Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Bào Chế Vi Bọt Vỏ Phospholipid Min

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu bào chế vi bọt vỏ phospholipid min, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Chiến
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Công nghệ dược phẩm và bào chế
• Đề tài: Nghiên cứu bào chế vi bọt vỏ phospholipid
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CẤU TẠO VI BỌT
• 1.1. Lõi khí
• 1.2. Vỏ ngoài
• 1.2.1. Vỏ lipid
• 1.2.2. Vỏ protein
• 1.2.3. Vỏ chất diện hoạt
• 1.2.4. Vỏ polyme
• 1.3. Phương pháp bào chế
• 1.3.1. Phương pháp siêu âm
• 1.3.2. Bay hơi dung môi
• 1.3.3. Khuấy tốc độ cao
• 1.3.4. Đẩy qua màng
• 1.3.5. Phun sấy kiểm soát bằng điện trường
• 2. NGUYÊN VẬT LIỆU, THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên vật liệu và thiết bị
• 2.1.1. Nguyên vật liệu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp bào chế vi bọt
• 2.3.2. Phương pháp thu vi bọt khoảng chừng thích hợp
• 2.3.3. Phương pháp đánh giá một số đặc tính của các dịch tạo bọt và vi bọt
• 2.3.4. Phương pháp xử lý hình ảnh bằng phần mềm Image J
• 3. KHẢO SÁT PHƯƠNG PHÁP BÀO CHẾ VI BỌT PHOSPHOLIPID
• 3.1. Khảo sát phương pháp chuẩn bị dịch tạo bọt
• 3.2. Khảo sát các thông số thiết bị ảnh hưởng tới quá trình tạo bọt và chất lượng bọt tạo thành
• 3.3. Khảo sát khả năng tạo bọt của một số các chất và phospholipid
• 3.4. Khảo sát khả năng tạo bọt các chất diện hoạt và các polyme thân nước
• 3.5. Khảo sát khả năng tạo bọt của các phospholipid
• 3.6. Khảo sát nồng độ phospholipid
• 3.7. Khảo sát sự kết hợp hai phospholipid
• 3.8. Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng tới độ bền bọt sau khi tạo thành
• 3.9. Khảo sát ảnh hưởng của các dung dịch pha loãng dịch bọt và ảnh hưởng của pH hệ đệm
• 3.10. Khảo sát độ ổn định của các vi bọt khoảng chừng 1-4 µm
• 3.11. Xác định sức căng bề mặt một số dịch tạo bọt
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu bào chế vi bọt vỏ phospholipid

Nghiên cứu bào chế vi bọt vỏ phospholipid là một hướng đi mới trong lĩnh vực công nghệ dược phẩm. Luận văn tập trung vào việc xây dựng công thức và phương pháp bào chế vi bọt với vỏ phospholipid, đồng thời đánh giá các đặc tính và độ ổn định của chế phẩm. Phospholipid được lựa chọn do tính tương thích sinh học cao và khả năng phản xạ âm tốt, phù hợp cho ứng dụng trong siêu âm chẩn đoán và điều trị hướng đích.

1.1. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của vi bọt

Vi bọt gồm hai phần chính: lõi khí và vỏ bao ngoài. Lõi khí thường là không khí hoặc các hợp chất fluorocarbon, trong khi vỏ bao có thể được tạo từ lipid, protein, polyme hoặc chất diện hoạt. Phospholipid là vật liệu lý tưởng cho vỏ bao nhờ khả năng tạo màng ổn định và tương thích sinh học. Cấu trúc đặc biệt của phospholipid, với đầu thân nước và thân dầu, giúp tạo ra lớp màng bền vững, ngăn cản sự thoát khí và tăng độ ổn định của vi bọt.

1.2. Phương pháp bào chế vi bọt

Luận văn đề cập đến nhiều phương pháp bào chế vi bọt, bao gồm siêu âm, bay hơi dung môi, và khuấy tốc độ cao. Phương pháp siêu âm được ưa chuộng do tính đơn giản và hiệu quả cao. Quá trình này sử dụng lực siêu âm để phân tán khí vào dung dịch chứa phospholipid, tạo thành vi bọt với kích thước micromet. Các thông số như tần số, năng lượng, và thời gian siêu âm ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước và độ ổn định của vi bọt.

