Đặt vấn đề Dưa lê (Cucumis melo L.) là rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, có thể trồng nhiều vụ trong năm và cho năng suất cao. Dưa lê có nguồn gốc từ Châu Phi sau đó được trồng lan rộng ra các nước Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc và ngày nay được trồng ở tất cả các nước trên thế giới (Vũ Văn Liết, 2012 ) [7]. Diện tích trồng dưa không ngừng tăng lên, năm 2014 diện tích trồng dưa trên thế giới khoảng 1.808 nghìn ha với năng suất đạt 23,84 tấn/ha, sản lượng đạt 29. Dưa lê là loại quả dễ ăn, có thể dùng ăn tươi hoặc chế biến các món ăn khác nhau, giá thành hợp lý, màu sắc và hình dạng quả đa dạng.
Trong quả dưa chứa nhiều chất vitamin A, B, C và chất khoáng. Khi chín trong quả có chứa thành phần dinh dưỡng cao gồm có nước chiếm 95%, đạm 0,6%, chất béo 0,11%, chất xơ 0,33%, vitamin A (25000-30000 đơn vị), vitamin B 0,03mg, vitamin C 1,5-2mg và nhiều khoáng chất ( P 30 mg, Ca 20 mg, Fe 0,4 mg) [32]. Ở nước ta dưa lê được trồng ở nhiều nơi như ở tỉnh Hải Dương, Vĩnh Phúc.tuy nhiên so với nhu cầu sử dụng thì diện tích trồng vẫn còn ít. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là thiếu bộ giống tốt cho các vùng trồng.
Các giống dưa trồng chính của nước ta hiện nay là các giống địa phương như dưa lê trắng Hà Nội, dưa mật Bắc Ninh, dưa lê vàng Hải Dương. Các giống này cho năng suất không cao, thịt quả mỏng, quả nhanh bị hỏng và kích thước mẫu mã không đẹp. Chính vì vậy nước ta đã sử dụng một số loại giống dưa lê nhập nội để trồng điển hình là giống dưa lê Hàn Quốc. Dưa lê Hàn Quốc là giống dưa mới được nhập nội và trồng ở Việt Nam trong một vài năm gần đây và kết quả đánh giá khả quan về năng suất, chất lượng quả, giá thành bán cao do đó được người trồng rất quan tâm.
Tuy nhiên, h 2 vấn đề của sản xuất hiện nay là chúng ta chưa có bộ giống đa đạng, chưa có quy trình canh tác cũng như quy trình sử dụng phân bón cụ thể cho cây dưa nên chất lượng của dưa lê Hàn Quốc không cao trong đó nguyên nhân chính có thể là do dinh dưỡng cung cấp cho cây chưa phù hợp. Việc nghiên cứu ứng dụng các biện pháp kĩ thuật trồng trọt, thâm canh và chọn tạo những giống dưa lê có chất lượng cao, phù hợp với các điều kiện sinh thái đáp ứng được nhu cầu của thị trường là hết sức cần thiết. Một trong những biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất cây trồng là nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất cho người nông dân thì chúng ta phải nắm được những đặc thù cơ bản của giống như giống thích hợp với những loại phân bón nào, ở mức độ cao hay thấp. Hay những yếu tố về khí hậu, con người có ảnh hưởng gì tới năng suất chất lượng của giống dưa lê được trồng.
Thái Nguyên là một tỉnh thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc. Là nơi tập trung nhiều trường Đại học, Cao đẳng và rất nhiều các công ty lớn nhỏ do vậy tập chung một lượng lớn sinh viên và công nhân do vậy nhu cầu tiêu thụ rau quả là vô cùng lớn. Mặt khác, đây là tỉnh có điều kiện khí hậu thời tiết thích hợp cho nhiều loại rau và dưa sinh trưởng, phát triển tốt. Tuy nhiên, các loại dưa được bán trên thị trường hiện nay chủ yếu được nhập khẩu hoặc được nhập từ vùng khác về địa bàn tỉnh để bán.
