Nghiên cứu bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae ở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Nghiên cứu bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, phân tích nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Dư Công Long
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Gạo Lợn Do Ấu Trùng Cysticercus Cellulosae Gây Ra Tại Huyện Nậm Pồ, Điện Biên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện cơ sở thực tập
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện xã hội
• 2.1.2.1. Dân cư, dân tộc
• 2.1.2.2. Về giáo dục
• 2.1.2.3. Về y tế
• 2.1.2.4. Văn hóa thể thao
• 2.1.2.5. Giao thông thủy lợi
• 2.2. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2.1. Một số đặc điểm của sán dây T. solium và ấu trùng Cys.
• 2.2.1.1. Vị trí của sán dây T. solium trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.2.1.2. Đặc điểm của sán dây T. solium
• 2.2.1.2.1. Đặc điểm chung
• 2.2.1.2.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây T. solium
• 2.2.1.2.3. Hình thái trứng sán dây
• 2.2.1.2.4. Sức đề kháng của sán dây
• 2.2.1.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của ấu trùng Cysticercus cellulosae
• 2.2.2. Bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn
• 2.2.3. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh gạo lợn
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn tại một số xã của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
• 3.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra trên lợn
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra tại một số xã của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
• 3.4.2. Nghiên cứu bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae trên lợn
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn tại một số xã của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
• 4.2. Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn tại một số xã
• 4.3. Nghiên cứu các yếu tố nhiễm sán dây Taenia solium ở người tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
• 4.4. Nghiên cứu bệnh ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn
• 4.5. Tổn thương đại thể và vi thể của lợn nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae ở Huyện Nậm Pồ
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh gạo lợn và Cysticercus cellulosae

Bệnh gạo lợn là một bệnh truyền nhiễm giữa người và động vật, gây ra bởi ấu trùng Cysticercus cellulosae. Đây là ấu trùng của sán dây Taenia solium ký sinh ở người. Ấu trùng này ký sinh trong các cơ của lợn, khiến thịt lợn không thể sử dụng làm thực phẩm, gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi. Người ăn thịt lợn gạo chưa nấu chín có nguy cơ mắc bệnh sán dây. Nghiên cứu này tập trung vào huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, nơi có tỷ lệ nhiễm bệnh cao do tập quán chăn nuôi thả rông và thói quen ăn thịt sống.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá tình hình mắc bệnh gạo lợn tại huyện Nậm Pồ, đồng thời nghiên cứu các yếu tố liên quan đến nhiễm sán dây Taenia solium ở người. Nghiên cứu cũng nhằm cung cấp cơ sở khoa học để phòng ngừa và điều trị bệnh, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này mang lại thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ của bệnh gạo lợn, góp phần vào việc hiểu rõ hơn về chu kỳ phát triển của Cysticercus cellulosae. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh, đặc biệt tại các vùng miền núi như Nậm Pồ, Điện Biên.

II. Đặc điểm dịch tễ và bệnh lý của bệnh gạo lợn

Bệnh gạo lợn phổ biến hơn ở các vùng miền núi do tập quán chăn nuôi thả rông và thói quen ăn thịt sống. Ấu trùng Cysticercus cellulosae ký sinh trong cơ lợn, gây tổn thương nghiêm trọng đến sức khỏe động vật. Nghiên cứu tại huyện Nậm Pồ cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, đặc biệt ở các xã có điều kiện vệ sinh kém và thiếu nhà vệ sinh.

2.1. Chu kỳ phát triển của sán dây Taenia solium

Sán dây Taenia solium ký sinh trong ruột non người, thải đốt già chứa trứng ra ngoài qua phân. Lợn nuốt phải trứng sán, ấu trùng phát triển trong cơ lợn và hình thành Cysticercus cellulosae. Khi người ăn thịt lợn gạo chưa nấu chín, ấu trùng phát triển thành sán trưởng thành trong ruột người, hoàn thành chu kỳ.

2.2. Tổn thương đại thể và vi thể

Lợn nhiễm Cysticercus cellulosae có các tổn thương đại thể như các bọc nước nhỏ trong cơ, đặc biệt ở cơ tim, cơ lưỡi và cơ liên sườn. Tổn thương vi thể cho thấy sự xâm nhập của ấu trùng vào mô cơ, gây viêm và hoại tử cục bộ.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học và phân tích mẫu mô từ lợn nhiễm bệnh tại huyện Nậm Pồ. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm Cysticercus cellulosae cao ở lợn nuôi thả rông, đặc biệt ở các xã có tập quán ăn thịt sống. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa tỷ lệ nhiễm sán dây ở người và bệnh gạo lợn.

3.1. Phương pháp chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán bệnh dựa trên các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm mô học. Phương pháp PCR được sử dụng để xác định sự hiện diện của Cysticercus cellulosae trong mô lợn.

3.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở lợn nuôi thả rông, đặc biệt ở các xã có điều kiện vệ sinh kém. Nghiên cứu cũng phát hiện tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia solium ở người cao tại các khu vực này, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa bệnh gạo lợn và sán dây ở người.

IV. Phòng ngừa và điều trị bệnh gạo lợn

Để phòng ngừa bệnh gạo lợn, cần cải thiện điều kiện vệ sinh, xây dựng nhà vệ sinh đúng tiêu chuẩn và thay đổi tập quán ăn thịt sống. Điều trị bệnh bao gồm sử dụng thuốc diệt ấu trùng và quản lý chặt chẽ nguồn thịt lợn.

4.1. Biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm tuyên truyền về nguy cơ của việc ăn thịt sống, xây dựng nhà vệ sinh đúng tiêu chuẩn và quản lý chặt chẽ việc chăn nuôi lợn. Việc tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh cũng được khuyến cáo.

