Nghiên Cứu Bệnh Thán Thư Hại Ớt Ở Hà Nội Và Vùng Phụ Cận - Khóa Luận Tốt Nghiệp

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu bệnh thán thư hại ớt tại Hà Nội và vùng phụ cận, phân tích nguyên nhân, triệu chứng và biện pháp phòng trừ hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thái Bình
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Thán Thư Hại Ớt Khu Vực Hà Nội Và Vùng Phụ Cận
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Những nghiên cứu ngoài nước
• 2.2. Nghiên cứu về thành phần bệnh nấm hại ớt
• 2.3. Nghiên cứu về các loài nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư ớt trên thế giới
• 2.4. Nghiên cứu về nấm Colletotrichum gloeosporioides gây bệnh thán thư trên ớt
• 2.5. Nghiên cứu về nấm Colletotrichum capsici gây bệnh thán thư trên ớt
• 2.6. Nghiên cứu biện pháp phòng trừ bệnh thán thư trên ớt do nấm Colletotrichum spp.
• 2.7. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. PHẦN 3: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp điều tra thành phần và mức độ phổ biến bệnh nấm hại ớt ngoài đồng ruộng
• 3.5.2. Phương pháp điều tra diễn biến bệnh thán thư ớt ngoài đồng ruộng
• 3.5.3. Phương pháp chẩn đoán bệnh
• 3.5.4. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.5.4.1. Phương pháp điều chế môi trường
• 3.5.4.2. Phương pháp phân lập, nuôi cấy nấm Colletotrichum gloeosporioides trên môi trường PGA
• 3.5.4.3. Nghiên cứu tính gây bệnh của nấm Colletotrichum gloeosporioides trên một số giống ớt trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo trên quả tươi
• 3.5.4.4. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride đối với nấm Colletotrichum gloeosporioides gây bệnh thán thư hại ớt trên môi trường nhân tạo PGA
• 3.5.4.5. Khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis đối với nấm Colletotrichum gloeosporioides gây bệnh thán thư hại ớt trên môi trường nhân tạo PGA
• 3.5.5. Phương pháp tính toán, xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều tra thành phần và mức độ phổ biến của bệnh hại ớt tại khu vực Hà Nội và vùng phụ cận năm 2021
• 4.2. Điều tra diễn biến bệnh thán thư trên một số giống ớt trồng tại khu vực Hà Nội và vùng phụ cận năm 2021
• 4.2.1. Diễn biến bệnh thán thư ớt trên giống ớt Sừng Trâu tại Văn Đức - Gia Lâm - Hà Nội
• 4.2.2. Diễn biến bệnh thán thư ớt trên giống Hai mũi tên đỏ tại Văn Giang - Hưng Yên
• 4.2.3. Diễn biến bệnh thán thư ớt trên giống ớt Chỉ thiên tại Đặng Xá - Gia Lâm - Hà Nội
• 4.3. Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của nấm Colletotrichum gloeosporioides gây bệnh thán thư ớt
• 4.4. Đánh giá tính gây bệnh của nấm Colletotrichum gloeosporioides trên một số giống ớt trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo trên quả tươi
• 4.5. Khảo sát tính gây bệnh của một số Isolate nấm C. gloeosporioides trên giống ớt chỉ thiên trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 4.6. Khảo sát tính gây bệnh của một số Isolate nấm C. gloeosporioides trên giống ớt hai mũi tên đỏ trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 4.7. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride (TV-G) với các Isolate nấm C. gloeosporioides trên môi trường nhân tạo PGA
• 4.8. Khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis (BS-G) với các Isolate nấm trên C. gloeosporioides môi trường nhân tạo PGA
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào bệnh thán thư hại ớt do nấm Colletotrichum gloeosporioides tại Hà Nội và vùng phụ cận. Mục tiêu chính là xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh và đề xuất biện pháp phòng trừ hiệu quả. Bệnh thán thư là một trong những bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng nhất đối với cây ớt, làm giảm năng suất từ 70-80%. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý dịch hại bền vững.

1.1. Tình hình bệnh thán thư trên ớt

Bệnh thán thư do nấm Colletotrichum spp. gây ra, ảnh hưởng đến cành, lá, hoa và trái ớt. Bệnh phổ biến ở các vùng trồng ớt tại Hà Nội và vùng phụ cận, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Nghiên cứu này điều tra diễn biến bệnh trên các giống ớt phổ biến như Sừng Trâu, Hai mũi tên đỏ và Chỉ thiên.

1.2. Mục tiêu cụ thể

Nghiên cứu nhằm xác định thành phần bệnh hại ớt, đánh giá mức độ phổ biến của bệnh thán thư, và nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học của nấm Colletotrichum gloeosporioides. Đồng thời, đề xuất các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả, đặc biệt là sử dụng nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để điều tra thành phần bệnh hại ớt và đánh giá diễn biến của bệnh thán thư. Các phương pháp bao gồm điều tra đồng ruộng, phân lập nấm, và thí nghiệm trong phòng thí nghiệm. Phương pháp điều tra được thực hiện tại các vùng trồng ớt ở Hà Nội và vùng phụ cận, thu thập mẫu bệnh và phân tích đặc điểm hình thái của nấm.

2.1. Điều tra thành phần bệnh hại

Điều tra được thực hiện trên các giống ớt phổ biến tại Hà Nội và vùng phụ cận. Các mẫu bệnh được thu thập và phân tích để xác định thành phần bệnh hại. Kết quả cho thấy bệnh thán thư là bệnh phổ biến nhất, gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất ớt.

2.2. Phương pháp phân lập và nuôi cấy nấm

Các mẫu nấm Colletotrichum gloeosporioides được phân lập và nuôi cấy trên môi trường PGA. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của nấm, bao gồm màu sắc tản nấm và hình thái bào tử. Kết quả cho thấy các Isolate nấm có đặc điểm hình thái đa dạng, phản ánh sự biến đổi của nấm trong điều kiện tự nhiên.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nghiên cứu đã xác định được 7 Isolate nấm Colletotrichum gloeosporioides gây bệnh thán thư trên ớt. Các Isolate này có đặc điểm hình thái và sinh học khác nhau, phản ánh sự đa dạng của nấm trong tự nhiên. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis trong việc ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh.

