Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Bệnh CRD Trên Gà Thịt Lông Màu Và Biện Pháp Phòng Trị

Trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm ngày càng phát triển, nhu cầu về nguồn thực phẩm an toàn và dinh dưỡng cao trở nên… 67 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Trần Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mỵ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Bệnh CRD Trên Gà Thịt Lông Màu Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh lý hô hấp ở gà
• 2.3. Bệnh hô hấp mãn tính ở gà (CRD)
• 2.3.1. Đặc điểm chung
• 2.3.2. Mầm bệnh
• 2.3.3. Phương thức lây truyền
• 2.3.4. Đặc điểm dịch tễ
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Kết quả phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Kết quả chuyên đề nghiên cứu khoa học
• 4.3.1. Tỷ lệ nuôi sống
• 4.3.2. Tình hình cảm nhiễm bệnh CRD trên đàn gà thí nghiệm
• 4.3.3. Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng, mổ khám bệnh tích đại thể ở gà nhiễm bệnh CRD
• 4.3.4. Kết quả điều trị bệnh
• 4.3.5. Chi phí thuốc thú y
• 4.3.6. Khả năng sinh trưởng của gà thí nghiệm
• 4.3.7. Khả năng tiêu thụ và chuyển hóa thức ăn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh CRD ở Gà Thịt Lông Màu Nguyên Nhân Tác Hại

Trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm ngày càng phát triển, nhu cầu về nguồn thực phẩm an toàn và dinh dưỡng cao trở nên cấp thiết. Chăn nuôi gà, đặc biệt là gà thịt lông màu, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp protein cho con người. Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với những thách thức về dịch bệnh, trong đó có bệnh CRD (viêm đường hô hấp mãn tính). Bệnh CRD, do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng đàn gà, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Bệnh thường diễn biến âm thầm, tạo điều kiện cho các bệnh khác phát triển, làm giảm sức đề kháng, tăng chi phí điều trị và giảm lợi nhuận.

1.1. Tầm quan trọng của việc kiểm soát CRD trên gà thịt

Kiểm soát bệnh CRD là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi gà thịt lông màu. Bệnh không chỉ gây giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng thịt, tăng chi phí điều trị và giảm lợi nhuận. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả giúp duy trì sức khỏe đàn gà, nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo nguồn cung thực phẩm an toàn.

1.2. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh CRD ở gà thịt lông màu

Bệnh CRD lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với gà bệnh, thức ăn, nước uống và dụng cụ chăn nuôi. Gà ở mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, nhưng gà con và gà đang đẻ thường dễ bị nhiễm hơn. Các yếu tố như thời tiết thay đổi, chuồng trại kém vệ sinh, mật độ nuôi cao và dinh dưỡng kém có thể làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Theo nghiên cứu, gà 2-12 tuần tuổi và gà sắp đẻ dễ nhiễm bệnh hơn các lứa tuổi khác, bệnh thường hay phát vào vụ đông khi có mưa phùn, gió mùa, độ ẩm không khí cao.

II. Dấu Hiệu Nhận Biết Chẩn Đoán Bệnh CRD ở Gà Thịt

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh CRD là rất quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp bao gồm: gà khò khè, khó thở, chảy nước mắt, nước mũi, giảm ăn, chậm lớn và giảm sản lượng trứng (ở gà đẻ). Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu của bệnh. Để chẩn đoán chính xác, cần kết hợp các triệu chứng lâm sàng với kết quả xét nghiệm vi sinh vật học để xác định sự hiện diện của Mycoplasma gallisepticum. Việc chẩn đoán phân biệt với các bệnh hô hấp khác cũng rất quan trọng.

2.1. Triệu chứng lâm sàng điển hình của bệnh CRD ở gà

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh CRD có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và các yếu tố môi trường. Tuy nhiên, một số triệu chứng thường gặp bao gồm: gà khò khè, khó thở, chảy nước mắt, nước mũi, sưng phù mặt, giảm ăn, chậm lớn, giảm sản lượng trứng (ở gà đẻ) và tỷ lệ chết tăng cao. Gà có thể bị viêm kết mạc, viêm xoang và viêm khí quản.

2.2. Phương pháp chẩn đoán bệnh CRD chính xác nhất

Để chẩn đoán chính xác bệnh CRD, cần kết hợp các triệu chứng lâm sàng với kết quả xét nghiệm vi sinh vật học. Các phương pháp xét nghiệm thường được sử dụng bao gồm: phân lập và định danh Mycoplasma gallisepticum từ mẫu bệnh phẩm (khí quản, phổi, túi khí), xét nghiệm PCR (phản ứng chuỗi polymerase) để phát hiện DNA của vi khuẩn và xét nghiệm ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) để phát hiện kháng thể kháng Mycoplasma gallisepticum trong huyết thanh.

2.3. Bệnh tích mổ khám đặc trưng của gà nhiễm CRD

Khi mổ khám gà bị CRD, có thể thấy các bệnh tích đặc trưng như: viêm khí quản, viêm phổi, viêm túi khí (túi khí bị đục, có dịch nhầy hoặc mủ), viêm màng ngoài tim và viêm phúc mạc. Các bệnh tích này có thể giúp phân biệt CRD với các bệnh hô hấp khác.