4.2. Phương pháp điều trị

Điều trị bệnh bao gồm sử dụng thuốc diệt ấu trùng như praziquantel và albendazole. Việc điều trị cần được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ thú y để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae (giai đoạn ấu trùng của sán dây Taenia solium ký sinh ở người) là một trong những bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và người (Zoonosis). Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh ấu trùng sán dây lợn và biến chứng ấu trùng sán lợn ở hệ thần kinh (Neurocysticercosis) là nguyên nhân hàng đầu gây ra khoảng 30% các ca động kinh mắc phải tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc, tỷ lệ nhiễm Cysticercus cellulosae dao động từ 1,0% đến 7,2% do tập quán thả rông gia súc và thói quen tiêu thụ thực phẩm chưa nấu chín.

Chu trình lây truyền Zoonotic của Taenia solium:

Problem Statement & Pain Points

Huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên là địa bàn vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn (thuộc diện huyện 30a), nơi có hơn 60% hộ nghèo và 69% dân số là đồng bào dân tộc Mông. Việc kiểm soát bệnh sán dây và ấu trùng sán lợn tại đây đối mặt với 3 thách thức cốt lõi:

1. Chẩn đoán tiền lâm sàng không khả thi: Triệu chứng lâm sàng trên lợn sống rất mờ nhạt, không thể tìm thấy ấu trùng qua xét nghiệm phân do nang ký sinh sâu trong tổ chức cơ vân và nội tạng.
2. Chu trình lây nhiễm khép kín chưa được cắt đứt: Tập quán chăn nuôi lợn thả rông kết hợp với tỷ lệ hộ gia đình thiếu nhà tiêu hợp vệ sinh cao khiến trứng sán dễ dàng phát tán ra môi trường tự nhiên.
3. Thói quen ẩm thực nguy cơ cao: Tiêu thụ thịt lợn sống, thịt tái, lạp xưởng sống, tiết canh và gỏi thịt lợn làm gia tăng đột biến nguy cơ nhiễm sán dây trưởng thành ở người.

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát dịch tễ học toàn diện: Đánh giá tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae trên 501 cá thể lợn mổ khám tại 5 xã trọng điểm (Nà Hỳ, Si Pa Phìn, Nậm Chua, Chà Cang, Pa Tần) thuộc huyện Nậm Pồ, phân tích theo địa bàn, lứa tuổi, mùa vụ, giống lợn và phương thức chăn nuôi.
2. Đánh giá yếu tố nguy cơ cộng đồng: Điều tra thực trạng chăn nuôi, điều kiện vệ sinh môi trường và tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia solium trên 244 hộ gia đình (1.229 nhân khẩu).
3. Phân tích bệnh lý học chuyên sâu: Giám định tổn thương đại thể và vi thể trên các mẫu mô nhiễm bệnh bằng kỹ thuật mô bệnh học tiêu bản đúc paraffin nhuộm Hematoxylin - Eosin (H&E).
4. Xây dựng giải pháp can thiệp: Đề xuất quy trình kiểm soát giết mổ theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT và phác đồ điều trị, phòng chống dịch bệnh tích hợp theo định hướng tiếp cận Một sức khỏe (One Health).

Phạm vi và giới hạn

• Địa bàn nghiên cứu: 5 xã (Nà Hỳ, Si Pa Phìn, Nậm Chua, Chà Cang, Pa Tần) thuộc huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
• Thời gian thực hiện: Từ tháng 06/2018 đến tháng 11/2018.
• Giới hạn kỹ thuật: Đánh giá dịch tễ học thực địa dựa trên phương pháp mổ khám sau giết mổ (Post-mortem examination) kết hợp điều tra dịch tễ học bảng hỏi và phân tích mô bệnh học trong phòng thí nghiệm; chưa triển khai xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tuần hoàn ELISA quy mô lớn trên toàn bộ đàn lợn sống do rào cản chi phí vùng sâu vùng xa.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Hiện nay, việc phát hiện và kiểm soát Cysticercus cellulosae trên động vật và người dựa trên nhiều phương pháp với ưu và nhược điểm khác nhau:

Phương pháp chẩn đoán	Độ nhạy & Đặc hiệu	Chi phí & Độ phức tạp	Ưu điểm	Nhược điểm
Mổ khám kiểm tra thân thịt (Post-mortem)	Độ đặc hiệu 100%, độ nhạy 40 - 70% khi nhiễm nhẹ	Chi phí thấp, dụng cụ cơ bản	Quan sát trực tiếp nang sán, đánh giá chính xác mức độ tổn thương theo diện tích ($40\text{ cm}^2$)	Chỉ thực hiện được sau khi giết mổ, dễ bỏ sót khi cường độ nhiễm thấp
Huyết thanh học (ELISA Ag/Ab)	Độ nhạy 85 - 95%, độ đặc hiệu 75 - 90%	Chi phí trung bình, cần kit chuyên dụng	Chẩn đoán được trên lợn sống, phát hiện sớm giai đoạn tiền lưu hành	Phản ứng chéo với Cysticercus tenuicollis hoặc Echinococcus granulosus
Sinh học phân tử (PCR - Cytochrome b)	Độ nhạy 98 - 100%, độ đặc hiệu 100%	Chi phí cao, phòng Lab chuẩn BSL-2	Xác định chính xác loài T. solium, truy vết biến chủng di truyền	Không khả thi cho kiểm dịch thực địa thường quy tại cấp huyện miền núi
Khám lâm sàng vùng lưỡi/mắt	Độ nhạy < 25%	Không tốn chi phí	Thực hiện nhanh trên lợn sống	Bỏ sót tuyệt đối các trường hợp ấu trùng chỉ ký sinh ở cơ sâu hoặc nội tạng

