Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Cây lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực giữ vị trí trọng yếu trong nền nông nghiệp và an ninh lương thực của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là khu vực châu Á. Dù diện tích và năng suất lúa nước ta đã có những bước tiến vượt bậc, phương thức canh tác truyền thống vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Thực tế sản xuất cho thấy người nông dân thường có xu hướng lạm dụng phân bón vô cơ, đặc biệt là các loại phân hỗn hợp NPK nhằm thúc đẩy năng suất nhanh chóng. Việc bón phân khoáng mất cân đối không chỉ làm giảm hiệu quả kinh tế sử dụng phân bón mà còn làm gia tăng áp lực sâu bệnh hại, gây suy thoái độ phì nhiêu của đất và dẫn tới ô nhiễm môi trường sinh thái đồng ruộng.
Tại tỉnh Thái Nguyên, tập quán canh tác lúa tại các huyện như Phú Lương, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Định Hóa chủ yếu xoay quanh việc sử dụng giống lúa thuần và lúa lai với phân bón khoáng tổng hợp NPK, trong khi việc ứng dụng phân vi sinh và phân hữu cơ sinh học còn rất hạn chế. Để giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu thâm canh tăng năng suất và yêu cầu bảo vệ đất đai, việc nghiên cứu bổ sung phân hữu cơ sinh học dùng bón lót nhằm kích thích hệ rễ phát triển sớm, tăng cường sức chống chịu sâu bệnh và nâng cao năng suất là một đòi hỏi thực tiễn cấp bách. Trên cơ sở đó, khóa luận thực hiện đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng liều lượng phân NTT đến khả năng sinh trưởng giống lúa Nông lâm 7 vụ Mùa 2014 tại Trường Đại học Nông Lâm – Thái Nguyên".
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:
- Mục tiêu chung: Đánh giá ảnh hưởng của các liều lượng phân hữu cơ sinh học NTT khác nhau đến khả năng sinh trưởng, phát triển của giống lúa Nông lâm 7, từ đó xác định được liều lượng phân bón phù hợp nhất cho giống lúa này trong vụ Mùa.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 1: Theo dõi diễn biến điều kiện thời tiết khí hậu vụ Mùa 2014 tác động đến quá trình sinh trưởng và phát triển của giống lúa thí nghiệm.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 2: Đánh giá đặc điểm hình thái và các chỉ tiêu nông học, sinh lý (sức sống mạ, khả năng đẻ nhánh, động thái tăng trưởng chiều cao cây, thời gian sinh trưởng và phát dục) của giống lúa Nông lâm 7 dưới tác động của các mức phân bón NTT.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 3: Theo dõi và ghi nhận mức độ biểu hiện của các đối tượng sâu, bệnh hại chính (sâu đục thân, sâu cuốn lá, bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông) trên đồng ruộng thí nghiệm.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 4: Đánh giá các chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất lý thuyết của giống lúa Nông lâm 7 theo từng công thức bón phân.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống lúa thuần Nông lâm 7 và phân bón hữu cơ sinh học NTT, kết hợp phân bón vô cơ (đạm Urê Hà Bắc, Supelân, Kali Clorua).
- Phạm vi không gian: Ruộng thí nghiệm tại Trung tâm thực hành thực nghiệm, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (bố trí trên chân đất vàn, bằng phẳng, chủ động tưới tiêu, chuyên canh 2 vụ lúa/năm).