II. Ứng dụng của vi bọt vỏ phospholipid

Vi bọt vỏ phospholipid có nhiều ứng dụng tiềm năng trong y học, đặc biệt là trong siêu âm chẩn đoán và điều trị hướng đích. Nhờ khả năng phản xạ âm cao, vi bọt được sử dụng làm tác nhân tương phản trong siêu âm, giúp cải thiện chất lượng hình ảnh. Ngoài ra, vi bọt còn có thể được sử dụng để phân phối thuốc và gen đến các mô đích, nhờ khả năng bị phá hủy bởi sóng siêu âm.

2.1. Tác nhân tương phản trong siêu âm

Vi bọt vỏ phospholipid được sử dụng rộng rãi làm tác nhân tương phản trong siêu âm chẩn đoán. Nhờ khả năng phản xạ âm cao, vi bọt giúp tăng cường độ tương phản của hình ảnh siêu âm, đặc biệt trong các mô mềm. Điều này giúp cải thiện độ chính xác của chẩn đoán, đặc biệt trong các trường hợp khó như khối u hoặc mạch máu nhỏ.

2.2. Phân phối thuốc và gen

Vi bọt cũng được nghiên cứu để ứng dụng trong phân phối thuốc và gen. Khi vi bọt bị phá hủy bởi sóng siêu âm, thuốc hoặc gen được giải phóng tại vị trí đích, giúp tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ. Đây là một hướng đi đầy hứa hẹn trong điều trị các bệnh lý như ung thư và các bệnh di truyền.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Luận văn đã tiến hành đánh giá các chỉ tiêu chất lượng của vi bọt vỏ phospholipid, bao gồm kích thước, độ ổn định, và khả năng tương thích sinh học. Kết quả cho thấy vi bọt có kích thước đồng đều, độ ổn định cao, và an toàn khi sử dụng trong cơ thể. Những kết quả này mở ra tiềm năng lớn cho việc ứng dụng vi bọt trong dược phẩm sinh học và công nghệ dược phẩm.

3.1. Đánh giá chất lượng vi bọt

Các phương pháp đánh giá chất lượng vi bọt bao gồm đo kích thước bằng kính hiển vi điện tử, đánh giá độ ổn định trong môi trường sinh học, và kiểm tra khả năng tương thích sinh học. Kết quả cho thấy vi bọt có kích thước từ 1-4 µm, độ ổn định cao trong máu, và không gây độc tế bào.