Phân loại yêu cầu can thiệp theo ma trận MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Khám nghiệm lát cắt $40\text{ cm}^2$ tại các vị trí cơ vận động mạnh (cơ lưỡi, cơ tim, cơ đùi, cơ liên sườn); tiêu hủy hoặc xử lý nhiệt triệt để thịt nhiễm nang sán; chấm dứt tình trạng ăn thịt sống/tiết canh.
• Should have (Nên có): Xây dựng nhà tiêu tự hoại/hai ngăn đạt chuẩn; chuyển đổi mô hình chăn nuôi từ thả rông sang nuôi nhốt hoặc bán chăn thả có kiểm soát.
• Could have (Có thể có): Ứng dụng kit ELISA thương mại tầm soát định kỳ trên đàn lợn giống; điều trị dự phòng hàng loạt bằng thuốc tẩy sán cho cộng đồng có tỷ lệ nhiễm cao.
• Won't have (Chưa áp dụng): Xét nghiệm PCR chẩn đoán phân tử đại trà tại cấp trạm thú y cơ sở trong giai đoạn hiện tại.

Thiết kế hệ thống

Danh mục công nghệ và thiết bị nghiên cứu

• Thiết bị mô học: Máy cắt tiêu bản vi thể quay tay Rotary Microtome (độ dày lát cắt $3 - 5\ \mu\text{m}$), máy đúc khối sáp Paraffin tissue embedder.
• Thiết bị quang học: Kính hiển vi quang học Olympus CX23, dải độ phóng đại $40\times - 1000\times$, tích hợp camera kỹ thuật số độ phân giải cao chụp ảnh vi thể.
• Hóa chất - Sinh phẩm: Thuốc nhuộm Hematoxylin Harris, Eosin Y dung dịch cồn, Paraffin tinh chế độ nóng chảy $56 - 58^\circ\text{C}$, Formalin đệm trung tính 10%, cồn chuyển bậc ($70^\circ, 80^\circ, 90^\circ, 95^\circ, 100^\circ$), Xylene loại tinh khiết hóa học.
• Bộ công cụ phân tích thống kê: Minitab v16.0 Enterprise, Microsoft Excel 2010 Data Analysis Toolpak.

Methodology

Quy trình nghiên cứu kết hợp phương pháp dịch tễ học mô tả cắt ngang (Cross-sectional descriptive epidemiology) và dịch tễ học phân tích (Analytical epidemiology), sử dụng kỹ thuật lấy mẫu chùm nhiều bậc (Multi-stage cluster sampling):

1. Giai đoạn 1 (Thu thập mẫu): Lựa chọn ngẫu nhiên 5 xã đại diện cho các vùng địa hình khác nhau tại Nậm Pồ. Thực hiện mổ khám 501 lợn theo quy trình chuẩn của Thông tư số 09/2016/TT-BNNPTNT.
2. Giai đoạn 2 (Xử lý và giám định mẫu): Thu thập nang sán và các cơ quan tổn thương, bảo quản trong dung dịch Formol 10%, tiến hành làm tiêu bản giải phẫu bệnh lý tại Bộ môn Bệnh động vật - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
3. Giai đoạn 3 (Xử lý thống kê): Kiểm định sự khác biệt tỷ lệ bằng test $\chi^2$ (Chi-square) và kiểm định Fisher’s exact test với mức ý nghĩa $p < 0,05$.

---

Implementation và kết quả

Development process & Core Implementation

Quá trình xử lý số liệu dịch tễ học và thuật toán phân loại mức độ rủi ro, phân hạng mức độ nhiễm của thân thịt được tự động hóa thông qua cấu trúc xử lý dữ liệu logic sau:

"""
Porcine Cysticercosis Epidemiological & Veterinary Inspection Engine
Standard: Circular 09/2016/TT-BNNPTNT (Vietnam Ministry of Agriculture)
Author: Du Cong Long (Research Implementation Model)
"""

from dataclasses import dataclass
from typing import List, Dict, Tuple
import math

@dataclass
class CarcassInspectionRecord:
    pig_id: str
    commune: str
    age_months: float
    breed_type: str        # 'Local' (Lợn địa phương) or 'Crossbred' (Lợn lai)
    farming_system: str    # 'Free-range', 'Semi-intensive', 'Confined'
    cyst_count_40cm2: int  # Số ấu trùng trên 40 cm2 lát cắt cơ
    organs_infected: List[str] # ['muscle', 'brain', 'heart', 'liver', 'kidney']

class CysticercosisEvaluator:
    @staticmethod
    def classify_infection_severity(cysts: int) -> Tuple[str, str]:
        """Phân loại cường độ nhiễm theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT"""
        if cysts == 0:
            return "Negative", "Đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm"
        elif cysts <= 2:
            return "Light (+)", "Xử lý nhiệt (luộc 1h ở 100°C) hoặc cấp đông -15°C trong 15 ngày"
        elif 3 <= cysts <= 6:
            return "Moderate (++)", "Buộc chuyển đổi mục đích sử dụng (chế biến chín thức ăn gia súc)"
        else:
            return "Severe (+++)", "Hủy bỏ hoàn toàn (tiêu hủy vô trùng bắt buộc)"

    @staticmethod
    def calculate_odds_ratio(exposed_cases: int, exposed_non_cases: int, 
                             unexposed_cases: int, unexposed_non_cases: int) -> float:
        """Tính Tỷ số Odds (Odds Ratio - OR) đánh giá yếu tố nguy cơ dịch tễ"""
        numerator = exposed_cases * unexposed_non_cases
        denominator = exposed_non_cases * unexposed_cases
        if denominator == 0:
            return float('inf')
        return round(numerator / denominator, 3)