- Phạm vi thời gian: Vụ Mùa năm 2014, tiến hành từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2014 (gieo mạ ngày 01/7/2014, cấy ngày 12/7/2014 và thu hoạch khi lúa chín hoàn toàn vào cuối tháng 9/2014).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận dựa trên cơ sở lý thuyết về sinh lý, sinh thái học cây lúa nước và dinh dưỡng khoáng cây trồng. Về sinh lý, vòng đời cây lúa được phân chia thành ba giai đoạn kế tiếp nhau: giai đoạn tăng trưởng (sinh trưởng dinh dưỡng từ nảy mầm đến phân hóa đòng), giai đoạn sinh sản (từ phân hóa đòng đến trỗ bông, trung bình 30 ngày) và giai đoạn chín (từ trỗ bông đến chín hoàn toàn qua các thời kỳ ngậm sữa, chín sáp, chín vàng và chín hoàn toàn với ẩm độ hạt dưới 20%). Về mặt sinh thái, cây lúa đòi hỏi nhiệt độ thích hợp từ 22 – 30°C, cường độ ánh sáng quang hợp từ 250 – 300 cal/cm²/ngày, đất thịt trung bình đến nặng có độ pH từ 4,5 – 6,0. Về mặt dinh dưỡng, để đạt năng suất 5 tấn thóc/ha/vụ, cây lúa cần hút từ đất và phân bón khoảng 110 kg N, 34 kg P₂O₅, 156 kg K₂O cùng các nguyên tố trung và vi lượng khác; tuy nhiên cây chỉ hấp thu được từ 2/3 đến 3/4 lượng phân bón cung cấp. Việc sử dụng phân hữu cơ sinh học (chế phẩm tạo thành từ quá trình lên men vi sinh vật chuyển hóa phế thải hữu cơ thành mùn) giúp cải thiện lý hóa tính đất, kích thích hệ rễ chùm ăn sâu và tạo điều kiện tích lũy vật chất khô sau trỗ.
Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng:
- Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) gồm 3 công thức với 3 lần nhắc lại (tổng cộng 9 ô thí nghiệm). Kích thước mỗi ô thí nghiệm là 2 m x 22,7 m = 45,4 m², khoảng cách giữa các ô là 0,4 m. Diện tích thí nghiệm thực tế là 408,6 m², tổng diện tích khu thí nghiệm bao gồm cả hàng lúa bảo vệ xung quanh là 737,5 m².
- Nền phân khoáng cố định cho toàn bộ thí nghiệm tính trên quy mô 1 ha gồm: 100 kg N + 80 kg P₂O₅ + 75 kg K₂O.
- Các công thức thí nghiệm khác biệt ở liều lượng phân hữu cơ sinh học NTT:
- Công thức 1 (Đối chứng - Đ/C): Bón lót 2,0 tấn phân NTT/ha (tương đương 9,1 kg phân NTT/băng x 3 = 27,3 kg cho 3 ô lặp lại).
- Công thức 2 (CT2): Bón lót 2,5 tấn phân NTT/ha (tương đương 11,4 kg phân NTT/băng x 3 = 34,2 kg cho 3 ô lặp lại).
- Công thức 3 (CT3): Bón lót 3,5 tấn phân NTT/ha (tương đương 16,0 kg phân NTT/băng x 3 = 48,0 kg cho 3 ô lặp lại).
- Kỹ thuật bón phân: Bón lót toàn bộ 100% phân NTT và 100% phân lân (P₂O₅), kết hợp 50% tổng lượng đạm (N) và 30% tổng lượng kali (K₂O). Bón thúc đợt 1 khi lúa bén rễ hồi xanh (sau cấy 7 – 12 ngày) gồm 30% N và 40% K₂O. Bón thúc đợt 2 đón đòng (sau cấy 20 – 25 ngày, trước trỗ 20 – 25 ngày) gồm 20% N và 30% K₂O.
- Kỹ thuật canh tác: Hạt giống được phơi nắng nhẹ 6 – 8 giờ, ngâm tiêu độc bằng nước nóng 54°C trong 10 phút, ngâm nước sạch 48 giờ (thay nước rửa chua 6 – 8 giờ/lần), ủ nảy mầm và gieo mạ khay trên giá thể 2 kg (than bùn + phân NTT). Cấy mạ non ở tuổi 2,5 lá, cấy 2 dảnh/khóm, khoảng cách cấy 20 x 20 cm, đạt mật độ 25 khóm/m².
Quy chuẩn đánh giá và theo dõi:
- Áp dụng Hệ thống đánh giá tiêu chuẩn cho cây lúa của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI, Standard Evaluation System for Rice 1996) kết hợp Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 554-2002 (Quy phạm khảo nghiệm DUS giống lúa) và 10 TCN 558-2002 (Quy phạm khảo nghiệm VCU giống lúa).
- Điều tra hình thái, sinh lý và sâu bệnh: Định cây theo dõi ngẫu nhiên 10 cây tại 3 điểm trên mỗi ô (không lấy hàng biên). Đánh giá các đối tượng sâu bệnh gồm sâu đục thân (Chilo suppressalis, Chilo polychrysus, Scirpophaga incertulas), sâu cuốn lá (Cnaphalocrocis medinalis), bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông (Pyricularia oryzae).
