bảo vệ môi trường đất và sức khỏe cộng đồng. Hàm lượng kim loại nặng trong đất tại huyện Sóc Sơn và so sánh với một số điểm quan trắc khác tại miền Bắc giai đoạn 2004 - 2008.

3.2. Ảnh Hưởng Của Sử Dụng Phân Bón và Thuốc Trừ Sâu Đến Đất

Việc sử dụng quá mức phân bón hóa học và thuốc trừ sâu trong sản xuất nông nghiệp gây ô nhiễm đất và làm mất cân bằng hệ sinh thái đất. Các chất hóa học này tích tụ trong đất, làm suy giảm độ phì nhiêu và ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Cần khuyến khích người dân sử dụng các biện pháp canh tác hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường đất. So sánh lượng bón phân thực tế với tiêu chuẩn bón phân hợp lý. So sánh tình hình sử dụng thuốc BVTV thực tế và khuyến cáo.

IV. Giải Pháp Quản Lý và Sử Dụng Hiệu Quả Đất Nông Nghiệp Sóc Sơn

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn đến đất nông nghiệp, cần có các giải pháp quản lý và sử dụng đất hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp, và ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng đất để ngăn chặn tình trạng sử dụng đất sai mục đích và gây ô nhiễm môi trường. Theo quy hoạch phát triển đến năm 2020 thì huyện Sóc Sơn cùng với các huyện khác thuộc ngoại thành Hà Nội sẽ là vùng sản xuất rau an toàn, hoa quả sạch phục vụ cho các đô thị, các khu công nghiệp, đảm bảo môi trường sinh thái của đô thị.

4.1. Quy Hoạch Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Hợp Lý Tại Sóc Sơn

Việc quy hoạch sử dụng đất Sóc Sơn cần dựa trên các nguyên tắc khoa học và bền vững, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Quy hoạch cần xác định rõ các vùng đất dành cho sản xuất nông nghiệp, các vùng đất dành cho phát triển công nghiệp và đô thị, và các vùng đất cần bảo tồn. Ngoài ra, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất để ngăn chặn tình trạng lạm dụng và sử dụng đất sai mục đích. Bản đồ quy hoạch và sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Người Dân Chuyển Đổi Nghề Nghiệp

Khi diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn giảm, nhiều người dân mất đất và thiếu việc làm. Cần có các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp, như đào tạo nghề, tạo việc làm mới, và hỗ trợ vốn để khởi nghiệp. Các chính sách này giúp người dân thích ứng với sự thay đổi của nền kinh tế và đảm bảo cuộc sống ổn định. Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, các dự án phát triển đến đâu hộ nông dân mất đất đến đó, không còn đất làm ruộng phần lớn người dân không có trình độ phải lên thành phố kiếm sống, điều này làm gia tăng dân số cũng như các tệ nạn xã hội ở đô thị.

4.3. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, và bảo vệ môi trường. Các công nghệ như tưới tiêu tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hữu cơ, và quản lý dịch hại tổng hợp giúp cải thiện chất lượng đất nông nghiệp Sóc Sơn và tạo ra các sản phẩm nông sản an toàn, chất lượng cao.

V. Dự Báo Biến Động Đất Nông Nghiệp Đến Năm 2025 và Giải Pháp

Dựa trên tình hình công nghiệp hóa Sóc Sơn và đô thị hóa Sóc Sơn, có thể dự báo diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn sẽ tiếp tục giảm trong những năm tới. Để ứng phó với tình trạng này, cần có các giải pháp chủ động như tăng cường quản lý đất đai, khuyến khích phát triển nông nghiệp công nghệ cao, và đa dạng hóa các ngành kinh tế địa phương. Việc dự báo và đưa ra các giải pháp kịp thời giúp đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững. Dự báo sự biến động DT đất trên địa bàn Sóc Sơn đến năm 2020.

5.1. Dự Báo Xu Hướng Giảm Diện Tích Đất Nông Nghiệp Tại Sóc Sơn

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn, như tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy hoạch phát triển đô thị, và chính sách sử dụng đất, giúp dự báo xu hướng giảm diện tích đất nông nghiệp trong tương lai. Việc dự báo này là cơ sở để xây dựng các kế hoạch và giải pháp ứng phó phù hợp.

