Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính đa dạng các loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam xuân lạc huyện chợ đồn tỉnh bắc kạn nhằm đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính đa dạng thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, đề xuất biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thế Huy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Đa Dạng Các Loài Thực Vật Quý Hiếm Tại Khu Bảo Tồn Nam Xuân Lạc, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài và cơ sở khoa học của nghiên cứu
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1.1. Rừng và thảm thực vật
• 1.1.1.2. Đa dạng sinh học
• 1.1.1.3. Khái niệm sinh học bảo tồn
• 1.1.1.4. Khái niệm sách đỏ
• 1.1.1.5. Khái niệm thực vật rừng quý hiếm
• 1.1.2. Tính cấp thiết của vấn đề bảo vệ đa dạng sinh học
• 1.2. Một số khái niệm
• 1.3. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Vị trí địa lý
• 1.3.2. Điều kiện khí hậu, thủy văn
• 1.3.3. Đặc điểm địa hình, đất đai
• 1.3.4. Đặc điểm hệ động thực vật
• 1.3.5. Điều kiện giao thông, thủy lợi
• 1.3.6. Điều kiện dân sinh kinh tế - xã hội
• 1.3.7. Nhận xét chung về những thuận lợi và khó khăn của địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu hiện trạng các loài cây quý hiếm trong khu bảo tồn
• 2.2.2. Sự hiểu biết, tác động của con người và nguyên nhân gây suy thoái ĐDSH tại khu vực nghiên cứu
• 2.2.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển và bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Công tác chuẩn bị
• 2.3.2. Phương pháp tiếp cận
• 2.3.3. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.3.4. Phương pháp điều tra
• 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiện trạng các loài thực vật quý hiếm trong Khu bảo tồn
• 3.2. Danh lục và dạng sống của các loài thực vật quý hiếm tại Khu bảo tồn
• 3.3. Tần suất xuất hiện của các loài thực vật quý hiếm
• 3.4. Đa dạng bậc phân loại
• 3.5. Mức độ nguy cấp của các loài thực vật quý hiếm
• 3.6. Phân bố của các loài thực vật quý hiếm
• 3.7. Tình hình tái sinh một số loài cây quý hiếm
• 3.8. Sự hiểu biết, tác động của con người nên khu vực nghiên cứu
• 3.9. Nguyên nhân gây suy thoái ĐDSH tại khu vực nghiên cứu
• 3.10. Đề xuất một số biện pháp phát triển và bảo tồn các loài thực vật quý hiếm
• 3.11. Tăng cường thể chế về bảo vệ ĐDSH tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3.12. Nâng cao năng lực về quản lý đối với Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3.13. Nâng cao nhận thức về bảo vệ đa dạng sinh học Khu bảo tồn
• 3.14. Chính sách kinh tế
• 3.15. Bảo tồn và nhân giống
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bảo tồn thực vật quý hiếm

Nghiên cứu tập trung vào việc bảo tồn thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, tỉnh Bắc Kạn. Các loài thực vật quý hiếm được xác định dựa trên danh sách từ Sách Đỏ Việt Nam và IUCN. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài này để duy trì đa dạng sinh học và cân bằng hệ sinh thái. Các biện pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm tăng cường quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và nhân giống các loài có nguy cơ tuyệt chủng.

1.1. Đặc điểm thực vật quý hiếm

Nghiên cứu đã xác định 30 loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, trong đó có 15 loài ở mức nguy cấp (EN), 13 loài sắp nguy cấp (VU) và 2 loài cực kỳ nguy cấp (CR). Các loài này phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng kín thường xanh và núi đá vôi. Đặc biệt, loài Nghiến (Burretiodendron hsienmu) được xem là loài đặc hữu của khu vực này.

1.2. Nguy cơ tuyệt chủng

Các loài thực vật quý hiếm đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do tác động của con người như khai thác gỗ trái phép, mở rộng đất nông nghiệp và xâm lấn sinh cảnh. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

II. Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc

Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc là một hệ sinh thái rừng kín thường xanh cây lá rộng ẩm cận nhiệt đới, nằm tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Khu vực này có giá trị bảo tồn cao với nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát hiện trạng và đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ hệ sinh thái này.

