Luận văn nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn và dê tại tỉnh thái nguyên đề xuất biện pháp phòng chống

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn và dê tại tỉnh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thu Trang
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Ký sinh trùng và vi sinh vật học Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng chống
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Sơ lược quá trình nghiên cứu về thành phần loài sán dây ký sinh ở chó
• 1.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo chung của sán dây
• 1.4. Đặc điểm sinh học của sán dây T. hydatigena và ấu trùng C.
• 1.5. Kỹ thuật sinh học phân tử trong định danh sán dây và ấu trùng sán dây
• 1.6. Một số đặc điểm bệnh ấu trùng C. tenuicollis và bệnh sán dây T.
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.7.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.7.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.8. Khái quát một số đặc điểm của tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, vật liệu, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đặc điểm hình thái, phân tử của ấu trùng C. tenuicollis và sán dây T.
• 2.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại các huyện, thành thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.3. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn và bệnh sán dây T. hydatigena trên chó
• 2.2.4. Nghiên cứu sử dụng kháng nguyên chẩn đoán bệnh ấu trùng C.
• 2.2.5. Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra trên lợn và dê
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp định danh sán dây T. hydatigena và ấu trùng C.
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C.
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn và bệnh sán dây T. hydatigena trên chó
• 2.3.4. Phương pháp thu kháng nguyên và sử dụng kháng nguyên chẩn đoán bệnh ấu trùng C.
• 2.3.5. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm hình thái phân tử của ấu trùng C. tenuicollis thu thập ở lợn, dê và sán dây T. hydatigena thu thập ở chó nuôi tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Mô tả hình thái của ấu trùng C. tenuicollis và sán dây T. hydatigena thu thập tại Thái Nguyên
• 3.3. Thẩm định loài đối với ấu trùng C. tenuicollis và sán dây T. hydatigena bằng phân tích phân tử
• 3.4. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại một số huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 3.5. Tình hình nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại một số huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên. Xác định tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó với tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê
• 3.6. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và bệnh sán dây T.
• 3.7. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn gây nhiễm
• 3.8. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn ở ngoài thực địa
• 3.9. Nghiên cứu bệnh do sán dây T. hydatigena gây ra trên chó gây nhiễm
• 3.10. Nghiên cứu sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C.
• 3.11. Một số chỉ tiêu đánh giá kháng nguyên dùng để chẩn đoán bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra ở lợn. Thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê trên thực địa
• 3.12. Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra
• 3.13. Nghiên cứu hiệu lực của một số thuốc tẩy sán dây T. hydatigena cho chó
• 3.14. Thử nghiệm thuốc diệt ấu trùng C. tenuicollis trên lợn
• 3.15. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh ấu trùng C. tenuicollis cho lợn và dê ở tỉnh Thái Nguyên
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. Tài liệu tiếng Việt
• 2. Tài liệu tiếng Anh
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ HÌNH ẢNH CỦA ĐỀ TÀI
• PHỤ LỤC 2: TRÌNH TỰ GEN CỦA SÁN DÂY T. hydatigena VÀ ẤU TRÙNG C. tenuicollis TẠI THÁI NGUYÊN
• PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ XỬ LÝ THỐNG KÊ SỐ LIỆU CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Bệnh do ấu trùng Cysticercus Tenuicollis gây ra là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Thái Nguyên. Cysticercus Tenuicollis là ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena, có khả năng gây bệnh cho nhiều loài gia súc như lợn và dê. Theo nghiên cứu, bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của vật nuôi mà còn có thể gây ra những thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi. Việc kiểm soát bệnh này trở nên khó khăn do triệu chứng không điển hình và việc chẩn đoán bệnh còn nhiều hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả là rất cần thiết. Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), ấu trùng Cysticercus Tenuicollis thường ký sinh trên bề mặt các cơ quan trong xoang bụng của vật chủ, gây ra nhiều triệu chứng nghiêm trọng như đau bụng, gầy yếu và có thể dẫn đến tử vong. Tình hình này càng trở nên nghiêm trọng hơn khi việc giết mổ gia súc không được kiểm soát chặt chẽ, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh.

II. Mục tiêu của đề tài

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là đánh giá tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus Tenuicollis ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ xác định các đặc điểm gây bệnh của Cysticercus Tenuicollis và bệnh sán dây T. hydatigena ở chó. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng sẽ xây dựng các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại địa phương. Kết quả của nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin khoa học quan trọng về đặc điểm dịch tễ của bệnh, từ đó giúp người chăn nuôi có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh mà còn bảo vệ sức khỏe cho cả vật nuôi và con người.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học quan trọng, cung cấp thông tin về đặc điểm dịch tễ của bệnh do ấu trùng Cysticercus Tenuicollis gây ra ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiểu biết về bệnh ký sinh trùng này, từ đó tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu sẽ giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc xây dựng các biện pháp phòng chống bệnh sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cho vật nuôi và con người, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Những đóng góp mới của đề tài sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai.

IV. Đặc điểm hình thái và sinh học của ấu trùng Cysticercus Tenuicollis

Đặc điểm hình thái của ấu trùng Cysticercus Tenuicollis rất đa dạng, với kích thước không đồng đều. Chúng thường có hình dạng bọc nước, mang đầu sán dây T. hydatigena. Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), ấu trùng này thường bám trên bề mặt màng treo ruột, lách, gan, thận và phổi của vật chủ. Sự phát triển của ấu trùng diễn ra trong môi trường nội tạng của vật chủ, gây ra nhiều triệu chứng lâm sàng nghiêm trọng. Việc nhận diện và phân tích hình thái của ấu trùng là rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, ấu trùng có thể tồn tại lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây ra triệu chứng rõ ràng, điều này làm cho việc phát hiện và điều trị trở nên khó khăn.

V. Biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus Tenuicollis

Để phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus Tenuicollis gây ra, cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ. Việc kiểm soát giết mổ gia súc là rất quan trọng, nhằm ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho người chăn nuôi về các triệu chứng của bệnh và cách phòng ngừa. Sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh cũng là một biện pháp hiệu quả, giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Ngoài ra, việc áp dụng các loại thuốc tẩy sán dây cho chó cũng cần được thực hiện thường xuyên để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho vật nuôi mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về bệnh do ấu trùng sán dây truyền lây giữa động vật và con người là một trong những trọng tâm của ngành ký sinh trùng học thú y và y tế công cộng. Luận án tiến sĩ Thú y của tác giả Nguyễn Thu Trang (2017) với đề tài "Nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng chống" thuộc chuyên ngành Ký sinh trùng và vi sinh vật học Thú y (Mã số: 62.64.01.04), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Thị Kim Lan và TS. Nguyễn Văn Quang tại Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, đại diện cho một công trình khoa học thực chứng chuyên sâu, tiên phong giải quyết toàn diện chu trình sinh học, dịch tễ học phân tử, bệnh lý học và giải pháp can thiệp đối với loài ký sinh trùng này tại vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam.

                  +----------------------------------------------+
                  |           KÝ CHỦ CUỐI CÙNG (CHÓ)             |
                  |     Nhiễm sán dây Taenia hydatigena         |
                  |      (Ký sinh tại ruột non, thải đốt già)    |
                  +----------------------+-----------------------+
                                         |
                                         | Thải phân chứa đốt già
                                         | và trứng có phôi 6 móc
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  |               MÔI TRƯỜNG NGOÀI               |
                  |  Ô nhiễm đồng cỏ, thức ăn, nguồn nước uống   |
                  +----------------------+-----------------------+
                                         |
                                         | Gia súc ăn/uống phải mầm bệnh
                                         v
                  +----------------------------------------------+
                  |         KÝ CHỦ TRUNG GIAN (LỢN, DÊ)          |
                  |      Ấu trùng 6 móc xuyên ruột -> Gan        |
                  |     Hình thành nang Cysticercus tenuicollis  |
                  |      Ký sinh tại màng mỡ chài, màng treo     |
                  +----------------------+-----------------------+
                                         |
                                         | Ăn phủ tạng sống chứa nang
                                         +-----------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trước thời điểm luận án được xác định rất rõ ràng: Mặc dù Cysticercus tenuicollis (ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena) đã được ghi nhận trên thế giới và rải rác tại Việt Nam, các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc mô tả hình thái học đơn thuần hoặc điều tra tỷ lệ nhiễm cắt ngang cục bộ. Bệnh chưa từng được nghiên cứu hệ thống trên vật chủ lợn và dê tại các tỉnh miền núi phía Bắc; thiếu hụt hoàn toàn các dữ liệu về phân tích di truyền phân tử gen ty thể; chưa có mô hình thực nghiệm đánh giá biến đổi huyết học - mô bệnh học theo thời gian; và đặc biệt là sự thiếu vắng hoàn toàn các công cụ chẩn đoán miễn dịch in-vivo trên cơ thể sống cũng như phác đồ điều trị ấu trùng mang tính khả thi cao.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của luận án được cấu trúc chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Đặc điểm hình thái và cấu trúc di truyền của C. tenuicollis và T. hydatigena tại Thái Nguyên có mức độ tương đồng và biến dị phân tử như thế nào so với các chủng chuẩn trên thế giới?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quy luật dịch tễ học về tỷ lệ, cường độ nhiễm C. tenuicollis trên lợn, dê chịu sự chi phối ra sao bởi yếu tố tiểu vùng địa lý, độ tuổi, tính biệt, mùa vụ và mối tương quan với quần thể chó mang sán T. hydatigena?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cơ chế sinh bệnh học, động thái tổn thương vi thể - đại thể và đáp ứng huyết học diễn biến thế nào trong quá trình ấu trùng di hành; liệu có thể chế tạo kháng nguyên dị ứng nội bì đạt độ nhạy, độ đặc hiệu cao để chẩn đoán sống và thiết lập phác đồ trị liệu hiệu quả?
• Giả thuyết khoa học 1 (H1): Trình tự gen Cytochrome c oxidase subunit 1 (CO1) của các mẫu phân lập tại Thái Nguyên có tính bảo tồn cao, đặc trưng cho loài Taenia hydatigena.
• Giả thuyết khoa học 2 (H2): Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tương quan thuận rất chặt với tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở đàn chó nuôi thả rông tại địa phương.
• Giả thuyết khoa học 3 (H3): Kháng nguyên dịch nang ấu trùng C. tenuicollis có khả năng kích hoạt phản ứng biến thái nội bì đặc hiệu, tạo cơ sở chẩn đoán cá thể sống trước khi mổ khám.

Khung lý thuyết của công trình dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Chu trình Ký sinh trùng Cyclophyllidea, Học thuyết Diệt trừ Ký sinh trùng triệt để (Skrjabin, 1963) và Khung tiếp cận Một Sức khỏe (One Health). Quy mô nghiên cứu bao quát 6 huyện, thành phố trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên (Đại Từ, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Lương, Võ Nhai, TP. Thái Nguyên) trong giai đoạn 2014 - 2016, kết hợp khảo sát hàng nghìn gia súc tại thực địa và mô hình gây nhiễm thực nghiệm có kiểm soát trên 52 lợn và 26 chó thí nghiệm.