5.2. Giải Pháp Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Trong Bối Cảnh Biến Động

Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp Sóc Sơn giảm, cần tập trung vào phát triển nông nghiệp bền vững, như nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, và nông nghiệp du lịch. Các mô hình này giúp tăng năng suất, giảm chi phí sản xuất, và tạo ra các sản phẩm nông sản có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, cần bảo tồn các vùng đất nông nghiệp có giá trị cao và đa dạng sinh học. Việc phát triển nông nghiệp bền vững giúp đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường.

VI. Hậu Quả và Giải Pháp Giảm Thiểu Biến Động Đất Nông Nghiệp

Biến động đất nông nghiệp do công nghiệp hóa và đô thị hóa gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến kinh tế, xã hội và môi trường. Mất đất canh tác, ô nhiễm môi trường, và thay đổi cấu trúc xã hội là những thách thức lớn. Tuy nhiên, có nhiều giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này, từ quy hoạch hợp lý đến chính sách hỗ trợ người dân và ứng dụng công nghệ. Quá trình này giúp cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ lạc hậu sang tiến bộ hơn. Hay nói cách khác, chuyển một nước nông nghiệp lạc hậu sang công nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay trong quá trình chuyển đổi ban đầu, mặt trái của các quá trình này tác động rất mạnh mẽ.

6.1. Hậu Quả của Biến Động Đất Nông Nghiệp Đến Đời Sống Người Dân

Biến động đất nông nghiệp Sóc Sơn ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân Sóc Sơn, đặc biệt là nông dân. Mất đất canh tác đồng nghĩa với mất nguồn thu nhập chính, dẫn đến tình trạng nghèo đói và bất ổn xã hội. Cần có các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp và tạo ra các cơ hội việc làm mới. Mặt khác, cần đảm bảo rằng người dân được bồi thường thỏa đáng khi đất bị thu hồi cho các dự án phát triển. Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, các dự án phát triển đến đâu hộ nông dân mất đất đến đó, không còn đất làm ruộng phần lớn người dân không có trình độ phải lên thành phố kiếm sống, điều này làm gia tăng dân số cũng như các tệ nạn xã hội ở đô thị.

6.2. Giải Pháp Để Bảo Vệ Đất Nông Nghiệp và Đảm Bảo An Ninh Lương Thực

Để bảo vệ đất nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực Sóc Sơn, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Tăng cường quản lý và sử dụng đất hiệu quả, khuyến khích phát triển nông nghiệp bền vững, và đa dạng hóa các nguồn cung cấp lương thực. Cần có các chính sách hỗ trợ người dân sản xuất nông nghiệp, như cung cấp vốn, kỹ thuật, và thị trường tiêu thụ. Đồng thời, cần bảo tồn các vùng đất nông nghiệp có giá trị cao và đa dạng sinh học. Nhu cầu của con người ngày càng tăng đã gây sức ép nặng nề lên đất, đặc biệt là đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp bị suy thoái, biến chất và ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng nông sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Việt Nam đang diễn ra với tốc độ mạnh mẽ, tạo ra sức ép to lớn đối với tài nguyên đất đai. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, giai đoạn 2001–2007, cả nước đã thu hồi hơn 500.000 ha đất nông nghiệp để phục vụ mục đích phát triển phi nông nghiệp. Riêng tại Hà Nội, giai đoạn 2008–2010 đã ghi nhận hơn 5.200 ha đất nông nghiệp được chuyển đổi nhằm mở rộng hạ tầng đô thị. Nằm ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô với tổng diện tích tự nhiên 30.651,30 ha phân bổ trên 26 đơn vị hành chính, huyện Sóc Sơn chịu tác động sâu sắc từ làn sóng chuyển dịch này.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự suy giảm liên tục về quỹ đất canh tác nông nghiệp, đi kèm những biến đổi bất lợi về độ phì nhiêu và tính chất hóa lý của đất dưới tác động của các khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và đô thị hóa nhanh chóng. Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý sử dụng đất, lượng hóa quy mô biến động diện tích và chất lượng đất nông nghiệp giai đoạn 1991–2011, dự báo xu hướng đến năm 2020 và xây dựng các giải pháp bảo vệ tài nguyên đất bền vững.

