Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở việt nam

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích kỹ thuật nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Đỗ Văn Chính
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Uân
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Quản lý xây dựng
• Đề tài: Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tư xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung vào yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến chi phí đầu tư trong xây dựng thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam. Thủy điện vừa và nhỏ đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, đặc biệt là ở các vùng miền núi. Tuy nhiên, quá trình đầu tư và xây dựng các công trình này thường gặp nhiều rủi ro, từ điều kiện tự nhiên đến quản lý dự án. Các rủi ro trong đầu tư như địa chất phức tạp, biến đổi khí hậu, và quản lý kém hiệu quả đã làm tăng chi phí xây dựng thủy điện. Nghiên cứu này nhằm xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này để đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro.

1.1. Quan điểm và vai trò của thủy điện vừa và nhỏ

Thủy điện vừa và nhỏ được xem là nguồn năng lượng tái tạo quan trọng, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển các dự án này thường gặp nhiều thách thức, đặc biệt là về chi phí đầu tư và rủi ro trong đầu tư. Các dự án thường được xây dựng ở khu vực miền núi, nơi có địa hình phức tạp và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, dẫn đến nhiều rủi ro không lường trước được.

1.2. Đặc điểm và tiềm năng của thủy điện vừa và nhỏ

Việt Nam có tiềm năng lớn về thủy điện vừa và nhỏ, đặc biệt là ở các vùng Tây Bắc và Tây Nguyên. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng này đòi hỏi đầu tư lớn và quản lý hiệu quả. Các yếu tố như địa chất, thủy văn, và biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chi phí xây dựng thủy điện. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá và quản lý rủi ro để tối ưu hóa chi phí đầu tư.

II. Các yếu tố rủi ro trong đầu tư xây dựng thủy điện

Nghiên cứu xác định các yếu tố rủi ro chính ảnh hưởng đến chi phí đầu tư trong xây dựng thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm rủi ro về địa chất, thủy văn, quản lý dự án, và biến đổi khí hậu. Các rủi ro này không chỉ làm tăng chi phí mà còn kéo dài thời gian thi công, ảnh hưởng đến hiệu quả tổng thể của dự án. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để phân tích và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

2.1. Rủi ro về địa chất và thủy văn

Địa hình miền núi và điều kiện thủy văn phức tạp là những yếu tố rủi ro chính trong đầu tư xây dựng thủy điện. Các vấn đề như sạt lở đất, lũ lụt, và biến đổi dòng chảy có thể làm tăng đáng kể chi phí xây dựng thủy điện. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như khảo sát kỹ lưỡng và thiết kế linh hoạt để giảm thiểu rủi ro này.

2.2. Rủi ro về quản lý dự án

Quản lý dự án kém hiệu quả là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tăng chi phí đầu tư. Các vấn đề như thiếu kinh nghiệm, thiếu phối hợp giữa các bên liên quan, và quản lý ngân sách không chặt chẽ có thể gây ra nhiều rủi ro. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc đào tạo và nâng cao năng lực quản lý dự án.

III. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá rủi ro

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để đánh giá tác động của rủi ro đến chi phí đầu tư trong xây dựng thủy điện vừa và nhỏ. Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn chuyên gia và phân tích tài liệu, trong khi phương pháp định lượng sử dụng các mô hình thống kê để xếp hạng và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp giảm thiểu rủi ro.

3.1. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính được thực hiện thông qua phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư xây dựng và thủy điện. Các chuyên gia đã cung cấp thông tin về các yếu tố rủi ro chính và cách thức quản lý chúng. Kết quả phỏng vấn được sử dụng để xây dựng các thang đo và mô hình nghiên cứu.

3.2. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng sử dụng các mô hình thống kê để phân tích dữ liệu thu thập được. Các yếu tố rủi ro được xếp hạng dựa trên mức độ ảnh hưởng đến chi phí đầu tư. Kết quả phân tích giúp xác định các yếu tố rủi ro quan trọng nhất cần được quản lý chặt chẽ.

