Luận văn tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn streptococcus spp gây ra ở cá rô phi nuôi tại hợp tác xã thủy sản núi cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị

Luận văn nghiên cứu tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp ở cá rô phi nuôi tại HTX Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị hiệu quả.

• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Bích Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Xuất Huyết Do Streptococcus Spp Ở Cá Rô Phi Tại HTX Thủy Sản Núi Cốc Và Phác Đồ Điều Trị Hiệu Quả
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu yêu cầu đề tài
• 1.2. Mục tiêu
• 1.3. Yêu cầu đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Một số đặc điểm sinh học của cá rô phi
• 2.2.1. Phân loại
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái
• 2.2.3. Đặc điểm môi trường sống và tập tính dinh dưỡng
• 2.2.4. Tốc độ sinh trưởng
• 2.3. Bệnh xuất huyết trên cá rô phi
• 2.3.1. Triệu chứng và bệnh tích của cá rô phi khi nhiễm Streptococcus spp.
• 2.3.2. Sự phân bố và lan truyền của bệnh
• 2.3.3. Phòng bệnh do Streptococcus spp. gây ra trên cá
• 2.3.4. Điều trị bệnh do Streptococcus spp. gây ra
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả điều tra tỷ lệ cá rô phi mắc và chết do xuất huyết tại HTX thủy sản Núi Cốc
• 3.2. Kết quả điều tra cá rô phi mắc bệnh và chết do xuất huyết qua các tháng tại HTX thủy sản Núi Cốc
• 3.3. Kết quả điều tra cá rô phi mắc và chết do xuất huyết ở các kích cỡ
• 3.4. Kết quả phân lập và xác định một số đặc tính sinh vật học của S.agalactiae phân lập được từ cá rô phi mắc bệnh xuất huyết
• 3.5. Kết quả phân lập vi khuẩn S.agalactiae từ mẫu bệnh phẩm cá rô phi mắc bệnh xuất huyết
• 3.6. Kết quả xác định một số đặc điểm sinh vật, hóa học của chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập được
• 3.7. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập được
• 3.8. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị cá rô phi bị xuất huyết
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh xuất huyết do Streptococcus spp ở cá rô phi

Bệnh xuất huyết do Streptococcus spp gây ra là một trong những bệnh phổ biến và nguy hiểm đối với cá rô phi, đặc biệt trong môi trường nuôi thâm canh. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn cho ngành thủy sản. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tình hình bệnh tại HTX Thủy sản Núi Cốc, nơi có tỷ lệ cá mắc bệnh cao. Streptococcus spp là vi khuẩn Gram dương, gây ra các triệu chứng như xuất huyết, lồi mắt, và tổn thương nội tạng. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của vi khuẩn này là cần thiết để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của Streptococcus spp

Streptococcus spp là vi khuẩn Gram dương, có khả năng tồn tại trong môi trường nước và bùn đáy. Chúng phát triển mạnh ở nhiệt độ 25-30°C và độ mặn 37‰. Vi khuẩn này có thể gây bệnh ở nhiều loài cá, đặc biệt là cá rô phi, với các triệu chứng như xuất huyết, lồi mắt, và tổn thương nội tạng. Vi khuẩn tấn công hệ thống thần kinh trung ương, gây ra hiện tượng cá bơi lờ đờ, mất phương hướng. Nghiên cứu này đã phân lập và xác định các đặc tính sinh học của Streptococcus spp từ mẫu bệnh phẩm cá tại HTX Thủy sản Núi Cốc.

1.2. Tình hình bệnh xuất huyết tại HTX Thủy sản Núi Cốc

Tại HTX Thủy sản Núi Cốc, bệnh xuất huyết do Streptococcus spp gây ra đã gây thiệt hại lớn cho đàn cá rô phi. Tỷ lệ cá mắc bệnh và chết cao nhất vào các tháng mùa hè, khi nhiệt độ nước tăng cao. Nghiên cứu đã điều tra tỷ lệ cá mắc bệnh qua các tháng và ở các kích cỡ khác nhau. Kết quả cho thấy, cá có kích thước lớn (từ 100g trở lên) dễ mắc bệnh hơn. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc xây dựng phác đồ điều trị phù hợp để giảm thiểu thiệt hại.

II. Phác đồ điều trị bệnh xuất huyết do Streptococcus spp

Việc điều trị bệnh xuất huyết do Streptococcus spp gây ra đòi hỏi sự kết hợp giữa việc sử dụng kháng sinh và quản lý môi trường nuôi. Nghiên cứu này đã thử nghiệm một số phác đồ điều trị để đánh giá hiệu quả. Kết quả cho thấy, việc sử dụng kháng sinh kết hợp với việc cải thiện chất lượng nước có thể giảm tỷ lệ cá chết đáng kể. Phác đồ điều trị được đề xuất bao gồm việc sử dụng kháng sinh mẫn cảm với Streptococcus spp và bổ sung vitamin C để tăng cường sức đề kháng cho cá.

2.1. Khả năng mẫn cảm của Streptococcus spp với kháng sinh

Nghiên cứu đã xác định khả năng mẫn cảm của Streptococcus spp với một số loại kháng sinh. Kết quả cho thấy, vi khuẩn này có khả năng kháng lại một số loại kháng sinh thông thường, nhưng vẫn mẫn cảm với một số loại kháng sinh đặc hiệu. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc lựa chọn kháng sinh phù hợp trong phác đồ điều trị. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể dẫn đến hiện tượng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị.