III. Cách Phòng Bệnh CRD Hiệu Quả Cho Gà Thịt Lông Màu

Phòng bệnh luôn là biện pháp hiệu quả và kinh tế nhất trong chăn nuôi. Để phòng bệnh CRD cho gà thịt lông màu, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp bao gồm: chọn giống khỏe mạnh, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, quản lý môi trường nuôi tốt (đảm bảo thông thoáng, khô ráo, tránh gió lùa), thực hiện tiêm phòng vaccine đầy đủ và định kỳ, kiểm soát các bệnh kế phát và hạn chế stress cho gà. Sử dụng các sản phẩm tăng cường sức đề kháng cũng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

3.1. Biện pháp vệ sinh chuồng trại để ngăn ngừa CRD

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng hàng đầu trong phòng bệnh CRD. Cần thường xuyên dọn dẹp, khử trùng chuồng trại, máng ăn, máng uống và các dụng cụ chăn nuôi. Đảm bảo chuồng trại thông thoáng, khô ráo, tránh gió lùa và có hệ thống thoát nước tốt. Định kỳ phun thuốc sát trùng để tiêu diệt mầm bệnh. Quản lý chất thải chăn nuôi đúng cách để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

3.2. Dinh dưỡng và quản lý môi trường nuôi ảnh hưởng đến CRD

Dinh dưỡng đầy đủ và cân đối giúp tăng cường sức đề kháng cho gà, giảm nguy cơ mắc bệnh CRD. Cần cung cấp thức ăn chất lượng cao, đảm bảo đủ protein, vitamin và khoáng chất. Quản lý môi trường nuôi tốt (đảm bảo thông thoáng, khô ráo, tránh gió lùa, nhiệt độ và độ ẩm phù hợp) cũng rất quan trọng. Tránh gây stress cho gà bằng cách hạn chế vận chuyển, thay đổi thức ăn đột ngột và đảm bảo mật độ nuôi phù hợp.

3.3. Sử dụng vaccine CRD cho gà thịt lông màu Lợi ích và lưu ý

Sử dụng vaccine CRD là một biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, cần lựa chọn vaccine phù hợp với chủng Mycoplasma gallisepticum lưu hành tại địa phương và tuân thủ đúng lịch tiêm phòng. Cần lưu ý rằng vaccine không thể bảo vệ hoàn toàn khỏi bệnh, nhưng có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh và giảm tỷ lệ chết. Theo tài liệu, chương trình sử dụng vaccine cho gà thí nghiệm cần được tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo hiệu quả.

IV. Phác Đồ Điều Trị Bệnh CRD ở Gà Thịt Lông Màu Hiệu Quả Nhất

Khi gà thịt lông màu đã mắc bệnh CRD, cần điều trị kịp thời để hạn chế thiệt hại. Phác đồ điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh đặc hiệu để tiêu diệt Mycoplasma gallisepticum, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như tăng cường dinh dưỡng, bổ sung vitamin và điện giải, sử dụng thuốc long đờm và thuốc giảm ho. Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả điều trị. Cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

4.1. Các loại kháng sinh đặc trị CRD cho gà thịt lông màu

Một số loại kháng sinh thường được sử dụng để điều trị bệnh CRD bao gồm: Tylosin, Tiamulin, Enrofloxacin, Doxycycline và Azithromycin. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả điều trị. Cần lưu ý rằng việc sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh.

4.2. Biện pháp hỗ trợ điều trị CRD Dinh dưỡng vitamin và điện giải

Ngoài việc sử dụng kháng sinh, cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ để tăng cường sức đề kháng cho gà và giúp gà nhanh chóng phục hồi. Các biện pháp này bao gồm: tăng cường dinh dưỡng, bổ sung vitamin (đặc biệt là vitamin A, C và E) và điện giải, sử dụng thuốc long đờm và thuốc giảm ho. Đảm bảo gà được cung cấp đủ nước sạch và thức ăn dễ tiêu.

4.3. Lưu ý khi sử dụng thuốc điều trị CRD để tránh kháng kháng sinh

Để tránh tình trạng kháng kháng sinh, cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ thú y. Không nên tự ý sử dụng kháng sinh hoặc kéo dài thời gian điều trị. Nên sử dụng kháng sinh có phổ tác dụng hẹp và chỉ sử dụng khi thực sự cần thiết. Thực hiện kiểm tra kháng sinh đồ định kỳ để theo dõi tình hình kháng kháng sinh.

V. Nghiên Cứu Thực Tế Hiệu Quả Phòng Trị CRD Trên Gà Lông Màu

Nghiên cứu về tình hình nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu và các biện pháp phòng trị đã được thực hiện tại nhiều địa phương. Các nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, đánh giá hiệu quả của các loại vaccine và kháng sinh, và tìm kiếm các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Kết quả của các nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho người chăn nuôi để áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh phù hợp với điều kiện thực tế.

5.1. Đánh giá tỷ lệ nhiễm CRD trên gà thịt lông màu tại các vùng

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu có thể khác nhau tùy thuộc vào vùng địa lý, điều kiện chăn nuôi và giống gà. Việc đánh giá tỷ lệ nhiễm bệnh tại các vùng giúp người chăn nuôi có cái nhìn tổng quan về tình hình dịch bệnh và áp dụng các biện pháp phòng bệnh phù hợp. Theo tài liệu gốc, việc xác định tỷ lệ nhiễm CRD qua các tuần tuổi là một mục tiêu nghiên cứu quan trọng.

5.2. So sánh hiệu quả của các loại vaccine CRD trên gà thịt

Các nghiên cứu đã so sánh hiệu quả của các loại vaccine CRD khác nhau trên gà thịt. Kết quả cho thấy rằng một số loại vaccine có hiệu quả bảo vệ tốt hơn so với các loại khác. Việc lựa chọn vaccine phù hợp cần dựa trên chủng Mycoplasma gallisepticum lưu hành tại địa phương và kết quả của các nghiên cứu so sánh.

5.3. Phân tích chi phí và lợi ích của việc phòng trị CRD cho gà

Việc phân tích chi phí và lợi ích của việc phòng trị bệnh CRD giúp người chăn nuôi đưa ra quyết định sáng suốt về việc đầu tư vào các biện pháp phòng bệnh và điều trị. Cần cân nhắc các yếu tố như chi phí vaccine, chi phí kháng sinh, chi phí nhân công và thiệt hại do bệnh gây ra để đánh giá hiệu quả kinh tế của việc phòng trị bệnh.

VI. Kết Luận Hướng Dẫn Chăn Nuôi Gà Thịt Lông Màu Khỏe Mạnh

Bệnh CRD là một thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi gà thịt lông màu. Tuy nhiên, với việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh và điều trị hiệu quả, người chăn nuôi có thể giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả kinh tế. Cần chú trọng đến việc chọn giống khỏe mạnh, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, quản lý môi trường nuôi tốt và thực hiện tiêm phòng vaccine đầy đủ và định kỳ. Việc cập nhật kiến thức về bệnh CRD và các biện pháp phòng trị mới cũng rất quan trọng.