2.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái

Khu bảo tồn có địa hình đa dạng, bao gồm núi đá vôi và rừng thường xanh. Điều kiện khí hậu ẩm ướt và đất đai màu mỡ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài thực vật quý hiếm. Hệ sinh thái này cũng là nơi cư trú của nhiều loài động vật hoang dã.

2.2. Quản lý tài nguyên thiên nhiên

Nghiên cứu đề xuất tăng cường thể chế quản lý và nâng cao năng lực cho các cán bộ bảo tồn. Các chính sách kinh tế cũng được đề cập nhằm hỗ trợ cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Nghiên cứu bảo tồn

Nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp điều tra thực địa, kế thừa tài liệu và xử lý số liệu để đánh giá hiện trạng các loài thực vật quý hiếm. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả để duy trì đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

3.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa để thu thập dữ liệu về các loài thực vật quý hiếm. Các tuyến điều tra được thiết lập để đánh giá sự phân bố và tần suất xuất hiện của các loài. Phương pháp kế thừa tài liệu cũng được áp dụng để so sánh và bổ sung thông tin.

3.2. Kết quả và đề xuất

Kết quả nghiên cứu đã xác định được thành phần loài và mức độ nguy cấp của các loài thực vật quý hiếm. Các biện pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm tăng cường thể chế, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các chương trình nhân giống.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc. Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng chính sách và kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của các loài thực vật quý hiếm.

4.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã bổ sung thêm kiến thức về thành phần loài và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc. Đây là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn thiên nhiên.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp bảo tồn được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng trực tiếp vào thực tế để bảo vệ các loài thực vật quý hiếm. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khai thác bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đa dạng sinh học (ĐDSH) là nền tảng quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của con người, cung cấp nguồn lương thực, thuốc chữa bệnh và nguyên liệu công nghiệp. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này đang bị suy giảm nghiêm trọng do khai thác quá mức, phá hủy sinh cảnh và xâm nhập loài ngoại lai. Việt Nam, với diện tích đất liền khoảng 330.541 km², là một trong những quốc gia có ĐDSH cao trên thế giới, chiếm khoảng 10% số loài sinh vật toàn cầu dù chỉ chiếm 1% diện tích đất liền. Tỉnh Bắc Kạn, đặc biệt là Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (diện tích 1.788 ha), là vùng có hệ sinh thái rừng kín thường xanh cây lá rộng ẩm cận nhiệt đới với nhiều loài thực vật quý hiếm, trong đó có 30 loài được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam 2007, gồm 2 loài cực kỳ nguy cấp (CR), 15 loài nguy cấp (EN) và 13 loài sắp nguy cấp (VU).

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá tính đa dạng các loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn này, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen thực vật quý hiếm, góp phần nâng cao vai trò của khu bảo tồn đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 20,1°C, lượng mưa trung bình 153 mm/tháng, tập trung chủ yếu vào mùa hè. Khu vực có địa hình núi đá vôi hiểm trở, giao thông khó khăn, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao và Tày với 3.247 khẩu.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu về đa dạng sinh học thực vật quý hiếm tại khu vực, đồng thời có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng các giải pháp bảo tồn hiệu quả, góp phần bảo vệ cân bằng sinh thái và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về đa dạng sinh học và sinh học bảo tồn. Đa dạng sinh học được xem xét ở ba cấp độ: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Khung lý thuyết phân loại dạng sống của Raunkiaer (1934) được áp dụng để phân tích phổ dạng sống thực vật, giúp đánh giá mối quan hệ giữa dạng sống và điều kiện môi trường. Ngoài ra, các tiêu chuẩn phân hạng mức độ nguy cấp của IUCN và các quy định pháp luật Việt Nam như Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Nghị định 160/2013/NĐ-CP được sử dụng làm cơ sở phân loại và đánh giá các loài thực vật quý hiếm.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Đa dạng sinh học (ĐDSH): sự phong phú và đa dạng của các sinh vật và hệ sinh thái.
• Sinh học bảo tồn: khoa học đa ngành nhằm bảo vệ các loài và hệ sinh thái.
• Sách Đỏ: tài liệu quốc gia và quốc tế liệt kê các loài có nguy cơ tuyệt chủng.
• Thực vật rừng quý hiếm: loài có giá trị kinh tế, khoa học, môi trường và nguy cơ tuyệt chủng cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp với phân tích tài liệu thứ cấp. Cỡ mẫu khảo sát gồm các điểm điều tra phân bố thực vật quý hiếm trong khu bảo tồn với diện tích 1.788 ha và vùng đệm 7.000 ha. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có hệ thống nhằm đảm bảo tính đại diện cho các kiểu thảm thực vật và độ cao khác nhau.