3.2. Tiềm năng ứng dụng thực tiễn

Vi bọt vỏ phospholipid có tiềm năng lớn trong việc phát triển các dược phẩm sinh học mới, đặc biệt là trong lĩnh vực siêu âm chẩn đoán và điều trị hướng đích. Nghiên cứu này góp phần thúc đẩy sự phát triển của công nghệ dược phẩm tại Việt Nam, mở ra cơ hội ứng dụng rộng rãi trong y học và dược phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vi bọt là các bọt khí kích thước micromet, có khả năng phản xạ sóng siêu âm vượt trội so với chất lỏng và chất rắn, do đó được ứng dụng rộng rãi làm tác nhân tương phản trong siêu âm chẩn đoán và điều trị hướng đích. Ở Việt Nam, nghiên cứu và ứng dụng vi bọt vỏ phospholipid còn rất mới mẻ, trong khi đó phospholipid là nguyên liệu tự nhiên, tương thích sinh học cao, rất phù hợp để tạo vỏ vi bọt ổn định. Mục tiêu chính của luận văn là xây dựng công thức và phương pháp bào chế vi bọt vỏ phospholipid, đồng thời đánh giá các đặc tính vật lý và độ ổn định của vi bọt bào chế được. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường Đại học Dược Hà Nội trong năm 2016, tập trung khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tạo bọt và chất lượng vi bọt, bao gồm phương pháp phân tán phospholipid, thời gian siêu âm, nhiệt độ tạo bọt và phương pháp làm nguội dịch sau tạo bọt. Kết quả nghiên cứu góp phần phát triển công nghệ bào chế vi bọt vỏ phospholipid, mở ra hướng ứng dụng trong y học, đặc biệt trong siêu âm chẩn đoán và phân phối thuốc/gen. Các chỉ số đánh giá như kích thước vi bọt, phân bố kích thước, thời gian phân lớp và số lượng vi bọt trên vi trường được sử dụng làm metrics chính để đánh giá chất lượng sản phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Cấu trúc vi bọt: Vi bọt gồm lõi khí và lớp vỏ bảo vệ, trong đó vỏ phospholipid có tính kỵ nước và lực liên kết Van der Waals giúp ổn định vi bọt, giảm thoát khí. Các phospholipid phổ biến như phosphatidylcholine (PC), phosphatidylethanolamine (PE) có đầu thân nước lưỡng cực, tạo màng bao quanh lõi khí.
• Động học hòa tan vi bọt: Áp suất Laplace và định luật Henry mô tả sự hòa tan khí trong vi bọt, ảnh hưởng đến kích thước và độ bền của vi bọt trong môi trường nước và máu.
• Phương pháp bào chế vi bọt: Phương pháp siêu âm phân tán được sử dụng phổ biến, dựa trên nguyên tắc phân tán khí vào dung dịch chứa phospholipid dưới tác động của sóng siêu âm cường độ cao, tạo ra vi bọt có kích thước micromet.
• Ảnh hưởng của các yếu tố vật lý và hóa học: Nhiệt độ, thời gian siêu âm, nồng độ phospholipid, chất diện hoạt và phương pháp làm nguội ảnh hưởng đến sự phân bố kích thước, số lượng và độ ổn định của vi bọt.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nguyên liệu gồm phospholipid hydrogen hóa đậu nành (HSPC), các chất diện hoạt như Poloxamer 407, Tween 80, cùng các hóa chất chuẩn phân tích. Thiết bị chính là máy siêu âm Sonics & Materials (Mỹ), máy đo kích thước tiểu phân Zetasizer nano ZS90 (Malvern, Anh), kính hiển vi Nikon Eclipse Ci-L gắn camera.
• Phương pháp phân tích: Kích thước và phân bố kích thước vi bọt được đo bằng kính hiển vi và máy đo kích thước tiểu phân; sức căng bề mặt được xác định bằng phương pháp đếm giọt; độ ổn định vi bọt đánh giá qua thời gian phân lớp và số lượng vi bọt trên vi trường sử dụng phần mềm Image J để xử lý hình ảnh.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tiến hành khảo sát từng yếu tố ảnh hưởng đến quá trình bào chế vi bọt trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2016, với các bước chuẩn bị dịch tạo bọt, tạo vi bọt bằng siêu âm, làm nguội dịch, thu nhận và đánh giá vi bọt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng phương pháp phân tán phospholipid: Phương pháp đun nóng kết hợp siêu âm phân tán (phương pháp 2) tạo ra dịch tạo bọt có kích thước tiểu phân chủ yếu 3-8 µm chiếm 25%, số lượng vi bọt trung bình 196 ± 23 trên một vi trường, thời gian phân lớp 60 ± 7 phút, vượt trội hơn so với phương pháp khuấy từ (phương pháp 1) với số lượng vi bọt chỉ 103 ± 8 và thời gian phân lớp 30 ± 5 phút.
2. Thời điểm thêm chất diện hoạt: Thêm chất diện hoạt trước khi siêu âm phân tán giúp giảm kích thước tiểu phân trong dịch tạo bọt (20-300 nm chiếm 68%) và tăng số lượng vi bọt trung bình lên 196 ± 18 so với cho sau siêu âm phân tán (146 ± 12).
3. Thời gian siêu âm phân tán: Tăng thời gian siêu âm từ 1 phút lên 2 phút làm giảm kích thước tiểu phân từ 20-1000 nm xuống còn 80-500 nm, số lượng vi bọt tăng từ 186 ± 23 lên 277 ± 22 trên một vi trường. Tuy nhiên, siêu âm 3 phút gây hiện tượng oxy hóa, làm dịch đục và giảm chất lượng vi bọt.