3.1. Đặc điểm hình thái và sinh học của nấm

Các Isolate nấm Colletotrichum gloeosporioides được phân lập có đặc điểm hình thái đa dạng, bao gồm màu sắc tản nấm và hình thái bào tử. Nghiên cứu cho thấy các Isolate nấm có khả năng gây bệnh khác nhau trên các giống ớt, với thời gian tiềm dục bệnh dao động từ 2-7 ngày.

3.2. Hiệu quả của biện pháp sinh học

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis trong việc ức chế sự phát triển của nấm Colletotrichum gloeosporioides. Kết quả cho thấy cả hai tác nhân đối kháng đều có khả năng ức chế nấm gây bệnh, đặc biệt khi được sử dụng trước khi nấm gây bệnh xuất hiện.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý bệnh thán thư hại ớt tại Hà Nội và vùng phụ cận. Các biện pháp sinh học, đặc biệt là sử dụng nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis, được đề xuất như một giải pháp bền vững để phòng trừ bệnh. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các biện pháp quản lý dịch hại để đạt hiệu quả cao nhất.

4.1. Kết luận

Nghiên cứu đã xác định được thành phần và mức độ phổ biến của bệnh thán thư hại ớt tại Hà Nội và vùng phụ cận. Các biện pháp sinh học được đề xuất có tiềm năng lớn trong việc phòng trừ bệnh, giảm thiểu sử dụng hóa chất độc hại.

4.2. Đề xuất

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đối kháng của Trichoderma viride và Bacillus subtilis để tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ bệnh. Đồng thời, khuyến khích áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp để bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh thán thư (Anthracnose) do phức hợp nấm thuộc chi Colletotrichum spp., đặc biệt là Colletotrichum gloeosporioides, là một trong những dịch hại truyền nhiễm nguy hiểm nhất trên cây ớt (Capsicum spp.) tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Theo thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và các nghiên cứu bệnh học thực vật quốc tế, bệnh thán thư làm suy giảm trực tiếp từ 10% đến 80% sản lượng ớt thương phẩm tại các nước sản xuất trọng điểm như Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam. Tại miền Bắc Việt Nam, điều kiện tiểu khí hậu vụ Xuân Hè với nhiệt độ dao động 25 - 32°C và độ ẩm tương đối trên 85% tạo môi trường tối ưu cho sự nảy mầm của bào tử phân sinh và xâm nhiễm mô tế bào biểu bì quả.

Vấn đề cốt lõi trong thực tiễn canh tác là sự lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học phổ rộng (thuộc nhóm Benzimidazole, Dithiocarbamates, Strobilurin). Việc phun định kỳ liều cao dẫn đến hiện tượng tích lũy dư lượng hóa chất độc hại, suy thoái hệ vi sinh vật bản địa vùng rễ và kích hoạt tính kháng thuốc nhanh chóng của các chủng Colletotrichum spp. Bên cạnh đó, việc lai tạo giống kháng tự nhiên trên dòng Capsicum annuum gặp rào cản lớn do tính ổn định di truyền chưa cao và phân hóa độc lực đa dạng giữa các Isolate nấm theo từng vùng sinh thái. Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm dịch tễ học, phân lập chủng gây bệnh và đánh giá các tác nhân sinh học đối kháng bản địa là yêu cầu cấp thiết để xây dựng giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bền vững.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Nghiên cứu bệnh thán thư hại ớt khu vực Hà Nội và vùng phụ cận" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Thái Bình dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Nguyễn Hà tại Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam (2021).

graph TD
    A[Điều tra thực địa tại Hà Nội & Hưng Yên] --> B[Thu thập mẫu bệnh thán thư điển hình]
    B --> C[Phân lập & Giám định hình thái 7 Isolate C. gloeosporioides]
    C --> D[Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo trên quả tươi]
    C --> E[Khảo sát đối kháng in vitro với T. viride & B. subtilis]
    D --> F[Đánh giá độc lực & Thời kỳ tiềm dục 2-7 ngày]
    E --> G[Xác định cơ chế cạnh tranh & Hiệu lực ức chế > 75%]
    F & G --> H[Xây dựng quy trình phòng trừ sinh học tổng hợp IPM]

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Điều tra thành phần loài nấm bệnh hại ớt và diễn biến phát sinh của bệnh thán thư trên các giống ớt chủ lực (Sừng Trâu, Hai Mũi Tên Đỏ, Chỉ Thiên) tại Hà Nội và Hưng Yên trong vụ Xuân Hè 2021.
2. Phân lập, thuần khiết hóa và xác định đặc tính sinh học, hình thái vi học của các Isolate nấm Colletotrichum gloeosporioides.
3. Đánh giá tính độc học và thời kỳ tiềm dục của các Isolate nấm gây bệnh thông qua lây nhiễm nhân tạo trên quả ớt tươi trong phòng thí nghiệm.
4. Đánh giá hiệu lực ức chế sinh trưởng sợi nấm (Radial Growth Inhibition) của nấm đối kháng Trichoderma viride (Isolate TV-G) và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis (Isolate BS-G) qua các thời điểm tiếp xúc khác nhau trên môi trường thạch nhân tạo.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Phạm vi không gian: Các vùng chuyên canh ớt trọng điểm gồm Gia Lâm, Đông Anh, Mê Linh (Hà Nội) và Văn Giang (Hưng Yên).
• Phạm vi đối tượng: Nấm gây bệnh thán thư Colletotrichum gloeosporioides, nấm đối kháng Trichoderma viride, vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis trên các giống ớt Capsicum annuum L.
• Giới hạn kỹ thuật: Đánh giá hiệu lực ức chế sinh học được tiến hành in vitro trên môi trường PGA và mô hình lây nhiễm nhân tạo bán thực địa trong phòng thí nghiệm chuẩn kiểm soát nhiệt độ (28 - 30°C).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương pháp kiểm soát	Ưu điểm	Nhược điểm / Rủi ro kỹ thuật	Mức độ bền vững
Hóa học (Carbendazim, Mancozeb, Azoxystrobin)	Tác động diệt nấm nhanh, phổ rộng, dễ thi công đại trà	Gây tính kháng chéo ở nấm, tiêu diệt vi sinh vật có ích, tồn dư độc hại trong nông sản	Rất thấp (Nguy cơ bị từ chối xuất khẩu)
Chọn tạo giống kháng tự nhiên	Tiết kiệm chi phí vận hành, an toàn môi trường tuyệt đối	Nguồn gen kháng trên C. annuum hạn chế, dễ bị phá vỡ tính kháng bởi các biến chủng nấm mới	Trung bình - Khó mở rộng nhanh
Sinh học đối kháng (Trichoderma, Bacillus)	Không độc hại, cơ chế đa tác động (tiết enzyme Chitinase, cạnh tranh không gian, kích kháng)	Tốc độ xử lý chậm hơn hóa chất, nhạy cảm với điều kiện môi trường cực đoan	Rất cao (Đạt tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP)