---

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu sán dây tại Việt Nam khởi đầu từ năm 1870 khi Cande mô tả sán dây ở người Nam Bộ. Năm 1914, Casaux lần đầu ghi nhận hai nang sán C. tenuicollis tại gan người. Đến năm 1925, Houdemer khảo sát thú nuôi và thú hoang ở Bắc Bộ, ghi nhận C. tenuicollis cùng Dipylidium caninum. Drozdz và Malczewski (1967) công bố các loài sán dây ở động vật nhai lại tại 8 tỉnh phía Bắc. Các công trình hệ thống hóa của Phan Thế Việt và cs. (1977), Nguyễn Thị Kỳ (1994, 2003), Nguyễn Thị Lê và cs. (1996) xác lập danh mục sán dây ký sinh ở chó gồm 8 loài: Spirometra erinacei-europaei, Spirometra mansonoides, Dipylidium caninum, Taenia hydatigena, Taenia pisiformis, Echinococcus granulosus, Multiceps multiceps, và Mesocestoides lineatus. Phạm Sỹ Lăng (2002) và Nguyễn Thị Kim Lan (1999, 2012) ghi nhận tỷ lệ nhiễm ấu sán C. tenuicollis ở dê vùng núi phía Bắc lên tới 21,12% - 23,80%, đồng thời khẳng định: "Bệnh phân bố ở khắp các vùng, đặc biệt ở những nơi nuôi nhiều chó, việc giết mổ gia súc không được kiểm soát chặt chẽ, tình trạng vệ sinh thú y không đảm bảo".

Chiều không gian so sánh	Nghiên cứu quốc tế điển hình	Luận án Nguyễn Thu Trang (2017)
Dịch tễ & Tỷ lệ nhiễm	Samuel & Zewde (2010, Ethiopia): 46,6% ở dê, 40,0% ở cừu; Biu & Murtala (2012, Nigeria): 71,9% ở dê.	Phân tích chi tiết tại 6 tiểu vùng Thái Nguyên: Dê nhiễm 24,19% (1-25 nang/con), Lợn nhiễm 16,83% (1-18 nang/con).
Sinh bệnh học & Huyết học	Radfar et al. (2014, Iran): Giảm hồng cầu, tăng bạch cầu, tăng AST, ALT ở dê; Pathak et al. (1982, India): Viêm gan fibrin ngày 15.	Mô hình hóa thực nghiệm trên lợn: Giảm hồng cầu (từ 6,85 xuống 4,68 T/l), tăng bạch cầu (14,48 lên 21,80 G/l), bạch cầu ái toan tăng vọt (11,33%).
Công cụ chẩn đoán	Masoud (2012, Egypt): ELISA huyết thanh ở cừu; Sultan et al. (2012): ELISA gián tiếp nhạy 90%, đặc hiệu 60%.	Sáng tạo phản ứng dị ứng biến thái nội bì (Intradermal allergic test) chẩn đoán sống trên lợn (Se: 93,75%, Sp: 93,75%) và dê (Se: 87,50%, Sp: 90,91%).
Trị liệu & Can thiệp	Junquera (2013): Nhận định chưa có thuốc đặc hiệu điều trị ấu trùng C. tenuicollis; Tuzer et al. (2010): Praziquantel tiêm cho chó.	Khẳng định hiệu lực Albendazole (30 mg/kg TT x 3 ngày) diệt 83,33% ấu trùng trên lợn; Niclosamide và Praziquantel sạch sán 100% ở chó.

Về mặt học thuật, tồn tại tranh luận lớn giữa các trường phái phân loại hình thái truyền thống và sinh học phân tử hiện đại. Trường phái hình thái học thường gặp khó khăn do các biến dạng co rút mẫu vật trong dung dịch bảo quản formol/cồn và sự tương đồng về kích thước móc bám giữa T. hydatigena, T. pisiformis và T. multiceps. Luận án đã định vị nghiên cứu của mình như một cầu nối giải quyết dứt điểm tranh biện này bằng cách tích hợp giải phẫu hiển vi (nhuộm Carmine, đo kích thước móc lớn 185-210 µm, móc nhỏ 126-160 µm) với phân tích trình tự phân tử gen CO1 ty thể, xác lập sự đồng nhất kiểu gen giữa thể ấu trùng trên lợn, dê và thể trưởng thành trên chó.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng trực tiếp Học thuyết Diệt trừ Ký sinh trùng của Skrjabin (1963) thông qua việc chứng minh rằng việc cắt đứt chu trình sinh học của sán dây Cyclophyllidea không thể chỉ dựa vào điều trị thụ động mà phải can thiệp đồng thời vào 3 mắt xích: Ký chủ cuối cùng (Definitive host - Chó), Ký chủ trung gian (Intermediate host - Lợn, Dê) và Ổ chứa mầm bệnh ngoại cảnh. Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố Thuyết Đồng tiến hóa Ký chủ - Ký sinh trùng (Host-Parasite Coevolutionary Theory), làm rõ cơ chế thích ứng của ấu trùng C. tenuicollis khi cư trú tại các màng thanh dịch (màng mỡ chài, màng treo ruột) nhằm lẩn tránh đáp ứng miễn dịch tế bào của vật chủ.

        +-------------------------------------------------------------------+
        |            KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP ĐA TẦNG CỦA ĐỀ TÀI            |
        +-------------------------------------------------------------------+
                                          |
         +--------------------------------+--------------------------------+
         |                                |                                |
         v                                v                                v
+------------------+            +-------------------+            +-------------------+
|  TẦNG PHÂN TỬ    |            |  TẦNG CƠ THỂ      |            |  TẦNG QUẦN THỂ    |
| (Molecular Level)|            | (Organism Level)  |            | (Population Level)|
| - Phân tích CO1  |            | - Bệnh lý mô học  |            | - Dịch tễ 6 huyện |
| - Đột biến gen   |            | - Động thái máu   |            | - Tương quan chó- |
| - Phát sinh loài |            | - Miễn dịch dị ứng|            |   lợn/dê (r>0.85) |
| - GenBank BLAST  |            | - Độc lực ấu trùng|            | - Mùa vụ, lứa tuổi|
+------------------+            +-------------------+            +-------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Dịch tễ học phân tử: Sử dụng chỉ thị gen ty thể CO1 (~446 bp) theo mô hình Bowles và cs. (1992) để giám định loài, chứng minh độ sai khác nucleotide nội loài cực thấp (0,00 - 0,45%), khẳng định tính ổn định di truyền của T. hydatigena tại miền Bắc Việt Nam.
2. Lý thuyết Miễn dịch học Dị ứng Type IV (Gell & Coombs): Ứng dụng phức hợp kháng nguyên hòa tan trong dịch nang ấu trùng để kích hoạt đáp ứng quá mẫn muộn tại chỗ, biểu hiện qua nốt sưng phù nề và ban đỏ tại vị trí tiêm nội bì sau 30-45 phút.
3. Khung tiếp cận Một Sức khỏe (One Health): Kết nối điều kiện sinh thái tự nhiên (độ ẩm cao mùa mưa từ tháng 5-10, nhiệt độ trung bình 28,9°C), tập quán chăn nuôi thả rông gia súc và phương thức giết mổ không kiểm soát tại Thái Nguyên để giải thích sự lưu hành dai dẳng của mầm bệnh.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho các hệ sinh thái nông nghiệp nhiệt đới và cận nhiệt đới vùng trung du - miền núi, nơi tồn tại phương thức chăn nuôi nông hộ kết hợp thả rông chó và gia súc nhai lại nhỏ/lợn.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng triết lý thực chứng (Positivism) kết hợp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods design) đa tầng: từ dịch tễ học mô tả cắt ngang ngoài thực địa, phân tích phân tử in-silico, đến thực nghiệm can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng (Randomized Controlled Trials - RCT) trong điều kiện chuồng nuôi cách ly nghiêm ngặt.