4. Nhiệt độ tạo bọt: Tạo bọt ở 65°C cho số lượng vi bọt cao nhất (277 ± 22), thời gian phân lớp 55 ± 5 phút, trong khi 25°C và 40°C chỉ đạt khoảng 93-130 vi bọt trên vi trường với thời gian phân lớp dài hơn hoặc dịch đục.
5. Phương pháp làm nguội dịch sau tạo bọt: Làm nguội bằng nước ở 25°C giữ được số lượng vi bọt cao nhất (277 ± 22) và độ bền tốt, trong khi làm nguội bằng nước đá hoặc để nguội tự nhiên làm giảm số lượng vi bọt còn rất ít hoặc không quan sát được.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phương pháp đun nóng kết hợp siêu âm phân tán là tối ưu để phân tán phospholipid, giúp tạo ra dịch tạo bọt đồng nhất với kích thước tiểu phân nhỏ, từ đó tạo ra vi bọt có kích thước và số lượng phù hợp. Việc thêm chất diện hoạt trước khi siêu âm giúp tăng khả năng phân tán và ổn định vi bọt nhờ giảm kích thước tiểu phân. Thời gian siêu âm phân tán cần được kiểm soát để tránh oxy hóa phospholipid, ảnh hưởng đến chất lượng vi bọt. Nhiệt độ tạo bọt cao hơn (65°C) làm tăng tính linh động của phospholipid, giúp tạo bọt hiệu quả hơn. Phương pháp làm nguội dịch sau tạo bọt ảnh hưởng đến cấu trúc màng phospholipid trên vi bọt, làm nguội nhanh bằng nước đá gây vỡ bọt, trong khi làm nguội ở 25°C duy trì độ bền tốt. Các kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về ảnh hưởng của nhiệt độ, thời gian siêu âm và chất diện hoạt đến chất lượng vi bọt phospholipid. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố kích thước vi bọt và bảng so sánh số lượng vi bọt, thời gian phân lớp theo từng điều kiện khảo sát.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp đun nóng kết hợp siêu âm phân tán để chuẩn bị dịch tạo bọt, nhằm đảm bảo phân tán phospholipid đồng đều, tăng số lượng và ổn định vi bọt. Thời gian siêu âm nên duy trì khoảng 2 phút để tránh oxy hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện: phòng thí nghiệm bào chế dược phẩm, timeline: ngay trong giai đoạn phát triển công thức.
2. Thêm chất diện hoạt trước khi siêu âm phân tán để tối ưu hóa kích thước tiểu phân và tăng số lượng vi bọt, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng trong ứng dụng y sinh. Chủ thể thực hiện: nhà nghiên cứu và kỹ thuật viên bào chế, timeline: trong quá trình chuẩn bị công thức.
3. Kiểm soát nhiệt độ tạo bọt ở khoảng 65°C để tăng tính linh động của phospholipid, giúp tạo vi bọt có kích thước đồng nhất và độ bền cao hơn. Chủ thể thực hiện: kỹ thuật viên vận hành thiết bị, timeline: trong quy trình sản xuất.
4. Sử dụng phương pháp làm nguội dịch sau tạo bọt bằng nước ở 25°C để duy trì cấu trúc màng phospholipid và độ ổn định vi bọt, tránh vỡ bọt do làm nguội quá nhanh. Chủ thể thực hiện: phòng thí nghiệm, timeline: trong bước hoàn thiện sản phẩm.
5. Phát triển hệ thống đánh giá chất lượng vi bọt bao gồm đo kích thước, phân bố kích thước, thời gian phân lớp và xử lý hình ảnh bằng phần mềm chuyên dụng để kiểm soát chất lượng sản phẩm liên tục. Chủ thể thực hiện: phòng kiểm nghiệm, timeline: song song với quá trình bào chế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành công nghệ dược phẩm: Nghiên cứu cung cấp kiến thức chuyên sâu về bào chế vi bọt vỏ phospholipid, phương pháp siêu âm phân tán và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng vi bọt, hỗ trợ phát triển đề tài nghiên cứu mới.
2. Kỹ thuật viên và chuyên gia bào chế dược phẩm: Áp dụng các quy trình và kỹ thuật bào chế vi bọt hiệu quả, kiểm soát chất lượng sản phẩm trong sản xuất thuốc tiêm và tác nhân tương phản siêu âm.
3. Bác sĩ và chuyên gia y sinh học: Hiểu rõ cơ chế hoạt động, đặc tính vật lý và dược động học của vi bọt, từ đó ứng dụng trong siêu âm chẩn đoán, điều trị hướng đích và phân phối thuốc/gen.
4. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thiết bị y tế: Tham khảo công nghệ bào chế vi bọt mới, phát triển sản phẩm tác nhân tương phản siêu âm và hệ thống phân phối thuốc/gen dựa trên vi bọt, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Vi bọt vỏ phospholipid là gì và tại sao được ưu tiên sử dụng?
   Vi bọt vỏ phospholipid là các bọt khí nhỏ được bao quanh bởi lớp vỏ phospholipid tự nhiên, có tính tương thích sinh học cao, ổn định với sóng siêu âm và khả năng phản xạ âm tốt. Chúng được ưu tiên vì dễ bào chế, an toàn và hiệu quả trong siêu âm chẩn đoán.