Phân tích số liệu sử dụng các chỉ số đa dạng sinh học, tần suất xuất hiện, phổ dạng sống theo Raunkiaer, và phân loại mức độ nguy cấp theo tiêu chuẩn IUCN và Sách Đỏ Việt Nam. Thời gian nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, từ khảo sát thực địa, thu thập mẫu, đến xử lý và phân tích số liệu.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Dữ liệu điều tra thực địa về thành phần loài, dạng sống, mật độ và phân bố.
• Tài liệu tham khảo từ Sách Đỏ Việt Nam, IUCN, Nghị định 32/2006/NĐ-CP, các báo cáo khoa học và văn bản pháp luật liên quan.
• Thông tin từ Ban quản lý Khu bảo tồn và cộng đồng dân cư địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài thực vật quý hiếm: Khu bảo tồn ghi nhận 30 loài thực vật quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam 2007, trong đó 2 loài cực kỳ nguy cấp (CR), 15 loài nguy cấp (EN) và 13 loài sắp nguy cấp (VU). Tỷ lệ loài nguy cấp chiếm khoảng 56,7% tổng số loài quý hiếm, phản ánh mức độ đe dọa nghiêm trọng đối với nguồn gen thực vật tại khu vực.

2. Phổ dạng sống thực vật: Phổ dạng sống theo Raunkiaer cho thấy nhóm cây chồi trên đất chiếm 46%, cây chồi sát đất 9%, cây thân thảo 26%, cây chồi nửa ẩn 6% và cây 1 năm 13%. Điều này cho thấy hệ thực vật khu bảo tồn chủ yếu là cây gỗ và cây bụi thích nghi với điều kiện núi đá vôi và khí hậu cận nhiệt đới.

3. Phân bố và mật độ tái sinh: Các loài quý hiếm như Nghiến (Excentrodendron tonkinense) và Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis) phân bố chủ yếu trên các sườn núi đá vôi với mật độ tái sinh thấp, dưới 30 cây/ha, cho thấy nguy cơ suy giảm quần thể nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.

4. Tác động của con người: Mức độ tác động trung bình của con người và vật nuôi đến hệ thực vật rừng được đánh giá ở mức khoảng 40-50% trên thang điểm đánh giá, chủ yếu do khai thác gỗ trái phép, săn bắn và canh tác nương rẫy. So với các khu bảo tồn khác trong vùng, mức độ này cao hơn khoảng 15%, gây áp lực lớn lên đa dạng sinh học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến suy thoái đa dạng thực vật quý hiếm tại Nam Xuân Lạc là do khai thác gỗ và thu hái dược liệu quá mức, mất môi trường sống do nương rẫy và phát triển kinh tế chưa bền vững. Kết quả phổ dạng sống phù hợp với các nghiên cứu trước đây về hệ thực vật núi đá vôi ở miền Bắc Việt Nam, cho thấy sự thích nghi của các loài với điều kiện khắc nghiệt.

So sánh với các khu bảo tồn như Ba Bể và Hoàng Liên, Nam Xuân Lạc có mức độ đa dạng loài thấp hơn nhưng mức độ nguy cấp cao hơn, phản ánh sự cần thiết cấp bách trong công tác bảo tồn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố loài theo mức độ nguy cấp và biểu đồ phổ dạng sống để minh họa rõ ràng hơn.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng đa dạng sinh học thực vật quý hiếm tại khu vực, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và biện pháp bảo tồn phù hợp, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát: Thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học thường xuyên, sử dụng công nghệ GIS và camera giám sát để phát hiện và ngăn chặn khai thác trái phép. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Ban quản lý Khu bảo tồn phối hợp với lực lượng kiểm lâm.

2. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo tồn đa dạng sinh học cho người dân địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân hiểu biết về bảo tồn lên trên 70% trong vòng 3 năm.

3. Phục hồi và nhân giống loài quý hiếm: Xây dựng vườn ươm và chương trình nhân giống các loài thực vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng như Nghiến, Thông Pà Cò, Lan hài. Thời gian triển khai 3-5 năm, phối hợp giữa các viện nghiên cứu và Ban quản lý Khu bảo tồn.

4. Phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng: Hỗ trợ người dân phát triển các mô hình kinh tế sinh thái như trồng cây dược liệu, du lịch sinh thái nhằm giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên. Thực hiện trong 3 năm, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ.

5. Hoàn thiện chính sách bảo tồn: Đề xuất bổ sung, sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ thực vật quý hiếm, tăng mức xử phạt vi phạm và hỗ trợ kỹ thuật cho lực lượng chức năng. Thời gian thực hiện 1-2 năm, do các cơ quan quản lý nhà nước chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và cơ quan bảo tồn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý và bảo vệ đa dạng sinh học tại các khu bảo tồn, đặc biệt là khu vực núi đá vôi.

2. Nhà khoa học và nghiên cứu sinh: Tham khảo phương pháp điều tra, phân tích đa dạng sinh học và phổ dạng sống thực vật, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh thái và bảo tồn.

3. Cộng đồng dân cư địa phương: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học và các biện pháp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo tồn.

4. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển bền vững: Áp dụng các đề xuất giải pháp trong việc hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững, giảm áp lực khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng sinh học thực vật quý hiếm lại quan trọng?
   Đa dạng sinh học thực vật quý hiếm cung cấp nguồn gen quý giá, duy trì cân bằng sinh thái và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững. Ví dụ, nhiều loài dược liệu quý giúp chữa bệnh và phát triển ngành y học cổ truyền.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá đa dạng sinh học trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp phân tích phổ dạng sống theo Raunkiaer và phân loại mức độ nguy cấp theo tiêu chuẩn IUCN, giúp đánh giá chính xác thành phần loài và mức độ đe dọa.

3. Nguyên nhân chính gây suy giảm các loài thực vật quý hiếm tại Nam Xuân Lạc là gì?
   Khai thác gỗ trái phép, thu hái dược liệu quá mức, mất môi trường sống do nương rẫy và tác động của con người là những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm đa dạng thực vật quý hiếm.

4. Các biện pháp bảo tồn nào được đề xuất trong luận văn?
   Tăng cường quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng, phục hồi và nhân giống loài quý hiếm, phát triển sinh kế bền vững và hoàn thiện chính sách bảo tồn là các giải pháp trọng tâm.

5. Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Nhà quản lý, nhà khoa học, cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ có thể sử dụng kết quả để xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Kết luận

• Đã xác định được 30 loài thực vật quý hiếm tại Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, trong đó hơn 56% thuộc nhóm nguy cấp và cực kỳ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam.
• Phổ dạng sống thực vật chủ yếu là cây gỗ và cây bụi thích nghi với điều kiện núi đá vôi và khí hậu cận nhiệt đới.
• Mật độ tái sinh các loài quý hiếm thấp, đồng thời tác động của con người và vật nuôi gây áp lực lớn lên đa dạng sinh học.
• Đề xuất các biện pháp bảo tồn toàn diện bao gồm quản lý, giáo dục cộng đồng, phục hồi loài và phát triển sinh kế bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực và hướng tới phát triển bền vững trong tương lai.

Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cùng hành động để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này, góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế xã hội bền vững cho tỉnh Bắc Kạn và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc nghiên cứu hệ thực vật cụ thể (dẫn theo Từ Minh Tiệp, 2000)[40]. Đối với từng châu lục, G. - Châu Mỹ có khoảng 97.000 loài trong đó: Hoa Kỳ + Canada: 25.000 loài; Mehico + Trung Mỹ: 17.000 loài; Nam Mỹ: 56.000 loài; Đất lửa + Nam cực: 1. - Châu Âu có khoảng 15.000 loài trong đó: Trung và Bắc Âu: 5.000 loài; Nam Âu, vùng Ban căng và Capcasơ: 10.

- Châu Phi có khoảng 40.500 loài trong đó: các vùng nhiệt đới ẩm: 15.000 loài; Nam Phi: 6.500 loài; Bắc Phi, Angieri, Ma Rốc và các vùng phụ cận khác: 4.000 loài; Tuynidi và Ai cập: 2.000 loài; Xomali và Eritrea: 1.000 loài trong đó: Đông Nam Á: 80.000 loài; các khu vực nhiệt đới Ấn Độ: 26.000 loài; Viễn đông thuộc Liên bang Nga, Triều Tiên, Đông bắc Trung Quốc: 6.000 loài; Xibêria thuộc Liên bang Nga, Mông Cổ và Trung Á: 5.000 loài trong đó: Đông Bắc Úc: 6.000 loài; Tây Nam Úc: 5.500 loài; Lục địa Úc: 5.000 loài; Taxman và Tây tây lan: 4. Lecointre và Guyader (2001) [20] đưa con số thống kê số loài thực vật bậc cao đã được mô tả trên toàn thế giới gồm có Nấm (Fungi) có 100.800 loài, ngành Rêu (Bryophyta) 15.000 loài, ngành Thông đất (Lycopodiphyta) 1275 loài, ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) 9.500 loài, ngành Thông (Pinophyta) 601 loài và ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) 233.1: Số loài thực vật được mô tả trên toàn thế giới % số loài Bậc phân loại Tên thường gọi Số loài mô tả đã được mô tả Fungi Nấm 100.800 5,80 Bryophyta Ngành Rêu 15.000 0,90 Lycopodiophyta Ngành Thông đất 1.275 0,07 Polypodiophyta Ngành Dương xỉ 9.500 0,50 Pinophyta Ngành Thông 601 0,03 Magnoliophyta Ngành Ngọc lan 233. Những nghiên cứu về đa dạng thành phần loài Có rất nhiều công tình nghiên cứu về đa dạng thành phần loài của các nhà khoa học trên thế giới như: Liên Xô (cũ) có các nghiên cứu của Vưsotxki (1915), Alokhin (1904), Craxit (1927), Sennhicốp (1933), Creepva (1978),… Theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái khác nhau sẽ hình thành những kiểu thảm thực vật khác nhau. Sự khác biệt này được thể hiện bởi thành phần loài, nhóm dạng sống, cấu trúc và động thái của thảm thực vật.

Vì vậy, nghiên cứu thành phần, dạng sống của hệ thực vật là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại thảm thực vật [29]. n 15 Ramakrishman (1981 – 1992) nghiên cứu thảm thực vật sau nương rẫy ở vùng Tây bắc Ấn Độ đã nhận định rằng chỉ số đa dạng loài rất thấp, chỉ số loài ưu thế đạt cao nhất ở pha đầu của quá trình diễn thế và giảm dần theo thời gian bỏ hoá. Longchun và cộng sự (1993), nghiên cứu về đa dạng thực vật ở hệ sinh thái nương rẫy tại Xishuang Bana tỉnh Vân Nam Trung Quốc đã nhận xét: khi nương rẫy bỏ hoá được 3 năm thì có 17 họ, 21 chi, 21 loài; bỏ hoá 19 năm thì có 60 họ, 134 chi và 167 loài [45]. Những nghiên cứu tính đa dạng về dạng sống Dạng sống là một đặc tính biểu hiện sự thích nghi của thực vật với điều kiện môi trường.

