Đặt vấn đề Với rất nhiều công dụng, đặc biệt với hàm lượng dinh dưỡng cao hơn nhiều lần so với những thực phẩm thông thường, điều này đã được các công trình nghiên cứu khoa học trên khắp thế giới chứng minh, vậy nên cây Chùm ngây đang được người tiêu dùng thông minh ưa chuộng. Tình hình gây trồng loài cây này ở Việt Nam hiện nay mới xuất hiện một số cơ sở (chủ yếu ở các tỉnh miền nam Trung bộ và các tỉnh Tây nam bộ như: Nha Trang, Phan Thiết, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Phú Quốc), trồng để cung cấp lá cây làm rau, chế biến làm trà túi lọc cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu sang 3 thị trường chính đó là Đài Loan, Nhật Bản và Trung Quốc. Với nhu cầu tiêu thụ ở thời điểm hiện tại, với thực tế nguồn cung nhỏ, hẹp và rải rác hiện nay thì việc phát triển vùng nguyên liệu với quy mô lớn là cần thiết. Nhất là việc phát triển giống cây Chùm ngây ra các tỉnh miền Trung, miền Bắc.
Chùm ngây là loài cây có giá trị kinh tế cao, nhiều nhà hoạch định chiến lược còn cho rằng đây là cây “xóa đói giảm nghèo”. Là cây có thể thích ứng với nhiều điều kiện sinh thái khác nhau, không chỉ cho hiệu quả về kinh tế, cải thiện đời sống của người dân tại các vùng đất bạc màu, phát triển cây Chùm ngây còn góp phần phủ xanh những vùng đất khô hạn, cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Không những vậy, đây còn là cây dễ trồng và dễ chăm sóc nên việc tiếp cận người dân là dễ dàng, việc mở ra một hướng mới trong phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm nâng cao thu nhập là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, ở địa bàn tỉnh Thái Nguyên việc phát triển loài cây này mới chỉ là bước đầu.
Hiện nay, việc xây dựng vùng nguyên liệu trồng Chùm ngây đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường cả về năng suất và chất lượng cần thiết phải có những 2 nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất cây giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch trong điều kiện đất đai, khí hậu tại Thái Nguyên. Thực tế trên địa bàn hiện nay người dân trồng các loại cây thực phẩm như: rau ngót, các loại đỗ, rau cải… Để phục vụ đời sống hàng ngày. Nhưng những loại thực phẩm đó không đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân, để phát triển các loại cây thực phẩm trên địa bàn xã một cách bền vũng cần trọn lựa một loại cây trồng phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phương. Hiện nay trên địa bàn hai huyện vừa đưa vào gây trồng cây Chùm ngây là một loại cây trồng mới được đưa vào gây trồng tại các tỉnh miền núi phía bắc hiện nay.
Vì vậy, em thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng gây trồng cây Chùm ngây (Moringa oleifera. Lam 1785) tại huyện Phú Lương, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên” là đánh giá về khả năng thích nghi với môi trường gây trồng trên địa bàn hai huyện như thế nào và hiệu quả kinh tế của cây đó mang lại cho người dân trên địa bàn, nâng cao đời sống cho người dân và góp phần quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái nguyên - Đánh giá được khả năng sinh trưởng của cây Chùm ngây - Đánh giá được hiệu quả về kinh tế mà cây Chùm ngây mang lại cho người dân 1. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp tôi làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành. Nắm được các 3 phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học. Qua quá trình học tập nghiên cứu đề tài tại vườn ươm, tôi đã tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc gieo ươm cây giống, các kỹ thuật chăm sóc cây ở các độ tuổi khác nhau và cách phòng trừ sâu bệnh hại. Đây sẽ là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Nâng cao hiệu quả kinh tế, góp phần tích cực trong nâng cao đời sống cho người dân và góp phần quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn hiện nay. Góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân miền núi phía Bắc và phát triển kinh tế xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng, toàn quốc nói chung. 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở khoa học Theo Từ điển Tiếng Việt (1997), đánh giá thực trạng được hiểu là: Nhận định giá trị. Các kết quả kiểm tra trên địa bàn, trong lính vực gây trồng cây nông nghiệp cũng như gây trồng các loại cây lâm nghiệp được thể hiện trong việc đánh giá thực trạng gây trồng.