# Mô phỏng tập dữ liệu dịch tễ Nậm Pồ
survey_records = [
    CarcassInspectionRecord("P001", "Na Hy", 14.0, "Local", "Free-range", 11, ["muscle", "brain", "heart"]),
    CarcassInspectionRecord("P002", "Nam Chua", 13.0, "Local", "Free-range", 9, ["muscle", "brain"]),
    CarcassInspectionRecord("P003", "Si Pa Phin", 16.0, "Local", "Free-range", 8, ["muscle", "brain", "heart", "liver"]),
    CarcassInspectionRecord("P004", "Na Hy", 8.0, "Local", "Free-range", 3, ["muscle"]),
    CarcassInspectionRecord("P005", "Nam Chua", 7.0, "Crossbred", "Semi-intensive", 2, ["muscle"]),
    CarcassInspectionRecord("P006", "Si Pa Phin", 15.0, "Local", "Free-range", 7, ["muscle", "brain"]),
    CarcassInspectionRecord("P007", "Na Hy", 14.0, "Local", "Free-range", 19, ["muscle", "brain", "kidney"])
]

print("=== KẾT QUẢ PHÂN HẠNG THÂN THỊT THEO QUY CHUẨN THÚ Y ===")
for r in survey_records:
    severity, disposition = CysticercosisEvaluator.classify_infection_severity(r.cyst_count_40cm2)
    print(f"Lợn {r.pig_id} [{r.commune}]: {r.cyst_count_40cm2} nang/40cm2 -> Mức độ: {severity} | Xử lý: {disposition}")

Testing và validation

Hệ thống tiêu bản vi thể được tạo lập theo quy trình chuẩn hóa: Cố định mẫu bệnh phẩm trong Formalin $10%$ $\rightarrow$ Khử nước qua thang cồn tăng dần ($70^\circ \rightarrow 100^\circ$) $\rightarrow$ Làm trong bằng Xylene $\rightarrow$ Tẩm đúc trong Paraffin nguyên chất $\rightarrow$ Cắt lát bằng Microtome ở độ dày $4\ \mu\text{m}$ $\rightarrow$ Trải phiến kính $\rightarrow$ Nhuộm liên hợp Hematoxylin - Eosin $\rightarrow$ Gắn Lamen bằng keo DPX.

Kết quả đạt được

1. Dịch tễ học nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae trên đàn lợn

Tổng kiểm tra mổ khám 501 cá thể lợn tại 5 xã phát hiện 7 cá thể dương tính với nang sán Cysticercus cellulosae, tỷ lệ nhiễm trung bình toàn huyện là 1,40%, cường độ nhiễm bình quân là 5,40 ấu trùng/$40\text{ cm}^2$ cơ.

Chỉ tiêu phân loại	Nhóm khảo sát	Số mổ khám (con)	Số dương tính (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ TB (nang/$40\text{ cm}^2$)
Theo địa bàn xã	Nà Hỳ	113	3	2,65%	11,0
	Si Pa Phìn	95	2	2,10%	7,5
	Nậm Chua	102	2	1,96%	8,5
	Chà Cang	93	0	0,00%	0,0
	Pa Tần	98	0	0,00%	0,0
Theo lứa tuổi	$\le 2$ tháng	56	0	0,00%	0,0
	$> 2 - 6$ tháng	104	0	0,00%	0,0
	$> 6 - 12$ tháng	198	2	1,01%	2,5
	$> 12$ tháng	143	5	3,49%	6,6
Theo giống lợn	Lợn địa phương (Lợn cỏ/bản)	373	6	1,61%	5,8
	Lợn lai (F1, ngoại lai)	128	1	0,80%	2,0
Phương thức nuôi	Thả rông	259	6	2,31%	6,1
	Bán chăn thả	156	1	0,64%	2,0
	Nuôi nhốt hoàn toàn	86	0	0,00%	0,0
Theo mùa vụ	Tháng 6	88	1	1,13%	3,0
	Tháng 7 (Mưa nhiều)	90	3	3,33%	9,3
	Tháng 8	94	2	2,13%	5,5
	Tháng 9	91	1	1,02%	2,0
	Tháng 10 - 11	138	0	0,00%	0,0

2. Dịch tễ học nhiễm sán dây Taenia solium trên người và thói quen sinh hoạt

Khảo sát trên 244 hộ gia đình (1.229 nhân khẩu) ghi nhận các chỉ số cảnh báo cao về dịch tễ:

• Tập quán chăn thả & vệ sinh: 43,85% hộ nuôi thả rông hoàn toàn; 29,10% nuôi bán chăn thả; 57,40% số hộ hoàn toàn không có nhà vệ sinh (phóng uế trực tiếp ra nương rẫy, vườn sau); 56,60% người dân có thói quen ăn thịt lợn tái, sống, nem chua, lạp sống, tiết canh; 100% số người được phỏng vấn chưa từng làm xét nghiệm phân hay tẩy sán định kỳ.
• Tỷ lệ nhiễm sán dây ở người: Tỷ lệ hộ có người nhiễm sán dây là 2,50% (6/244 hộ). Tỷ lệ cá thể nhiễm sán dây Taenia solium là 0,90% (11/1.229 người).
• Phân bố theo giới tính: Nam giới có tỷ lệ nhiễm đạt 1,10% (8/741 người), cao gần gấp đôi nữ giới với 0,60% (3/488 người) do nam giới có tần suất tiêu thụ thực phẩm sống/tái tại các buổi liên hoan, lễ hội bản làng cao hơn.