- Tính toán năng suất lý thuyết (NSLT) theo công thức:
$$\text{NSLT (tấn/ha)} = [\text{Số bông/m}^2 \times \text{Số hạt chắc/bông} \times \text{P}{1000 \text{ hạt}}] \times 10^{-3} \times 10^{-2}$$
Trong đó: $\text{P}{1000 \text{ hạt}}$ tính bằng gam (g) ở độ ẩm chuẩn 14%; $10^{-3}$ là hệ số chuyển đổi trọng lượng 1.000 hạt ra 1 hạt; $10^{-2}$ là hệ số quy đổi từ g/m² sang tấn/ha.
- Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được tính toán, tổng hợp bằng Microsoft Excel 2003 và phân tích phương sai (ANOVA), so sánh sai khác trung bình bằng kiểm định LSD ở mức xác suất tin cậy 95% thông qua phần mềm IRRISTAT 4.0.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Mở đầu
Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu dựa trên bối cảnh sản xuất nông nghiệp tại vùng trung du miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng. Tác giả luận giải về vai trò sống còn của hạt gạo đối với an ninh lương thực, đồng thời chỉ ra thực trạng thâm canh lúa hiện nay vẫn phụ thuộc nặng nề vào phân hóa học NPK, làm giảm độ phì nhiêu của đất và gia tăng mức độ ô nhiễm sinh thái. Từ đó, tác giả xác định mục tiêu là tìm kiếm liều lượng phân hữu cơ sinh học NTT tối ưu nhằm nâng cao sức sinh trưởng và năng suất cho giống lúa thuần Nông lâm 7 vụ Mùa 2014, tạo luận cứ khoa học để khuyến cáo cho người sản xuất.
Chương 2: Tổng quan tài liệu
Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu và số liệu thứ cấp theo ba mảng nội dung chính:
- Tình hình sản xuất lúa gạo: Trích dẫn số liệu thống kê của FAOSTAT (2013, 2014) về diện tích lúa toàn cầu đạt 166,08 triệu ha, năng suất bình quân 4,48 tấn/ha, sản lượng 745,17 triệu tấn; trong đó châu Á chiếm 88,01% diện tích. Năng suất lúa của Mỹ dẫn đầu thế giới đạt 8,62 tấn/ha, Trung Quốc đạt 6,72 tấn/ha, Việt Nam đạt 5,58 tấn/ha với diện tích 7,89 triệu ha và sản lượng 44,07 triệu tấn. Đánh giá chuỗi tăng trưởng năng suất lúa Việt Nam giai đoạn 1987 – 2013 (tăng từ 2,69 tấn/ha năm 1987 lên 5,63 tấn/ha năm 2012 và 5,58 tấn/ha năm 2013).
- Đặc điểm sinh thái, sinh học và giải phẫu rễ lúa: Phân tích các yêu cầu về nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, cân bằng nước (hệ số thoát hơi nước của lúa là 710). Mô tả bộ rễ chùm gồm 500 – 800 rễ, tổng chiều dài đạt 168 m/cây lúc trỗ, phân bố chủ yếu ở tầng đất mặt 0 – 10 cm.
- Thực trạng sử dụng phân bón hữu cơ: Nêu kinh nghiệm sản xuất và ứng dụng phân compost, phân hữu cơ sinh học tại Ấn Độ (286 triệu tấn phân ủ/năm), Trung Quốc (tương đương 65 kg N+P₂O₅+K₂O từ nguồn hữu cơ), và các khảo nghiệm chế phẩm vi sinh cố định nitơ hội sinh (Azogin) tại 15 tỉnh ở Việt Nam giúp tăng năng suất lúa từ 6 – 12%, có nơi đạt 15 – 20%.