       +----------------------------------------------------------------------+
       |                QUY TRÌNH THỰC NGHIỆM ĐA BƯỚC RIGOROUS                |
       +----------------------------------------------------------------------+
                                           |
       +-----------------------------------+----------------------------------+
       |                                                                      |
       v                                                                      v
+------------------------------------+                 +------------------------------------+
|       NGHIÊN CỨU THỰC ĐỊA          |                 |       THỰC NGHIỆM GÂY NHIỄM        |
| - Mổ khám 6 huyện Thái Nguyên      |                 | - 32 lợn thí nghiệm (2 tháng tuổi) |
| - Khảo sát lợn, dê, chó nuôi       |                 | - 26 chó thí nghiệm (2 tháng tuổi) |
| - Thu thập mẫu sán & nang dịch     |                 | - Định liều đốt sán/nang cảm nhiễm |
+------------------+-----------------+                 +------------------+-----------------+
                   |                                                      |
                   +--------------------------+---------------------------+
                                              v
                              +-------------------------------+
                              |    PHÂN TÍCH & ĐÁNH GIÁ       |
                              | - Sinh học phân tử: PCR - CO1 |
                              | - Giải trình tự: ABI Prism    |
                              | - Mô bệnh học: Nhuộm HE       |
                              | - Miễn dịch: Phản ứng nội bì  |
                              | - Dược lý: Albendazol, Praz.  |
                              +-------------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình kỹ thuật được chuẩn hóa cao độ với các thiết bị phân tích hiện đại:

• Tách chiết và khuếch đại ADN: ADN tổng số được tách chiết bằng bộ kít DNeasy Tissue Kit (QIAGEN). Phản ứng PCR khuếch đại đoạn gen CO1 sử dụng cặp mồi chuyên biệt (Macrogen, Hàn Quốc) trên máy chu kỳ nhiệt MJ PTC-100. Chu trình nhiệt: Biến tính ban đầu 94°C trong 5 phút; 35 chu kỳ (94°C x 30s, gắn mồi 50°C x 30s, kéo dài 72°C x 45s); kéo dài kết thúc 72°C trong 10 phút.
• Giải trình tự gen: Sản phẩm PCR được tinh sạch bằng QIAquick PCR Purification Kit và giải trình tự tự động hai chiều trên hệ thống ABI Prism 3130 Genetic Analyser (Applied Biosystems) sử dụng công nghệ BigDye Terminator Cycle Sequencing Kit.
• Mô bệnh học: Bệnh phẩm gan, màng treo ruột được cố định trong dung dịch Bouin hoặc Formol 10%, đúc khối parafin, cắt lát dày 4-5 µm trên máy Microtome và nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE).
• Chế tạo và thử nghiệm kháng nguyên nội bì: Dịch nang ấu trùng C. tenuicollis tươi được ly tâm 3000 vòng/phút, lọc qua màng vô trùng 0,22 µm, định lượng protein, bảo quản tại -20°C và 4°C. Tiêm 0,1 ml kháng nguyên vào nếp gấp dưới đuôi hoặc mặt trong đùi lợn/dê; đọc kết quả sau 30-45 phút dựa trên đường kính nốt sưng và quầng đỏ so với đối chứng tiêm nước muối sinh lý vô trùng.

Data và phân tích

• Phân tích dữ liệu: Số liệu dịch tễ, kích thước hình thái học và các chỉ số huyết học được xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng (SAS/SPSS/Excel), sử dụng phân tích phương sai (ANOVA), so sánh bắt cặp Student's t-test, kiểm định Chi-square ($X^2$) và phân tích hồi quy tương quan tuyến tính Pearson ($r$).
• Đánh giá giá trị chẩn đoán: Độ nhạy ($Se$) và Độ đặc hiệu ($Sp$) được tính toán nghiêm ngặt theo công thức: $$Se = \frac{TP}{TP + FN} \times 100%; \quad Sp = \frac{TN}{TN + FP} \times 100%$$ (Trong đó: TP là dương tính thật, FN là âm tính giả, TN là âm tính thật, FP là dương tính giả xác định qua mổ khám đối chứng tiêu chuẩn vàng).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                       5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỐT LÕI CỦA ĐỀ TÀI                          |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Định danh chính xác chủng phân tử Taenia hydatigena bằng gen ty thể CO1 (446 bp).  |
| 2. Xác lập quy luật dịch tễ học và tương quan tuyến tính rất chặt (r = 0.88 - 0.99).  |
| 3. Làm rõ bệnh lý học thực nghiệm: Viêm gan rỉ sợi huyết cấp và thiếu máu trầm trọng. |
| 4. Chế tạo thành công kháng nguyên dị ứng nội bì đạt độ nhạy và đặc hiệu > 87 - 93%.   |
| 5. Hoàn thiện phác đồ trị liệu kép: Tẩy sạch sán ở chó và diệt 83.33% ấu trùng ở lợn. |
+---------------------------------------------------------------------------------------+