IV. Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong đầu tư xây dựng thủy điện

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp giảm thiểu rủi ro trong đầu tư và tối ưu hóa chi phí xây dựng thủy điện. Các giải pháp bao gồm cải thiện quản lý dự án, tăng cường khảo sát địa chất, và áp dụng công nghệ mới. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo hiệu quả của các giải pháp.

4.1. Giải pháp quản lý dự án

Cải thiện quản lý dự án là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro trong đầu tư. Các biện pháp bao gồm đào tạo nhân lực, tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan, và sử dụng các công cụ quản lý hiện đại. Nghiên cứu đề xuất các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý dự án cho các nhà đầu tư và nhà thầu.

4.2. Giải pháp kỹ thuật

Áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình khảo sát địa chất là những giải pháp kỹ thuật quan trọng. Nghiên cứu đề xuất sử dụng các công nghệ như GIS và mô hình hóa 3D để tăng độ chính xác trong khảo sát và thiết kế. Các giải pháp này giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa chi phí đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài Chƣơng 2: Cơ sở khoa học và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Đánh giá mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố rủi ro đến chi phí đầu tƣ xây dựng công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Chƣơng 4: Kiểm nghiệm kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro ảnh hƣởng đến chi phí đầu tƣ xây dựng các dự án thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam 1.1 Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam 1.1 Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ trên thế giới Quan điểm thủy điện vừa và nhỏ ở các nƣớc trên thế giới cũng chỉ mang một ý nghĩa tƣơng đối, định nghĩa thủy điện vừa và nhỏ thay đổi đáng kể từ nƣớc này sang nƣớc khác nhƣng có sự đồng thuận đó là sử dụng công suất lắp đặt một nhà máy làm tiêu chuẩn chung để phân loại. Theo Báo cáo của Tổng công ty Tài chính Quốc tế (International Finance Corporation IFC, 2010) [3] thì các dự án thủy điện nhỏ có công suất từ 0,1MW đến 10MW, thủy điện vừa có công suất từ 10MW đến 100MW và thủy điện lớn có công suất trên 100MW.2 Quan điểm về thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Thủy điện nhỏ: là những thủy điện có công suất từ 1MW đến 30MW [4]. Thủy điện vừa và nhỏ: là những thủy điện có quy mô công suất từ 50MW trở xuống [5] 1.2 Vai trò của thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc sau hơn 30 năm đổi mới, thủy điện nói chung và thủy điện vừa và nhỏ nói riêng có vai trò vô cùng to lớn và là một phần quan trọng của ngành điện đảm bảo cung ứng điện cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế: - Thủy điện đóng góp sản lượng điện lớn cho việc đảm bảo cung ứng điện: chiến lƣợc phát triển thủy điện đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 của Việt Nam khẳng định thủy điện là một trong ba nguồn năng lƣợng chính đáp ứng nhu cầu điện Quốc gia. - Thủy điện vừa và nhỏ tạo nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế tại nhiều địa phương: việc xây dựng các dự án thủy điện vừa và nhỏ nó không chỉ tạo thu nhập cho nhà đầu tƣ mà còn góp phần bổ sung nguồn năng lƣợng hao hụt cho Nhà nƣớc, điều 7 hòa cho nông nghiệp thủy lợi, giao thông vận tải, sinh hoạt của ngƣời dân nhất là vào mùa khô.

Đồng thời nó cũng góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở những vùng khó khăn, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội ở các khu vực này. - Bảo tồn các hệ sinh thái: việc xây dựng các công trình thủy điện sẽ không làm cạn kiệt nguồn tài nguyên nƣớc cũng nhƣ đặc tính của nƣớc sau khi chảy qua tuabin của nhà máy. - Tích và xả theo nhu cầu của hệ thống điện. - Giảm bớt ô nhiễm môi trường, giảm phát thải: thủy điện thải ra rất ít khí hiệu ứng nhà kính so với các phƣơng án phát điện quy mô lớn khác, do vậy giảm sự nóng lên của trái đất.