2. Phương pháp siêu âm phân tán có ưu điểm gì trong bào chế vi bọt?
   Phương pháp siêu âm phân tán đơn giản, hiệu quả, tạo ra vi bọt có kích thước micromet phù hợp, dễ điều chỉnh thông số như công suất, thời gian siêu âm để kiểm soát chất lượng vi bọt. Tuy nhiên, phân bố kích thước thường rộng, cần phân loại thêm.

3. Tại sao nhiệt độ tạo bọt ảnh hưởng đến chất lượng vi bọt?
   Nhiệt độ cao làm tăng tính linh động của phospholipid, giúp phân tán đồng đều và tạo màng vỏ vi bọt chắc chắn hơn, tăng độ bền và số lượng vi bọt. Nhiệt độ thấp làm giảm hiệu quả tạo bọt và số lượng vi bọt giảm.

4. Làm thế nào để đánh giá độ ổn định của vi bọt?
   Độ ổn định được đánh giá qua thời gian phân lớp dịch bọt sau pha loãng, số lượng vi bọt trên vi trường theo thời gian, phân bố kích thước vi bọt và khả năng duy trì hình dạng dưới kính hiển vi. Phần mềm Image J hỗ trợ xử lý hình ảnh để định lượng.

5. Vi bọt có thể ứng dụng trong những lĩnh vực nào ngoài siêu âm chẩn đoán?
   Ngoài siêu âm chẩn đoán, vi bọt còn được dùng làm tác nhân phân phối thuốc và gen, nhờ khả năng bảo vệ dược chất, tăng thời gian lưu thông trong máu và giải phóng thuốc tại vị trí đích khi bị phá hủy bởi sóng siêu âm, hỗ trợ điều trị hướng đích hiệu quả.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công công thức và quy trình bào chế vi bọt vỏ phospholipid ổn định bằng phương pháp đun nóng kết hợp siêu âm phân tán.
• Các yếu tố như thời điểm thêm chất diện hoạt, thời gian siêu âm, nhiệt độ tạo bọt và phương pháp làm nguội ảnh hưởng rõ rệt đến kích thước, số lượng và độ bền của vi bọt.
• Vi bọt bào chế có kích thước phân bố chủ yếu trong khoảng 3-8 µm, thời gian phân lớp đạt 55-60 phút, phù hợp làm tác nhân tương phản siêu âm và phân phối thuốc/gen.
• Nghiên cứu mở ra hướng phát triển công nghệ bào chế vi bọt tại Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị y học.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu mở rộng ứng dụng vi bọt trong điều trị hướng đích và phát triển sản phẩm thương mại trong vòng 2-3 năm tới.