6.1. Tóm tắt các biện pháp phòng bệnh CRD hiệu quả nhất

Các biện pháp phòng bệnh CRD hiệu quả nhất bao gồm: chọn giống khỏe mạnh, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, quản lý môi trường nuôi tốt (đảm bảo thông thoáng, khô ráo, tránh gió lùa), thực hiện tiêm phòng vaccine đầy đủ và định kỳ, kiểm soát các bệnh kế phát và hạn chế stress cho gà.

6.2. Lời khuyên cho người chăn nuôi gà thịt lông màu để phòng CRD

Người chăn nuôi gà thịt lông màu nên thường xuyên theo dõi sức khỏe đàn gà, phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh CRD và báo cho bác sĩ thú y để có biện pháp can thiệp kịp thời. Cần tuân thủ đúng các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học và cập nhật kiến thức về bệnh CRD và các biện pháp phòng trị mới.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh CRD trên gà thịt lông màu

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh CRD trên gà thịt lông màu có thể tập trung vào việc tìm kiếm các loại vaccine mới có hiệu quả bảo vệ tốt hơn, phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, và nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh tự nhiên và bền vững hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm giữ vị trí xung yếu trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại Việt Nam cũng như trên thế giới, cung cấp nguồn thực phẩm giàu protein (thịt và trứng) có giá trị dinh dưỡng cao. Theo số liệu thống kê trong ngành, sản phẩm gia cầm chiếm khoảng 20 - 25% tổng sản lượng thịt toàn cầu và đạt trên 30% tại các quốc gia phát triển. Tuy nhiên, cùng với xu hướng thâm canh và chăn nuôi tập trung mật độ cao, áp lực dịch bệnh truyền nhiễm ngày càng gia tăng, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và cản trở sự phát triển bền vững của ngành.

Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm như Cúm gia cầm (H5N1), Newcastle, Gumboro hay Tụ huyết trùng, bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (Chronic Respiratory Disease - CRD) do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum (MG) gây ra là một trong những bệnh lý phổ biến và dai dẳng nhất trên các đàn gà thịt. Mặc dù tỷ lệ chết trực tiếp do CRD thường dao động ở mức 5 - 10%, bệnh gây thiệt hại kinh tế chủ yếu thông qua việc làm suy giảm sức đề kháng, gây viêm đường hô hấp kéo dài, làm giảm tốc độ tăng trọng từ 10 - 20%, giảm độ đồng đều của đàn, tăng tiêu tốn thức ăn và làm giảm tỷ lệ đẻ trứng từ 10 - 20% (thậm chí lên tới 30% ở các đàn gà sinh sản). Đồng thời, CRD thường tồn tại ở thể ẩn tính, tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn cơ hội như Escherichia coli bội nhiễm, dẫn đến thể bệnh phức hợp C-CRD với tỷ lệ chết có thể lên tới 30 - 40%.

Xuất phát từ thực tế sản xuất tại địa phương và yêu cầu nâng cao hiệu quả phòng trị bệnh trên các giống gà lai hướng thịt, đề tài "Nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu và biện pháp phòng trị" được thực hiện với các mục đích và mục tiêu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu:

  1. Chẩn đoán lâm sàng bệnh CRD do Mycoplasma gallisepticum trên gà thịt lông màu.
  2. Đề xuất quy trình và biện pháp phòng trị bệnh thích hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho cơ sở chăn nuôi.

• Mục tiêu nghiên cứu:

  1. Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên hai tổ hợp gà thịt lông màu: gà lai F1 (trống Chọi x mái Lương Phượng) và gà lai F1 (trống Ri x mái Lương Phượng).
  2. Đánh giá hiệu lực của thuốc kháng sinh Tilmicox trong việc điều trị và kiểm soát bệnh CRD trên đàn gà thí nghiệm.
  3. Đưa ra khuyến cáo chuyên môn cho người chăn nuôi về biện pháp phòng và trị bệnh CRD hiệu quả trên gia cầm nuôi bán chăn thả.

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà lai F1 (Chọi x Lương Phượng), gà lai F1 (Ri x Lương Phượng) và thuốc kháng sinh điều trị Tilmicox (chứa Tilmicosin phosphate 25g/100ml).
  • Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi gia cầm VM tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai liên tục từ ngày 23/5/2015 đến ngày 18/11/2015 (theo dõi đàn gà từ 1 ngày tuổi đến 10 tuần tuổi xuất chuồng).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở sinh lý và bệnh học

Cơ quan hô hấp của gia cầm có cấu tạo giải phẫu và chức năng sinh lý đặc thù: cơ hoành không phát triển, hai lá phổi nhỏ nằm kẹp sát các xương sườn với tính đàn hồi kém, được bổ sung hệ thống 9 túi khí (4 cặp túi khí đối xứng và 1 túi khí đơn giữa xương đòn). Tổng dung tích hệ thống túi khí của gà đạt 130 - 150 cm³, lớn gấp 10 - 12 lần thể tích phổi, đảm bảo cơ chế hô hấp kép (trao đổi khí diễn ra ở cả pha hít vào và thở ra). Do màng túi khí mỏng và kém phân mạch máu, khi vi khuẩn xâm nhập vào đây, cơ thể gà rất khó đào thải mầm bệnh và thuốc kháng sinh khó đạt nồng độ điều trị tối ưu.