Lƣợng khí nhà kính mà thủy điện thải ra nhỏ hơn 10 lần so với các nhà máy turbine và nhỏ hơn 25 lần so với các nhà máy nhiệt điện than. - Góp phần giải quyết bài toán sử dụng nước đa mục tiêu:cung cấp nƣớc cho sinh hoạt, sản xuất, tƣới tiêu, nuôi trồng thủy sản, vận tải thủy, du lịch, chống hạn, đẩy mặn cho khu vực hạ lƣu. - Cải thiện công bằng xã hội: thủy điện có tiềm năng rất lớn trong việc cải thiện công bằng xã hội trong suốt thời gian dự án đƣợc triển khai và thúc đẩy mạnh sự công bằng giữa các nhóm bị thiệt hại và toàn xã hội nói chung.3 Đặc điểm của các công trình thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam - Công trình thủy điện nói chung và thủy điện vừa và nhỏ nói riêng hầu hết đƣợc xây dựng ở các khu vực miền núi nên có địa hình, địa chất phức tạp. Thủy điện là nguồn điện có đƣợc từ năng lƣợng nƣớc.

Đa số năng lƣợng thủy điện có đƣợc từ thế năng của nƣớc đƣợc tích tại các đập nƣớc làm quay turbin nƣớc và máy phát điện. Để có đƣợc các thế năng này, các dự án thủy điện thƣờng đƣợc xây dựng ở các khu vực miền núi nơi có địa hình, địa chất, thủy văn phức tạp hơn rất nhiều so với các vùng đồng bằng để tạo sự khác biệt về độ cao giữa nguồn và dòng chảy. Từ đặc điểm này có thể dẫn đến các rủi ro nhƣ địa chất, thủy văn nơi xây dựng công trình phức tạp, nền móng cần gia cố và xử lý, các hiện tƣởng sạt lở đất đồng thời tác động đến quá trình khảo sát, thiết kế, thi công phức tạp, độ ổn định, bền vững và chất lƣợng của công trình. 8 - Sử dụng nguồn thủy năng dồi dào từ thiên nhiên: các nhà máy thủy điện sử dụng nguồn năng lƣợng của các dòng nƣớc để biến đổi thành điện năng.

Đó là nguồn năng lƣợng vô tận của thiên nhiên. Nhiên liệu không phải vận chuyển, nguồn nƣớc từ thiên nhiên rất phong phú trong khi nhiên liệu của các nhà máy nhiệt điện (than, dầu.) đều có hạn và phân bổ cho nhiều ngành khác. Tận dụng nguồn năng lƣợng này còn tiết kiệm đƣợc chi phí khai thác và vận chuyển dẫn đến giá thành điện năng giảm mang lại lợi ích lớn cho nền kinh tế quốc dân. - Diện tích lƣu vực của các dự án thủy điện vừa và nhỏ tƣơng đối lớn tùy thuộc vào quy mô và công suất lắp máy.

Trong một dự án thủy điện thì hồ chứa nƣớc là một hạng mục không thể thiếu và để xây dựng đƣợc hồ chứa nƣớc đòi hỏi phải hi sinh một diện tích lớn rừng tự nhiên, vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng đối với ngƣời dân. - Vốn đầu tƣ cho các dự án thủy điện vừa và nhỏ thƣờng lớn và thời gian thu hồi vốn dài. So với các dự án đầu tƣ xây dựng nói chung thì vốn đầu tƣ cho các dự án thủy điện vừa và nhỏ thƣờng lớn hơn nhiều. Vốn đầu tƣ cho một dự án thủy điện thƣờng cũng dao động từ trăm tỷ đến nghìn tỷ đồng tùy thuộc vào quy mô và công suất, chi phí vận chuyển các nguyên vật liệu xây dựng đến vùng dự án.

Khi vốn đầu tƣ lớn mà thời gian thu hồi vốn dài có thể dẫn đến rủi ro năng lực chủ đầu tƣ không đáp ứng, việc thu hút vốn đầu tƣ, vay vốn ngân hàng khó khăn làm chậm tiến độ thi công. - Chi phí vận hành các công trình thủy điện vừa và nhỏ không tốn kém nhiều. Các dự án thủy điện không phải dùng nhiên liệu nhiều và do đó hạn chế đƣợc các tác động do thay đổi giá cả, nguyên vật liệu. Các nhà máy thủy điện không chịu ảnh hƣởng tăng giá của nhiên liệu hóa thạch nhƣ dầu mỏ, khí gas tự nhiên hay than đá và không cần nhập nhiên liệu.