2.2. Hiệu quả của phác đồ điều trị kết hợp

Phác đồ điều trị kết hợp giữa kháng sinh và quản lý môi trường nuôi đã cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ cá chết. Nghiên cứu đã thử nghiệm phác đồ này tại HTX Thủy sản Núi Cốc và ghi nhận sự cải thiện đáng kể trong sức khỏe của đàn cá. Việc bổ sung vitamin C và các chất tăng cường miễn dịch cũng góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi của phác đồ điều trị này trong thực tiễn sản xuất thủy sản.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin chi tiết về bệnh xuất huyết do Streptococcus spp gây ra mà còn đề xuất phác đồ điều trị hiệu quả cho cá rô phi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra, đồng thời góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đàn cá nuôi. Nghiên cứu cũng là cơ sở khoa học cho việc phát triển các biện pháp phòng bệnh và điều trị trong tương lai.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm sinh học của Streptococcus spp và cơ chế gây bệnh trên cá rô phi. Đây là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp phòng bệnh và điều trị trong tương lai. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần làm phong phú thêm tư liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực thủy sản.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Phác đồ điều trị được đề xuất trong nghiên cứu này có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất thủy sản. Việc áp dụng phác đồ này có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh xuất huyết gây ra, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng đàn cá nuôi. Nghiên cứu cũng góp phần cải thiện hiệu quả kinh tế cho người nuôi cá tại HTX Thủy sản Núi Cốc và các khu vực lân cận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cá rô phi (Oreochromis spp.) là đối tượng nuôi thủy sản nước ngọt quan trọng trên quy mô toàn cầu và tại Việt Nam nhờ các ưu điểm sinh học như tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng thích nghi môi trường rộng, biên độ nhiệt và độ mặn cao, sử dụng hiệu quả thức ăn công nghiệp và chi phí sản xuất thấp. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thủy sản năm 2015 được tác giả trích dẫn, tổng sản lượng cá rô phi các vùng trên cả nước đạt 187.800 tấn, diện tích đạt 25.465 m³ lồng nuôi, giá trị ước đạt 4.200 tỷ đồng (tương đương 200 triệu USD), chiếm khoảng 3% tổng giá trị nuôi trồng thủy sản; kim ngạch xuất khẩu đạt trên 27,5 triệu USD tới hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng mức tiêu thụ nội địa xấp xỉ 160.000 tấn.

Tuy nhiên, sự gia tăng mật độ trong các mô hình nuôi lồng thâm canh dẫn đến áp lực dịch bệnh nghiêm trọng. Trong đó, bệnh xuất huyết do liên cầu khuẩn Streptococcus spp. (chủ yếu là hai loài Streptococcus iniae và Streptococcus agalactiae) là nguyên nhân gây tổn thất kinh tế hàng đầu. Đợt dịch lịch sử xảy ra vào năm 2009–2010 tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hà Giang) đã gây tỷ lệ chết lên tới 90–100% trong các ao nuôi thương phẩm. Tại Thái Nguyên, mô hình nuôi cá lồng thâm canh tại hồ Núi Cốc cũng đối mặt với nguy cơ bùng phát dịch bệnh xuất huyết nhưng chưa có các nghiên cứu cụ thể về đặc điểm vi sinh vật học và thử nghiệm điều trị tại chỗ. Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp vấn đề này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm 3 nội dung chính:

1. Đánh giá tình hình mắc bệnh xuất huyết xảy ra trên cá rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc;
2. Phân tích tình hình dịch bệnh, tiến hành chẩn trị bệnh xảy ra trên đàn cá nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc;
3. Đề xuất những biện pháp phòng và chữa bệnh xuất huyết ở cá rô phi có tính khả thi, phù hợp.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ cá mắc và chết do bệnh xuất huyết tại địa điểm nghiên cứu qua các tháng điều tra và ở các lứa tuổi;
2. Tìm và phân lập vi khuẩn Streptococcus spp. từ các mẫu bệnh phẩm thu thập được, xác định một số đặc điểm sinh vật học, hóa học cơ bản của các chủng phân lập, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn cá rô phi (dòng Đường nghiệp) nuôi lồng nghi mắc bệnh xuất huyết.
• Phạm vi không gian: Khu lồng nuôi cá thuộc Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc, xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên; các phân tích vi sinh vật học chuyên sâu được thực hiện tại phòng thí nghiệm của Viện Khoa học sự sống - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành từ ngày 18/11/2016 đến ngày 25/05/2017, trong đó giai đoạn theo dõi dịch tễ và lấy mẫu thực địa tập trung từ ngày 25/11/2016 đến ngày 25/02/2017 và mở rộng theo dõi đến tháng 05/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở phân loại học xác định cá rô phi đơn tính dòng Đường nghiệp thuộc bộ cá vược Perciformes, phân bộ Percoidei, họ Cichlidae, giống Oreochromis, là con lai F1 giữa cá mẹ Oreochromis niloticus có nguồn gốc Đài Loan. Tác nhân gây bệnh mục tiêu là vi khuẩn Streptococcus agalactiae, thuộc giống Streptococcus, họ Streptococcaceae, bộ Lactobacillales, lớp Bacilli. Đây là vi khuẩn Gram dương, hình cầu hoặc hình trứng đường kính nhỏ hơn 1 μm, liên kết thành chuỗi hoặc tập trung thành đám, thuộc nhóm kỵ khí tùy tiện, không di động, không sinh nha bào, phản ứng Oxidase và Catalase âm tính, có khả năng phát triển ở nhiệt độ 20–37°C (tối ưu từ 30–37°C) và tồn lưu từ 3–5 ngày trong môi trường nước ao và bùn đáy.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học được triển khai như sau:

• Phương pháp dịch tễ học mô tả: Chọn mẫu điều tra ngẫu nhiên trên toàn bộ đàn cá 5.700 con tại 3 khu lồng của hợp tác xã. Quan sát triệu chứng lâm sàng đặc trưng (bơi lờ đờ, mất phương hướng, trướng bụng, mắt lồi hoặc đục, xuất huyết gốc vây và da). Phỏng vấn kỹ sư thủy sản kết hợp ghi chép phiếu điều tra dịch tễ. Tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết được tính toán theo công thức dịch tễ học chuẩn:

$$\text{Tỷ lệ cá mắc bệnh xuất huyết (%)} = \frac{\text{Số cá mắc bệnh}}{\text{Tổng số cá điều tra}} \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ cá chết do xuất huyết (%)} = \frac{\text{Số cá chết do xuất huyết}}{\text{Tổng số cá mắc bệnh xuất huyết}} \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ mắc xuất huyết theo kích cỡ (%)} = \frac{\text{Số cá xuất huyết theo kích cỡ}}{\text{Tổng số cá theo kích cỡ điều tra}} \times 100$$