Hệ thống yêu cầu kiểm soát sinh học được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Phân lập chính xác tác nhân chính C. gloeosporioides; xác định hiệu lực ức chế đối kháng in vitro đạt mức cao ($\text{HLƯC} \ge 60%$).
• Should have: Đánh giá được thời kỳ tiềm dục trên từng giống ớt; kiểm soát tối ưu khi vi sinh vật đối kháng có mặt trước nguồn bệnh 24 giờ.
• Could have: Định lượng kích thước bào tử phân sinh và giác bám (appressoria) của từng isolate địa phương.
• Won't have (giai đoạn này): Giải trình tự gen toàn phần (Whole Genome Sequencing) và khảo nghiệm diện rộng cấp quốc gia.

Thiết kế hệ thống thí nghiệm và công nghệ nghiên cứu

• Môi trường nuôi cấy chuyên dụng:
  • Water Agar (WA): 20g Agar / 1000ml $\text{H}_2\text{O}$ cất vô trùng (hấp khử trùng 121°C, 1.5 atm trong 20 phút) dùng cho phân lập ban đầu.
  • Potato Glucose Agar (PGA): 200g dịch chiết khoai tây, 20g D-Glucose, 20g Agar / 1000ml $\text{H}_2\text{O}$ cất (hấp vô trùng 121°C, 60 phút) dùng cho nhân dòng, đối kháng và đo đạc hình thái.
• Tác nhân sinh học kiểm chứng:
  • Chủng nấm đối kháng Trichoderma viride (Isolate TV-G).
  • Chủng vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis (Isolate BS-G).
• Công cụ đo lường và xử lý dữ liệu:
  • Kính hiển vi quang học Olympus BX43 gắn trắc vi thị kính độ phóng đại 100x – 400x.
  • Phần mềm xử lý thống kê nông học chuyên ngành IRRISTART v5.0 và Microsoft Excel 2010 để chạy phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh trung bình đa khoảng Duncan ở mức xác suất $P = 0.05$.

Phương pháp nghiên cứu và đánh giá chỉ số

# Mô hình thuật toán tính toán các chỉ tiêu bệnh học thực vật và hiệu lực ức chế sinh học
def calculate_disease_incidence(infected_units: int, total_units: int) -> float:
    """Tính tỷ lệ bệnh (%) - Disease Incidence (TLB)"""
    if total_units == 0:
        return 0.0
    return (infected_units / total_units) * 100.0

def calculate_disease_index(grade_counts: dict, total_samples: int, max_grade: int = 9) -> float:
    """
    Tính chỉ số bệnh (%) - Disease Index (CSB) theo thang 5 cấp hoặc 9 cấp
    grade_counts: Dict mapping cấp bệnh (a) -> số mẫu tương ứng (b)
    """
    if total_samples == 0:
        return 0.0
    sum_ab = sum(grade * count for grade, count in grade_counts.items())
    return (sum_ab / (total_samples * max_grade)) * 100.0

def calculate_pirg(control_colony_diameter: float, treated_colony_diameter: float) -> float:
    """
    Tính Hiệu lực ức chế (HLƯC %) theo công thức Abbott / PIRG
    (Percent Inhibition of Radial Growth)
    """
    if control_colony_diameter == 0:
        return 0.0
    return ((control_colony_diameter - treated_colony_diameter) / control_colony_diameter) * 100.0

# Phân cấp mức độ ức chế theo chuẩn Sariah (1994)
def classify_inhibition(pirg_value: float) -> str:
    if pirg_value <= 50.0:
        return "+ (Thấp)"
    elif 50.0 < pirg_value <= 60.0:
        return "++ (Trung bình)"
    elif 60.0 < pirg_value <= 75.0:
        return "+++ (Cao)"
    else:
        return "++++ (Rất cao)"

• Quy trình điều tra đồng ruộng: Áp dụng phương pháp 5 điểm chéo góc theo quy chuẩn điều tra dịch hại của Viện Bảo vệ Thực vật. Định kỳ điều tra 7 ngày/lần từ giai đoạn cây con, ra hoa, tạo quả xanh đến khi thu hoạch quả chín.
• Thang phân cấp bệnh thán thư trên quả (5 cấp tiêu chuẩn):
  • Cấp 1: $\le 5%$ diện tích bề mặt quả bị tổn thương lõm/hoại tử.
  • Cấp 3: $> 5 - 15%$ diện tích bề mặt quả bị bệnh.
  • Cấp 5: $> 15 - 25%$ diện tích bề mặt quả bị bệnh.
  • Cấp 7: $> 25 - 50%$ diện tích bề mặt quả bị bệnh.
  • Cấp 9: $> 50%$ diện tích bề mặt quả bị thối nhũn hoàn toàn.

---

Implementation và kết quả

Quy trình phân lập và đặc điểm hình thái học

Mẫu bệnh thán thư với triệu chứng đốm lõm hình tròn/bầu dục đồng tâm, mang khối bào tử phân sinh màu hồng cam được thu thập tại 7 địa bàn. Mô bệnh tiếp giáp mô khỏe được cắt thành mảnh nhỏ $2 \times 2\text{ mm}$, khử trùng bề mặt bằng cồn $70^\circ$ trong 30 giây, tráng qua nước cất vô trùng 3 lần, sau đó cấy chuyển sang đĩa thạch PGA nuôi ủ ở $28 \pm 0.5^\circ\text{C}$.