Đánh giá thực trạng là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tạo thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc. Các hình thức đánh giá bao gồm: - Đánh giá chẩn đoán Đánh giá chẩn đoán được tiến hành trước khi hướng dẫn xong một chương hay một vấn đề quan trọng nào đó nhằm giúp cho người dân tiến hành nắm được tình hình kiến thức liên quan đã có của cơ sở, những điểm người dân đã nắm vững, những thiếu sót cần bổ khuyết… Để quyết định cách đánh giá thích hợp. - Đánh giá từng phần Đánh giá từng phần được tiến hành nhiều lần trong đánh giá nhằm cung cấp những thông tin ngược, qua đó người tiến hành điều tra và người được điều tra kịp thời điều chỉnh các sai sót trong quá trình thực hiện, ghi nhận kết quả từng phần để tiếp tục thực hiện chương trình một cách vững chắc. Khái quát về cây Chùm ngây - Tên thông dụng: Chùm ngây (VN), Moringa (international) , Drumstick tree (US), Horseradish tree, Behen, Drumstick Tree, IndianHorseradish, Noix de Bahen.
- Tên Khoa học: Moringa oleifera hay M. Pterygosperma thuộc họ Moringaceae. - Nhà Phật gọi là cây Độ Sinh (Tree of Life ) - Nguồn gốc: Cây xuất xứ từ vùng Nam Á, có lịch sử hơn 4 ngàn năm, nhưng phổ biến rất nhiều ở cả Châu Á và Châu Phi. Cây Chùm ngây rất phổ thông ở Ấn Độ và được dân tộc Ấn trân trọng đặt tên là cây Độ Sinh.
Là loài cây ưa sáng, mọc nhanh, giai đoạn đầu ưa bóng nên có thể trồng xen, khi cây lớn điều chỉnh ánh sáng, phân cành cao, vỏ màu hơi xanh khi còn non, màu trắng mốc khi đã già, tái sinh chồi mạnh với những nơi có độ ẩm cao, đất xốp, những nơi tầng mùn dày tái sinh hạt yếu. Cây chịu hạn tốt, chịu được những nơi đất xấu cằn cỗi. Cây Chùm ngây ( Moringa Oleifera) hiện được trồng ở 80 quốc gia trên thế giới , những quốc gia tiên tiến sử dụng rộng rãi và đa dạng trong công nghệ dược phẩm, mỹ phẩm, nước giải khát dinh dưỡng và thực phẩm chức năng. Các quốc gia đang phát triển sử dụng Moringa như dược liệu kỳ diệu kết hợp chữa những bịnh hiểm nghèo, bệnh thông thường và thực phẩm dinh dưỡng.
Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics. Cây Chùm ngây cung cấp một hỗn hợp pha trộn nhiều hợp chất như zeatin, quercetin, beta-sitosterol caffeoylquinic acid và kaempferol, rất hiếm gặp tại các loài cây khác. Các bộ phận của cây như lá, rễ, hạt, vỏ cây, quả và hoa. có những hoạt tính như kích thích hoạt động của tim và hệ tuần hoàn, hoạt tính chống u-bướu, hạ nhiệt, chống kinh phong, chống sưng viêm, 6 trị ung loét, chống co giật, lợi tiểu, hạ huyết áp, hạ cholesterol, chống oxy- hóa, trị tiểu đường, bảo vệ gan, kháng sinh và chống nấm… Cây đã được dùng để trị nhiều bệnh trong Y-học dân gian tại nhiều nước trong vùng Nam Á.
Gỗ cây Chùm ngây rất nhẹ, có thể dùng làm củi nhưng năng lượng không cao. Nó được xem là nguồn nhiên liệu tiềm năng cho kĩ nghệ giấy với chất lượng bột giấy được so sánh ngang với cây dương( Poputus. Vỏ cây thường làm thảm chùi chân hay bện làm dây thừng ở châu Phi, ngoài ra tại Jamaica và Senegal, người ta còn sử dụng vỏ cây làm thuốc nhuộm vải. Cây Chùm ngây thuộc loại cây mọc nhanh và dễ tính, sống được ở những nơi khô cằn và trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chịu được hạn hán.
Vì vậy, ở nhiều nơi trên thế giới, cây Chùm ngây được trồng làm hàng rào xanh che chắn cho các khu sản xuất nông nghiệp, che bóng cho các cây công nghiệp dài ngày, chắn gió, chắn cát bay. Ngoài ra, cây có lá nhỏ, thân thon, tán đẹp nên được trồng làm cảnh. Cây Chùm ngây có thể trồng bằng cây con có bầu hoặc rễ trần. Giá trị dinh dƣỡng của cây Chùm ngây Bảng phân tích hàm lượng dinh dưỡng của quả, lá tươi và bột khô của lá cây Chùm ngây theo báo cáo ngày 17/7/1998 của Campden and Chorleywood Food Research Association in Conjunction.