• Phương pháp thu thập mẫu bệnh phẩm và mổ khám cá bệnh: Chỉ thu nhận cá còn sống hoặc mới chết có biểu hiện bệnh lý điển hình để tránh hiện tượng thối rữa và vi sinh vật hoại sinh xâm nhiễm. Mổ khám nội tạng bằng 3 đường cắt thành bụng; mổ bộc lộ sọ não sau khi sát trùng bề mặt bằng cồn 70°. Cơ quan đích lấy mẫu bệnh phẩm nuôi cấy là não và mắt.
• Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn: Áp dụng quy trình thường quy của Viện Khoa học sự sống - Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Mẫu bệnh phẩm được cấy trên môi trường thạch tim não hấp Brain Heart Infusion Agar (BHIA, Merck), canh thang Brain Heart Infusion Broth (BHIB) và thạch máu (Blood Agar bổ sung 5% máu). Ủ ấm ở 37°C trong 24 giờ. Kiểm tra hình thái tế bào vi khuẩn bằng phương pháp nhuộm Gram và soi kính hiển vi quang học.
• Phương pháp giám định đặc tính sinh vật học, hóa học:
  • Thử nghiệm dung huyết: Quan sát vòng tan máu trên thạch máu thỏ ủ 37°C qua 24 giờ (dung huyết alpha, beta, gamma).
  • Phản ứng Catalase: Nhỏ dung dịch $\text{H}_2\text{O}_2\ 3%$ lên khuẩn lạc trên phiến kính, quan sát sủi bọt khí.
  • Phản ứng Oxidase: Dùng que cấy chà sát khuẩn lạc lên giấy tẩm dung dịch tetramethyl p-phenylenediamine hydrochloride 1%, đọc phản ứng đổi màu đen tím sau 30 giây.
  • Thử nghiệm khả năng di động: Cấy đâm sâu trên môi trường thạch bán lỏng BHIA 0,6%.
  • Thử nghiệm khả năng chịu muối: Nuôi cấy trong canh thang bổ sung $\text{NaCl}\ 6,5%$.
  • Thử nghiệm lên men đường và hóa sinh khác: Phản ứng Voges-Proskauer (VP), phản ứng Indol, khả năng lên men các loại đường Trehalose, Salicin, Mannitol.
• Phương pháp xác định tính mẫn cảm kháng sinh: Kỹ thuật khuếch tán đĩa giấy kháng sinh trên thạch theo phương pháp Kirby-Bauer. Sử dụng 9 loại khoanh giấy kháng sinh: Cephalexin (30 µg), Oxacillin (30 µg), Gentamycin (10 µg), Clindamycin (10 µg), Norfloxacin (10 µg), Kanamycin (30 µg), Florphenicol (30 µg), Tetracycline (30 µg), Amoxicillin (20 µg). Đo đường kính vòng vô khuẩn (mm) sau 18–24 giờ ủ ấm 37°C và đánh giá 3 mức độ: Mẫn cảm (S), Trung gian (I), Kháng (R).
• Phương pháp thử nghiệm phác đồ điều trị lâm sàng: Lựa chọn kháng sinh có đường kính vòng vô khuẩn lớn nhất từ kết quả kháng sinh đồ. Sử dụng chế phẩm MaxFlor 10% Aqua (Virbac) chứa hoạt chất Florphenicol với liều lượng 10 mg/kg thể trọng/ngày, trộn vào thức ăn cho cá ăn 1 lần/ngày vào lúc 8–9 giờ sáng, liên tục trong 7 ngày, theo dõi số lượng cá chết hàng ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được thu thập, xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học của Nguyễn Văn Thiện (1997) bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật vị thế kinh tế của ngành nuôi cá rô phi tại Việt Nam với sản lượng gần 188.000 tấn và giá trị 4.200 tỷ đồng năm 2015. Đồng thời, chương này chỉ ra nguy cơ dịch bệnh do Streptococcus spp. gây chết hàng loạt trong các mô hình nuôi thâm canh, trích dẫn các đợt dịch lớn tại các tỉnh phía Bắc giai đoạn 2009–2010. Trên cơ sở đó, tác giả xác định tính cấp thiết, mục tiêu nghiên cứu (3 mục tiêu), yêu cầu đề tài (2 yêu cầu), cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của việc chẩn đoán tác nhân vi khuẩn và xây dựng phác đồ điều trị bệnh xuất huyết ở cá rô phi tại địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng hợp các tài liệu khoa học liên quan đến cá rô phi và bệnh do liên cầu khuẩn:

• Đặc điểm sinh học cá rô phi đơn tính dòng Đường nghiệp: Giới hạn nhiệt độ 25–30°C, biên độ pH chịu đựng 5–11 (thích hợp 6,5–8,5), ngưỡng oxy hòa tan tối thiểu 0,7–1,0 mg/l, ngưỡng chịu amoniac 2,4 mg/l, tốc độ tăng trưởng 125–142 g/con/tháng.
• Bệnh học xuất huyết do Streptococcus spp.: Phân tích cơ chế sinh bệnh, triệu chứng lâm sàng (bơi mất phương hướng, trướng bụng, lồi mắt, xuất huyết gốc vây và da) và bệnh tích giải phẫu (nhiễm trùng máu, viêm phúc mạc, lách và gan phì đại, có dịch xoang bụng).
• Đặc tính vi sinh học của Streptococcus agalactiae: Hình thái, khả năng sinh trưởng trên các môi trường chọn lọc, khả năng sống sót 3–5 ngày trong bùn và nước ở 25–30°C, bị tiêu diệt ở pH 12 sau 30 phút.
• Tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế: Tổng quan các công trình nghiên cứu của Shoemaker, Klesius, Evans, Plumb, Yuasa (Thái Lan, Indonesia, Malaysia ghi nhận S. agalactiae chiếm 70% các ca bệnh) và các tác giả trong nước như Đồng Thanh Hà, Đặng Thị Hoàng Oanh, Phạm Hồng Quân.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết cơ sở nghiên cứu tại HTX Thủy sản Núi Cốc và phòng thí nghiệm Viện Khoa học sự sống. Mô tả quy chuẩn thiết bị, hóa chất nhuộm Gram, môi trường nuôi cấy (BHIB, BHIA, Blood Agar), quy trình dịch tễ học điều tra đàn cá 5.700 con. Quy định kỹ thuật mổ khám thu nhận mẫu não và mắt từ cá còn sống hoặc mới chết. Mô tả tiêu chuẩn quy trình giám định sinh hóa học (Catalase, Oxidase, di động, dung huyết, lên men đường) và quy chuẩn kháng sinh đồ khuếch tán đĩa thạch Kirby-Bauer với 9 loại kháng sinh. Trình bày thiết kế phác đồ điều trị thực địa bằng MaxFlor 10% Aqua (10 mg/kg thể trọng/ngày).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương trọng tâm trình bày 5 nhóm kết quả thực nghiệm:

• Tỷ lệ mắc và chết theo các tháng: Đàn cá ghi nhận mắc bệnh 100% vào tháng 11 và tháng 12 năm 2016, tỷ lệ chết lần lượt là 1,68% và 2,80%; các tháng 1 đến 5 năm 2017 không ghi nhận ca bệnh mới.
• Tỷ lệ mắc và chết theo kích cỡ: Cá dưới 100g và 100–200g mắc bệnh 100%; cá trên 200g hoàn toàn không mắc bệnh.
• Kết quả phân lập vi khuẩn: Phân lập thành công 18/18 mẫu dương tính (100%) từ bệnh phẩm não (9 mẫu) và mắt (9 mẫu).
• Đặc tính sinh vật, hóa học: Xác định 9 chủng phân lập đều là vi khuẩn Gram dương, gây dung huyết thạch máu, lên men Trehalose, Salicin, không phát triển trong NaCl 6,5%, âm tính với Catalase, Oxidase, Indol, VP.
• Kháng sinh đồ và phác đồ điều trị: Xác định vi khuẩn mẫn cảm mạnh với Florphenicol (37 mm), Norfloxacin (25 mm), Kanamycin (22 mm), Gentamycin (16 mm); kháng hoàn toàn Cephalexin, Oxacillin, Clindamycin, Amoxicillin; trung gian với Tetracycline. Điều trị thực địa bằng MaxFlor 10% Aqua giúp dứt điểm cá chết sau 5 ngày, đạt tỷ lệ khỏi bệnh 100%.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra 6 kết luận khẳng định sự hiện diện của dịch bệnh do S. agalactiae tại HTX Thủy sản Núi Cốc, sự phân hóa theo mùa vụ và cỡ cá, hồ sơ kháng thuốc của vi khuẩn và hiệu lực của Florphenicol. Đưa ra 3 đề nghị mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác, đánh giá thêm các kháng sinh nhạy cảm cao và khảo sát sự tồn lưu của vi khuẩn sau điều trị.

Kết quả và đóng góp

Số liệu dịch tễ học thực địa

Khảo sát dịch tễ trên tổng đàn 5.700 con cá rô phi nuôi lồng tại HTX Thủy sản Núi Cốc cho thấy bệnh xuất huyết bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa cuối năm (tháng 11 và tháng 12/2016). Tổng số cá chết ghi nhận là 253 con, chiếm tỷ lệ 4,44% trên tổng đàn điều tra ban đầu.

Tháng điều tra	Số cá điều tra (con)	Số cá mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số cá chết (con)	Tỷ lệ chết (%)
Tháng 11/2016	5.700	5.700	100,00	96	1,68
Tháng 12/2016	5.604	5.604	100,00	157	2,80
Tháng 01/2017	5.447	0	0,00	0	0,00
Tháng 02/2017	5.447	0	0,00	0	0,00
Tháng 03/2017	5.447	0	0,00	0	0,00
Tháng 04/2017	5.447	0	0,00	0	0,00
Tháng 05/2017	5.447	0	0,00	0	0,00

Bảng 1: Tỷ lệ cá rô phi mắc và chết do xuất huyết tại HTX Thủy sản Núi Cốc theo tháng (Nguồn: Khóa luận, Bảng 4.1)

Khảo sát theo các nhóm khối lượng cho thấy mức độ mẫn cảm phụ thuộc chặt chẽ vào độ tuổi và kích thước của cá:

Kích cỡ khối lượng (g)	Số cá điều tra (con)	Số cá mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số cá chết (con)	Tỷ lệ chết (%)
< 100	5.700	5.700	100,00	96	1,68
100 – 200	5.604	5.604	100,00	157	2,80
> 200 – 300	5.447	0	0,00	0	0,00
> 300	5.447	0	0,00	0	0,00

Bảng 2: Tỷ lệ cá rô phi mắc và chết do xuất huyết phân theo kích cỡ (Nguồn: Khóa luận, Bảng 4.2)

Kết quả phân lập và giám định vi sinh vật học

Tác giả đã thu nhận 18 mẫu bệnh phẩm từ não và mắt của 9 cá thể có triệu chứng điển hình (mỗi cá thể lấy 1 mẫu não và 1 mẫu mắt). Toàn bộ 18 mẫu phân lập đều cho kết quả dương tính với vi khuẩn Streptococcus agalactiae:

STT	Mẫu bệnh phẩm	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu dương tính (+)	Tỷ lệ (%)
1	Gan	-	-	-
2	Thận	-	-	-
3	Não	9	9	100,00
4	Mắt	9	9	100,00
Tính chung		18	18	100,00

Bảng 3: Kết quả phân lập vi khuẩn S. agalactiae từ mẫu bệnh phẩm cá rô phi (Nguồn: Khóa luận, Bảng 4.3; dấu "-" biểu thị không xác định)

Kết quả kiểm tra các đặc tính sinh vật học và hóa học của 9 chủng S. agalactiae phân lập được thể hiện sự đồng nhất cao về mặt sinh hóa:

STT	Đặc điểm sinh vật, hóa học	Số chủng kiểm tra	Số chủng dương tính	Tỷ lệ (%)
1	Nhuộm Gram (Gram dương)	9	9	100,00
2	Phát triển trong NaCl 6,5%	9	0	0,00
3	Khả năng gây dung huyết	9	9	100,00
4	Phản ứng Voges-Proskauer (VP)	9	0	0,00
5	Lên men đường Trehalose	9	9	100,00
6	Lên men đường Salicin	9	9	100,00
7	Lên men đường Mannitol	9	9	100,00*
8	Phản ứng Oxidase	9	0	0,00
9	Phản ứng Catalase	9	0	0,00
10	Phản ứng Indol	9	0	0,00

Bảng 4: Đặc điểm sinh vật học và hóa học của 9 chủng vi khuẩn S. agalactiae phân lập được (Nguồn: Khóa luận, Bảng 4.4; chú thích: Tại bảng 4.4 tác giả ghi nhận 9/9 mẫu lên men Mannitol, tuy nhiên phần diễn giải văn bản bên dưới bảng tác giả nêu chủng phân lập không lên men Mannitol).

Kết quả kháng sinh đồ và thử nghiệm điều trị

Thử nghiệm tính mẫn cảm kháng sinh của 9 chủng vi khuẩn đối với 9 loại kháng sinh chuyên dùng trong thú y và thủy sản cho thấy tình trạng kháng thuốc đáng chú ý:

TT	Tên kháng sinh	Nồng độ thuốc (µg)	Đường kính vô khuẩn (mm)	Đánh giá độ nhạy
1	Cephalexin	30	6	R (Kháng, $\le 11$)
2	Oxacillin	30	5	R (Kháng, $\le 12$)
3	Gentamycin	10	16	S (Mẫn cảm, $\ge 15$)
4	Clindamycin	10	5	R (Kháng, $\le 11$)
5	Norfloxacin	10	25	S (Mẫn cảm, $\ge 18$)
6	Kanamycin	30	22	S (Mẫn cảm, $\ge 18$)
7	Florphenicol	30	37	S (Mẫn cảm, $\ge 18$)
8	Tetracycline	30	14	I (Trung gian, 14–17)
9	Amoxicillin (Amocillin)	20	9	R (Kháng, $\le 13$)

Bảng 5: Khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của chủng vi khuẩn S. agalactiae (Nguồn: Khóa luận, Bảng 4.5)

Kháng sinh Florphenicol thể hiện hoạt lực ức chế vi khuẩn mạnh nhất với đường kính vòng vô khuẩn trung bình lên tới 37 mm. Tác giả đã ứng dụng kết quả này vào phác đồ điều trị thực địa:

• Sản phẩm sử dụng: MaxFlor 10% Aqua (nhà sản xuất: Virbac), hoạt chất chính là Florphenicol.
• Liều lượng: 10 mg/kg thể trọng cá/ngày, trộn đều vào thức ăn công nghiệp.
• Chế độ cho ăn: Cho ăn 1 lần/ngày vào khung giờ 8–9 giờ sáng, liên tục trong 7 ngày.
• Kết quả lâm sàng: Sau 5 ngày điều trị liên tục, đàn cá hoàn toàn ngừng chết, các cá thể sống phục hồi phản xạ bơi lội và bắt mồi bình thường, tỷ lệ khỏi bệnh đạt 100%.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp khoa học: Xác định được đặc tính sinh vật học và hóa học có hệ thống của các chủng vi khuẩn Streptococcus agalactiae gây bệnh xuất huyết trên cá rô phi nuôi lồng tại hồ Núi Cốc; bổ sung dữ liệu dịch tễ học thực địa về mối liên hệ giữa nhiệt độ nước mùa đông (20–22°C) với tỷ lệ chết thấp (1,68–2,80%) ở giai đoạn cá dưới 200g.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về phổ kháng kháng sinh của vi khuẩn mục tiêu (chỉ rõ vi khuẩn đã kháng hoàn toàn các kháng sinh nhóm beta-lactam và lincosamide thông dụng như Amoxicillin, Cephalexin, Oxacillin, Clindamycin); xây dựng và chứng minh thành công hiệu quả lâm sàng của phác đồ sử dụng Florphenicol (MaxFlor 10% Aqua) tại các lồng nuôi cá rô phi thương phẩm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế cụ thể phát sinh từ điều kiện nghiên cứu thực tế:

• Giới hạn vị trí lấy mẫu nội quan: Tác giả chỉ tiến hành phân lập vi khuẩn từ mẫu não và mắt, chưa thực hiện phân lập trên mô gan và thận của cá bệnh như kế hoạch ban đầu do hạn chế về điều kiện thực tiễn tại cơ sở.
• Giới hạn kiểm chứng sau điều trị: Tác giả tự đánh giá là chưa thực hiện được việc kiểm tra vi sinh vật học để xác định sự tồn tại và tồn lưu của vi khuẩn trong cơ quan nội tạng của cá sau liệu trình sử dụng thuốc MaxFlor 10% Aqua.
• Giới hạn không gian: Nghiên cứu tập trung tại một cơ sở lồng bè duy nhất (HTX Thủy sản Núi Cốc) trong khung thời gian 6 tháng, chưa bao quát được toàn diện diễn biến dịch bệnh qua các mùa hè có nhiệt độ cao (trên 30°C).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:

• Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ và phân lập vi khuẩn Streptococcus spp. gây bệnh xuất huyết trên cá rô phi ở các vùng nuôi thủy sản khác trên toàn quốc.
• Thử nghiệm lâm sàng so sánh hiệu quả điều trị của các kháng sinh khác cũng có độ nhạy cao trong kháng sinh đồ (như Norfloxacin, Kanamycin, Gentamycin).
• Thực hiện đánh giá vi sinh chuyên sâu về khả năng mang trùng và mức độ tồn lưu vi khuẩn của đàn cá sau điều trị kháng sinh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật và kỹ thuật hữu ích cho nhiều đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Thú y, Bệnh học Thủy sản, Nuôi trồng Thủy sản: Tham khảo phương pháp tiếp cận dịch tễ học thực địa kết hợp thao tác phân lập vi sinh vật học thường quy (kỹ thuật mổ sọ não, phân lập từ mắt và não cá trên môi trường BHIA/thạch máu, kiểm tra phản ứng sinh hóa Catalase, Oxidase, dung huyết, thử nghiệm đường).
• Kỹ sư thủy sản và cán bộ thú y cơ sở: Nắm bắt hồ sơ kháng thuốc thực tế của vi khuẩn liên cầu tại địa phương nhằm tránh sử dụng lãng phí các loại kháng sinh đã bị đề kháng hoàn toàn (Amoxicillin, Cephalexin, Oxacillin, Clindamycin); áp dụng trực tiếp quy trình điều trị bằng Florphenicol (MaxFlor 10% Aqua liều 10 mg/kg thể trọng/ngày trong 7 ngày).
• Cơ sở nuôi cá rô phi lồng thâm canh: Nhận diện quy luật dịch tễ theo cỡ cá (<200g có nguy cơ cao nhất) và biến động thời tiết (tháng 11–12 nhiệt độ 20–22°C cá vẫn mắc bệnh và chết rải rác) để chủ động vệ sinh lồng lưới, giảm khẩu phần ăn và bổ sung vitamin định kỳ phòng ngừa stress.

Câu hỏi thường gặp

Loài vi khuẩn cụ thể nào được xác định là nguyên nhân gây bệnh xuất huyết trên cá rô phi tại HTX Thủy sản Núi Cốc?

Tác giả đã giám định 18 mẫu bệnh phẩm (9 mẫu não, 9 mẫu mắt) và xác định 100% là vi khuẩn Streptococcus agalactiae (thuộc giống Streptococcus, Gram dương, hình cầu kết chuỗi, kỵ khí tùy tiện, không di động, không sinh nha bào, phản ứng Oxidase và Catalase âm tính).

Diễn biến dịch tễ về tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết của đàn cá theo thời gian và kích cỡ như thế nào?

Dịch bùng phát vào tháng 11 và 12/2016 với tỷ lệ mắc ghi nhận 100% trên đàn theo dõi, tỷ lệ chết ở tháng 11 là 1,68% (96 con) và tháng 12 là 2,80% (157 con); từ tháng 1 đến tháng 5/2017 không phát hiện cá mắc và chết. Phân theo kích cỡ, cá nhỏ nhóm <100g và nhóm 100–200g mắc bệnh 100% (tỷ lệ chết lần lượt là 1,68% và 2,80%); các nhóm cá có khối lượng trên 200g hoàn toàn không mắc bệnh.

Đặc tính sinh vật, hóa học của các chủng vi khuẩn phân lập được thể hiện như thế nào trong phòng thí nghiệm?

100% số chủng kiểm tra (9/9 chủng) bắt màu Gram dương, gây dung huyết trên thạch máu thỏ, lên men đường Trehalose và Salicin. Vi khuẩn không phát triển được trong canh thang chứa NaCl 6,5%, đồng thời cho kết quả âm tính hoàn toàn với các phản ứng Oxidase, Catalase, Indol và Voges-Proskauer (VP).

Vi khuẩn S. agalactiae phân lập được mẫn cảm và đề kháng với những loại kháng sinh nào trong thử nghiệm kháng sinh đồ?

Trong 9 loại kháng sinh thử nghiệm theo phương pháp Kirby-Bauer:

• Mẫn cảm (S): Florphenicol (đường kính vòng vô khuẩn 37 mm), Norfloxacin (25 mm), Kanamycin (22 mm), Gentamycin (16 mm).
• Trung gian (I): Tetracycline (14 mm).
• Kháng hoàn toàn (R): Cephalexin (6 mm), Oxacillin (5 mm), Clindamycin (5 mm), Amoxicillin (9 mm).

Phác đồ thử nghiệm điều trị thực địa được triển khai ra sao và hiệu quả đạt được như thế nào?

Tác giả sử dụng sản phẩm MaxFlor 10% Aqua (Virbac) có thành phần chính là Florphenicol, phối trộn vào thức ăn với liều lượng 10 mg/kg thể trọng cá/ngày, cho ăn 1 lần/ngày vào lúc 8–9 giờ sáng, liên tục trong 7 ngày. Sau 5 ngày sử dụng thuốc, đàn cá ngừng chết hoàn toàn và phục hồi sức khỏe, đạt hiệu quả điều trị 100%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Phong Thanh đã điều tra toàn diện tình hình dịch bệnh xuất huyết trên cá rô phi nuôi lồng tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên, xác định dịch bệnh tập trung ở cá dưới 200g vào các tháng 11 và 12 với tổng số chết 253 con. Bằng các phương pháp vi sinh vật học chuẩn quy, đề tài đã phân lập và chứng minh tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Streptococcus agalactiae, đồng thời xác lập bảng kháng sinh đồ chỉ ra tình trạng vi khuẩn kháng hoàn toàn nhiều kháng sinh thông dụng như Amoxicillin, Cephalexin, Oxacillin và Clindamycin. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị bằng chế phẩm MaxFlor 10% Aqua (hoạt chất Florphenicol, liều 10 mg/kg thể trọng/ngày) đã mang lại hiệu quả chữa khỏi 100% sau 5 ngày, cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn quan trọng cho công tác kiểm soát bệnh xuất huyết do liên cầu khuẩn trong nghề nuôi cá rô phi nước ngọt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cá rô phi là đối tƣợng đƣợc nuôi phổ biến ở nhiều quốc gia với các hình thức nuôi khác nhau. Trong đó hình thức nuôi thâm canh với mật độ cao, sản lƣợng lớn là phổ biến nhất. Với những ƣu điểm nhƣ cá ít bị sốc với biến đổi của môi trƣờng và có khả năng kháng đƣợc một số bệnh, thức ăn không đòi hỏi chất lƣợng quá cao, giá thành sản xuất thấp nên các quốc gia đang phát triển đặc biệt chú trọng đến phát triển nuôi loài cá này. Theo thống kê của Tổng cục Thủy sản năm 2015, tổng sản lƣợng cá rô phi các vùng trên cả nƣớc là 187.800 tấn, diện tích đạt 25.465m3 lồng nuôi, giá trị ƣớc đạt 4.200 tỷ đồng, tƣơng đƣơng 200 triệu USD, chiếm khoảng 3% giá trị nuôi trồng thủy sản.