Để vận hành các công trình thủy điện các đơn vị cũng đã áp dụng các công nghệ tiên tiến tự động hóa để vận hành nên cũng giảm chi phí nhân công và lực lƣợng tại chỗ để vận hành. - Các dự án thủy điện vừa và nhỏ có thời gian xây dựng không ngắn và cũng không quá dài nhƣng thời gian vận hành tƣơng đối dài. Do đặc điểm thủy điện xây dựng trên các địa hình sông, suối, địa hình, địa chất khó khăn và phức tạp nên một để hoàn thành một dự án thủy điện cũng mất thời gian tƣơng đối (dao động từ 2 – 10 năm) bên cạnh 9 đó thời gian vận hành trung bình của một dự án thủy điện từ 30 – 50 năm. Việc thời gian xây dựng kéo dài dẫn đến các rủi ro lạm phát, lãi suất vay vốn ngân hàng, tỷ giá thay đổi.

- Dự án thủy điện vừa và nhỏ có tính phức tạp về mặt kỹ thuật, tính đồng bộ cao và khối lƣợng thi công lớn. Khác với các dự án đầu tƣ xây dựng thông thƣờng thì các dự án thủy điện xây dựng trên các sông, suối địa hình phức tạp, khó khăn nên đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, công nghệ kỹ thuật trong dự án phải đảm bảo sự đồng bộ với việc xây dựng hệ thống truyền tải và phân phối điện. Ngoài ra các dự án thủy điện cũng phải thực hiện một khối lƣợng thi công lớn đòi hỏi tập trung nhân lực, máy móc thiết bị và nguyên vật liệu khi tiến hành xây dựng. - Lợi ích các dự án thủy điện phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên bởi lẽ các dự án thủy điện sử dụng nguồn đầu vào duy nhất đó là nguồn nƣớc.

Tuy nhiên do thủy điện vừa và nhỏ thƣờng có dung tích không lớn hoặc không có nên không làm đƣợc nhiệm vụ cắt lũ, phòng và chống lũ cho hạ du mà chỉ có khả năng chứa lại nƣớc và làm chậm lũ lại, khi nƣớc trong hồ đạt đến mực nƣớc dâng bình thƣờng thì bắt buộc phải xả qua tràn để đảm bảo an toàn cho công trình. - Dự án thủy điện tác động mạnh đến môi trƣờng và xã hội: Việc xây dựng các nhà máy thủy điện thƣờng kéo theo phải di dời một số lƣợng dân sống trong khu vực lòng hồ thủy điện, việc tái định cƣ gây ra nhiều hệ lụy không tốt đối với sinh kế, việc làm, và đời sống sinh hoạt của ngƣời dân. Bên cạnh đó khi thực hiện việc xây dựng thủy điện, việc ngăn đập tích nƣớc sẽ làm thay đổi dòng chảy của sông từ liên tục sang trạng thái hồ chứa làm ảnh hƣởng tới việc sử dụng nguồn nƣớc và chất lƣợng nƣớc (sinh hoạt, tƣới tiêu) ở hạ lƣu của ngƣời dân. Trong giai đoạn thi công ảnh hƣởng rất nhiều bởi tiếng ồn, bụi do các phƣơng tiện di chuyển thi công và nổ mìn.4 Tiềm năng thủy điện vừa và nhỏ ở Việt Nam Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, có lƣợng mƣa trung bình hàng năm cao khoảng 1800 – 2000 mm.

Với địa hình miền Bắc và biên giới miền Tây đồi núi cao, phía Đông là bờ biển dài trên 3.400 km nên nƣớc ta có hệ thống sông ngòi khá dày đặc, với hơn 3.450 sông, suối lớn nhỏ. Theo tính toán lý thuyết, tiềm năng thủy điện ở nƣớc ta khá 10 lớn với tổng công suất tiềm năng khoảng 35.000 MW và điện lƣợng khoảng 300 tỷ kWh/năm.