3. Bệnh lý học đại thể và vi thể

• Tổn thương đại thể (Gross Pathology): Trong 7 ca dương tính, vị trí phát hiện nang sán có tỷ lệ: Tổ chức cơ vân đạt $100%$ (7/7 con), mô não đạt $85,71%$ ($6/7$ con) kèm hiện tượng phù nề, xung huyết màng não; cơ tim đạt $42,85%$ ($3/7$ con) kèm giãn sợi cơ tim; phổi xung huyết $42,85%$; lách xung huyết $42,85%$; gan thoái hóa mỡ và xơ hóa $28,57%$ ($2/7$ con).
• Tổn thương vi thể (Histopathology): $100%$ ($7/7$) tiêu bản mô cơ vân xuất hiện nang ấu trùng chèn ép làm teo sợi cơ lân cận, bao xơ liên kết dày đặc bao quanh ấu trùng, xuất hiện phản ứng viêm mạn tính với sự thâm nhiễm dày đặc của tế bào bạch cầu ái toan (Eosinophil), tế bào lympho (Lymphocyte) và mô bào (Histiocyte). Tiêu bản não ($66,66%$), tim ($66,66%$) và ruột ($66,66%$) biểu hiện xuất huyết quanh vi mạch và thoái hóa hoại tử trung tâm.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Bộ dữ liệu dịch tễ học nguyên bản đầu tiên tại Nậm Pồ: Công trình là nghiên cứu có tính hệ thống đầu tiên xác lập bản đồ phân bố ấu trùng Cysticercus cellulosae tại 5 xã trọng điểm của huyện biên giới Nậm Pồ, lấp đầy khoảng trống dữ liệu thú y cộng đồng tại địa bàn 30a tỉnh Điện Biên.
2. So sánh tương quan với các công trình trong nước và quốc tế:

Nghiên cứu & Tác giả	Địa bàn nghiên cứu	Tỷ lệ nhiễm trên lợn (%)	Tỷ lệ nhiễm ở người (%)	Đặc điểm dịch tễ nổi bật
Dư Công Long (2019) [Đề tài hiện tại]	Nậm Pồ, Điện Biên	1,40% (0 - 2,65%)	0,90% (Hộ: 2,50%)	Lợn thả rông (2,31%), hộ không nhà tiêu (57,4%), ăn thịt sống (56,6%)
Nguyễn Văn Đề & cs (2001)	Bắc Ninh & Bắc Kạn	9,91% (ELISA: 6,06 - 15,49%)	1,00 - 12,60% (Nang: 2,2 - 7,2%)	Vùng đồng bằng/trung du có thói quen ăn nem chạo, tiết canh
Nguyễn Thị Kim Lan & cs (2012)	Miền núi phía Bắc	1,00 - 7,20%	3,80 - 6,00%	Khẳng định tính lưu hành địa phương gắn liền với tập quán chăn nuôi thả rông
Khaing T. & cs (2015)	Nay Pyi Taw, Myanmar	4,33%	Không khảo sát	Lò mổ tư nhân và hộ chăn thả quy mô nhỏ
De N. (2004)	Miền Nam Việt Nam	4,30%	Không khảo sát	Đồng bằng sông Cửu Long, lợn chăn nuôi thủy canh/cầu tiêu ao cá

3. Bằng chứng thực nghiệm mô bệnh học liên cơ quan: Chứng minh tỷ lệ xâm lấn thần kinh trung ương (Neurocysticercosis) của ấu trùng C. cellulosae trên lợn vùng cao lên tới 85,71%, giải thích nguyên nhân gây ra các cơn co giật, bại liệt vận động và sụt giảm khối lượng nghiêm trọng ở gia súc nhiễm bệnh.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Phác đồ can thiệp thú y và điều trị y tế

Căn cứ trên kết quả dịch tễ, quy trình can thiệp tích hợp Y tế - Thú y được đề xuất theo phác đồ định lượng:

Phác đồ can thiệp thú y & lâm sàng người:

1. ĐIỀU TRỊ TRÊN LỢN (Trường hợp phát hiện sớm đàn nghi nhiễm):

2. ĐIỀU TRỊ BỆNH SÁN DÂY TRƯỞNG THÀNH Ở NGƯỜI:

3. ĐIỀU TRỊ BỆNH ẤU TRÙNG (GẠO) Ở NGƯỜI:

Quy trình kiểm soát thịt nhiễm bệnh tại lò mổ (Circular 09/2016)

• Mật độ $> 6$ nang/$40\text{ cm}^2$: Tịch thu và tiêu hủy vô trùng bằng lò đốt chuyên dụng hoặc hố chôn có xử lý vôi bột nồng độ cao ($20%$).
• Mật độ $< 3$ nang/$40\text{ cm}^2$: Xử lý nhiệt (cắt lát dày $\le 5\text{ cm}$, khối lượng $1 - 2\text{ kg}$, luộc chín tại $100^\circ\text{C}$ trong tối thiểu 60 phút) hoặc cấp đông sâu ở nhiệt độ $-10^\circ\text{C}$ đến $-15^\circ\text{C}$ liên tục trong 15 ngày. Sau cấp đông, bắt buộc kiểm tra sức sống đầu sán trong dung dịch mật bò $80%$ tại $39 - 40^\circ\text{C}$ trong 15 phút trước khi cho phép lưu thông hạn chế.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Phương pháp chẩn đoán: Việc dựa chủ yếu vào mổ khám thân thịt khiến việc tầm soát trên đàn lợn giống còn sống gặp khó khăn; các ca nhiễm thể ẩn hoặc nang sán giai đoạn non ($< 30$ ngày tuổi) chưa hình thành đầy đủ bọc dịch dễ bị bỏ sót.
2. Khống chế thời gian: Nghiên cứu tập trung trong 6 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11/2018), chưa phản ánh toàn diện biến động dịch tễ học trong các tháng mùa xuân (dịp Tết Nguyên đán và lễ hội vùng cao khi lượng tiêu thụ thịt lợn tăng đột biến).
3. Phạm vi phân tử: Chưa tiến hành giải trình tự gen ty thể (Cox1, Cob) để định danh phả hệ các chủng Taenia solium lưu hành tại biên giới Việt - Lào.