Xuất khẩu cá rô phi năm 2015 hơn 27,5 triệu USD, với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trong khi tiêu thụ cá rô phi tại thị trƣờng nội địa tiếp tục phát triển với khoảng 160 nghìn tấn. Tuy nhiên, khi phát triển nuôi cá rô phi với mật độ cao và nuôi thâm canh thì cũng phát hiện một số bệnh ảnh hƣởng đến năng suất và chất lƣợng thực phẩm. Qua nghiên cứu, ngƣời ta đã chỉ ra rằng bệnh ở cá rô phi chủ yếu là do vi khuẩn, vi rút, nấm, và ký sinh trùng (Shoemaker và cs. Đặc biệt là bệnh do dovi khuẩn Streptococcus spp.

(liên cầu khuẩn) gây ra là nguyên nhân gây nên thiệt hại lớn cho cá rô phi nói riêng và cá nƣớc ngọt nói chung, làm ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh tế của ngành nuôi trồng thủy sản. Theo thống kê thì liên cầu khuẩn gây bệnh trên cá chủ yếu là hai loài Streptococcus iniae và Streptococcus agalactiae. Ở Việt Nam năm 2009-2010, đã xảy ra dịch bệnh gây chết hàng loạt cá rô phi nuôi thƣơng phẩm (tới 90-100% cá trong ao), tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam nhƣ Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dƣơng, Bắc Ninh, Quảng Ninh và Hà n 2 Giang. Đây đƣợc coi là đợt dịch lớn nhất từ trƣớc đến nay đối với nghề nuôi cá rô phi ở nƣớc ta và nghiên cứu bƣớc đầu đã xác định đƣợc đây là bệnh Streptococcosis do liên cầu khuẩn Gram (+) Streptococcus spp gây ra (Nguyễn Viết Khuê và cs.

Xuất phát từ tình hình dịch bệnh thực tế của các nƣớc trong khu vực và trên thế giới, tạo điều kiện cho ngành chăn nuôi cá Rô phi trong nƣớc ngày càng phát triển, việc nghiên cứu một cách đầy đủ về vi khuẩn Streptococcus spp. gây bệnh xuất huyết trên cá rô phi là một vấn đề cần thiết và cấp bách. Các kết quả có đƣợc từ nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò gây bệnh của vi khuẩn này, từ đó giúp các nhà chăn nuôi chủ động đƣợc các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. Đƣợc sự hƣớng dẫn tận tình của cô giáo TS.

Hồ Thị Bích Ngọc, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:“Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị”. Mục tiêu yêu cầu đề tài 1. Mục tiêu - Đánh giá đƣợc tình hình mắc bệnh xuất huyết xảy ra trên cá rô phi nuôi tại Hợp tác xã thủy sản Núi cốc. Điều tra bám sát thực tế, phân tích tình hình dịch bệnh, tiến hành chẩn trị bệnh xảy ra trên đàn cá nuôi tại Hợp tác xã thủy sản Núi cốc.

Đề xuất những biện pháp phòng và chữa bệnh xuất huyết ở cá rô phi cótính khả thi, phù hợp. Yêu cầu đề tài - Xác định đƣợc tỷ lệ cá mắc và chết do bệnh xuất huyết tại địa điểm nghiên cứu, qua các tháng điều tra ở các lứa tuổi. -Tìm và phân lập đƣợc vi khuẩn Streptococcus spp. từ các mẫu bệnh phẩm thu thập đƣợc đánh giá xác định một số đặc điểm sinh vật học, hóa học cơ bản của các chủng Streptococcus spp.

phân lập đƣợc từ đó đƣa ra đƣợc n 3 phác đồ điều trị phù hợp nhất. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Là công trình nghiên cứu có hệ thống về tính sinh vật, hóa học của các chủng vi khuẩn S.agalactiae gây xuất huyết ở cá rô phi. - Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, biến đổi lâm sàng, biến đổi bệnh lý của cá rô phi mắc bệnh xuất huyết.

-Kết quả của đề tài góp phần đƣa tiến bộ khoa học kĩ thuật vào thực tiến sản xuất, đồng thời góp phần thêm tƣ liệu tham khảo cho nghiên cứu tiếp theo.Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học để xác định các biện pháp phòng trị bệnh cho cá rô phi đạt hiệu quả. -Sử dụng phác đồ điều trị cá rô phi mắc bệnh xuất huyết có hiệu quả cao góp phần nâng cao số lƣợng và chất lƣợng đàn cá nuôi tại HTX Thủy sản Núi Cốc. - Đáp ứng nhu cầu tiễn sản xuất, nâng cao năng suất đàn cá rô phi, góp phần phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Đóng góp thêm tƣ liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy, cho cán bộ thú y cơ sở và ngƣời chăn nuôi.

n 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.Cơ sở khoa học 2.Một số đặc điểm sinh học của cá rô phi 2. Phân loại Cá rô phi có nguồn gốc từ Châu Phi, hiện chúng đƣợc nuôi tại hơn 100 quốc gia trên thế giới. Dựa vào đặc điểm sinh sản và hình thái học ngƣời ta chia cá rô phi thành 3 giống (Trewavas, 1983) [29]: giống Tilapia đẻ trứng bám vào giá thể; Giống Sarotherodon cá đực hay cá cái ấp trứng trong miệng; Giống Oreochromis cá cái ấp trứng trong miệng. Hiện nay trên thế giới có khoảng hơn 80 loài cá rô phi dòng cichlidae nhƣng chỉ có khoảng 10 loài có giá trị kinh tế trong nuôi trồng thủy sản (Macintosh và Little, 1995) [20].