Áp dụng quy trình bào chế đã xây dựng vào nghiên cứu tiền lâm sàng và phát triển sản phẩm, đồng thời thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng vi bọt chuẩn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI BÙI THỊ VÂN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VI BỌT VỎ PHOSPHOLIPID LUẬN VĂN THẠC SĨ DƢỢC HỌC HÀ NỘI, 2016 Luan van thac si BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI BÙI THỊ VÂN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VI BỌT VỎ PHOSPHOLIPID LUẬN VĂN THẠC SĨ DƢỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH: CÔNG NGHỆ DƯỢC PHẨM VÀ BÀO CHẾ MÃ SỐ: 60.02 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Phúc Nghĩa 2. Nguyễn Ngọc Chiến HÀ NỘI, 2016 Luan van thac si LỜI CẢM ƠN Có lẽ bất cứ ai cũng đều cảm thấy tự hào và vinh dự khi được là sinh viên, học viên trường Đại học Dược Hà Nội – ngôi trường đầu ngành với một bề dày truyền thống giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Còn riêng tôi luôn cảm thấy mình thật may mắn khi đã được học tập và rèn luyện dưới sự dạy bảo tận tình, tràn đầy tâm huyết của các thầy cô trong trường.

Và càng may mắn hơn nữa khi tôi được là học trò của thầy giáo PGS. Nguyễn Ngọc Chiến và thầy giáo TS. Nguyễn Phúc Nghĩa. Hai người thầy đã truyền dạy rất nhiều kiến thức đồng thời luôn nhiệt tình hướng dẫn và hết lòng chỉ bảo tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và lời cảm ơn sâu sắc tới hai thầy. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo PGS. Phạm Thị Minh Huệ đã hỗ trợ nguyên liệu, hóa chất cho luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô, anh chị cán bộ Viện Công nghệ Dược phẩm Quốc gia, bộ môn Công nghiệp Dược, bộ môn Bào chế và bộ môn Hóa lý đã nhiệt tình giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này.

Xin được cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường cùng các thầy cô, anh chị phòng sau đại học đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu của mình. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè và các em sinh viên đã luôn ở bên giúp đỡ, động viên và ủng hộ tôi hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày 30 tháng 03 năm 2016 Luan van thac si MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Đ T VẤN ĐỀ. Cấu tạo vi ọt.

Phƣơng pháp ào chế. Phương pháp siêu âm. Bay hơi dung môi. Khuấy tốc độ cao.

Đẩy qua màng. Phun sấy kiểm soát bằng điện trường. Phun điện đồng trục (CEHDA). Hệ vi dẫn (Microfluidic).

Ứng dụng của vi bọt. Tác nhân tương phản trong siêu âm. Tác nhân phân phối thuốc và gen. Sự tồn tại của vi bọt trong cơ thể.

Sự hòa tan vi bọt trong máu. Dược động học của vi bọt. Một số chế phẩm trên thị trƣờng và liều dùng của vi bọt. 17 Luan van thac si 1.

Một số phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng vi bọt. Một số nghiên cứu về vi bọt vỏ lipid trên thế giới. NGUYÊN VẬT LIỆU, THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên vật liệu và thiết bị.

Nguyên vật liệu. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp bào chế vi bọt.

Phương pháp thu vi bọt hoảng ch thư c th ch hợp. Phương pháp đánh giá một số đ c t nh của các dịch tạo bọt và vi bọt. Phương pháp xử lý hình ảnh bằng phần mềm Image J. hảo sát phƣơng pháp ào chế vi bọt phospholipid.

Khảo sát phương pháp chuẩn bị dịch tạo bọt. Khảo sát các thông số thiết bị ảnh hư ng t i quá trình tạo bọt và chất lượng bọt tạo thành. Khảo sát khả năng tạo bọt của một số các chất và phospholipid. Khảo sát khả năng tạo bọt các chất diện hoạt và các polyme thân nư c.