Mầm bệnh chính gây CRD là Mycoplasma gallisepticum (MG), thuộc lớp Mollicutes. Đây là vi sinh vật nhân sơ có kích thước nhỏ nhất có khả năng sống độc lập (150 - 300 nm), hoàn toàn không có vách tế bào peptidoglycan mà chỉ có lớp màng nguyên sinh chất dày 70 - 100 Å. Do không có thành tế bào, vi khuẩn có tính đa hình thái, đề kháng tự nhiên với các kháng sinh nhóm Beta-lactam (Penicillin, Ampicillin) ức chế tổng hợp thành tế bào, nhưng nhạy cảm với các kháng sinh tác động lên quá trình tổng hợp protein ở ribosome như nhóm Macrolides (Tylosin, Tilmicosin, Spiramycin), Tetracyclines (Doxycycline, Oxytetracycline) và Quinolones (Enrofloxacin, Norfloxacin). Vi khuẩn bám dính vào bề mặt biểu mô niêm mạc đường hô hấp bằng cấu trúc đặc biệt "blebs" tương tác với thụ thể sialoglycoprotein của vật chủ, tiết các enzyme neuraminidase, peroxidase gây phá hủy tế bào lông rung và kích thích tiết dịch viêm. Bệnh truyền lây qua đường hô hấp (tiếp xúc trực tiếp, bụi chuồng, giọt bắn) và truyền dọc từ gà mẹ sang phôi qua trứng.

Phương pháp bố trí thí nghiệm và theo dõi

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp phân lô so sánh, đồng đều về các yếu tố ngoại cảnh, quy trình chăm sóc nuôi dưỡng, thức ăn và lịch phòng bệnh bằng vắc-xin, chỉ khác nhau về giống gà:

• Lô I: 500 con gà lai F1 (Chọi x Lương Phượng).
• Lô II: 500 con gà lai F1 (Ri x Lương Phượng).

Quy trình nuôi dưỡng chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 - 3 tuần tuổi nuôi nhốt úm kiểm soát nhiệt độ (32 - 35°C giảm dần theo ngày tuổi); Giai đoạn 4 - 10 tuần tuổi nuôi bán chăn thả có sân chơi. Thức ăn sử dụng là thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh của Công ty Dabaco gồm 2 mã hiệu: D1 (1 - 4 tuần tuổi: Protein thô CP 22%, Năng lượng trao đổi ME 3000 kcal/kg) và D56/D57 (4 - 10 tuần tuổi: CP 16 - 17%, ME 3000 kcal/kg). Nước uống và thức ăn được cung cấp tự do. Công tác sát trùng chuồng trại và dụng cụ sử dụng dung dịch Biocid tỷ lệ 1:180.

Lịch sử dụng vắc-xin phòng bệnh:

• 7 ngày tuổi: Nhỏ mắt vắc-xin Lasota lần 1 (1 giọt), nhỏ miệng vắc-xin Gumboro lần 1 (3 giọt).
• 21 ngày tuổi: Nhỏ mắt vắc-xin Lasota lần 2 (1 giọt), nhỏ miệng vắc-xin Gumboro lần 2 (3 giọt).
• 45 ngày tuổi: Tiêm dưới da màng cánh vắc-xin Newcastle hệ 1 (H1).

Phương pháp theo dõi và thu thập số liệu:

• Tỷ lệ nuôi sống (%): Theo dõi và ghi chép số gà chết hàng ngày từ tuần 1 đến tuần 10, tính tỷ lệ sống theo tuần và cộng dồn toàn kỳ.
• Tỷ lệ nhiễm CRD (%): Khám lâm sàng hàng ngày phát hiện các triệu chứng đặc trưng (thở khò khè, chảy dịch mũi mắt, sưng mặt, vẩy mỏ, ủ rũ).
• Bệnh tích đại thể: Tiến hành mổ khám 10 gà bệnh/lô để kiểm tra bệnh tích tại đầu, mắt, khí quản, phổi, túi khí và màng bao tim.
• Hiệu lực điều trị: Điều trị những cá thể biểu hiện bệnh bằng dung dịch uống Tilmicox (chứa Tilmicosin 25g/100ml) với liều lượng 4 ml pha trong 10 lít nước uống, dùng liên tục trong 5 ngày kết hợp bổ trợ B-complex và chất điện giải.
• Chỉ tiêu sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn: Cân khối lượng gà ngẫu nhiên 50 con/lô vào buổi sáng cố định hàng tuần (độ chính xác ± 2g) để xác định sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày) và sinh trưởng tương đối (%). Cân lượng thức ăn cung cấp và lượng thức ăn thừa hàng ngày để tính lượng tiêu thụ thức ăn và hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR).
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi của Nguyễn Văn Thiện (2002), tính toán các tham số thống kê cơ bản ($n$, $\bar{X}$, $S_x$, $C_v$) bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh ngành chăn nuôi gia cầm đang chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng thâm canh và lai tạo các giống gà lông màu có chất lượng thịt tốt. Bệnh CRD do Mycoplasma gallisepticum được xác định là trở ngại lớn gây giảm năng suất và thiệt hại kinh tế. Phần này xác lập rõ mục đích, mục tiêu, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu về tình hình dịch tễ và giải pháp điều trị CRD trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế về:

• Cấu trúc giải phẫu và sinh lý hô hấp đặc thù của loài gia cầm;
• Đặc điểm sinh học, hình thái, tính chất nuôi cấy và cơ chế gây bệnh của vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum;
• Lịch sử nghiên cứu bệnh CRD trên thế giới (từ phát hiện đầu tiên của Dobb năm 1905 đến các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại như ELISA, PCR lồng) và tình hình nghiên cứu tại Việt Nam qua các công trình của Phan Lục, Đào Trọng Đạt, Vũ Quang Hợp, Đào Thị Hảo;
• Nguồn gốc, đặc điểm ngoại hình và tính năng sản xuất của giống gà Chọi, gà Lương Phượng, gà Ri và các công thức lai thương phẩm F1;
• Dược lý học của thuốc Tilmicox (kháng sinh bán tổng hợp nhóm Macrolide phổ rộng, đặc hiệu trên vi khuẩn đường hô hấp và Mycoplasma).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết sơ đồ bố trí thí nghiệm trên 1.000 gà thịt lông màu (500 gà Chọi x LP và 500 gà Ri x LP) tại Trại chăn nuôi gia cầm VM (xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên) trong giai đoạn từ tháng 5/2015 đến tháng 11/2015. Mô tả chi tiết kỹ thuật chuẩn bị chuồng trại, quy trình nuôi úm, thành phần dinh dưỡng thức ăn Dabaco theo các giai đoạn, lịch vắc-xin phòng bệnh, phác đồ điều trị bằng Tilmicox, các công thức toán học tính toán chỉ tiêu sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và phương pháp phân tích thống kê.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Chương này tập trung trình bày và phân tích các số liệu thực nghiệm thu được:

• Công tác phục vụ sản xuất: Kết quả chăm sóc đàn gà thịt 1.500 con, tiêm phòng vắc-xin Newcastle và Gumboro đạt tỷ lệ bảo hộ 100%, điều trị khỏi bệnh Cầu trùng đạt 98,00% (490/500 con) bằng Coxymax và điều trị khỏi bệnh CRD đạt 87,78% (158/180 con) bằng Tilmicox.
• Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm: Đánh giá tỷ lệ sống qua 10 tuần tuổi, đạt 94,71% ở Lô I (Chọi x LP) và 96,80% ở Lô II (Ri x LP).
• Tình hình cảm nhiễm CRD: Phân tích tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi; bệnh bắt đầu xuất hiện từ tuần thứ 6 và giảm dần ở các tuần sau. Tổng tỷ lệ nhiễm ở Lô I là 18,45% (93 con mắc, 8 con chết) và Lô II là 17,43% (87 con mắc, 6 con chết).
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích mổ khám: Phân tích tỷ lệ xuất hiện bệnh tích đại thể trên 10 gà mổ khám mỗi lô, ghi nhận tổn thương cao nhất ở khí quản (80 - 90%) và phổi, túi khí (80 - 90%).
• Hiệu quả điều trị: Đánh giá khả năng hồi phục của gà bệnh khi sử dụng phác đồ Tilmicox kết hợp B-complex.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết luận chính rút ra từ quá trình nghiên cứu thực nghiệm và đề xuất các khuyến nghị cụ thể đối với người chăn nuôi về việc lựa chọn con giống, vệ sinh thú y chuồng trại và áp dụng phác đồ điều trị CRD kịp thời.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về khả năng sống, tình hình cảm nhiễm bệnh CRD và hiệu quả điều trị trên hai tổ hợp gà lai thịt lông màu:

Chỉ tiêu theo dõi	Lô I: Gà (Chọi x Lương Phượng)	Lô II: Gà (Ri x Lương Phượng)
Số lượng gà theo dõi ban đầu (con)	500	500
Tỷ lệ nuôi sống tuần 1 (%)	98,82	99,80
Tỷ lệ nuôi sống tích lũy đến tuần 10 (%)	94,71	96,80
Tuần tuổi bắt đầu xuất hiện triệu chứng CRD	Tuần thứ 6	Tuần thứ 6
Tỷ lệ nhiễm CRD cao nhất (Tuần 6) (%)	9,10 (45 con)	8,69 (43 con)
Tỷ lệ nhiễm CRD tuần 7 (%)	5,88 (29 con)	5,45 (27 con)
Tỷ lệ nhiễm CRD tuần 8 (%)	2,25 (11 con)	2,04 (10 con)
Tỷ lệ nhiễm CRD tuần 9 (%)	1,64 (8 con)	1,44 (7 con)
Tỷ lệ nhiễm CRD tuần 10 (%)	0,00 (0 con)	0,00 (0 con)
Tổng số gà nhiễm CRD trong toàn kỳ (con / %)	93 / 18,45	87 / 17,43
Số gà chết do bệnh CRD (con / %)	8 / 0,02	6 / 0,07

Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể trên gà mắc bệnh CRD điển hình (10 mẫu kiểm tra mỗi lô) ghi nhận các tổn thương đặc trưng:

Vị trí tổn thương / Bệnh tích	Lô I (Chọi x LP) - Số mẫu / Tỷ lệ (%)	Lô II (Ri x LP) - Số mẫu / Tỷ lệ (%)
Đầu, mắt (sưng phù, chảy nước mắt, nước mũi)	4 / 40,00	3 / 30,00
Phổi, túi khí (phù thũng, viêm dày, tích dịch bã đậu/fibrin)	8 / 80,00	9 / 90,00
Màng bao tim (viêm bao tim, phủ màng fibrin)	2 / 20,00	1 / 10,00
Khí quản (tích nhiều dịch viêm keo nhầy trắng vàng)	8 / 80,00	9 / 90,00

Về hiệu quả điều trị lâm sàng: Việc áp dụng phác đồ thuốc Tilmicox (liều 4 ml/10 lít nước uống, dùng liên tục 5 ngày) kết hợp bổ trợ B-complex trên tổng số 180 gà mắc bệnh của cả hai lô đã chữa khỏi cho 158 con, đạt tỷ lệ điều trị khỏi trung bình 87,78%.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Quản lý tiểu khí hậu chuồng nuôi: Đảm bảo độ thông thoáng tự nhiên, mật độ nuôi hợp lý, kiểm soát nhiệt độ úm nghiêm ngặt từ 32 - 35°C trong 3 tuần đầu, định kỳ tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng Biocid (1:180) để loại bỏ khí độc ($NH_3, H_2S$) và giảm áp lực mầm bệnh trong môi trường.
2. Tuân thủ quy trình phòng bệnh: Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin thiết yếu (Lasota, Gumboro, Newcastle H1) theo đúng lịch trình nhằm duy trì miễn dịch chủ động, hạn chế các bệnh kế phát làm bùng phát CRD.
3. Phác đồ can thiệp sớm: Khi phát hiện gà có biểu hiện khò khè, vẩy mỏ, cần cách ly và điều trị ngay bằng Tilmicox theo đúng liệu trình 5 ngày, kết hợp bổ sung điện giải và vitamin nhóm B để nâng cao thể trạng đàn gia cầm.
4. Lựa chọn giống nuôi: Khuyến khích mở rộng chăn nuôi tổ hợp gà lai F1 (Ri x Lương Phượng) tại nông hộ và trang trại địa phương do có tỷ lệ nuôi sống cao hơn (96,80%) và tỷ lệ mẫn cảm với CRD thấp hơn (17,43%) so với tổ hợp lai Chọi x Lương Phượng.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp dẫn liệu thực tế về động thái cảm nhiễm bệnh CRD theo tuần tuổi trên hai tổ hợp gà lai lông màu phổ biến tại vùng trung du miền núi phía Bắc; chứng minh tính hiệu quả của kháng sinh Tilmicosin (Tilmicox) trong điều trị thực địa bệnh hô hấp mãn tính ở gà thịt, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học cho công tác chọn tạo và khai thác con lai thương phẩm phù hợp với điều kiện sinh thái Thái Nguyên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được tiến hành trên quy mô 1 cơ sở chăn nuôi trong một chu kỳ nuôi dưỡng (tháng 5 đến tháng 11/2015). Việc chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào theo dõi triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích đại thể, chưa áp dụng các phương pháp chẩn đoán huyết thanh học chuyên sâu (như ELISA, phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu HI) hoặc sinh học phân tử (PCR lồng) để định lượng hiệu giá kháng thể và định danh chủng vi khuẩn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu dịch tễ CRD qua các mùa vụ khác nhau trong năm (đặc biệt là vụ đông xuân với độ ẩm cao); ứng dụng kỹ thuật PCR để giám sát mầm bệnh MG trên đàn gà bố mẹ và phôi trứng giống nhằm kiểm soát triệt để con đường truyền lây dọc.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho sinh viên, học viên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, cán bộ kỹ thuật tại các trạm khuyến nông và chủ trang trại gia cầm:

• Cung cấp mô tả chi tiết về quy trình chăm sóc, nuôi úm và lịch vắc-xin chuẩn cho gà thịt lông màu giai đoạn 1 - 10 tuần tuổi.
• Bảng mô tả triệu chứng và bệnh tích đại thể có giá trị hỗ trợ chẩn đoán phân biệt bệnh CRD với các bệnh lý đường hô hấp khác (Newcastle, Viêm phế quản truyền nhiễm IB, Viêm thanh khí quản truyền nhiễm ILT, Sổ mũi truyền nhiễm Coryza).
• Cung cấp số liệu định lượng về hiệu quả sử dụng kháng sinh Tilmicox làm căn cứ xây dựng phác đồ thú y tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh CRD trên đàn gà thí nghiệm xuất hiện từ giai đoạn nào và tỷ lệ mắc biến động ra sao theo tuần tuổi?
Trong thí nghiệm, từ tuần 1 đến tuần 5 tuổi đàn gà hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng CRD do còn kháng thể mẹ truyền và gà con nở từ nguồn trứng sạch bệnh. Bệnh bắt đầu phát tác từ tuần thứ 6 với tỷ lệ cao nhất (9,10% ở Lô I và 8,69% ở Lô II) do sức đề kháng giảm và tiếp xúc với mầm bệnh môi trường. Sau đó, tỷ lệ nhiễm giảm dần ở tuần 7 (5,88% và 5,45%), tuần 8 (2,25% và 2,04%), tuần 9 (1,64% và 1,44%) và không ghi nhận ca nhiễm mới ở tuần thứ 10.

Tổ hợp lai nào có tỷ lệ nuôi sống và khả năng chống chịu bệnh CRD tốt hơn?
Gà lai F1 (Ri x Lương Phượng) thể hiện khả năng thích ứng và sức đề kháng tốt hơn với tỷ lệ nuôi sống tích lũy đạt 96,80% và tổng tỷ lệ nhiễm CRD là 17,43% (chết 6 con). Trong khi đó, gà lai F1 (Chọi x Lương Phượng) có tỷ lệ nuôi sống tích lũy đạt 94,71% và tổng tỷ lệ nhiễm CRD cao hơn, ở mức 18,45% (chết 8 con).

Thuốc Tilmicox có hoạt chất gì và hiệu quả điều trị bệnh CRD trong nghiên cứu đạt mức nào?
Thuốc Tilmicox có thành phần hoạt chất chính là Tilmicosin (dạng phosphate) với hàm lượng 25g/100ml, thuộc nhóm kháng sinh Macrolide phổ rộng. Khi dùng theo phác đồ 4 ml pha trong 10 lít nước uống liên tục 5 ngày, thuốc đạt tỷ lệ điều trị khỏi trung bình 87,78% (158/180 gà bệnh khỏi bệnh).

Bệnh tích mổ khám đại thể nào xuất hiện với tần suất cao nhất ở gà mắc CRD?
Qua mổ khám 10 gà bệnh mỗi lô, tổn thương xuất hiện phổ biến và điển hình nhất tại đường hô hấp: niêm mạc khí quản tích nhiều dịch viêm keo nhầy màu trắng hơi vàng (chiếm 80% ở Lô I và 90% ở Lô II); phổi phù thũng, viêm dính và thành túi khí dày đục, chứa dịch viêm dạng bã đậu/fibrin (chiếm 80% ở Lô I và 90% ở Lô II). Bệnh tích ở mắt/đầu xuất hiện từ 30 - 40% và viêm màng bao tim xuất hiện từ 10 - 20%.