Hướng phát triển tiếp theo

• Triển khai ứng dụng kit test nhanh kháng nguyên lưu hành (Ag-ELISA / TsMP) tại các trạm thú y xã nhằm sàng lọc đàn lợn trước khi xuất bán.
• Nghiên cứu thử nghiệm thực địa vaccine phòng bệnh gạo lợn TSOL18 kết hợp thuốc tẩy sán Oxfendazole nhằm cắt đứt triệt để chu trình lây truyền sán dây trong cộng đồng chăn nuôi miền núi.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Người chăn nuôi & Hộ gia đình miền núi: Nắm vững nguy cơ lây truyền bệnh, loại bỏ thói quen chăn thả rông và tập quán ăn thịt tái sống, bảo vệ sức khỏe gia đình và tránh thiệt hại kinh tế do thân thịt bị tiêu hủy ($100%$ giá trị kinh tế/con lợn nhiễm nặng).
• Cán bộ thú y & Nhân viên kiểm soát giết mổ: Được trang bị quy chuẩn giám sát lát cắt $40\text{ cm}^2$, kỹ thuật nhận diện tổn thương bệnh lý đại thể tại tim, não, cơ lưỡi và quy trình xử lý thân thịt theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT.
• Ngành Y tế dự phòng & Cơ quan quản lý: Có cơ sở dữ liệu thực chứng để triển khai chương trình can thiệp liên ngành (One Health), đẩy mạnh xây dựng hố xí hợp vệ sinh đạt chuẩn nông thôn mới tại các huyện 30a.
• Giảng viên, Sinh viên & Nhà nghiên cứu: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về dịch tễ học thú y, kỹ thuật mô bệnh học tiêu bản paraffin H&E và phương pháp luận điều tra bệnh truyền lây tại thực địa khó khăn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật cần thiết để kiểm soát và chẩn đoán bệnh gạo lợn tại chỗ là gì?

Tại cấp cơ sở giết mổ, yêu cầu tối thiểu bao gồm dao chuyên dụng kiểm nghiệm thịt để rạch sâu các khối cơ vận động (cơ lưỡi, cơ cắn ngoài, cơ hoành, cơ tim, cơ đùi), kính lúp phóng đại $5\times - 10\times$ và thước đo diện tích chuẩn $40\text{ cm}^2$. Tại phòng thí nghiệm thú y, cần trang bị máy cắt tiêu bản Microtome, hệ thống nhuộm H&E và kính hiển vi quang học có độ phóng đại từ $100\times$ trở lên.

2. Nang ấu trùng Cysticercus cellulosae có thể bị tiêu diệt hoàn toàn ở điều kiện nhiệt độ nào?

Ấu trùng có sức đề kháng cao ở nhiệt độ thường nhưng kém bền với nhiệt độ cao và lạnh sâu. Ấu trùng sẽ chết hoàn toàn khi đun nấu ở nhiệt độ từ $60 - 70^\circ\text{C}$ trong 60 phút (hoặc $100^\circ\text{C}$ trong 45 - 60 phút đối với miếng thịt dày $5 - 6\text{ cm}$) hoặc xử lý cấp đông ở nhiệt độ $-10^\circ\text{C}$ đến $-15^\circ\text{C}$ duy trì liên tục trong tối thiểu 15 ngày. Ăn thịt tái có vắt chanh không thể tiêu diệt được ấu trùng sán.

3. Làm thế nào để phân biệt lợn nhiễm ấu trùng C. cellulosae với các u bọc ký sinh trùng khác?

Nang Cysticercus cellulosae có kích thước $8 - 10\text{ mm}$, chứa dịch trong suốt và bên trong có một điểm trắng đục duy nhất dính vào màng bọc (đầu sán với 4 giác bám và 2 hàng móc gồm 22 - 32 móc). Khác với nang Echinococcus (nang nước nhiều đầu sán con) hoặc nang Cysticercus tenuicollis (ký sinh chủ yếu ở màng treo ruột, màng bụng, kích thước lớn hơn và vỏ mỏng hơn).

4. Chi phí xây dựng quy trình kiểm soát bệnh theo mô hình One Health tại địa phương là bao nhiêu?

Chi phí phân bổ bao gồm: (1) Hỗ trợ xây dựng nhà vệ sinh tự hoại nông thôn (~3 - 5 triệu VNĐ/hộ); (2) Thuốc tẩy sán Praziquantel/Niclosamide cho người (~15.000 - 25.000 VNĐ/liều); (3) Xây dựng chuồng nuôi nhốt kiên cố (~2 - 4 triệu VNĐ/hộ); (4) Công tác tập huấn kiểm soát giết mổ. Tổng chi phí thấp hơn rất nhiều so với gánh nặng điều trị một ca bệnh ấu trùng sán não (Neurocysticercosis) tại bệnh viện tuyến trung ương (trung bình 20 - 50 triệu VNĐ/bệnh nhân).

5. Tại sao tỷ lệ nhiễm ở lợn trên 12 tháng tuổi (3,49%) lại cao hơn rõ rệt so với lợn dưới 6 tháng tuổi (0%)?

Cysticercus cellulosae cần thời gian ủ bệnh từ 60 ngày sau khi lợn nuốt phải trứng sán để phát triển thành nang hoàn chỉnh có đầu sán và giác bám. Lợn nuôi trên 12 tháng tuổi tại vùng cao có thời gian thả rông dài ngày, gia tăng tần suất tiếp xúc và kiếm ăn tại các khu vực nương rẫy có nguồn phân người nhiễm trứng sán dây.