1. Định danh phân tử xác thực tuyệt đối: Giải mã hoàn chỉnh đoạn trình tự gen CO1 (446 bp) từ các mẫu sán dây thu từ chó và nang ấu trùng thu từ lợn, dê tại Thái Nguyên. Kết quả phân tích BLAST trên GenBank khẳng định độ tương đồng 99,55% - 100% với các chủng chuẩn Taenia hydatigena quốc tế (AB731674 từ Trung Quốc, JQ710588 từ Iran).
2. Quy luật dịch tễ và tương quan sinh thái: Tỷ lệ nhiễm C. tenuicollis trên đàn dê tại 6 huyện thị Thái Nguyên đạt trung bình 24,19% (dao động 15,38% - 31,67%), cường độ nhiễm 1 - 25 nang/con; trên đàn lợn đạt 16,83% (dao động 10,61% - 22,22%), cường độ nhiễm 1 - 18 nang/con. Tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena trên đàn chó qua mổ khám là 28,33%. Phân tích hồi quy xác lập mối tương quan thuận cực kỳ chặt chẽ giữa tỷ lệ chó nhiễm sán dây và tỷ lệ gia súc nhiễm ấu trùng: tương quan với lợn đạt $r = 0,997$, tương quan với dê đạt $r = 0,881$.
3. Đặc điểm bệnh lý học và huyết học thực nghiệm: Khi lợn nuốt phải trứng sán, ấu trùng 6 móc xâm nhập gan sau 24 giờ, tạo nên các đường di hành hoại tử xuất huyết. Tại thời điểm 45 ngày sau gây nhiễm: số lượng hồng cầu giảm từ $6,85 \pm 0,32$ T/l xuống $4,68 \pm 0,28$ T/l ($P < 0,01$), hàm lượng huyết sắc tố (Hb) giảm từ $11,52 \pm 0,48$ g/dl xuống $7,84 \pm 0,39$ g/dl; số lượng bạch cầu tăng vọt từ $14,48 \pm 0,65$ G/l lên $21,80 \pm 0,92$ G/l ($P < 0,01$), trong đó tỷ lệ bạch cầu ái toan (eosinophil) tăng từ $3,12%$ lên $11,33%$.
4. Đột phá trong chẩn đoán cá thể sống: Chế tạo thành công kháng nguyên dịch nang ấu trùng C. tenuicollis. Thử nghiệm biến thái nội bì trên lợn gây nhiễm đạt độ nhạy $Se = 93,75%$, độ đặc hiệu $Sp = 93,75%$; trên đàn lợn thực địa đạt $Se = 90,00%$, $Sp = 93,55%$; trên đàn dê thực địa đạt $Se = 87,50%$, $Sp = 90,91%$. Kháng nguyên duy trì hoạt tính sinh học ổn định tối thiểu 6 tháng ở nhiệt độ -20°C.
5. Hiệu lực điều trị và cắt đứt chu trình lây truyền:
   • Đối với sán dây T. hydatigena ở chó: Thuốc Niclosamide (liều 100 mg/kg thể trọng) và Praziquantel (liều 5 mg/kg thể trọng) đạt hiệu lực tẩy sạch sán 100% cả trong thực nghiệm và thực địa.
   • Đối với ấu trùng C. tenuicollis ở lợn: Phác đồ Albendazole (liều 30 mg/kg thể trọng/ngày, uống liên tục 3 ngày) đạt hiệu lực tiêu diệt 83,33% nang ấu trùng, làm các nang còn lại bị thoái hóa, teo nhỏ và mất khả năng lây nhiễm cho chó.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp bộ dữ liệu hoàn chỉnh về sinh học phân tử và cơ chế miễn dịch dị ứng của C. tenuicollis, đóng góp vào ngân hàng dữ liệu di truyền toàn cầu GenBank.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa kỹ thuật chẩn đoán biến thái nội bì đơn giản, rẻ tiền, dễ thao tác tại hiện trường, giải quyết triệt để bế tắc chẩn đoán sống của thú y vùng cao.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Quy trình phòng chống tổng hợp gồm: (1) Định kỳ tẩy sán cho chó 4 lần/năm bằng Praziquantel/Niclosamide; (2) Tiêu hủy nội tạng gia súc có nang ấu trùng bằng nhiệt hoặc vôi bột; (3) Nuôi nhốt chó, chấm dứt thả rông; (4) Điều trị gia súc nghi nhiễm bằng Albendazole.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về phạm vi địa lý: Nghiên cứu tập trung tại 6 huyện thị thuộc tỉnh Thái Nguyên. Mặc dù mang tính đại diện cao cho vùng Đông Bắc, đặc điểm dịch tễ có thể có sự biến thiên nhỏ khi mở rộng sang các vùng sinh thái Tây Bắc hoặc Tây Nguyên.
2. Đặc tính tinh khiết của kháng nguyên: Kháng nguyên sử dụng là dịch nang toàn phần (crude cyst fluid antigen). Dù đạt độ đặc hiệu > 90%, vẫn tồn tại tiềm năng phản ứng chéo ở mức thấp với các loài sán dây khác như Echinococcus granulosus hoặc sán lá gan Fasciola gigantica.
3. Quy mô khảo nghiệm điều trị trên dê: Thử nghiệm thuốc diệt ấu trùng mới chỉ thực hiện chuyên sâu trên lợn; trên dê chủ yếu ứng dụng chẩn đoán nội bì và khuyến cáo phòng bệnh tổng hợp.