Hệ thống phân loại cá rô phi đơn tính dòng Đƣờng nghiệp nhƣ sau: Bộ cá vƣợc: Perciforms Bộ phụ: Percoidae Họ: Cichlidae Giống: Oreochormis Loài: Con lai F1 giữa loài cá rô phi O. Niloticus (cá mẹ) có nguồn gốc Đài Loan. Đặc điểm hình thái Cá rô phi đơn tính Đƣờng nghiệp có thân hình màu hơi tím, vẩy sáng bóng, có 9-12 sọc đậm song song nhau từ lƣng xuống bụng. Vây đuôi có màu sọc đen sậm song song từ phía trên xuống phía dƣới và phân bố khắp vây đuôi.

Vây lƣng có những sọc trắng chạy song song trên nền xám đen. Viền vây lƣng và vây đuôi có màu hồng nhạt.Đặc điểm môi trường sống và tập tính dinh dưỡng Rô phi là loài cá có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới, nên khả năng thích nghi với nhiệt độ cao tốt hơn nhiệt độ thấp. Nhiệt độ thích hợp cho cá sinh trƣởng, n 5 phát triển là 25 - 30°C. Rô phi là loài cá có nguồn gốc nƣớc ngọt, nhƣng chúng có khả năng sống và phát triển trong môi trƣờng nƣớc lợ, mặn có nồng độ muối tới 35‰.

Khả năng thích ứng với độ mặn của mỗi loài đều khác nhau. niloticus có ngƣỡng muối thấp nhất và loài có ngƣỡng muối cao nhất là T. Cá rô phi có thể sống trong môi trƣờng nƣớc có hàm lƣợng oxy hòa tan thấp tới 1mg/l nhƣng không thể kéo dài khi hàm lƣợng oxy dƣới0,7mg/l(Balarin và Haller, 1982) [10]. Khả năng chịu Amoniac tới 2,4mg/l.

Cá rô phi có khả năng sống trong môi trƣờng nƣớc có biên độ pH rất rộng 5 - 11, nhƣng thích hợp nhất là 6,5 - 8,5. Cá Rô phi chết ở khoảng dao động của pH = 3,5 hay pH > 12 sau 2 - 3 giờ, theo Philipart và Ruwet (1982) [24]. Rô phi là loài cá ăn tạp, khi còn nhỏ cá ăn sinh vật phù du thủy sinh là chủ yếu, 20 ngày tuổi (17 - 18mm) cá chuyển dần sang thức ăn nhƣ cá trƣởng thành. Cá trƣởng thành ăn mùn bã hữu cơ, tảo các loại, ấu trùng, côn trùng, sinh vật đáy, phù du sinh vật, thực vật thƣợng đẳng loại mềm, phân hữu cơ,… Ngoài ra, trong ao nuôi có thể cho thêm thức ăn bổ sung nhƣ cám gạo, bột ngô và cácphụ phẩm nông nghiệp khác.

Đặc biệt cá rô phi có thể sử dụng rất hiệu quả thức ăn công nghiệp và thức ăn tự chế biến (Balarin và Haller, 1982) [10]. Đây là một đặc điểm giúp cho việc nuôi cá rô phi thâm canh đạt năng suất cao. Với những đặc điểm ƣu việt đó cá rô phi đƣợc phân bố và ƣơng nuôi khá rộng rãi trong các vùng miền của nƣớc ta.Tốc độ sinh trưởng Cá rô phi đơn tính dòng Đƣờng Nghiệp có tốc độ tăng trƣởng trung bình cao khoảng 125-142g/con/tháng, gấp 1,4 -1,6 lần rô phi đơn tính dòng Gift, năng suất đạt khoảng 20 tấn/ha. Có thời gian nuôi ngắn, hệ số tiêu tốn thức ăn thấp, ít bị phân đàn thuận lợi cho quá trình chăm sóc, quản lý và thu hoạch.

Sự sinh trƣởng của cá rô phi mang tính đặc trƣng của loài, các loài rô phi khác nhau có tốc độ sinh trƣởng khác nhau. niloticus có tốc độ n 6 tăng trƣởng nhanh và vƣợt trội so với loài O. mossambicus (Nguyễn Văn Hảo và cs. Cá rô phi loài O.

niloticus có tốc độ tăng trƣởng nhanh nhất sau đó đến O.Bệnh xuất huyết trên cá rô phi Bệnh do vi khuẩn Steptococcus spp.gây ra không chỉ trên cá rô mà còn trên nhiều loài cá từ nƣớc ngọt nhƣ cá trắm cỏ, cá tra, basa, đến các loài cá nƣớc lợ nhƣ cá bớp và các loài cá nƣớc mặn nhƣ cá song, cá chẽm, cá giò và cá hồng mỹ. Ở Việt Nam, dịch bệnh hƣờng xảy ra với tỉ lệ cá chết rất cao vào các tháng cuối xuân - đầu hè và cuối hè - đầu thu. Tại các thời điểm khác trong năm cá chết rải rác, ngoại trừ những tháng mùa đông lúc nhiệt độ nƣớc xuống thấp nhất ở các nƣớc ôn đới không thấy xuất hiện bệnh. Về độ tuổi cá thƣờng có bệnh, hầu hết các báo cáo đề cập bệnh xảy ra trong giai đoạn nuôi thƣơng phẩm.

Cá bị bệnh thƣờng có các triệu chứng nhƣ cá bơi lờ đờ, mất định hƣớng, trƣớng bụng, xuất huyết, lồi mắt, sƣng ruột, các cơ quan nội tạng nhƣ gan, thận, lá lách bạc màu hoặc xuất huyết, sƣng to. Đặc biệt vi khuẩn tấn công niêm mạc mắt và não cá làm cho cá bơi không định hƣớng và có dấu hiệu tổn thƣơng thần kinh. Bệnh thƣờng xảy ra vào mùa hè đặc biệt khi khi nhiệt độ nƣớc cao. Đối với mùa đông và mùa xuân, mật độ vi khuẩn thƣờng thấp và không đủ ngƣỡng gây bệnh.

Tác nhân gây bệnh quan trọng trên cá rô phi thƣờng là vi khuẩn, virus hoặc protozoa. trong đó đáng chú ý nhất là bệnh do vi khuẩn mà đặc biệt là Streptococcus agalactiae và Streptococus iniae.