Việc nghiên cứu và sản suất dưa các loại vẫn chưa được quan tâm và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về cả số lượng và chất lượng. chính vì vậy việc trồng và nghiên cứu sự ảnh hưởng của các yếu tố như khí hậu, thời tiết, đất đai,các loại phân bón, kỹ thuật canh tác và con người tùy vào từng vùng miền. Trong kỹ thuật canh tác thì phân bón ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng của dưa lê. Dưa lê Hàn Quốc là giống mới được nhập nội nên việc nghiên cứu về dinh dưỡng cho dưa lê còn nhiều hạn chế.
Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp phân đạm và h 3 kali đến sự sinh trưởng, năng suất và chất lượng của dưa lê trong vụ Xuân Hè năm 2018 tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Xác định được tổ hợp phân đạm và kali thích hợp cho giống dưa lê Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất và chất lượng cao. Yêu cầu - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng dưa lê thí nghiệm.
- Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến tình hình nhiễm sâu bệnh hại của dưa lê tham gia thí nghiệm. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến năng suất và chất lượng dưa lê.3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1.1 Ý nghĩa khoa học - Đề tài xác định và đánh giá được sự ảnh hưởng của phân đạm và kali đến sự sinh trưởng, năng suất và chất lượng của dưa lê trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên, là cơ sở để lựa chọn loại phân bón cho phù hợp với đặc điểm của cây dưa. - Giúp sinh viên có được những kiến thức, kinh nghiệm thực tế trong quá trình trồng và chăm sóc dưa lê, từ đó góp phần củng cố lý thuyết đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học. Giúp sinh viên củng cố kiến thức thực hành, bố trí thí nghiệm đồng ruộng và kĩ thuật chăm sóc cây trồng.
- Giúp sinh viên nắm được cách thu thập, xử lí số liệu, trình bày báo cáo của một chuyên đề tốt nghiệp. Trên cơ sở những kiến thức nắm được sẽ là hành trang phục vụ cho công việc sau khi ra trường.2 Ý nghĩa thực tiễn Đề tài đã xác định được liều lượng phân bón phù hợp giúp cây dưa phát triển, làm tăng năng suất và chất lượng của cây. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Nguồn gốc, phân loại, đặc điểm thực vật học của dưa lê 2. Nguồn gốc Dưa lê (Cucumis melo) có nguồn gốc ở Châu Phi, nơi các giống hoang dã tìm thấy, tuy nhiên sự phân bố chính xác của các giống hoang dã không rõ ràng. Loài người đã thưởng thức dưa lê hơn 4000 năm, họ nghĩ rằng dưa có nguồn gốc ở Iran và Ấn Độ [13]. Tên dưa lê đã xuất hiện trong ngôn ngữ văn chương của nhiều dân tộc trên thế giới như: Ả Rập, tiếng Phạm, tiếng Tây Ban Nha,.
Theo nghiên cứu đa hình phân tử cho thấy các giống dưa Hàn Quốc có nguồn gốc từ dưa hấu loại nhỏ ở Đông Ấn Độ. Người ta cũng cho rằng các giống này có nguồn gốc từ dưa hấu hoang dã ở Trung Quốc (Walters, 1989). Giống dưa lê này hiện nay đã được thuần hóa ở Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản 1. Phân loại Dưa lê (Cucumis melo) thuộc: Bộ bầu bí (Cucurbitales), họ bầu bí (Cucurbitaceae), chi (Cucumis), loài (Cucumis melo L.
Đã có rất nhiều tác giả tiến hành phân loại dưa lê trên nhiều quan điểm khác nhau. Theo Munger và Robinson (1991) sử dụng mô tả của Naudin (1959), Grebenscikove (1953), Pangalo (1929), Hammer và cộng sự (1986) nghiên cứu và sắp xếp các mẫu nguồn gen dưa lê vào bảy nhóm như sau : - C. Agrestis : thân mảnh, lá cây đơn tính cùng gốc, đều có hoa đực và hoa cái trên cùng một thân, phát triển như cỏ dại ở Châu Phi và các nước Châu Á. Quả rất nhỏ (<5cm) và không ăn được, cùi rất mỏng và hạt rất nhỏ.