Vì vậy, việc nghiên cứu dạng sống sẽ cho thấy mối quan hệ chặt chẽ của các dạng sống với điều kiện tự nhiên của từng vùng và biểu hiện sự tác động của điều kiện sinh thái đối với loài thực vật. Bảng phân loại dạng sống cây thuộc thảo đã được lập ra lần đầu tiên bởi Canon (1911). Với cây thảo, đặc điểm phần dưới đất đóng vai trò rất quan trọng trong phân chia dạng sống, nó biểu thị mức độ khắc nghiệt khác nhau của môi trường sống, là phần sống lâu năm của cây. Vì thế việc sử dụng phần dưới đất để làm tiêu chuẩn phân chia dạng sống sẽ giúp cho ta đánh giá đúng hơn kiểu thảm, những đặc điểm đặc trưng của môi trường [12].

Patsoxki (1915) chia thảm thực vật thành 6 nhóm: thực vật thường xanh; thực vật rụng lá vào thời kỳ bất lợi trong năm; thực vật tàn lụi phần trên mặt đất trong thời kỳ bất lợi; thực vật tàn lụi vào thời kỳ bất lợi; thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển ngắn; thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển lâu năm. Raunkiaer (1934) [50] chọn vị trí của chồi nằm ở đâu trên mặt đất trong suốt thời gian bất lợi trong năm để phân chia dạng sống thực vật. Tác giả đã tính n 16 toán cho hơn 1.000 loài cây ở các vùng khác nhau trên trái đất và tìm được tỷ lệ % trung bình cho từng loài, gộp lại thành phổ dạng sống tiêu chuẩn (ký hiệu SN) Ph Ch Hm Cr Th 46 9 26 6 13 Hay SN = 46 Ph + 9 Ch + 26 Hm + 6 Cr + 13 Th Xêrêbriacốp (1964) [49] đưa ra bảng phân loại dạng sống khác có tính chất sinh thái học hơn so với bảng phân loại của Raunkiaer. Trong bảng phân loại này, ngoài những dấu hiệu hình thái sinh thái ông đã sử dụng cả những dấu hiệu về vận hậu như ra quả nhiều lần hay một lần trong cả đời của cá thể và phân chia thành các bậc: ngành, kiểu, lớp và lớp phụ; các đơn vị nhỏ hơn là nhóm, nhóm phụ, tổ và các dạng đặc thù.

Bảng phân loại này không gồm cây thuỷ sinh. Như vậy, khi nghiên cứu hệ thực vật ở một khu vực cụ thể, các tác giả đều phân chia và sắp xếp các loài thực vật thành các nhóm dạng sống tùy theo tiêu chí của từng tác giả. Trong số đó thì hệ thống phân loại của Raunkiaer vừa đảm bảo tính khoa học vừa dễ áp dụng vì nó dựa trên những đặc điểm cơ bản của thực vật, nghĩa là dựa trên đặc điểm cấu tạo, phương thức sống của thực vật, đó là kết quả tác động tổng hợp của các yếu tố môi trường tạo nên. Tình hình nghiên cứu thực vật quý hiếm Trên thế giới, tổng số loài thực vật hiện nay có nhiều biến động và chưa cụ thể.

Tùy từng tác giả do chưa có sự nghiên cứu và điều tra đầy đủ. Các nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp đã dự đoán trên thế giới có khoảng 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và thực vật bậc thấp khác. Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, do những nguyên nhân khác nhau, nhiều loài thực vật đã bị tuyệt chủng hoặc bị đe dọa tuyệt chủng, các nguồn tài n 17 nguyên sinh học không ngừng bị suy giảm.

Để nâng cao nhận thức trong xã hội và toàn cộng đồng về tính cấp thiết của việc bảo tồn đa dạng sinh học và tạo cơ sở quan trọng cho công tác bảo tồn, từ năm 1964 Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên thế giới đã cho xuất bản các bộ sách đỏ nhằm cung cấp một cách khoa học và có hệ thống danh sách về tình trạng bảo tồn và đa dạng của các loài động vật và thực vật có nguy cơ tuyệt chủng trên thế giới. Năm 1994, IUCN đã đề xuất những thứ hạng và tiêu chuẩn mới cho việc phân hạng tình trạng các loài động vật, thực vật bị đe dọa trên toàn thế giới. Các thứ hạng và tiêu chuẩn của IUCN được cụ thể hóa như sau: Loài tuyệt chủng (EX), loài rất nguy cấp (CR), loài nguy cấp ( EN), loài sẽ nguy cấp (VU),…Năm 2004 Sách Đỏ IUCN công bố văn bản đánh giá các loài động thực vật gọi là (sách đỏ năm 2004) vào ngày 17 tháng 11 năm 2004. Văn bản này đã đánh giá tất cả 38.047 loài, cùng với 2.140 phân loài, giống, chi và quần thể.503 loài nằm trong tình trạng nguy cơ tuyệt chủng gồm 7.180 loài động vật, 8.321 loài thực vật và 2 loài nấm.