Ý nghĩa khoa học của đề tài nằm ở việc tích hợp dữ liệu không gian, phân tích thổ nhưỡng định lượng và đánh giá kinh tế - xã hội để làm sáng tỏ mối liên hệ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế với thoái hóa tài nguyên. Về mặt thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực phục vụ điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn trong tiến trình phát triển thành một trong năm đô thị vệ tinh trọng điểm của Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiện đại của trường phái kinh tế học phát triển và khung phân tích suy thoái đất bền vững của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO). Khung lý thuyết này giải thích sự biến đổi tất yếu từ mô hình kinh tế nông nghiệp truyền thống sang cơ cấu công nghiệp - dịch vụ, kéo theo sự phân bổ lại các nguồn lực sản xuất, trong đó đất đai là yếu tố chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa và vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Đất nông nghiệp: Được xác định theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, là tư liệu sản xuất chính phục vụ mục đích canh tác cây trồng, lâm nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.
• Nông nghiệp đô thị và ven đô: Ngành sản xuất nông sản thực phẩm tươi sống có tính cơ giới hóa và thâm canh cao, nằm liền kề vùng đô thị hóa để tận dụng lợi thế cự ly thị trường tiêu thụ.
• Biến động chất lượng đất: Sự thay đổi thành phần hóa học, dinh dưỡng, lý tính và mức độ tích lũy độc chất, đặc biệt là hiện tượng tích tụ kim loại nặng phát sinh từ chất thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học, đề tài kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính:

• Khảo sát thực địa và chọn mẫu thổ nhưỡng: Nghiên cứu thiết lập cỡ mẫu phân tích gồm 3 vị trí đại diện cho các phương thức canh tác nông nghiệp đặc trưng tại huyện Sóc Sơn:

  1. Mẫu 1 tại cánh đồng Khoe Sâu (xã Minh Trí), đại diện cho công thức luân canh 1 lúa - 1 màu.
  2. Mẫu 2 tại cánh đồng Ngụ Bài (xã Thanh Xuân), đại diện cho vùng thâm canh chuyên màu.
  3. Mẫu 3 tại cánh đồng Cầu Mọi (xã Bắc Sơn), đại diện cho hệ thống canh tác 2 lúa - 1 màu.

  Các mẫu đất được thu thập tại tầng mặt canh tác ở độ sâu 0–30 cm theo đúng quy chuẩn lấy mẫu thổ nhưỡng.

• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Toàn bộ 15 chỉ tiêu lý hóa học được phân tích tại Trung tâm Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc. Các phương pháp chuyên dụng gồm: đo pHKCl bằng máy đo pH điện tử; xác định hàm lượng chất hữu cơ (OC%) theo phương pháp Walkley-Black; đạm tổng số (Nts%) theo phương pháp Kjeldahl; lân tổng số (P2O5ts%) bằng phương pháp đo màu; kali tổng số (K2Ots%) bằng quang kế ngọn lửa; lân dễ tiêu (P2O5tdt) theo phương pháp Bray 2; dung tích hấp thu (CEC), cation Ca2+, Mg2+ trao đổi bằng phương pháp Amoni Axetat và Complexon. Hàm lượng các kim loại nặng gồm Cu, Pb, Zn, Cd, Hg được phân tích bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) và Asen được xác định bằng hệ thống AAS-GF. Việc chọn lựa hệ thống phương pháp này nhằm định lượng chính xác độ phì nhiêu và phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng.