Chương 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Chương 3 trình bày chi tiết toàn bộ vật liệu nghiên cứu (giống Nông lâm 7, phân hữu cơ NTT, đạm Hà Bắc, Supelân, Kali), địa điểm thí nghiệm tại Trung tâm thực hành thực nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Mô tả thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) với 3 công thức, 3 lần nhắc lại trên diện tích 737,5 m². Quy định nghiêm ngặt quy trình làm mạ khay, kỹ thuật cấy mật độ 25 khóm/m², thời gian bón lót và bón thúc 2 đợt. Liệt kê thang điểm định lượng từ cấp 1 đến cấp 9 theo quy chuẩn IRRI (1996) và các tiêu chuẩn ngành 10 TCN 554-2002, 10 TCN 558-2002 để theo dõi các chỉ tiêu nông học, sinh thái, sâu bệnh hại và cấu thành năng suất lúa.
Chương 4: Kết quả và thảo luận
Chương 4 là phần nội dung thực nghiệm trọng tâm, thể hiện qua các phát hiện chính:
- Ảnh hưởng của điều kiện thời tiết vụ Mùa 2014: Nhiệt độ trong suốt vụ dao động trong giới hạn tối thích 22 – 30°C, giờ nắng thuận lợi cho đẻ nhánh và thụ phấn, lượng mưa đầu vụ hỗ trợ tốt việc hồi xanh nhưng mưa to thời kỳ trỗ đến chín gây một số ảnh hưởng đến độ chắc hạt.
- Đặc trưng hình thái: Giống lúa Nông lâm 7 ở cả 3 công thức đều duy trì tính trạng góc thân đứng (cấp 1), có sắc tố antoxian ở thân (cấp 9) và bẹ lá đậm (cấp 7), tai lá không có sắc tố (cấp 1), lông phiến lá ít (cấp 3), dạng bông chụm (cấp 1), trục bông võng (cấp 5), hạt thon dài không râu, vỏ trấu màu vàng, chiều dài hạt rất dài (cấp 9: 9,0 – 9,3 mm), chiều rộng hạt trung bình (cấp 5).
- Các chỉ tiêu nông học và phát dục: Sức sống mạ tốt (cấp 1), độ cứng cây đạt cấp 1 (không đổ ngã), chiều cao cây thuộc dạng cao (cấp 9: từ 128,9 đến 133,0 cm), độ tàn lá trung bình (cấp 5), độ thoát cổ bông tốt (cấp 1), độ rụng hạt khó (cấp 1: <10%), độ thuần đồng ruộng cao (cấp 1). Toàn bộ 3 công thức đều có thời gian chín hoàn toàn là 93 ngày sau cấy (NSC), bén rễ hồi xanh sau 3 NSC, trỗ hoàn toàn sau 63 NSC.
- Động thái tăng trưởng và đẻ nhánh: Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây mạnh nhất ở giai đoạn 6 – 24 NSC (đạt đỉnh 19,1 cm/6 ngày ở giai đoạn 18 – 24 NSC tại CT1). Tốc độ đẻ nhánh đạt cực đại ở giai đoạn 12 – 18 NSC (đạt 3,1 – 3,3 nhánh/6 ngày). Tổng số nhánh tối đa/khóm tăng dần từ CT1 (11,6 nhánh) đến CT3 (13,0 nhánh), nhưng tỷ lệ nhánh hữu hiệu lại giảm tương ứng từ 64,65% (CT1) xuống 60,00% (CT3).
- Tình hình sâu bệnh: Sâu đục thân gây hại rất nhẹ (cấp 0 – 1). Sâu cuốn lá ở CT1 và CT2 duy trì ở cấp 0 – 1, riêng CT3 bón nhiều phân NTT biểu hiện sâu cuốn lá ở cấp 2 – 3 trong giai đoạn làm đòng. Bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông chỉ xuất hiện ở mức nhẹ (cấp 1) trên toàn bộ các công thức.
- Năng suất và các yếu tố cấu thành: Phân bón NTT tác động rõ rệt đến các yếu tố năng suất. Công thức 2 (bón 2,5 tấn phân NTT/ha) cho năng suất lý thuyết cao nhất đạt 57,46 tạ/ha, vượt trội có ý nghĩa thống kê so với CT1 (52,56 tạ/ha) và CT3 (54,61 tạ/ha).
Chương 5: Kết luận và đề nghị
Đưa ra kết luận tổng hợp về liều lượng phân bón hữu cơ NTT thích hợp nhất cho giống lúa Nông lâm 7 là 2,5 tấn/ha (CT2), đồng thời đề xuất tiếp tục thử nghiệm trong vụ Xuân và nhắc lại qua các vụ Mùa tiếp theo, kết hợp nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và liều lượng phân khoáng N-P-K.