Chương trình vắc-xin phòng bệnh cho gà thịt thí nghiệm được thực hiện như thế nào?
Quy trình phòng vắc-xin gồm: ngày tuổi thứ 7 dùng Lasota lần 1 (nhỏ mắt 1 giọt) và Gumboro lần 1 (nhỏ miệng 3 giọt); ngày tuổi 21 lặp lại Lasota lần 2 (nhỏ mắt 1 giọt) và Gumboro lần 2 (nhỏ miệng 3 giọt); ngày tuổi 45 tiêm dưới da màng cánh vắc-xin Newcastle hệ 1 (H1).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Kim Ngân đã khảo sát có hệ thống tình hình nhiễm bệnh CRD trên 1.000 gà thịt lông màu thuộc hai tổ hợp lai Chọi x Lương Phượng và Ri x Lương Phượng tại Thái Nguyên. Kết quả thực nghiệm xác định bệnh bùng phát mạnh nhất ở giai đoạn 6 tuần tuổi với tổn thương bệnh tích tập trung chủ yếu ở khí quản, phổi và túi khí. Nghiên cứu khẳng định hiệu lực điều trị đạt 87,78% của kháng sinh Tilmicox, đồng thời chỉ ra tổ hợp lai Ri x Lương Phượng có ưu thế về tỷ lệ sống (96,80%) và sức chống chịu bệnh vượt trội, cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho ngành chăn nuôi gia cầm nông hộ và trang trại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, song song với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, nhu cầu của con người ngày một nâng cao, điều đó đòi hỏi nhu cầu về nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn phải an toàn vệ sinh thực phẩm. Chính vì vậy chúng ta phải đa dạng hóa nguồn con giống có chất lượng thịt, trứng và khả năng sinh trưởng tốt để đáp ứng đầy đủ những nhu cầu đó. Chăn nuôi gia cầm chiếm một vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi và luôn được quan tâm hàng đầu vì nó có khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu về thịt và trứng, cung cấp nguồn protein dồi dào cho con người. Gia cầm chiếm 20 - 25 % tổng sản phẩm thịt trên thế giới, ở các nước phát triển tỷ lệ thịt gia cầm chiếm 30 % hoặc hơn nữa.

Mức sản xuất trứng và thịt không ngừng tăng qua các năm. Ngoài ra, còn cung cấp các sản phẩm phụ cho ngành công nghiệp chế biến và ngành trồng trọt…Chính vì lẽ đó mà trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm đã có những bước phát triển vượt bậc cả về số lượng và chất lượng. Để chăn nuôi gà có năng suất và chất lượng cao, ngoài vấn đề về con giống và thức ăn thì công tác thú y, phòng bệnh cũng rất quan trọng. Theo nghiên cứu gần đây cho thấy cùng với sự phát triển của ngành chăn nuôi gia cầm thì dịch bệnh cũng xảy ra rất nhiều đã gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế, ảnh hưởng đến sản lượng cũng như chất lượng ngành chăn nuôi.

Thực tế chăn nuôi cho thấy, gà rất mẫn cảm với bệnh truyền nhiễm như: H5N1, Newcastle, Gumboro, Tụ huyết trùng, CRD…Những bệnh này có ảnh hưởng tới số lượng và chất lượng đàn gà. Trong những bệnh trên thì bệnh viêm đường hô hấp mãn tính ở gà (CRD) xảy ra rất nhiều và thường xuyên, bệnh gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi và thường gặp nhiều ở các đàn gà chăn nuôi công nghiệp với mật độ cao. Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) do vi khuẩn Gram âm là Mycoplasma gallisepticum gây ra. Tỷ lệ gà chết do CRD thường từ 5 - 10 %, nhưng điều quan trọng là gà bị viêm đường hô hấp kéo dài, làm cho gà gầy yếu, giảm tỷ lệ tăng trọng (10 -20 %), giảm tính đồng đều của đàn, giảm tỷ lệ đẻ trứng (10 - 20 %), gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Bệnh thường ở dạng ẩn tính, tạo điều kiện cho các bệnh khác phát triển (Đào Thị Hảo, 2008 [6]). Vì vậy, để góp phần hạn chế tác hại của bệnh CRD gây ra trên đàn gia cầm, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu và biện pháp phòng trị” 2 1. Mục đích nghiên cứu - Chẩn đoán lâm sàng bệnh CRD do Mycoplasma gallisepticum trên gà thịt lông màu. - Đề ra được biện pháp phòng trị bệnh thích hợp.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được tỷ lệ nhiễm bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt lông màu (Chọi x LP, Ri x LP). - Xác định được hiệu lực của thuốc Tilmicox trong việc phòng và trị bệnh CRD. - Thông qua việc xác định tỷ lệ nhiễm (CRD) và hiệu lực điều trị của thuốc Tilmicox để khuyến cáo người chăn nuôi về biện pháp phòng trị bệnh (CRD). Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học - Đánh giá được ảnh hưởng của bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) đối với khả năng sản xuất của gà thịt lông màu. - Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh CRD qua các tuần tuổi. - Là cơ sở cho việc lựa chọn giống gà hướng thịt phù hợp chăn nuôi tại địa phương. Ý nghĩa trong thực tiễn - Áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất.

- Rèn luyện tác phong khoa học đúng đắn, sáng tạo. - Kết quả của chuyên đề góp phần vào công tác chăn nuôi gà an toàn và biện pháp phòng, trị bệnh CRD trên gà. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2.

Đặc điểm sinh lý hô hấp ở gà Gà có nhu cầu oxy cao hơn rất nhiều so với gia súc, do đó đặc điểm giải phẫu - sinh lý của bộ máy hô hấp rất đặc biệt, đảm bảo cường độ trao đổi khí cao trong quá trình hô hấp. Cơ hoành không phát triển, hai lá phổi nhỏ, đàn hồi kém, lại nằm kẹp vào các xương sườn nên hệ hô hấp được bổ sung thêm hệ thống túi khí. Túi khí có cấu trúc túi kín (giống như bóng bay) có màng mỏng do thành các phế quản chính và phế quản nhánh phình ra mà thành. Theo chức năng, các túi khí được chia thành túi khí hít vào (chứa đầy khí hít vào) và túi khí thở ra (chứa đầy khí thở ra).

Gà có 9 túi khí gồm 4 cặp nằm đối xứng nhau và một túi lẻ. Các cặp túi khí hít vào gồm cặp bụng và cặp ngực phía sau. Các túi khí to nhất là những phần tiếp theo của các phế quản chính. Túi bên phải lớn hơn túi bên trái.

Cả hai túi có bọc tịt (túi thừa) kéo vào tới xương đùi, xương chậu và xương thắt lưng - xương cùng, có thể nối cả với các xoang của những xương này. Túi khí ngực sau nằm ở phần sau xoang ngực và kéo dài tới gan. Túi khí ngực trước nằm ở phần bên của xoang ngực, dưới phổi, và kéo dài tới xương sườn cuối cùng. Cặp túi khí cổ kéo dài dọc theo cổ tới đốt sống cổ thứ 3 - 4, nằm trên khí quản và thực quản.