---

Kết luận

Nghiên cứu của tác giả Dư Công Long tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiện trạng bệnh gạo lợn (Cysticercus cellulosae) với tỷ lệ nhiễm trung bình 1,40% trên đàn lợn và tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia solium 0,90% trong cộng đồng dân cư. Kết quả nghiên cứu xác nhận mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa tập quán chăn nuôi thả rông (nhiễm 2,31%), thói quen vệ sinh môi trường thiếu nhà tiêu (57,40%) và tập quán ẩm thực ăn thịt tái/sống (56,60%) với sự duy trì chu trình lây truyền Zoonosis. Việc áp dụng đồng bộ quy trình kiểm dịch thịt theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT, kết hợp các biện pháp can thiệp thú y và y tế công cộng theo mô hình Một sức khỏe (One Health) là giải pháp bền vững nhằm loại trừ nguy cơ bệnh sán dây và bảo vệ sức khỏe cộng đồng tại các địa bàn miền núi khó khăn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bệnh gạo lợn là một bệnh truyền lây giữa người và động vật. Bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae (Cys. cellulosae) gây ra. Đây là ấu trùng của sán dây Taenia solium (T.solium) ký sinh ở người.

Ấu trùng ký sinh ở các cơ của lợn, khi lợn mắc bệnh gạo thì thịt lợn không thể sử dụng làm thực phẩm cho con người, gây tổn thất cho ngành chăn nuôi. Người ăn thịt lợn gạo chưa nấu chín sẽ bị bệnh sán dây. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (2012) [12], lợn ở miền núi mắc bệnh gạo cao hơn ở đồng bằng, vì ở miền núi thường nuôi lợn thả rông, một số vùng có tập quán ăn thịt lợn sống hoặc chưa nấu chín.

Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [9], ấu trùng Cys. cellulosae là một bọc màu trắng, bên trong có nước trong suốt, đường kính từ 8 - 10 mm, có khi chỉ 5 mm, giống hình hạt gạo. Trên màng bên trong dính một đầu sán màu trắng, cấu tạo giống đầu sán dây trưởng thành. Hiện nay, bệnh do ấu trùng Cys.

cellulosae gây ra rất khó phát hiện. Ngoài ra, việc chẩn đoán bệnh trên con vật còn sống rất khó khăn do triệu chứng bệnh không điển hình. Đặc biệt, không thể tìm thấy ấu trùng bằng cách xét nghiệm phân do ấu trùng ký sinh trong cơ của lợn. Trong những năm gần đây, lợn được nuôi phổ biến ở nhiều tỉnh thành trong cả nước, trong đó có tỉnh Điện Biên.

Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình ở vùng sâu, vùng xa của tỉnh Điện Biên vẫn nuôi lợn theo phương thức thả rông và một số hộ gia đình vẫn chưa có điều kiện xây nhà vệ sinh. Chính vì vậy, khi người phóng uế ra môi trường thì trứng sán dây phát tán, lợn nuôi thả rông ăn phải trứng sán hoặc đốt sán dây dễ mắc bệnh gạo. h 2 Những vấn đề nêu trên cho thấy, việc tìm hiểu đặc điểm của ấu trùng Cys. cellulosae gây bệnh gạo ở lợn, không những góp phần hạn chế tỷ lệ nhiễm ấu trùng (gạo) ở lợn, mà còn góp phần phòng chống bệnh sán dây ở người.

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trên, chúng em tiến hành đề tài "Nghiên cứu bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn (bệnh gạo lợn) tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”. Mục tiêu đề tài 2. Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu tình hình mắc bệnh gạo ở lợn tại một số xã của huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên. Mục tiêu cụ thể - Tình hình mắc bệnh gạo ở lợn - Tình hình nhiễm sán dây T.

solium ở người - Nghiên cứu bệnh gạo ở lợn 3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ bệnh gạo ở lợn tại một số xã của huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên, có một số đóng góp mới cho khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi lợn hiểu được đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng Cys.

cellulosae và bệnh sán dây T. solium nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra trên lợn và trên người. Những đóng góp mới của đề tài Là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về đặc điểm dịch tễ bệnh gạo ở lợn tại số xã của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. h 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Điều kiện cơ sở thực tập 2. Điều kiện tự nhiên - Vị trí địa lý Huyện Nậm Pồ là một huyện miền núi của tỉnh Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ 140 km. - Phía đông giáp huyện Mường Chà - Phía tây giáp huyện Mường Nhé - Phía nam giáp nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào - Phía bắc giáp huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu - Khí hậu thủy văn Khí hậu đặc trưng là khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm hai mùa khá rõ rệt mùa khô và mùa mưa; nhiệt độ trung bình hàng năm là 24oC, độ ẩm trung bình 78 - 93%, lượng mưa bình quân trong năm 1. * Địa hình - Thuận lợi Nậm Pồ là huyện miền núi, nằm ở phía Tây bắc của tỉnh Điện Biên có đặc điểm địa hình, thời tiết, khí hậu, điều kiện xã hội phù hợp cho việc phát triển nhiều ngành nghề kinh tế nói chung và ngành chăn nuôi nói riêng.

Nguồn nhân công dồi dào phù hợp cho phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện. Hiện nay, trên địa bàn huyện Nậm Pồ có nhiều chính sách đầu tư và hỗ trợ đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với vùng đặc biệt khó khăn (huyện 30 a), nên có nhiều mô hình kinh tế đang được đầu tư xây dựng và phát triển. Các mô liên kết sản xuất được quan tâm; công tác chăn nuôi- thú y ngày càng h 4 được chú trọng. Điều kiện kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện.