• Phương pháp điều tra xã hội học và chuyên gia: Ứng dụng công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của cộng đồng (PRA), phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân và cán bộ chuyên môn cấp xã, huyện; đồng thời kết hợp phương pháp logic, so sánh chuỗi dữ liệu thống kê giai đoạn 1991–2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những thay đổi mang tính bước ngoặt về diện mạo kinh tế, cơ cấu sử dụng đất và môi trường thổ nhưỡng huyện Sóc Sơn:

• Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ: Năm 1991, nông nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 86,8% trong cơ cấu kinh tế huyện, công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 2,2% và dịch vụ chiếm 11%. Đến năm 2011, tỷ trọng nông nghiệp giảm mạnh xuống còn 17,98%, trong khi ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - xây dựng vươn lên giữ vai trò chủ đạo với 60,63%, ngành dịch vụ chiếm 21,79%. Tổng giá trị sản xuất toàn huyện năm 2010 đạt 14.243 tỷ đồng, tăng gấp 3,23 lần so với năm 2005, với tốc độ tăng trưởng công nghiệp bình quân đạt 29,19%/năm.

• Sự phân bổ lại quỹ đất và lực lượng lao động: Tính đến năm 2012, trong tổng diện tích 30.651,30 ha đất tự nhiên của huyện, đất nông nghiệp còn 18.000,83 ha (chiếm 58,73%), đất phi nông nghiệp mở rộng lên 11.592,48 ha (chiếm 37,82%) và đất chưa sử dụng còn 1.057,99 ha (chiếm 3,45%). Trong nhóm đất nông nghiệp, đất trồng lúa chiếm 10.731,45 ha và đất rừng phòng hộ chiếm 4.436,46 ha. Tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm từ 80,06% năm 2006 xuống 59,40% năm 2011 (tương đương 102.775 người), thúc đẩy sự dịch chuyển sang khối phi nông nghiệp.

• Đặc trưng phân bố thổ nhưỡng và chất lượng đất: Toàn huyện có 16 loại đất thuộc 3 nhóm chính, trong đó đất bạc màu chiếm tỷ lệ cao nhất với 10.655 ha đất bạc màu trên phù sa cổ (chiếm 34,76% diện tích tự nhiên) và 1.846 ha đất dốc tụ xen đồi núi (6,02%). Nhóm đất feralitic chiếm hơn 30% diện tích, tập trung ở vùng đồi gò. Kết quả phân tích cho thấy độ phì nhiêu tự nhiên của nhóm đất bạc màu ở mức nghèo kiệt, tầng canh tác mỏng, hàm lượng mùn thấp, dễ bị rửa trôi khi mưa lớn do lượng mưa hàng năm lên tới 1.670 mm.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét thực trạng chuyển đổi đất nông nghiệp dưới áp lực xây dựng các hạ tầng kỹ thuật và cơ sở sản xuất công nghiệp, tiêu biểu như Khu công nghiệp Nội Bài, cụm công nghiệp Mai Đình và các dự án phát triển mạng lưới giao thông (Quốc lộ 2, Quốc lộ 3, Quốc lộ 18). Khi trình bày trực quan bằng biểu đồ cơ cấu đất đai năm 2012, quỹ đất nông nghiệp vẫn giữ vị trí chủ lực (58,73%), tuy nhiên đồ thị biến động kinh tế giai đoạn 1991–2011 lại cho thấy sự thoái lui rõ rệt của giá trị sản xuất nông nghiệp so với công nghiệp.

Việc thu hồi đất canh tác phì nhiêu tại các vùng đồng bằng ven sông Cầu, sông Cà Lồ để làm mặt bằng công nghiệp đã đẩy sản xuất nông nghiệp về phía các dải đất bạc màu hoặc vùng đồi gò có độ phì thấp hơn. Quá trình thâm canh tăng vụ nhằm bù đắp sản lượng dẫn tới việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, làm gia tăng nguy cơ suy giảm chất lượng đất. Bên cạnh đó, hệ thống nước thải công nghiệp và làng nghề xả trực tiếp ra lưu vực sông suối gây nên hiện tượng ô nhiễm kim loại nặng cục bộ, tương đồng với các cảnh báo thực tế tại các vùng ven đô khác như Bắc Ninh, Hưng Yên và Vĩnh Phúc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết hài hòa giữa yêu cầu phát triển công nghiệp hóa, đô thị hóa và mục tiêu bảo tồn tài nguyên đất, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện quy hoạch và quản lý nghiêm ngặt quỹ đất: Ủy ban nhân dân huyện Sóc Sơn cần rà soát, khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt diện tích 10.731,45 ha đất trồng lúa chất lượng cao và 4.436,46 ha rừng phòng hộ đầu nguồn đến năm 2020. Nghiêm cấm việc chuyển đổi đất lúa màu mỡ sang các mục đích công nghiệp khi các khu công nghiệp hiện hữu chưa đạt tỷ lệ lấp đầy trên 80%.

• Đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp công nghệ cao: Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện chủ trì triển khai mô hình nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp ven đô; mở rộng diện tích gieo cấy lúa lai năng suất đạt trên 50 tạ/ha, phát triển các vùng chuyên canh rau an toàn, hoa cây cảnh ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP phục vụ trực tiếp cho nhu cầu thị trường nội đô Hà Nội.

• Thực thi chính sách đào tạo nghề và an sinh cho nông dân mất đất: Các cơ quan ban ngành cần xây dựng chương trình chuyển đổi nghề nghiệp bài bản cho hơn 40% lực lượng lao động nông thôn bị thu hồi đất; hỗ trợ vốn vay ưu đãi, kết nối việc làm với các doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Nội Bài nhằm duy trì tốc độ tăng thu nhập bình quân vượt mốc 22 triệu đồng/người/năm.

• Tăng cường kiểm soát ô nhiễm và quan trắc môi trường đất: Phòng Tài nguyên và Môi trường thiết lập mạng lưới quan trắc định kỳ các chỉ tiêu ô nhiễm độc hại (Pb, Cd, As, Hg, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật) tại các xã tiếp giáp khu công nghiệp; đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung trước khi xả ra sông Cầu, sông Công và sông Cà Lồ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho:

• Cán bộ quản lý nhà nước tại địa phương: Các chuyên viên thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp, Phòng Thống kê của huyện Sóc Sơn và thành phố Hà Nội sử dụng số liệu làm căn cứ lập kế hoạch sử dụng đất và chính sách an sinh xã hội.
• Nhà khoa học và học viên chuyên ngành môi trường: Các nhà nghiên cứu về Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai, Nông nghiệp học tham khảo phương pháp điều tra hiện trường, quy trình phân tích 15 chỉ tiêu thổ nhưỡng và mô hình tích hợp dữ liệu kinh tế - đất đai.
• Doanh nghiệp phát triển hạ tầng và bất động sản công nghiệp: Các chủ đầu tư nắm bắt hiện trạng phân bổ đất đai, quy hoạch hạ tầng giao thông và các yêu cầu tuân thủ bảo vệ môi trường sinh thái tại đô thị vệ tinh Sóc Sơn.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội nông nghiệp: Các chuyên gia hoạch định chiến lược phát triển nông thôn, phát triển nông nghiệp hữu cơ và bảo vệ quyền lợi sinh kế của cộng đồng nông dân vùng ven đô.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu kinh tế huyện Sóc Sơn đã chuyển dịch ra sao trong 20 năm từ 1991 đến 2011?
Nền kinh tế huyện đã có bước chuyển dịch căn bản: tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm từ 86,8% (năm 1991) xuống 64% (năm 2000) và đạt 17,98% (năm 2011). Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng tăng vọt từ 2,2% lên 60,63%, trở thành trụ cột kinh tế chủ chốt của huyện.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Sóc Sơn năm 2012 phân bổ như thế nào?
Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 30.651,30 ha. Trong đó, nhóm đất nông nghiệp chiếm 18.000,83 ha (58,73%), đất phi nông nghiệp chiếm 11.592,48 ha (37,82%) và đất chưa sử dụng là 1.057,99 ha (3,45%).

Vì sao đất nông nghiệp tại Sóc Sơn lại có nguy cơ suy thoái chất lượng nhanh chóng?
Nguyên nhân xuất phát từ việc đất đai bị chia cắt bởi các công trình công nghiệp, diện tích đất bạc màu tự nhiên chiếm tỷ lệ lớn (hơn 34%), cùng với tập quán lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật khi thâm canh và tác động từ nước thải chưa xử lý triệt để.