Bảy Isolate nấm thuần khiết đã được định danh chính xác thuộc loài Colletotrichum gloeosporioides:

1. C. gloeosporioides-ST-VĐ (Sừng Trâu - Văn Đức, Gia Lâm)
2. C. gloeosporioides-HMTĐ-VG (Hai Mũi Tên Đỏ - Văn Giang, Hưng Yên)
3. C. gloeosporioides-ST-ML (Sừng Trâu - Mê Linh, Hà Nội)
4. C. gloeosporioides-CT-ĐX (Chỉ Thiên - Đặng Xá, Gia Lâm)
5. C. gloeosporioides-HMTĐ-ĐA (Hai Mũi Tên Đỏ - Đông Anh, Hà Nội)
6. C. gloeosporioides-HMTĐ-KL (Hai Mũi Tên Đỏ - Kim Lan, Gia Lâm)
7. C. gloeosporioides-ST-CB (Sừng Trâu - Cổ Bi, Gia Lâm)

Đặc tính vi học: Hệ sợi nấm phát triển trên PGA tạo tản nấm dạng nhung xốp màu trắng xám tro chuyển dần sang xám sẫm. Bào tử phân sinh đơn bào, trong suốt, dạng hình trụ thuôn thẳng, hai đầu tù tròn, không có vách ngăn, kích thước $9 - 24 \times 3 - 6\ \mu\text{m}$. Giác bám màu nâu đậm, hình ovan hoặc hình chùy kích thước $6 - 20 \times 4 - 12\ \mu\text{m}$.

Kết quả điều tra thực địa và diễn biến bệnh

Điều tra thành phần bệnh hại ớt tại khu vực Hà Nội và vùng phụ cận ghi nhận 4 bệnh chính với mức độ phân bố rõ rệt:

• Thán thư (Colletotrichum spp.): Tỷ lệ bệnh $> 15%$ (Mức độ $+++$, Rất phổ biến).
• Khảm lá (Cucumber Mosaic Virus - CMV): Tỷ lệ bệnh $5 - 15%$ (Mức độ $++$, Phổ biến).
• Đốm xám lá (Cercospora capsici): Tỷ lệ bệnh $< 5%$ (Mức độ $+$, Ít phổ biến).
• Héo xanh vi khuẩn (Ralstonia solanacearum): Tỷ lệ bệnh $< 5%$ (Mức độ $+$, Xuất hiện rải rác).

Bảng diễn biến bệnh thán thư qua các giai đoạn sinh trưởng (Vụ Xuân Hè 2021)

Địa điểm & Giống ớt	Ngày điều tra	Giai đoạn sinh trưởng	Tỷ lệ bệnh (TLB %)	Chỉ số bệnh (CSB %)
Văn Đức - Gia Lâm (Giống Sừng Trâu)	04/03/2021 11/03/2021 18/03/2021 25/03/2021 01/04/2021 08/04/2021 15/04/2021	Cây con Ra hoa Quả xanh sớm Quả xanh rộ Quả chín đợt 1 Quả chín đợt 2 Thu hoạch rộ	0.00 0.00 0.00 9.04 10.90 12.12 15.16	0.00 0.00 0.00 4.63 6.26 8.21 10.71
Văn Giang - Hưng Yên (Giống Hai Mũi Tên Đỏ)	10/03/2021 17/03/2021 24/03/2021 31/03/2021 07/04/2021 14/04/2021 21/04/2021	Cây con Ra hoa Quả xanh sớm Quả xanh rộ Quả xanh muộn Quả chín Thu hoạch rộ	0.00 0.00 0.00 2.75 9.65 11.92 13.82	0.00 0.00 0.00 0.30 2.29 6.47 8.85

Nhận xét dịch tễ: Bệnh thán thư không phát sinh trong giai đoạn vườn ươm cây con và ra hoa. Nấm bệnh bắt đầu xâm nhiễm tiềm sinh từ giai đoạn quả xanh ($TLB = 2.75 - 9.04%$) và bùng phát mạnh mẽ nhất khi quả bước vào giai đoạn chuyển chín, tích lũy hàm lượng đường cao ($TLB$ đạt cực đại $15.16%$, $CSB$ đạt $10.71%$).

Đánh giá tính độc học qua lây nhiễm nhân tạo

Thí nghiệm cấy đột khuẩn ty ($d = 3\text{ mm}$) lên quả tươi vô trùng của 2 giống ớt (Chỉ Thiên và Hai Mũi Tên Đỏ) với 30 quả/isolate, 3 lần lặp lại cho thấy:

• Thời kỳ tiềm dục (Incubation Period): Dao động từ 2 đến 7 ngày tùy theo độc lực isolate. Các isolate C. gloeosporioides-ST-VĐ và C. gloeosporioides-HMTĐ-VG thể hiện độc lực mạnh nhất với thời gian ủ bệnh ngắn nhất (2 - 3 ngày đã xuất hiện vết hoại tử lõm ngậm nước).
• Khả năng nhiễm giống: Giống Sừng Trâu và Hai Mũi Tên Đỏ mẫn cảm hơn đáng kể so với giống Chỉ Thiên (vết bệnh trên Chỉ Thiên lan chậm hơn, đường kính vết tổn thương nhỏ hơn $28.4%$).

Khảo sát hiệu lực đối kháng in vitro

Thí nghiệm nuôi cấy kép (Dual-culture assay) được thiết kế gồm 4 công thức đối chứng và can thiệp thời gian:

• CT1 (Đối chứng): Cấy Isolate C. gloeosporioides đơn độc trên PGA.
• CT2 (Phòng ngừa): Cấy vi sinh vật đối kháng (T. viride hoặc B. subtilis) trước 24 giờ, sau đó mới cấy nấm bệnh.
• CT3 (Đồng thời): Cấy vi sinh vật đối kháng và nấm bệnh cùng thời điểm.
• CT4 (Điều trị/Trị bệnh): Cấy nấm bệnh trước 24 giờ, sau đó mới cấy vi sinh vật đối kháng.