Danh sách cũng công bố 784 loài tuyệt chủng được ghi nhận từ năm 1500. Như vậy là đã có thêm 18 loài tuyệt chủng so với bản danh sách năm 2000. Mỗi năm một số ít các loài tuyệt chủng lại được phát hiện và sắp xếp vào nhóm DD. Ví dụ, Trong năm 2002 danh sách tuyệt chủng đã giảm xuống 759 trước khi tăng lên như hiện nay [6],[5].

- Công tác bảo tồn trên thế giới đã được chú trọng từ rất lâu, đặc biệt là các nước phát triển, các vườn quốc gia khu bảo tồn đã được thành lập từ rất sớm. Ở Mỹ đã có nhiều vườn quốc gia được thành lập từ rất sớm như: + Vườn quốc gia Yellowstone là một vườn quốc gia Hoa Kỳ được thành lập ngày 01 tháng 3 năm 1872, đây là vườn quốc gia đầu tiên và xưa nhất thế giới. Yellstone nổi tiếng với các loài động, thực vật hoang dã quý hiếm. Với diện tích 8.980 km2 bao gồm các hồ, vực, sông và các dãy núi.

Khu vực này tồn tại hàng trăm loài động vật có vú, chim, cá và rùa. Bao gồm một số loài nguy cấp như sói xám, các loài bị đe dọa như gấu xám, bò Bizon, Gấu đen, Nai sừng tấm, Nai antext, Hươu đuôi đen, Dê núi, Linh dương sừng tỏa, Cừu sừng to và sư tử núi. Hệ thực vật ở đây cũng đa dạng và phong phú. Trong vườn quốc gia có 1.700 loài gỗ và các n 18 dạng thực vật có mạch khác là cây cây bản địa, khoảng 170 loài khác là loài xâm lấn không bản địa.

Các rừng thông chiếm 80% tổng diện tích, các loài cây lá kim khác nhau như: Linh sam cận núi cao, vân sam Engelmann, Linh sam Douglas núi Rocky và thông vỏ trắng tồn tại thưa thớt. Tại đây còn có loài cỏ roi ngựa cát Yellowstone là loài hiếm chỉ thấy tại Yellowstone. Nó có quan hệ họ hàng gần với các loài sinh sống trong khu vực có khí hậu nóng hơn, làm cho nó trở thành kỳ dị ở đây.000 cụm loài hoa hiếm này sống trên các vùng đất cát ven bờ hồ Yellowstone, ngay phía trên mực nước [8],[15]. + Công viên quốc gia lịch sử Olympic thuộc Hoa Kỳ được thành lập vào năm 1938.

Năm 1981 công viên quốc gia lịch sử Olympic đã được đặt theo tên một trang web Di sản thế giới công nhận vẻ đẹp tự nhiên của nó và sự đa dạng đặc biệt xuất sắc của động thực vật. Nằm ở phía tây bắc của tiểu bang Washington, Olympic vườn quốc gia nổi tiếng về sự đa dạng hệ sinh thái của nó. 11 hệ thống sông chính của dãy núi Olympic, cung cấp một môi trường sống tốt nhất cho loài cá anadromous quý hiếm [8],[15]. - Cũng như nước Mỹ, nước Nga cũng nổi tiếng với các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, là nơi lưu trữ và bảo tồn hàng ngàn các loài động thực vật quý hiếm trên thế giới như: + Vườn quốc gia Taiga ở Nga chủ yếu là cây lá kim, với các loài chiếm đa số là thông rụng lá, vân sam, linh sam và thông.