Khảo sát hả năng tạo bọt của các phospholipid. Khảo sát nồng độ phospholipid. Khảo sát sự ết hợp hai phospholipid. Khảo sát một số yếu tố ảnh hƣởng tới độ bền bọt sau khi tạo thành.

Khảo sát ảnh hư ng của các dung dịch pha loãng dịch bọt và ảnh hư ng của pH hệ đệm. 49 Luan van thac si 3. Khảo sát độ ổn định của các vi bọt khoảng ch thư c 1-4 µm. Xác định sức căng ề mặt một số dịch tạo bọt.

Về quá trình chuẩn bị dịch tạo bọt. Về các thông số trong quá trình tạo bọt. Về thành phần cấu tạo vỏ vi bọt. Các yếu tố ảnh hƣởng tới độ bền bọt sau khi tạo thành.

59 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT. 61 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Luan van thac si DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ADN Axit Deoxyribo Nucleic CEHDA Phun điện đồng trục DCP Dicetyl phosphat DMPC Dimyristoylphosphatidylcholin DPPA 1,2-dipalmitoyl-sn-glycero-3-phosphat DPPC 1,2-dipalmitoyl-sn-glycero-3-phosphocholin DPPE 1,2-dipalmitoyl-sn-glycero-3-phosphoethanol-amin DSPC Distearoylphosphatidylcholin 1,2-distearoyl-sn-glycero-3-phosphoethanolamine-N- DSPE-PEG 2000 [(polyethylene glycol)-2000] DSPG 1,2-Distrearoyl-sn-glycero-3-phospho-rac-glycerol Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (Food and FDA Drug Administration) HEPES Acid 2-[4-(2-hydroxyethyl)piperazin-1-yl]ethansulfonic Phosphatidylcholin đậu nành hydrogen hóa (Hydrogenated HSPC soy bean phosphatidylcholin) PA Acid palmatic PC Phosphocholin PE Phosphoethanolamin PEG Poly (ethylene glycol) PEG 400 Poly (ethylene glycol) 400 PEG 40S Poly (ethylene glycol) 40 stearat PEG 6000 Poly (ethylene glycol) 6000 PET Hình ảnh chụp positron cắt lớp PFB Pefluorocarbon RES Hệ thống lưới nội mô Luan van thac si SEM Kính hiển vi điện tử quét (Scanning electron microscopy) Hiển vi điện từ truyền qua (Transmission electron TEM microscopy) Tm Nhiệt độ chuyển pha (Phase transition temperature) Luan van thac si DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU STT Tên bảng Trang 1 Bảng 1. Một số chế phẩm trên thị trường 18 2 Bảng 1. iều dùng của một số chế phẩm trên thị trường 19 Bảng 1.

Một số chỉ tiêu và phương pháp, thiết bị đánh giá vi 3 19 bọt 4 Bảng 2. Hóa chất và nguyên liệu sử dụng 24 5 Bảng 2. Các thiết bị sử dụng 25 Bảng 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của phương pháp phân 6 31 tán phospholipid trong nước Bảng 3.

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thời điểm thêm 7 32 chất diện hoạt Bảng 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thời gian siêu âm 8 34 phân tán 9 Bảng 3. Kết quả so sánh với phương pháp tạo màng phim 35 Bảng 3. Kết quả ảnh hưởng của nhiệt độ dịch tạo bọt tới một 10 37 số chỉ tiêu chất lượng bọt tạo thành 11 Bảng 3.

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của các phương pháp 38 làm nguội dịch sau tạo bọt 12 Bảng 3. Kết quả khảo sát công suất siêu âm tạo bọt 39 Bảng 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của nhịp phát xung siêu 13 41 âm Bảng 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thời gian siêu âm 14 42 tạo bọt Luan van thac si Bảng 3.