Bảng tổng hợp hiệu lực ức chế (HLƯC %) sau 3 ngày nuôi cấy

Tác nhân đối kháng	Isolate nấm kiểm định	CT2 (Đối kháng trước 24h)	CT3 (Đồng thời)	CT4 (Đối kháng sau 24h)	Phân cấp hiệu lực (CT2)
Trichoderma viride (TV-G)	C.gloeosporioides-ST-VĐ	81.42%	63.50%	42.15%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-VG	79.85%	61.20%	39.80%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-ST-ML	77.60%	58.45%	37.50%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-CT-ĐX	83.10%	65.80%	45.20%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-ĐA	78.35%	59.70%	38.90%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-KL	76.90%	57.30%	36.40%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-ST-CB	80.25%	62.10%	41.00%	++++ (Rất cao)
Bacillus subtilis (BS-G)	C.gloeosporioides-ST-VĐ	76.50%	55.30%	31.20%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-VG	74.80%	53.60%	29.50%	+++ (Cao)
	C.gloeosporioides-ST-ML	72.15%	51.00%	28.00%	+++ (Cao)
	C.gloeosporioides-CT-ĐX	78.20%	57.40%	33.10%	++++ (Rất cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-ĐA	73.40%	52.80%	29.90%	+++ (Cao)
	C.gloeosporioides-HMTĐ-KL	71.80%	50.50%	27.60%	+++ (Cao)
	C.gloeosporioides-ST-CB	75.10%	54.20%	30.80%	++++ (Rất cao)

Phân tích thống kê: Ở công thức CT2, Trichoderma viride thể hiện hiệu lực ức chế vượt trội ($76.90 - 83.10%$), tốc độ phát triển hệ sợi bao phủ và ký sinh trực tiếp lên khuẩn ty C. gloeosporioides. Bacillus subtilis tạo vòng vô khuẩn rõ rệt ngăn cản sự phát triển của khuẩn ty với hiệu lực $71.80 - 78.20%$. Khi vi sinh vật đối kháng được cấy sau 24h (CT4), hiệu lực ức chế giảm mạnh chỉ còn $27.60 - 45.20%$, chứng minh vai trò mang tính quyết định của việc phòng ngừa sớm trong thực hành quản lý dịch bệnh sinh học.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chứng minh cơ chế ưu thế chiếm giữ không gian (Preemptive Niche Colonization): Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng rõ ràng: Hiệu lực ức chế của T. viride và B. subtilis đạt tối đa khi vi sinh vật đối kháng có mặt trước mầm bệnh 24 giờ. Cơ chế này xác lập nguyên tắc cốt lõi: Chế phẩm sinh học phải được xử lý phòng ngừa ở giai đoạn đầu của chu kỳ mẫn cảm (từ giai đoạn bắt đầu đậu quả non/quả xanh), thay vì phun dập dịch khi triệu chứng hoại tử quả chín đã bộc phát.
2. Bộ sưu tập dữ liệu vi học chuẩn hóa của 7 Isolate bản địa: Cung cấp bức tranh phân bố chi tiết về kích thước bào tử, giác bám và độc lực của loài nấm Colletotrichum gloeosporioides tại các vùng trồng ớt thâm canh cao của Hà Nội và Hưng Yên, phục vụ trực tiếp cho công tác sàng lọc giống kháng sau này.
3. So sánh tương quan giữa nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng: Đề tài làm sáng tỏ cơ chế tác động kép: T. viride cạnh tranh trực tiếp, sinh enzyme ly giải vách tế bào (Chitinase, $\beta$-1,3-glucanase), trong khi B. subtilis thiết lập hàng rào ức chế hóa sinh thông qua các peptide kháng sinh nhóm Iturin/Surfactin.

Tiêu chí kỹ thuật	Giải pháp truyền thống (Hóa chất)	Sử dụng chế phẩm sinh học thương mại đơn lẻ	Mô hình kiểm soát tích hợp theo đề tài (TV-G + BS-G phòng ngừa)
Cơ chế tác động	Đơn đích (Single-site), ức chế hô hấp/phân bào của nấm	Cạnh tranh sinh học đơn thuần, thiếu khảo sát thời điểm	Đa cơ chế: Ly giải vách tế bào + Tiết kháng sinh + Chiếm chỗ không gian sống
Hiệu lực ức chế in vitro	90 - 95% (khi chưa kháng thuốc)	45 - 60% (do không tối ưu thời điểm)	76.90 - 83.10% (xử lý trước 24h)
Tác động môi trường & Dư lượng	Nguy cơ tồn dư độc hại cao, ô nhiễm nguồn nước ngầm	An toàn sinh thái, không tồn dư	An toàn sinh học tuyệt đối, bảo vệ vi sinh vật có ích
Hiện tượng kháng thuốc	Xuất hiện nhanh sau 3 - 5 vụ sử dụng liên tục	Rất hiếm khi xảy ra	Không ghi nhận hiện tượng quen thuốc/kháng thuốc

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

          Quy trình ứng dụng chế phẩm sinh học phòng trừ thán thư ớt

Kịch bản triển khai ngoài thực địa

• Trang trại chuyên canh ớt VietGAP (Quy mô 1 - 5 ha): Triển khai hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp châm vi sinh B. subtilis vào vùng rễ để kiểm soát nấm từ tàn dư đất; kết hợp phun sương định kỳ hỗn dịch bào tử T. viride ($10^7 - 10^8\text{ bào tử/ml}$) lên bề mặt tán lá và chùm quả non từ tuần thứ 4 sau khi trổ hoa.
• Chiến lược phòng trừ luân phiên: Thay thế 60% các đợt phun thuốc hóa học trong mùa mưa bằng chế phẩm đối kháng bản địa, giúp giảm chi phí bảo vệ thực vật 30 - 45% và đảm bảo thời gian cách ly (Pre-Harvest Interval - PHI) bằng 0 ngày.

Phân tích hiệu quả kinh tế (Ước tính trên 1 ha canh tác ớt)

• Chi phí thuốc BVTV hóa học truyền thống: 12.000.000 - 15.000.000 VNĐ/vụ (khoảng 8 - 10 lần phun).
• Chi phí quy trình sinh học dự phòng (TV-G + BS-G): 6.500.000 - 8.000.000 VNĐ/vụ.
• Gia tăng giá trị nông sản: Giảm tỷ lệ thối hỏng quả chín từ $> 15%$ xuống $< 5%$, năng suất thương phẩm tăng từ 1.8 - 2.5 tấn/ha; giá bán ớt sạch VietGAP cao hơn thị trường tự do 20 - 30%, mang lại mức tăng lợi nhuận ròng từ 35.000.000 đến 50.000.000 VNĐ/ha/vụ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

• Điều kiện thí nghiệm đối kháng: Các chỉ số ức chế được ghi nhận chủ yếu trên môi trường dinh dưỡng PGA nhân tạo và mô lây nhiễm nhân tạo trong phòng thí nghiệm; các yếu tố vi khí hậu thực địa (bức xạ UV, rửa trôi do mưa bão nhiệt đới) chưa được khảo sát đầy đủ.
• Quy mô phân lập: Nghiên cứu giới hạn ở 7 Isolate đại diện cho loài C. gloeosporioides; chưa bao quát các loài nấm khác trong phức hợp thán thư như Colletotrichum capsici, Colletotrichum acutatum hay Colletotrichum truncatum.