Nghiên cứu đã sử dụng những phương pháp phân tích thổ nhưỡng chuyên sâu nào?
Đề tài tiến hành lấy mẫu ở độ sâu 0–30 cm tại 3 vùng canh tác đặc trưng và phân tích 15 chỉ tiêu gồm độ chua pH, mùn hữu cơ (Walkley-Black), đạm tổng số (Kjeldahl), lân, kali, cation trao đổi và kim loại nặng (Cu, Pb, Zn, Cd, As, Hg) bằng kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS.

Quy hoạch đô thị Hà Nội đến năm 2030 định vị vai trò của Sóc Sơn như thế nào?
Sóc Sơn được định hướng phát triển thành một trong năm đô thị vệ tinh của Thủ đô, giữ vai trò trung tâm công nghiệp sạch, dịch vụ vận tải hàng không quốc tế gắn với Sân bay Nội Bài, du lịch nghỉ dưỡng sinh thái và vùng sản xuất nông nghiệp an toàn.

Kết luận

• Luận văn lượng hóa toàn diện bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Sóc Sơn giai đoạn 1991–2011 với tỷ trọng công nghiệp đạt 60,63% và nông nghiệp giảm còn 17,98%.
• Xác lập bức tranh hiện trạng sử dụng đất năm 2012 với 18.000,83 ha đất nông nghiệp trên tổng diện tích 30.651,30 ha, chỉ rõ áp lực thu hồi đất đối với 10.731,45 ha đất lúa.
• Đánh giá chi tiết đặc tính 16 loại đất, phân tích thực nghiệm 15 chỉ tiêu thổ nhưỡng, cảnh báo nguy cơ nghèo kiệt chất hữu cơ trên 10.655 ha đất bạc màu.
• Xây dựng hệ thống giải pháp liên ngành bao gồm quản lý quy hoạch, phát triển nông nghiệp ven đô ứng dụng công nghệ cao, an sinh lao động và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước thải.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và giới nghiên cứu trong việc kiến tạo mô hình phát triển bền vững cho các đô thị vệ tinh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Bắt đầu từ nửa sau thế kỉ 20, quá trình phát triển của nhân loại đã chuyển biến theo hướng mới, tạo cơ hội cho các quốc gia đang phát triển, nhất là các quốc gia châu Á đã có những bước phát triển mang tính nhảy vọt. Quá trình hiện đại hóa trên cơ sở công nghiệp hóa đã làm cho quá trình đô thị hóa trở thành một xu hướng nổi bật của các quốc gia đang phát triển vào thập kỉ 50 - 60. Là một nước đang phát triển, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó. Quá trình công nghiệp hóa - đô thị hóa (CNH - ĐTH) đang diễn ra sôi động trên khắp cả nước, đặc biệt ở các vùng ngoại thành và ven đô Hà Nội, quá trình này diễn ra mạnh mẽ gây ra áp lực ngày càng lớn đối với tài nguyên đất nông nghiệp.

Quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất đô thị, đất sử dụng cho các hoạt động công nghiệp đã tác động đến một bộ phận dân cư cũng như ảnh hưởng đến chất lượng đất. Nói đến quá trình CNH - ĐTH người ta thường nghĩ ngay đến mặt lợi nhiều hơn là mặt hại, trước tiên quá trình công nghiệp hóa, phát triển các đô thị lớn sẽ cung cấp nhiều cơ hội việc làm, lương bổng, dịch vụ xã hội, năng suất lao động cao hơn. Nó góp phần chuyển hướng phát triển kinh tế và là động lực dịch chuyển cơ cấu kinh tế ở cả khu vực đô thị và nông thôn. Quá trình này giúp cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ lạc hậu sang tiến bộ hơn.

Hay nói cách khác, chuyển một nước nông nghiệp lạc hậu sang công nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay trong quá trình chuyển đổi ban đầu, mặt trái của các quá trình này tác động rất mạnh mẽ. Theo thống kê sơ bộ của Bộ Tài nguyên & Môi trường, trong 7 năm qua (năm 2001-2007), tổng diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi chuyển sang đất phi nông nghiệp trên 500. Đặc biệt, việc đất nông nghiệp bị thu hồi và chuyển sang mục đích đô thị hóa và công nghiệp hóa năm sau luôn tăng hơn năm trước.