Kết quả và đóng góp
Nghiên cứu đã thu thập và xử lý toàn diện các số liệu thực nghiệm đồng ruộng nhằm làm sáng tỏ phản ứng của giống lúa Nông lâm 7 đối với 3 mức bón phân hữu cơ sinh học NTT. Kết quả đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất lý thuyết được tổng hợp chi tiết trong bảng sau:
| Chỉ tiêu theo dõi |
Công thức 1 (Đ/C: 2 tấn NTT) |
Công thức 2 (2,5 tấn NTT) |
Công thức 3 (3,5 tấn NTT) |
Hệ số biến động (CV%) |
Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD₀.₀₅) |
| Số bông/m² |
187,5 |
190,0* |
197,5* |
0,7 |
0,13 |
| Tổng số hạt/bông |
155,2 |
160,2ⁿˢ |
155,7ⁿˢ |
2,0 |
7,06 |
| Số hạt chắc/bông |
116,8 |
126,03* |
116,7ⁿˢ |
0,5 |
1,27 |
| Tỷ lệ hạt lép (%) |
24,9 |
21,8* |
26,4ⁿˢ |
3,8 |
2,07 |
| Trọng lượng 1.000 hạt (g) |
24,0 |
24,0ⁿˢ |
24,0ⁿˢ |
0 |
0 |
| Năng suất lý thuyết (tạ/ha) |
52,56 |
57,46* |
54,61* |
0,5 |
0,59 |
(Ghi chú: * Biểu thị sự sai khác có ý nghĩa thống kê so với đối chứng ở mức độ tin cậy 95%; ⁿˢ Biểu thị sai khác không có ý nghĩa thống kê).
Bên cạnh năng suất, các chỉ tiêu nông học và kích thước hình thái của bông lúa cũng thể hiện sự biến động tương ứng theo các liều lượng phân bón:
| Chỉ tiêu nông học và cấu trúc bông |
Công thức 1 (Đ/C: 2 tấn NTT) |
Công thức 2 (2,5 tấn NTT) |
Công thức 3 (3,5 tấn NTT) |
Hệ số biến động (CV%) |
LSD₀.₀₅ |
| Chiều cao cây cuối cùng (cm) |
128,9 |
130,0 |
133,0 |
- |
- |
| Số nhánh tối đa/khóm |
11,6 |
12,0 |
13,0 |
- |
- |
| Tỷ lệ nhánh hữu hiệu (%) |
64,65 |
63,33 |
60,00 |
- |
- |
| Chiều dài lá đòng (cm) |
28,3 |
28,3ⁿˢ |
29,1* |
0,7 |
0,46 |
| Chiều rộng lá đòng (cm) |
1,4 |
1,5ⁿˢ |
1,6ⁿˢ |
6,5 |
0,21 |
| Chiều dài bông (cm) |
25,2 |
24,0ⁿˢ |
23,4* |
2,6 |
1,39 |
| Chiều dài cổ bông (cm) |
8,8 |
8,4ⁿˢ |
8,6ⁿˢ |
5,8 |
1,13 |
| Số gié cấp 1 (gié) |
11,3 |
11,3ⁿˢ |
11,2ⁿˢ |
2,2 |
0,55 |
| Số gié cấp 2 (gié) |
27,5 |
29,2ⁿˢ |
29,1ⁿˢ |
3,43 |
2,80 |
Các phát hiện và đóng góp chính của đề tài:
- Xác định liều lượng bón tối ưu: Công thức 2 với mức bón 2,5 tấn phân NTT/ha là công thức tối ưu nhất cho giống Nông lâm 7 trong vụ Mùa. Mức bón này giúp tối ưu hóa số hạt chắc/bông (126,03 hạt), hạn chế tỷ lệ hạt lép xuống mức thấp nhất (21,8%), từ đó mang lại năng suất lý thuyết cao nhất đạt 57,46 tạ/ha, vượt trội có ý nghĩa so với đối chứng CT1 (52,56 tạ/ha) và CT3 (54,61 tạ/ha).