Định hướng nghiên cứu tương lai (4 hướng cụ thể):

• Tách chiết và tinh sạch các phân đoạn protein kháng nguyên đặc hiệu có trọng lượng phân tử 36,2 kDa, 23,9 kDa và 9,6 kDa bằng sắc ký ái lực để chế tạo que thử chẩn đoán nhanh (Rapid diagnostic strip/Lateral flow assay).
• Ứng dụng kỹ thuật Real-time PCR và giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) trên toàn bộ hệ gen ty thể (mitogenome) để khảo sát cấu trúc di truyền quần thể ký sinh trùng quy mô toàn quốc.
• Nghiên cứu mô hình phòng chống dựa trên vaccine tái tổ hợp (recombinant vaccine) phòng ngừa ấu trùng C. tenuicollis trên gia súc nhai lại.
• Đánh giá toàn diện tác động kinh tế lượng (econometric impact) của bệnh đối với chuỗi giá trị thịt lợn và thịt dê tại Việt Nam.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam về C. tenuicollis trên cả hai đối tượng lợn và dê, thiết lập chuẩn mực phương pháp luận cho các nghiên cứu ký sinh trùng học thú y tiếp theo, mở ra tiềm năng trích dẫn cao trong các tài liệu chuyên khảo và bài báo quốc tế.
• Tác động ngành chăn nuôi: Giảm thiểu trực tiếp tỷ lệ loại bỏ phủ tạng (gan, mỡ chài) tại các lò mổ (vốn chiếm 5-15% giá trị kinh tế thân thịt), nâng cao năng suất tăng trọng của đàn lợn và đàn dê thông qua việc kiểm soát hội chứng suy dinh dưỡng do ấu trùng di hành.
• Tác động chính sách & Y tế cộng đồng: Cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh miền núi xây dựng Thông tư, Hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát giết mổ nghiêm ngặt, ngăn chặn triệt để nguy cơ lây truyền mầm bệnh sang người và vật nuôi, hiện thực hóa mục tiêu chiến lược của mạng lưới "Một Sức khỏe" quốc gia.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận mô hình nghiên cứu tích hợp từ gen, tế bào, cá thể đến quần thể; làm chủ kỹ thuật khuếch đại gen CO1 và quy trình chế tạo kháng nguyên nội bì.
• Bác sĩ thú y & Cán bộ khuyến nông: Sở hữu công cụ chẩn đoán sống tại thực địa và phác đồ điều trị cụ thể bằng Albendazole/Praziquantel/Niclosamide để hướng dẫn trực tiếp cho nông dân.
• Chủ trang trại & Hộ chăn nuôi: Nhận thức rõ mối nguy từ tập quán nuôi chó thả rông và việc cho chó ăn phủ tạng sống, từ đó chủ động áp dụng các biện pháp an toàn sinh học để bảo vệ đàn gia súc.
• Cơ quan quản lý Thú y & Y tế dự phòng: Có căn cứ thực chứng để hoạch định chương trình kiểm soát ký sinh trùng truyền lây quy mô vùng.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng và hoàn thiện Học thuyết Diệt trừ Ký sinh trùng của Skrjabin (1963) trong bối cảnh cụ thể của bệnh sán dây Cyclophyllidea tại vùng nhiệt đới. Công trình chứng minh bằng thực nghiệm rằng cơ chế tác hại của ấu trùng C. tenuicollis không thuần túy là sự chèn ép cơ học cục bộ, mà là một phức hợp bệnh lý gồm: tổn thương phá hủy tế bào nhu mô gan do di hành, phản ứng viêm rỉ sợi huyết màng bụng, rối loạn huyết học nghiêm trọng (thiếu máu đẳng sắc kết hợp tăng bạch cầu ái toan) và đáp ứng miễn dịch dị ứng toàn thân.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: So với các nghiên cứu của Samuel & Zewde (2010) hay Oryan và cs. (2012) vốn chỉ dựa vào mổ khám tử thiết tại lò mổ, luận án đã tạo bước nhảy vọt về phương pháp luận khi: (1) Kết hợp đồng thời giám định hình thái hiển vi với giải trình tự phân tử đoạn gen ty thể CO1 (446 bp); (2) Thiết lập quy trình sản xuất kháng nguyên dịch nang và chuẩn hóa kỹ thuật dị ứng biến thái nội bì đạt độ nhạy $Se = 90,00% - 93,75%$ và độ đặc hiệu $Sp = 90,91% - 93,55%$, cho phép chẩn đoán xác định trên động vật sống mà không cần mổ khám.

3. Phát hiện bất ngờ nhất (counter-intuitive result) từ số liệu thực nghiệm? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là tương quan dịch tễ học giữa tỷ lệ nhiễm sán dây ở chó và ấu trùng ở lợn đạt mức gần như tuyệt đối ($r = 0,997$), cao hơn cả ở dê ($r = 0,881$). Mặc dù dê là loài nhai lại ăn cỏ trực tiếp trên đồng bãi (nơi phân chó phát tán), lợn nuôi nông hộ lại có nguy cơ cảm nhiễm cực cao do tập quán cho lợn ăn thức ăn tận dụng chưa nấu chín và nước uống nhiễm trứng sán dây từ môi trường sân bãi nuôi chó thả rông.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lặp (replication protocol) rõ ràng không? Trả lời: Luận án mô tả chi tiết, chuẩn hóa tuyệt đối mọi thông số thực nghiệm: từ nồng độ mồi PCR, chu trình nhiệt luân chuyển, hóa chất tách chiết ADN (QIAGEN DNeasy), quy trình nhuộm mô học HE, đến thể tích (0,1 ml) và vị trí tiêm kháng nguyên nội bì (nếp gấp dưới đuôi lợn, mặt trong đùi dê), cũng như liều lượng và liệu trình chính xác của từng loại thuốc thử nghiệm (Albendazole 30 mg/kg TT x 3 ngày; Niclosamide 100 mg/kg TT). Mọi phòng thí nghiệm Thú y đạt chuẩn ISO/IEC 17025 đều có thể tái lặp hoàn hảo quy trình này.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Trả lời: Lộ trình nghiên cứu phát triển 10 năm bao gồm: (1) Tinh sạch protein kháng nguyên tái tổ hợp phục vụ bộ kít ELISA và que thử nhanh định lượng tại trại; (2) Giải mã toàn bộ hệ gen ty thể (complete mitochondrial genome) của các phân lập T. hydatigena trên khắp các vùng sinh thái Việt Nam; (3) Nghiên cứu thử nghiệm vaccine tiểu đơn vị phòng bệnh cho đàn dê; (4) Xây dựng mô hình số hóa dịch tễ học dự báo ổ dịch ký sinh trùng dựa trên hệ thống thông tin địa lý (GIS).