Cantalupensis : quả có kích thước trung bình lớn, bóng, mịn, màu sắc vỏ biến động có vảy hoặc vân. Quả có mùi thơm, vị ngọt khi chín. Gồm có dạng Reliculatus. Hoa đơn tính đực và lưỡng tính ở hầu hết các kiểu gen, có lông ở bầu nhụy.
Inodorus : dưa lê mùa đông quả lớn, không thơm, bảo quản dài, cùi dày, mịn hay vân đốm. Bao gồm các loại dưa ngọt Châu Á và Tây Ban Nha như giống dưa ruột xanh và dưa vàng, thường đơn tính và lưỡng tính, có lông trên bầu nhụy. Flexuosus : quả dài, không ngọt, ăn non như dưa chuột. Được tìm thấy ở Trung Đông và Châu Á, thường có hoa đơn tính cùng gốc.
Makuwa : các giống vùng Viễn Đông, vỏ trơn, thịt mỏng, trắng, quả có vân nhỏ cùng gồm loại ngọt và loại ăn xanh giòn. Hoa đơn tính đực và lưỡng tính. Lá có lông, nhụy có lông rất mịn. Chito và Dudaim : được mô tả bởi Naudin nhưng được nhóm lại với nhau bởi Munger và Robinson.
Có nguồn gốc hoang dại ở Châu Mỹ, quả nhỏ, hoa và quả thơm, dây leo, hoa đơn tính cùng gốc, có lông mịn ở bầu nhụy. Momordica : là nhóm do Munger và Robinson bổ sung thêm năm 1991 gồm các mẫu có nguồn gen Ấn Độ, dây leo, hoa đơn tính cùng gốc, quả to, không ngọt, vỏ mỏng.K (2012), “Edible Medicinal and Non- Medicinal Plants volum 2 fruit” [16] dưa lê được chia thành 6 nhóm như sau: - Nhóm Cucumis melo cantalupensis: có nguồn gốc ở Châu Âu ( Italya, Pháp), dưa có da thô và có nốt sần, được người Mỹ gọi là dưa đỏ. Đặc điểm của dưa giống như là muskmelons, dưa đỏ có hình cầu hoặc hình trứng, thịt quả có màu da cam. h 6 - Nhóm Cucumis melo makuwa: dưa lê Hàn Quốc.
Là loài cây thân leo, có phân cành. Lá cây mọc về hai phía, so le, rìa lá có răng cưa và màu xanh thẫm, cả hai bề mặt lá đều phủ lông. Hoa lưỡng tính. - Nhóm Cucumis melo conomon: Được xem là mẫu dưa cổ nhất ở Trung Quốc.
Gồm dưa gang, dưa gang trái tròn, dưa gang trái dài. Quả có nhiều hình dạng như elip, hình trứng, hình quả lê, hình cầu dài từ 11 - 30cm, trơn nhẵn, màu sắc có thể thay đổi trắng, vàng, ánh vàng, hơi vàng trắng với các sọc xanh, xanh thẫm. Thịt quả có màu trắng, cam, vàng và thường là màu trắng, có vị ngọt nhẹ. Hạt dẹt, màu trắng hình elip, nhỏ (<8mm).
- Nhóm Cucumis melo reticulatus: dưa tây vàng, dưa cantaloupe. Có nguồn gốc ở Ấn Độ và Châu Phi. Là loài cây thân bò, phân nhiều nhánh, không có tua, lá mọc so le, cuống lá dài, rìa lá có hình răng cưa, cả 2 bề mặt lá đều phủ lông. Phần lớn là hoa lưỡng tính.
Quả có nhiều hình dạng như hình cầu, hình trứng, hình elip, bề mặt xù xì có nốt sần. Thịt quả ngọt, màu cam hay hồng nhạt, thơm. Hạt dẹt, hình trứng, có màu trắng.