Hướng nghiên cứu và nâng cấp tiếp theo

1. Ứng dụng sinh học phân tử hiện đại: Ứng dụng kỹ thuật PCR và giải trình tự vùng gen ITS (Internal Transcribed Spacer) cùng gen $\beta$-tubulin để xây dựng cây phát sinh loài chính xác cho các chủng nấm bệnh và vi sinh vật đối kháng bản địa.
2. Nghiên cứu công nghệ tạo màng bao sinh học (Bio-formulation): Phối trộn bào tử Trichoderma viride và nội bào tử Bacillus subtilis với các chất mang sinh học (dầu thực vật, Chitosan, mật rỉ đường) nhằm tăng khả năng bám dính trên vỏ quả ớt và kháng rửa trôi trong điều kiện canh tác mùa mưa.
3. Thử nghiệm đồng ruộng diện rộng: Xây dựng mô hình trình diễn nông nghiệp công nghệ cao 5 ha tại Gia Lâm và Mê Linh nhằm tối ưu hóa công thức kết hợp đa chủng.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên ngành Bảo vệ Thực vật / Nông học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra dịch tễ học, kỹ thuật phân lập nấm Colletotrichum spp. và phương pháp giải tích thống kê sinh học trên phần mềm IRRISTART 5.0.
• Kỹ sư nông nghiệp & Nhà sản xuất thuốc BVTV sinh học: Căn cứ thực nghiệm chứng minh tầm quan trọng của việc khuyến cáo nông dân phun phòng ngừa (trước 24h) thay vì phun trị bệnh, từ đó thiết kế hướng dẫn sử dụng chế phẩm chuẩn xác.
• Hợp tác xã & Nông hộ sản xuất ớt: Giải pháp thay thế thuốc hóa học an toàn, giảm tỷ lệ hư hao quả trong giai đoạn thu hoạch, gia tăng tỷ lệ ớt đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
• Nhà khoa học bệnh cây: Dữ liệu nền tảng về tính mẫn cảm của các giống ớt phổ biến (Sừng Trâu, Chỉ Thiên, Hai Mũi Tên Đỏ) phục vụ các chương trình chọn tạo giống kháng thán thư trong tương lai.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối thiểu để phân lập và nuôi cấy thuần khiết nấm Colletotrichum gloeosporioides là gì?

Cần phòng nuôi cấy vô trùng có buồng cấy vi sinh dòng khí thẳng đứng (Laminar Air Flow), tủ định ôn duy trì nhiệt độ $28 \pm 0.5^\circ\text{C}$, nồi hấp tiệt trùng áp suất $121^\circ\text{C}$ (1.5 atm) và môi trường dinh dưỡng thạch khoai tây D-Glucose (PGA) chuẩn độ pH 6.0 - 6.5.

2. Tại sao hiệu lực ức chế sinh học của T. viride giảm mạnh khi cấy sau nấm bệnh 24 giờ?

Khi C. gloeosporioides xâm chiếm trước 24 giờ, hệ khuẩn ty của nấm bệnh đã bám rễ sâu vào cơ chất thạch, tiêu thụ phần lớn nguồn dinh dưỡng khoáng và giải phóng các chất chuyển hóa thứ cấp ức chế ngược lại. Do đó, nấm đối kháng mất đi lợi thế cạnh tranh không gian sống ban đầu và tốc độ bao phủ bị chậm lại.

3. Có thể phối trộn chung chế phẩm Trichoderma viride và Bacillus subtilis để phun cùng một lúc không?

Hoàn toàn có thể. Trichoderma viride (dạng vi nấm) và Bacillus subtilis (dạng vi khuẩn tạo nội bào tử) có các cơ chế tác động bổ trợ cho nhau (ly giải vách tế bào kết hợp tiết kháng sinh ức chế sinh trưởng). Tuy nhiên, cần đảm bảo nguồn nước pha chế phẩm không chứa clo hoạt tính hoặc dư lượng thuốc trừ nấm gốc đồng để tránh làm suy giảm hoạt lực bào tử.

4. Giai đoạn sinh trưởng nào của cây ớt có nguy cơ nhiễm bệnh thán thư cao nhất?

Giai đoạn từ khi quả chuyển từ xanh đậm sang chín đỏ (tích lũy đường và vỏ quả mềm hơn) là giai đoạn mẫn cảm nhất, với tỷ lệ bệnh ngoài thực địa có thể tăng vọt từ $0%$ lên $> 15%$. Biện pháp phòng trừ sinh học bắt buộc phải được xử lý từ giai đoạn hình thành quả xanh.

5. Chi phí đầu tư quy trình phòng trừ sinh học so với dùng thuốc hóa học chênh lệch như thế nào?

Chi phí mua chế phẩm sinh học tương đương hoặc thấp hơn $20 - 30%$ so với việc phun các dòng thuốc diệt nấm hóa học nhập ngoại cao cấp (như Azoxystrobin, Difenoconazole). Xét trên tổng thể mùa vụ, quy trình sinh học giúp tiết kiệm chi phí do giảm số lần phun dập dịch và nâng cao giá trị thương phẩm xuất khẩu của quả ớt.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Thái Bình tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu khoa học và thực tiễn:

1. Xác định bệnh thán thư (Colletotrichum gloeosporioides) là dịch hại nguy hiểm và phổ biến nhất ($TLB > 15%$) trên các vùng ớt trọng điểm của Hà Nội và Hưng Yên năm 2021.
2. Phân lập, định danh và lập hồ sơ hình thái, độc lực của 7 Isolate C. gloeosporioides thuần khiết.
3. Chứng minh hiệu lực đối kháng sinh học vượt trội của nấm Trichoderma viride (HLƯC đạt 76.90 - 83.10%) và vi khuẩn Bacillus subtilis (HLƯC đạt 71.80 - 78.20%) khi được ứng dụng theo quy trình can thiệp phòng ngừa sớm trước 24 giờ.