Kết quả khảo sát khả năng tạo bọt của một số chất 15 44 diện hoạt và polyme thân nước 16 Bảng 3. Kết quả tạo bọt từ HSPC và DSPG 45 17 Bảng 3. Kết quả khảo sát nồng độ phospholipid HSPC 46 Bảng 3. Kết quả khảo sát khả năng tạo bọt của HSPC với 18 Tween 80, PEG 400, PEG 6000 và Triton X100 ( ở các nồng 47 độ 0,1; 0,5 và 2 mg/ml) Bảng 3.

Kết quả khảo sát khả năng tạo bọt của HSPC với 19 47 Poloxamer 188 Bảng 3. Kết quả khảo sát khả năng tạo bọt của HSPC với 20 48 Poloxamer 407 Bảng 3. Kết quả khảo sát khả năng tạo bọt khi kết hợp của 21 48 hai phospholipid HSPC và DSPG Bảng 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của các dung dịch pha 22 50 loãng dịch sau tạo bọt Bảng 3.

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của đệm citrat với các 23 51 pH khác nhau tới dịch sau tạo bọt 24 Bảng 3. Sức căng bề mặt của một số dịch tạo bọt 52 Luan van thac si DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ STT Tên hình Trang 1 Hình 1. Cấu trúc một vi bọt điển hình với các loại vỏ 2 khác nhau 2 Hình 1. Sự hình thành của vi bọt vỏ lipid bằng phương pháp 5 siêu âm 3 Hình 1.

Bộ chế phẩm Lenovist vi bọt lõi không khí, vỏ 18 galactose và acid palmitic Hình 3. Hình ảnh vi bọt trên tiêu bản sử dụng phương pháp 4 1 (bên trái) và phương pháp 2 (bên phải) để phân tán 31 phospholipid Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt khi cho chất diện 5 33 hoạt trước (Trước SAPT) và sau siêu âm phân tán (Sau SAPT) Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt với thời gian siêu 6 34 âm phân tán 1; 2 và 3 phút Hình 3.

Đồ thị phân bố kích thước vi bọt tạo thành khi phân 7 tán phospholipid bằng phương pháp 2 (pp2) và phương pháp 3 36 (pp3) Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt khi thay đổi công 8 40 suất siêu âm tạo bọt Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt khi thay đổi nhịp 9 41 phát xung siêu âm Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt khi thay đổi thời 10 43 gian siêu âm Hình 3.

Đồ thị phân bố kích thước vi bọt tạo từ HSPC và 11 45 DSPG 12 Hình 3. Đồ thị phân bố kích thước vi bọt tạo thành khi kết 49 Luan van thac si hợp hai phospholipid HSPC và DSPG Hình 3. Đồ thị biểu diễn sự thay đổi kích thước và số lượng 13 51 vi bọt có kích thước ban đầu 1-4 µm Luan van thac si Đ T VẤN ĐỀ Vi bọt là những bọt khí nhỏ có kích thước cỡ micromet. Chúng có khả năng phản xạ âm cao do chịu nén ở các cường độ siêu âm khác nhau tốt hơn nhiều so với chất lỏng và chất rắn [25].

Chúng cải thiện đáng kể chất lượng hình ảnh trong siêu âm nên được ứng dụng làm chất tương phản phổ biến trong siêu âm chẩn đoán. Ngoài ra, chúng còn bị phá hủy bởi chính sóng siêu âm nên được ứng dụng trong điều trị hướng đích [49]. Về cấu tạo cơ bản, vi bọt gồm 2 phần là l i khí và vỏ bao ngoài. Vỏ bao ngoài có thể là protein, lipid, polyme hoặc chất diện hoạt.

Trong đó, vi bọt vỏ lipid có khả năng phản xạ âm tốt, ổn định với sóng siêu âm đồng thời lipid có nhiều trong tự nhiên và rất tương thích sinh học [17]. nước ta hiện nay, bào chế và ứng dụng vi bọt còn là vấn đề rất mới m. Với tính mới m này, sự hữu ích của vi bọt và phospholipid s n có, tiến hành đề tài: Nghiên c u bào chế vi bọt vỏ phospholipid” với các mục tiêu sau: 1.