Chỉ tính riêng trong năm 2007, diện tích đất trồng lúa cả nước đã giảm 125. Một con số không nhỏ chút nào khi mà đất đai đang ngày càng bị suy giảm cả về chất lượng và số lượng. Luận văn tốt nghiệp Dương Thị Thơm – K18 KHMT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH Từ khi bắt đầu thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư (năm 1991) đến cuối tháng 12/2010, đã có 261 khu công nghiệp được thành lập, chiếm 71.394 ha đất, trong đó 45.854 ha có thể sử dụng làm mặt bằng sản xuất, đã đưa 21.095 ha vào sử dụng với tỷ lệ lấp đầy mới chỉ đạt 46%. Điều đáng nói là rất nhiều diện tích các khu công nghiệp này đều là đất nông nghiệp, trong khi đất được lấy bị bỏ hoang vì chưa thể lấp đầy thì cùng với đó có biết bao người nông dân phải rơi vào cảnh thiếu đất sản xuất.

Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, các dự án phát triển đến đâu hộ nông dân mất đất đến đó, không còn đất làm ruộng phần lớn người dân không có trình độ phải lên thành phố kiếm sống, điều này làm gia tăng dân số cũng như các tệ nạn xã hội ở đô thị. Riêng Hà Nội dự kiến tỉ lệ đô thị hoá đạt 55-62,5% trong năm 2020 và dân số đô thị đến năm 2020 là 7,9-8,5 triệu người. Do vậy, đất đai sử dụng để xây nhà ở và các cơ sở hạ tầng là rất thiếu thốn. Theo kế hoạch sử dụng đất của Sở Quy hoạch Kiến trúc thành phố Hà Nội, từ năm 2008 - 2010, Hà Nội sẽ thực hiện thu hồi, chuyển hơn 5.200 ha đất nông nghiệp để phục vụ nhu cầu phát triển đô thị.

Sóc Sơn là một huyện thuộc ngoại thành Hà Nội, là một trong những vùng chịu ảnh hưởng rất lớn của quá trình CNH - ĐTH. Diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất bị suy giảm. Theo quy hoạch phát triển đến năm 2020 thì huyện Sóc Sơn cùng với các huyện khác thuộc ngoại thành Hà Nội sẽ là vùng sản xuất rau an toàn, hoa quả sạch phục vụ cho các đô thị, các khu công nghiệp, đảm bảo môi trường sinh thái của đô thị. Do đó, vấn đề bảo vệ và sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp là rất cần thiết, đề tài “Nghiên cứu sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội” được tiến hành nhằm đánh giá ảnh hưởng của quá trình CNH – ĐTH đến quỹ đất nông nghiệp và đề xuất một số giải pháp cho phát triển bền vững của huyện Sóc Sơn.

Luận văn tốt nghiệp Dương Thị Thơm – K18 KHMT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH Chƣơng 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm Theo quy định của Luật đất đai năm 2003, có thể hiểu “đất nông nghiệp” là tổng thể các loại đất có đặc tính sử dụng giống nhau, với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ cho mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, khoanh nuôi tu bổ bảo vệ rừng, nghiên cứu thí nghiệp về nông nghiệp, lâm nghiệp. Nhóm đất nông nghiệp gồm các loại đất như sau: - Đất trồng cây hàng năm, trồng cây lâu năm; - Đất rừng sản xuất; rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; - Đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối; - Đất nông nghiệp khác theo quy định của Chính phủ Nông nghiệp đô thị là một ngành sản xuất, chế biến và buôn bán thực phẩm, chất đốt (thể hiện tính cơ giới hóa cao) dựa trên các vùng đất và mặt nước nằm xen kẽ, rải rác trong các đô thị và vùng ngoại ô.