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của Tiến sĩ Nguyễn Thu Trang đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học đề ra, đóng góp 5 giá trị cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Xác lập dữ liệu phân tử chuẩn mực: Lần đầu tiên định danh chính xác loài sán dây Taenia hydatigena và ấu trùng Cysticercus tenuicollis tại Thái Nguyên dựa trên phân tích trình tự gen ty thể CO1 (446 bp), chứng minh sự tương đồng 99,55% - 100% với ngân hàng gen quốc tế GenBank.
2. Làm sáng tỏ bức tranh dịch tễ học toàn diện: Đánh giá chi tiết tỷ lệ nhiễm C. tenuicollis trên lợn (16,83%) và dê (24,19%) tại 6 huyện thị; chứng minh quy luật gia tăng tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi và mùa mưa; xác lập hệ số tương quan thuận rất chặt giữa tỷ lệ chó nhiễm sán với gia súc nhiễm ấu trùng ($r = 0,881 - 0,997$).
3. Mô hình hóa sâu sắc bệnh lý học thực nghiệm: Làm rõ động thái di hành của ấu trùng gây viêm hoại tử gan, viêm màng bụng rỉ sợi huyết, suy giảm nghiêm trọng số lượng hồng cầu (xuống 4,68 T/l) và gia tăng mạnh bạch cầu ái toan (lên 11,33%).
4. Sáng tạo công cụ chẩn đoán sống hiệu quả cao: Chế tạo thành công kháng nguyên biến thái nội bì từ dịch nang ấu trùng, đạt độ nhạy 87,50% - 93,75% và độ đặc hiệu 90,91% - 93,75%, mở ra giải pháp chẩn đoán lâm sàng tiện ích.
5. Xây dựng giải pháp phòng trị tích hợp: Chứng minh hiệu lực diệt ấu trùng của Albendazole đạt 83,33% trên lợn và hiệu lực tẩy sán của Niclosamide/Praziquantel đạt 100% trên chó; hoàn thiện quy trình kiểm soát dịch bệnh mang tính thực tiễn cao, đóng góp to lớn vào sự nghiệp phát triển chăn nuôi an toàn sinh học và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của đề tài .2 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài.

Sơ lược quá trình nghiên cứu về thành phần loài sán dây ký sinh ở chó. Đặc điểm hình thái, cấu tạo chung của sán dây. Đặc điểm sinh học của sán dây T. hydatigena và ấu trùng C.

Kỹ thuật sinh học phân tử trong định danh sán dây và ấu trùng sán dây. Một số đặc điểm bệnh ấu trùng C. tenuicollis và bệnh sán dây T. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Khái quát một số đặc điểm của tỉnh Thái Nguyên .34 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, vật liệu, thời gian, địa điểm nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Đặc điểm hình thái, phân tử của ấu trùng C. tenuicollis và sán dây T. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại các huyện, thành thuộc tỉnh Thái Nguyên.

Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn và bệnh sán dây T. hydatigena trên chó. Nghiên cứu sử dụng kháng nguyên chẩn đoán bệnh ấu trùng C.

Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra trên lợn và dê. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp định danh sán dây T.

hydatigena và ấu trùng C. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C. Phương pháp nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn và bệnh sán dây T.

hydatigena trên chó. Phương pháp thu kháng nguyên và sử dụng kháng nguyên chẩn đoán bệnh ấu trùng C. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại tỉnh Thái Nguyên.

Phương pháp xử lý số liệu .54 Chƣơng 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm hình thái phân tử của ấu trùng C. tenuicollis thu thập ở lợn, dê và sán dây T. hydatigena thu thập ở chó nuôi tại tỉnh Thái Nguyên.

Mô tả hình thái của ấu trùng C. tenuicollis và sán dây T. hydatigena thu thập tại Thái Nguyên. Thẩm định loài đối với ấu trùng C.

tenuicollis và sán dây T. hydatigena bằng phân tích phân tử. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại một số huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên.

Tình hình nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại một số huyện, thành phố thuộc tỉnh Thái Nguyên. Xác định tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó với tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.

tenuicollis ở lợn và dê. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và bệnh sán dây T. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C.

tenuicollis trên lợn gây nhiễm. Nghiên cứu bệnh ấu trùng C. tenuicollis trên lợn ở ngoài thực địa. Nghiên cứu bệnh do sán dây T.

hydatigena gây ra trên chó gây nhiễm. Nghiên cứu sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C. Một số chỉ tiêu đánh giá kháng nguyên dùng để chẩn đoán bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra ở lợn.

Thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê trên thực địa. Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng C. tenuicollis gây ra.

Nghiên cứu hiệu lực của một số thuốc tẩy sán dây T. hydatigena cho chó. Thử nghiệm thuốc diệt ấu trùng C. tenuicollis trên lợn.

Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh ấu trùng C. tenuicollis cho lợn và dê ở tỉnh Thái Nguyên.106 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .109 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt. Tài liệu tiếng Anh .113 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI .122 PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ HÌNH ẢNH CỦA ĐỀ TÀI.

122 PHỤ LỤC 2: TRÌNH TỰ GEN CỦA SÁN DÂY T. hydatigena VÀ ẤU TRÙNG C. tenuicollis TẠI THÁI NGUYÊN. 131 PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ XỬ LÝ THỐNG KÊ SỐ LIỆU CỦA ĐỀ TÀI.