Kết quả nghiên cứu là luận cứ khoa học vững chắc để loại bỏ thói quen lạm dụng hóa chất độc hại, mở ra hướng đi bền vững trong việc ứng dụng các chế phẩm sinh học bản địa vào chuỗi sản xuất ớt an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ớt (Capsicum sp.) là cây gia vị trồng ở vùng nhiệt đới, được tiêu thụ trên khắp thế giới do có giá trị kinh tế cao. Ớt là cây chịu nhiệt, nhiệt độ thích hợp cho cây tăng trưởng là 18 – 30°C, nhiệt độ trên 32°C và thấp dưới 15°C, cây tăng trưởng kém và hoa dễ rụng. Ớt là cây không quang cảm, tuy nhiên trong điều kiện ngắn ngày các giống ớt cay phát triển tốt và cho năng suất cao. Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa của Việt Nam thích hợp cho cây ớt sinh trưởng và phát triển.

Tuy nhiên, dịch bệnh do nấm, virus và vi khuẩn gây ra trên cây ớt là một vấn đề gây trở ngại lớn đến hiệu quả sản xuất. Trong các loại bệnh trên ớt, bệnh do nấm là các bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng và làm tổn thất từ 10 - 80% sản lượng ớt ở Việt Nam và các nước trên thế giới như Ấn Độ, Thái Lan, Hàn Quốc. Các loại bệnh nấm thường gặp trên cây ớt là bệnh héo cây con (Rhizoctonia solani), bệnh thán thư (Colletotrichum spp.), bệnh mốc xám (Botrytis cinerea), bệnh héo vàng lá (Fusarium oxysporum), bệnh sương mai (Phythopthora capsici), trong đó bệnh thán thư do nấm Colletotrichum spp. gây ra là bệnh phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng nhất đối với cây ớt.

Bệnh thán thư trên cây ớt do nấm Colletotrichum spp. gây ra, nấm gây hại trên cả cành, lá, hoa và trái, có thể gây thiệt hại làm giảm năng suất 70 - 80%. Hiện nay, nhiều loại thuốc hóa học được sử dụng để phòng trừ các loại nấm gây hại cho cây trồng, tuy nhiên việc sử dụng với liều lượng cao trong thời gian dài đã làm mất cân bằng quần thể vi sinh vật có ích trong đất, tạo điều kiện để nấm bệnh và các loài côn trùng có hại cho cây trồng trở nên kháng thuốc. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong sản phẩm nông nghiệp và đất đã làm ô nhiễm nguồn nước ngầm, môi trường và gây tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và vật nuôi.

Biện pháp trồng giống chống chịu bệnh bị hạn chế do năng 1 suất và độ ổn định giống không cao. Biện pháp sinh học sử dụng chất kích kháng thực vật giúp kích hoạt các cơ chế đề kháng bệnh trong cây trồng là một xu hướng phát triển nông nghiệp xanh đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới với mục đích giảm thiểu tối đa việc sử dụng các hóa chất độc hại và sử dụng giống chuyển gen. Xuất phát từ thực tiễn sản xuất và được sự đồng ý của khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, bộ môn Bệnh cây và dưới sự hướng dẫn của TS.Trần Nguyễn Hà, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh thán thư hại ớt tại khu vực Hà Nội và vùng phụ cận”. Mục đích và yêu cầu 1.

Mục đích Xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh hại ớt ở khu vực Hà Nội và vùng phụ cận vụ xuân hè năm 2021. Điều tra diễn biến bệnh thán thư (Colletotrichum gloeosporioides) trên một số giống ớt và khảo sát hiệu lực của vi sinh vật đối kháng phòng trừ nấm gây bệnh. Yêu cầu - Điều tra xác định thành phần, mức độ phát sinh gây hại của bệnh hại ớt vụ xuân hè năm 2021. - Điều tra diễn biến bệnh thán thư trên một số giống ớt ở khu vực Hà Nội và vùng phụ cận.

- Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của nấm Colletotrichum gloeosporioides. - Nghiên cứu tính gây bệnh của các Isolate Colletotrichum gloeosporioides gây hại trên một số giống ớt lây nhiễm trên quả tươi trong phòng thí nghiệm. - Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis với các Isolate Colletotrichum gloeosporioides trên môi trường nhân tạo PGA. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Những nghiên cứu ngoài nước 2. Nghiên cứu về thành phần bệnh nấm hại ớt Theo nghiên cứu của Ken Pernezny & Tim Momol (2006) nguyên nhân gây bệnh cho ớt bao gồm nấm, vi khuẩn và virus. Bệnh nấm trên cây ớt gồm: Bệnh thán thư, bệnh đốm lá, bệnh mốc xám, bệnh mốc trắng, bệnh sương mai, bệnh phấn trắng. Zitter (1989), bệnh sương mai xuất hiện rải rác tại New York khoảng 40 năm về đây và gây thiệt hại nặng ở Floria, New Mixico, California và New Jersey.

Bệnh héo Fusarium là một bệnh nấm gây hại trên cà chua, khoai tây, cây họ cà và cây ớt, bệnh được tìm thấy ở khắp nơi của nước Mỹ. Nấm bệnh (Fusarium oxysporum) xâm nhiễm qua rễ vào cây và phát triển trong cây cản trở sự vận chuyển nước trong cây làm lá bị héo vàng. Triệu chứng của bệnh thường xuất hiện muộn. Triệu chứng các lá già bị rụng, lây nhiễm nấm sang các lá non sau đó cây bị chết.

(2006) Bệnh đốm trắng lá do nấm Cercospora capsici gây ra. Bệnh tạo ra các vết hình tròn thô giáp, ban đầu có màu nâu vàng nhạt đến trắng và có viền màu nâu đen, nhiễm nặng có thể gây ra hiện tượng rụng lá, nghiêm trọng sẽ gây ảnh hưởng đến năng suất của cây trồng. Bệnh đốm xám lá do nấm Stemphylium solani gây hại trên lá, thân, cuống lá và cuống quả nhưng không gây hại trên quả và hoa. Triệu chứng của bệnh là những vết đốm màu nâu sau đó chuyển màu trắng ở giữa vết bệnh, vết đốm trên lá có dạng gần giống hình tròn với tổn thương bị lõm ở giữa vết bệnh và viền bệnh có màu nâu tới đỏ.Bệnh chết rạp cây con do nấm Pythium spp.

hoặc nấm Rhizoctonia solani gây bệnh, cây con khi bị bệnh sẽ xuất hiện vết chết hoại ở lá mầm và cổ rễ làm cây con đổ gập và chết. Bệnh chết rạp do nấm Pythium spp. gây hại khá phổ biến ở Nam Florida gây chết cây con ngay từ đầu vụ. Bệnh héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii): Bệnh gây hại trong điều kiện thời tiết ấm và ẩm ướt.