Theo cách hiểu truyền thống thì “nông nghiệp đô thị” là nông nghiệp trong các vùng cận thành phố hoặc đang trong quá trình đô thị hoá. Người ta còn hay gọi với tên gọi khác là nông nghiệp tiền đô thị hay nông nghiệp ven đô [12]. Có thể hiểu công nghiệp hoá là quá trình biến đổi xã hội đặc trưng bởi kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp. Nói đơn giản, công nghiệp hoá là quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ sang cơ cấu kinh tế công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ.

Quá trình công nghiệp hoá ở cấp độ vi mô thể hiện việc biến đổi lao động từ lao động thủ công bằng sức người và sức súc vật sang lao động cơ khí, lao động dựa vào máy móc. Ngày nay là lao động dựa vào các công nghệ - tin học. Chỉ báo dễ nhận thấy nhất của công nghiệp hoá là cơ cấu lao động theo ngành kinh tế nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ thay đổi theo hướng tăng dần tỉ lệ lao động công nghiệp và giảm dần tỉ lệ lao động nông nghiệp. Luận văn tốt nghiệp Dương Thị Thơm – K18 KHMT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH Một chỉ báo quan trọng khác là các ngành nghề công nghiệp liên tục xuất hiện.

Một chỉ báo nữa là sự gia tăng tỉ trọng sản lượng công nghiệp trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội. [16] Công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là quá trình chuyển khu vực nông thôn từ nông nghiệp cổ truyền thành khu vực có nền kinh tế thị trường phát triển với hệ thống phân công lao động đạt trình độ cao, dựa trên nền tảng kỹ thuật - công nghệ hiện đại và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu trong khuôn khổ quá trình CNH - hiện đại hóa toàn bộ nền kinh tế. Đây cũng là quá trình đô thị hóa, cải biến xã hội nông thôn lên một trình độ văn minh cao hơn, bảo đảm cho mọi người dân có đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được nâng cao [13]. Đô thị hoá là hiện tượng kinh tế - xã hội liên quan đến các dịch chuyển về mặt kinh tế - xã hội, văn hoá, không gian, môi trường sâu sắc gắn liền với những tiến bộ KHKT, tạo đà thúc đẩy sự phân công lao động, chuyển đổi nghề nghiệp, hình thành các nghề nghiệp mới; thúc đẩy sự dịch cư vào trung tâm các đô thị và thúc đẩy phát triển kinh tế làm thay đổi đời sống xã hội và văn hoá, nâng cao mức sống người dân và làm thay đổi cả lối sống và hình thức giao tiếp xã hội….

Khái quát tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới Hiện nay, trên thế giới tổng diện tích đất tự nhiên là 148 triệu km2. Những loại đất tốt thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 12,6%. Những loại đất quá xấu chiếm tới 40,5%.

Diện tích đất trồng trọt chỉ chiếm khoảng 10% tổng diện tích tự nhiên. Đất đai thế giới phân bố không đều giữa các châu lục và các nước (châu Mỹ chiếm 35%, châu Á chiếm 26%, châu Âu chiếm 13%, châu Phi chiếm 20%, Châu Đại Dương chiếm 6%) [28]. Bước vào thế kỷ XXI với những thách thức về an ninh lương thực, dân số, môi trường sinh thái thì nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất lương thực, thực phẩm cơ bản đối với loài người [13]. Nhu cầu của con người ngày càng tăng đã gây sức ép nặng nề lên đất, đặc biệt là đất nông nghiệp.

Đất nông nghiệp bị suy thoái, biến chất và ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng nông sản. Luận văn tốt nghiệp Dương Thị Thơm – K18 KHMT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sự biến động đất nông nghiệp do ảnh hưởng của quá trình CNH - ĐTH Ngày nay, thoái hoá đất và hoang mạc hoá là một trong những vấn đề môi trường và tài nguyên thiên nhiên mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt và giải quyết nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực. Đất khô cằn có ở mọi khu vực, chiếm hơn 40% bề mặt Trái đất. Theo ước tính, có khoảng 10 - 20% diện tích đất khô cằn đã bị thoái hoá [36].

Điều này đã gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp trên đất. Thật sự khi đất nông nghiệp bị thoái hoá đã đe dọa cuộc sống của con người.