133 c vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADN Acid Deoxyribo Nucleic C. tenuicollis Cysticercus tenuicollis CO1 Cytochrome coxidase subunit 1 Cs. Nhà xuất bản Nhuộm HE Nhuộm Hematoxilin - Eosin KHKT Khoa học kỹ thuật KL Khối lượng PCR Polymerase Chain Reaction T. hydatigena Taenia hydatigena TN Thí nghiệm TP.

Thành phố TT Thể trọng Tris Tri hydroxy metylamin Se Sensitivity Sp Specificity c vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Khoảng cách di truyền của một số loài sán dây. Tỷ lệ, cường độ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê một số địa phương.

Tỷ lệ, cường độ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê theo tuổi. Tỷ lệ, cường độ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê theo tính biệt.

Tỷ lệ, cường độ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê theo mùa vụ. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó tại một số địa phương (qua mổ khám).

Tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. Tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.

Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn gây nhiễm ấu trùng C. Khối lượng lợn ở các thời điểm mổ khám sau khi gây nhiễm. Sự thay đổi một số chỉ số huyết học của lợn gây nhiễm và đối chứng (thời điểm 45 ngày sau gây nhiễm ở 2 đợt). Công thức bạch cầu của lợn gây nhiễm và lợn đối chứng (thời điểm 45 ngày sau gây nhiễm ở 2 đợt).

Tổn thương đại thể ở các cơ quan có ấu trùng C. Sự phát triển của ấu trùng C. tenuicollis ở lợn gây nhiễm. Biểu hiện lâm sàng của lợn nhiễm ấu trùng C.

tenuicollis trên thực địa. Tỷ lệ các cơ quan nội tạng của lợn có ấu trùng C. Tổn thương đại thể ở các cơ quan có ấu trùng C. Thời gian và tỷ lệ ấu trùng C.

tenuicollis phát triển thành sán dây trưởng thành ở chó gây nhiễm. Tỷ lệ và các biểu hiện lâm sàng chủ yếu của chó bị bệnh sán dây T. hydatigena do gây nhiễm. Tổn thương đại thể ở cơ quan tiêu hoá của chó bị bệnh sán dây T.

hydatigena do gây nhiễm. Đánh giá độ nhạy và độ đặc hiệu của phản ứng với kháng nguyên trên lợn gây nhiễm và đối chứng. Ảnh hưởng của nhiệt độ - 20oC đến độ nhạy và độ đặc hiệu của phản ứng theo thời gian bảo quản kháng nguyên. Ảnh hưởng của nhiệt độ 4oC đến độ nhạy và độ đặc hiệu của phản ứng với kháng nguyên theo thời gian bảo quản.

Kết quả thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở lợn trên thực địa. Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của phản ứng sử dụng kháng nguyên chẩn đoán bệnh C. tenuicollis cho lợn trên thực địa.

Kết quả thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ấu trùng C. tenuicollis ở dê trên thực địa. Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của phản ứng sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh C. tenuicollis cho dê trên thực địa.

Hiệu lực của thuốc tẩy sán dây trên chó gây nhiễm. Hiệu lực của thuốc tẩy sán dây cho chó trên thực địa. Kết quả gây nhiễm ấu trùng C. tenuicollis trên lợn.

Hiệu lực của thuốc diệt ấu trùng C. tenuicollis trên lợn gây nhiễm. Hiệu lực của thuốc diệt ấu trùng C. tenuicollis cho lợn trên thực địa .105 c ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.

Kết quả Blast tìm kiếm trình tự tương đồng của gen CO1 từ mẫu sán dây T. hydatigena thu từ chó tại Thái Nguyên. Kết quả Blast tìm kiếm trình tự tương đồng của gen CO1 từ mẫu ấu trùng sán dây T. hydatigena thu từ lợn tại Thái Nguyên.

Kết quả Blast tìm kiếm trình tự tương đồng của gen CO1 từ mẫu ấu trùng sán dây T. hydatigena thu từ dê tại Thái Nguyên. Mối quan hệ tiến hóa phân tử của các mẫu T. hydatigena thu tại Việt Nam với các loài thuộc giống Taenia dựa trên trình tự gen CO1.

Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê tại một số địa phương. Đồ thị tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis theo tuổi lợn.

Đồ thị tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis theo tuổi dê. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê theo tính biệt.

Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn và dê theo mùa vụ. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó tại các địa phương (qua mổ khám).

Đồ thị biểu diễn tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. Đồ thị biểu diễn tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T. hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.

Biểu đồ sự thay đổi một số chỉ số huyết học của lợn. Biểu đồ tỷ lệ các loại bạch cầu của lợn gây nhiễm và đối chứng. Đồ thị độ nhạy và độ đặc hiệu của phản ứng khi sử dụng kháng nguyên bảo quản ở nhiệt độ -20oC. Đồ thị độ nhạy và độ đặc hiệu của phản ứng khi sử dụng kháng nguyên bảo quản ở nhiệt độ 4oC.

Biểu đồ kết quả thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ở lợn trên thực địa. Biểu đồ kết quả thử nghiệm kháng nguyên trong chẩn đoán bệnh ở dê trên thực địa. Tính cấp thiết của đề tài Bệnh sán dây là bệnh ký sinh trùng rất phổ biến của đàn chó nuôi ở nước ta. Ấu trùng một số loài sán dây ký sinh và gây bệnh trên người và nhiều loài gia súc khác, gây nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi và tác hại lớn đối với sức khoẻ con người.

Một trong những ấu trùng đó là Cysticercus tenuicollis (C. tenuicollis), là ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena (T. hydatigena) gây bệnh trên lợn, dê, cừu, trâu, bò, thỏ, ngựa, kể cả con người. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [15] cho biết, ấu trùng C.

tenuicollis ký sinh trên bề mặt các khí quan trong xoang bụng của vật chủ và gây bệnh. Ấu trùng là những bọc nước mang đầu sán dây T. hydatigena, có kích thước to, nhỏ không đều, bám trên bề mặt màng treo ruột, lách, gan, thận, phổi.