- Khó khăn Địa hình huyện Nậm Pồ chủ yếu là đồi núi cao, dốc; diện tích đồi trọc khá nhiều; đất đai 1 số xã cằn cỗi, giao thông đi lại khó khăn, gây ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phát triển chăn nuôi gia súc trong huyện. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao trên 60%; phong tục tập quán của một số xã vùng sâu, xa còn chưa được cải thiện. Điều kiện xã hội - Dân cư, dân tộc: Huyện có dân số trên 50 nghìn người, gồm 8 dân tộc, dân tộc Mông chiếm đa số 69 %, còn lại là dân tộc Thái, Kinh, Dao, Hoa, Khơ mú. Số người trong độ tuổi lao động chiếm khoảng 52%, tỷ lệ lao động qua đào tạo 17 %, chủ yếu trong lĩnh vực dịch vụ và cơ quan nhà nước.

- Về giáo dục Hiện nay trên toàn bộ khu vực có 2 trường trung học phổ thông, 1 trường dân tộc nội trú, 12 trường trung học cơ sở, 12 trường tiểu học và 15 trường mầm non. Được sự quan tâm của Nhà nước, của tỉnh, hầu hết các trường học của huyện và trung tâm các xã đều được đầu tư xây dựng lại với công trình 1 - 2 tầng khang trang, cơ sở vật chất trang thiết bị của nhà trường đã phần nào đáp ứng được cho công tác giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh. Tuy nhiên, bên cạnh đó ở một số xã vùng sâu vùng xa gặp nhiều khó khăn việc xây dựng lớp học và mở các phân trường tại các thôn, bản còn gặp rất nhiều khó khăn, các trường học được xây dựng với quy mô nhà cấp 4 và nhà tạm. Thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị cho công tác giảng dạy của nhà trường, thiếu giáo viên, một số thôn, bản còn chưa có lớp học.

h 5 - Về y tế Trên địa bàn huyện chưa có bệnh viện đa khoa, mới có Trung tâm y tế huyện. Bên cạnh đó, mỗi xã đều có các Trạm y tế với tổng số 31 bác sỹ, 215 y tá, y sỹ và hộ lý. Mặc dù số lượng, chất lượng trang thiết bị cũng như đội ngũ cán bộ y tế còn thiếu thốn gây ảnh hưởng tới công tác y tế, chăm sóc sức khỏe của cộng đồng người dân trong khu vực. Nhưng với sự quan tâm chỉ đạo của tỉnh và sự nỗ lực cố gắng của cán bộ Trung tâm y tế huyện nên nhìn chung người dân đã được tiếp cận tới các dịch vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe.

- Văn hóa thể thao Các dân tộc trên địa bàn huyện có truyền thống văn hóa, phong tục tập quán, bản sắc riêng của các dân tộc miền núi Tây Bắc. Trong số đó văn hóa đặc sắc của dân tộc Thái (điệu hát then, múa xòe, múa sạp, ném còn, dệt vải,. Hiện nay, các xã đều đã xây dựng được bưu điện văn hóa xã, một số xã đã có nhà văn hóa với các phương tiện để nghe thông tin như: Đài, tivi… đây là điều kiện hết sức thuận lợi cho người dân có thể nắm bắt, trao đổi các thông tin, chính sách của Đảng và Nhà nước cũng như của địa phương đề ra. Tuy nhiên, vẫn còn một số thôn, bản vùng sâu cách xa trung tâm xã và huyện, điều kiện văn hóa còn gặp nhiều khó khăn làm ảnh hưởng phần nào tới công tác tuyên truyền động viên nhân dân tham gia các hoạt động văn hoá nói chung cũng như công tác chăn nuôi - thú y nói riêng, bởi lẽ người dân nơi đây họ chưa nhận biết được nhiều về tầm quan trọng của công tác chăn nuôi - thú y.

Đây là trở ngại lớn nhất trong khi thực hiện trên địa bàn huyện. Mặt khác, Nậm Pồ là một huyện vùng sâu, vùng xa nên trình độ dân trí còn nhiều hạn chế, kém hiểu biết về công tác chăn nuôi - thú y, việc tiêm phòng cho gia súc, gia cầm chưa được triệt để và vẫn còn dịch bệnh xảy ra rải h 6 rác trên địa bàn, dễ lây thành dịch nếu công tác phòng, trị không được kịp thời. Một số hộ dân sự hiểu biết, nắm bắt thông tin về khoa học kỹ thuật còn chậm, do đó việc áp dụng khoa học tiên tiến vào sản xuất còn gặp nhiều khó khăn. - Giao thông thủy lợi Hệ thống thủy lợi cũng được huyện chú trọng đầu tư, đã bê tông hóa được đa phần các mương ở các xã gần trung tâm huyện.

Đảm bảo nước sử dụng trong chăn nuôi và tưới tiêu cho bà con nhân dân trong huyện, cung ứng nước sinh hoạt cho bà con nhân dân.Tuy nhiên ở một số thôn bản vùng cao vẫn còn khan hiếm nguồn nước vào mùa khô gây khó khăn cho sinh hoạt và phát triển kinh tế. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số đặc điểm của sán dây T. solium và ấu trùng Cys.

Vị trí của sán dây T. solium trong hệ thống phân loại động vật học Theo Phan Thế Việt và cs. (1977) [ 32 ], (Nguyễn Thị Lê và cs. (1996) [19]) cho biết, sán dây T.

solium có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Lớp sán dây Cestoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Cestoda Carus, 1863 Bộ Cyclophyllidae Beneden in Braun, 1900 Phân bộ Taeniata Skrjabin et Schulz, 1973 Họ Taeniidae Ludwig, 1886 Giống Taenia Liunaeus, 1758 Loài Taenia solium Liunaeus, 1758 2. Đặc điểm của của sán dây T.solium * Đặc điểm chung: Phan Thế Việt (1977), Nguyễn Thị Kỳ (1994) cho biết: h 7 Cơ thể có hình dải băng màu trắng hoặc trắng ngà, dẹt theo hướng lưng bụng, chia thành ba phần: đầu, cổ, thân. Đầu sán thường có dạng hình cầu. Cổ là những đốt sán nối tiếp sau đầu.