Theo đường đi, các túi khí này tạo thêm các bọc, tỏa vào các đốt sống cổ, ngực và xương sườn. Túi khí lẻ giữa xương đòn nối với các túi khí cổ. Nhờ hai ống túi này nối với hai lá phổi và có ba cặp túi thừa, một cặp đi vào hai xương vai, cặp thứ hai đi vào khoảng trống giữa xương quạ và xương sống, cặp thứ ba vào giữa các cơ và vai ngực. Phần giữa lẻ của túi giữa xương đòn nằm giữa xương ngực và tim.

Dung tích tất cả các túi khí của gà là 130 - 150 cm3, lớn hơn thể tích của phổi 10 - 12 lần. Các túi khí còn có vai trò trong việc điều hòa nhiệt độ cơ thể, bảo vệ cơ thể khỏi bị quá nóng hoặc quá lạnh. Nếu tách hệ thống túi khí khỏi quá trình hô hấp của gà thì khi cơ làm việc nhiều, thân nhiệt sẽ tăng lên quá mức bình thường. Gà hô hấp kép, đó là các đặc điểm điển hình của cơ quan hô hấp.

Khi hít vào, không khí bên ngoài qua mũi để vào phổi, sau đó vào các túi khí bụng (túi 4 khí hít vào), trong quá trình đó, diễn ra quá trình trao đổi khí lần thứ nhất. Khi thở ra, không khí từ các túi khí bụng và ngực sau, bị ép và đẩy ra qua phổi, trong quá trình đó, diễn ra quá trình trao đổi khí lần thứ hai. Tần số hô hấp ở gà phụ thuộc vào nhiều yếu tố: tính biệt, độ tuổi, khả năng sản xuất, trạng thái sinh lý, điều kiện nuôi dưỡng và môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, thành phần trong không khí, áp suất khí quyển…). Tần số hô hấp thay đổi trong ngày và đặc biệt trong các trạng thái bệnh lý khác nhau của cơ thể.

Dung tích thở của phổi gà được bổ sung bằng dung tích các túi khí, cùng với phổi, tạo nên hệ thống hô hấp thống nhất. Dung tích thở của phổi và các túi khí được tính bằng tổng thể tích không khí hô hấp, bổ sung và dự trữ. Ở gà dung tích này bằng 140 - 170 cm3. Các thể tích bổ sung và dự trữ của dung tích ở trong thực tế không đo được.

Không xác định được cả thể tích không khí lưu lại. Trao đổi khí giữa không khí và máu gà bằng phương thức khuếch tán, quá trình này phụ thuộc vào áp suất riêng phần của các khí và trong máu gà. Trong khí quyển hoặc trong những chuồng nuôi thông tốt thường có: O2 20,94 %; CO2 0,03 %; nitơ và các khí trơ khác (acgon, heli, neon…) 79,93 %. Trong không khí thở ra của gia cầm có 13,5 - 14,5 % oxi và 5 - 6,5 % cacbonic.

Trong chăn nuôi gà, việc tạo chuồng nuôi có độ thông thoáng lớn, tốc độ gió lưu thông hợp lý nhằm cung cấp khí sạch, loại thải khí độc (CO2, H2S…), bụi ra khỏi chuồng, có một ý nghĩa vô cùng to lớn. Bệnh hô hấp mãn tính ở gà (CRD) * Đặc điểm chung: Bệnh hô hấp mãn tính ở gà là một bệnh truyền nhiễm của nhiều loại gia cầm, do nhiều loài Mycoplasma gây ra. Trong đó, quan trọng nhất là Mycoplasma gallisepticum (MG) và Mycoplasma synoviae (MS) gây ra. Mầm bệnh MG là nguyên nhân chính gây bệnh đường hô hấp mãn tính ở gà.

Bệnh này chủ yếu làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốc điều trị tốn kém (Đào Thị Hảo, 2007 [6]). CRD là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với gà, nhất là gà được nuôi theo phương thức công nghiệp. Bệnh làm giảm sức đề kháng của gà, giảm chất lượng thịt của đàn gà thịt. Mầm bệnh lây qua trứng làm giảm tỷ lệ đẻ, tỷ lệ chết phôi trong quá trình ấp nở tăng, làm giảm khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn trên đàn gà con.

Bệnh thường ở dạng ẩn tính. Bệnh có thể làm giảm tỷ lệ đẻ của gà đến 30%, giảm tỷ lệ ấp nở 14 % và giảm tăng trọng đến 16 % (Phạm Văn Đông (2002) [5]). 5 Bệnh CRD còn gọi là bệnh “hen gà”, chúng lây lan nhanh qua đường hô hấp, khi không khí, bụi bẩn nhiễm vi khuẩn này. Bệnh truyền dọc từ đời mẹ sang con qua trứng, lây qua tiếp xúc trực tiếp từ gà bệnh, qua thức ăn…(Lê Hồng Mận, 2003 [14]).

CRD có thể ghép theo 3 dạng sau: + Bệnh đường hô hấp mãn tính chính: nguyên nhân bị bệnh là do căng thẳng (Stress), lượng vi khuẩn MG tăng làm phát bệnh, thường có kiêm nhiễm một số vi khuẩn thứ cấp như: E. coli, Streptococcus… + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính thứ cấp: xuất phát từ gà đã bị bệnh khác như cầu trùng, viêm phế quản truyền nhiễm… làm cơ thể yếu đi, có dịp cho vi khuẩn MG bùng phát lên sinh bệnh. + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính giả: thể hiện triệu chứng, bệnh tích ở túi khí của một số bệnh khác như bệnh Mycoplasmosis (Nguyễn Thanh Sơn và cs, 2004 [19]). * Mầm bệnh: Nguyễn Xuân Bình và cs (2004) [2] cho biết, hầu hết các loại gia cầm đều mẫn cảm với Mycoplasma.

Đặc biệt ở gà nuôi theo hướng công nghiệp thì tỷ lệ nhiễm bệnh càng cao.