Cây 3 trồng bị nhiễm bệnh thường bị héo do rễ và thân bị chết. Trong điều kiện thời tiết có ẩm độ cao, sợi nấm trắng xuất hiện trên thân ở vị trí tiếp giáp với mặt đất. Nhiều hạch nấm nhỏ xuất hiện trên hệ sợi nấm, ban đầu hạch nấm có màu trắng sau chuyển sang màu nâu. Trong điều kiện thời tiết mát mẻ, mùa đông ẩm ướt, ớt dễ bị bệnh thối hạch do nấm Sclerotinia sclertiorum tấn công.

Nấm thường xâm nhiễm lên thân từ phần thân, cuống lá và đôi khi trên cả quả khi các bộ phận này tiếp xúc với bề mặt đất. Sự lây nhiẽm xung quanh thân thường là nguyên nhân làm cây héo và chết (Ken P. Nghiên cứu về các loài nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư ớt trên thế giới Bệnh thán thư ớt được Halsted báo cáo lần đầu tiên tại New Jersey, USA vào năm 1890, Halsted đã mô tả tác nhân gây bệnh là Gloeosporium piperatum và C.

Bệnh thán thư hại ớt được nghiên cứu là do các loài nấm Colletotrichum gây ra bao gồm nấm C.acutatum (Simmonds), Colletotrichum capsici (Syd) Butler & Bisby, Colletotrichum gloeosporioides (Penz) Penz & Sacc. Tại Đài Loan các loài nấm C. gloeosporioides, Glomerella cingulata gây hại trên quả ớt chín, trong đó 2 loài phổ biến là C. gloeosporioides (Kim & cs.

Nấm Colletotrichum spp. có phổ kí chủ rất rộng nên chúng có thể qua đông trên các cây kí chủ khác nhau như cây họ cà, cây họ đậu, dâu tây, hành tây, chuối, xoài,… thậm chí tàn dư thực vật trên đồng ruộng và các loại quả bị bỏ lại trên cánh đồng (Pring & cs. (2004) cho rằng, các loài khác nhau gây bệnh ở những bộ phận khác nhau của cây ớt: Ví dụ, nấm C.acutatum và Colletotrichum gloeosporioides xâm nhiễm vào quả ớt tất cả các giai đoạn phát triển, nhưng thường không gây hại trên thân và lá, trong khi lá và thân bị nấm C. dentium gây hại mạnh.coccodes gây bệnh thán 4 thư trên lá cây ớt con được trồng trên ruộng lần đầu tiên được Hong & Hwang báo cáo ở tỉnh Chungnam Hàn Quốc vào năm 1988.

Theo Hong & Hwang năm 1998 và Kim & cs. vào năm 1999 các loài Colletotrichum khác nhau cũng thể hiện vai trò quan trọng khác nhau trong các giai đoạn quả chín khác nhau. Ví dụ, nấm Colletotrichum capsici phổ biến trên quả ớt đỏ, nhưng ngược lại nấm C. acutatum và Colletotrichum gloeosporioides được xem là phổ biến trên cả quả xanh non và quả chín.

coccodes gây bệnh thán thư không được xem là bệnh nguy hiểm trên quả ớt. Nhóm nghiên cứu thuộc trường đại học Kasetsart Kamphaeng Saen Campus, Nakhom Pathom, Thái Lan (2007) đã xác định 5 loài trong chi Colletotrichum gây bệnh thán thư ớt là: C. coccodes, Colletotrichum gloeosporioides, Colletotrichum capsici, C. Theo Poonpolgul & Kumphai (2007), bệnh thán thư ớt do nấm Colletotrichum spp.

gây ra là một trong những bệnh có ý nghĩa kinh tế quan trọng nhất, làm giảm năng suất từ 10% đến 80% ở một số quốc gia đang phát triển, đặc biệt là Thái Lan. Nghiên cứu của Than & cs. (2008) đã xác định được 5 loài trong chi Colletotrichum spp. gây bệnh loét trên ớt là: C.

Montri (2009), tại Thái Lan bệnh thán thư ớt gây hại năng suất lên tới 80%, tác giả kết luận tác nhân quan trọng nhất là C. capsici, mặc dù loài C. acucatum phần lớn bị ức chế ở phía Bắc và Đông Bắc Thái Lan. (2016), bệnh thán thư trở thành một mối đe dọa đáng kể đối với ớt Capsicum annuum được trồng tại cao nguyên Cameron, bang Pahang, Malaysia.

Vào tháng 5 năm 2013, các vết lõm, tròn và khô được quan sát trên vỏ quả ớt, sau các vết này chuyển màu nâu và quả bị chết khô trên cây. Tỉ lệ mặc bệnh lên tới 60% ở các vùng trồng ớt bị nhiễm nặng. Cũng theo 5 báo cáo này, đây là lần đầu tiên bệnh thán thư ớt được xác định do C. nymphaeae gây ra ở Malaysia và trên thế giới.

Theo Suwanna & cs. (2017), tại Thái Lan xác định được 4 loài Colletotrichum gây bệnh thán thư ớt C. de Almeida (2017), với các triệu chứng điển hình của bệnh thán thư trên quả ớt vàng thuộc loài Capsicum chinense L. được quan sát tại thành phố Manaus năm 2008 và Manacapuru vào năm 2014, ở bang Amazonas, Brazil.

Triệu chứng ban đầu là các vết lõm màu nâu sẫm, hơi ẩm và các vết tròn đồng tâm. Tổn thất lên tới 100% xảy ra ở một số đồn điền. Nguyên nhân được xác định là do nấm C. Bệnh thán thư ớt gây ra bởi C.

truncatum trên ớt chuông là một vấn đề quan trọng trong sản xuất và sau thu hoạch ở Pakistan làm giảm đáng kể năng suất.