- Chỉ ra quy luật bất lợi khi bón thừa phân hữu cơ sinh học: Khi nâng liều lượng phân NTT lên 3,5 tấn/ha (CT3), mặc dù số bông/m² tăng lên (197,5 bông/m²) và chiều dài lá đòng tăng (29,1 cm), nhưng tỷ lệ nhánh hữu hiệu bị kéo giảm xuống mức thấp nhất (60,00%), chiều dài bông bị thu ngắn lại đáng kể (còn 23,4 cm so với 25,2 cm ở đối chứng), đồng thời tỷ lệ hạt lép tăng cao lên 26,4% và mức độ gây hại của sâu cuốn lá ở giai đoạn làm đòng gia tăng (đạt cấp 2 – 3).
- Cung cấp dẫn liệu khoa học về đặc tính giống: Đề tài xác lập bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực về thời gian sinh trưởng phát dục (93 ngày), đặc tính nông học (cứng cây cấp 1, thoát cổ bông cấp 1, rụng hạt cấp 1, đẻ nhánh cấp 7), phản ánh khả năng thích ứng của giống lúa Nông lâm 7 đối với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu tại Thái Nguyên khi kết hợp phân bón hữu cơ sinh học.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận chỉ rõ những hạn chế thực tế và đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Hạn chế về thời gian và phạm vi mùa vụ: Thí nghiệm mới chỉ được tiến hành trong phạm vi 01 vụ Mùa duy nhất của năm 2014 và trên một địa bàn thực nghiệm cụ thể (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên), do đó chưa đánh giá được đầy đủ tính ổn định của các công thức phân bón qua các điều kiện thời tiết khác nhau giữa các năm.
- Giới hạn về các tổ hợp kỹ thuật phụ trợ: Đề tài chỉ khảo sát đơn yếu tố liều lượng phân hữu cơ NTT trên một nền phân bón khoáng cố định (100 N + 80 P₂O₅ + 75 K₂O) và một mật độ cấy duy nhất (25 khóm/m²), chưa đánh giá tương tác giữa phân NTT với các mức bón đạm, lân, kali khác nhau.
- Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề nghị:
- Tiến hành nhắc lại các thí nghiệm liều lượng phân NTT trong vụ Xuân và các vụ Mùa kế tiếp để có đủ cơ sở khoa học tin cậy trước khi đưa ra khuyến cáo sản xuất đại trà cho nông dân.
- Mở rộng nghiên cứu ảnh hưởng kết hợp của các biện pháp kỹ thuật khác như mật độ gieo cấy, các tổ hợp phân khoáng (đạm, kali, lân) phối hợp cùng phân hữu cơ sinh học NTT đối với sự sinh trưởng và năng suất giống lúa Nông lâm 7 tại địa phương.
Giá trị tham khảo
Bản khóa luận có giá trị tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn trong chuyên ngành Trồng trọt và Nông học:
- Đối tượng tham khảo: Tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Quản lý đất đai và Dinh dưỡng cây trồng; đồng thời là nguồn tư liệu thực tế cho cán bộ khuyến nông tại tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc trong công tác chỉ đạo mùa vụ và thâm canh lúa thuần.
- Các nội dung đáng tham khảo nhất:
- Phương pháp thiết kế và bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) trên cây lúa nước, bao gồm tính toán diện tích ô, băng bảo vệ và quy trình bón phân lót - thúc định lượng.
- Quy trình làm mạ khay sử dụng giá thể mùn than kết hợp phân hữu cơ NTT và kỹ thuật cấy mạ non 2,5 lá.
- Hệ thống thang điểm và tiêu chuẩn điều tra hình thái, sinh lý, sâu bệnh hại bám sát quy chuẩn quốc tế IRRI (1996) và các Tiêu chuẩn ngành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (10 TCN 554-2002 và 10 TCN 558-2002).
- Phương pháp xử lý thống kê nông học chuyên biệt trên phần mềm IRRISTAT 4.0 và phân tích phương sai kiểm định sai khác mức ý nghĩa 95%.
Câu hỏi thường gặp
1. Liều lượng phân NTT nào mang lại năng suất lý thuyết cao nhất trong thí nghiệm?
Công thức 2 với liều lượng bón lót 2,5 tấn phân NTT/ha (trên nền 100 kg N + 80 kg P₂O₅ + 75 kg K₂O/ha) mang lại năng suất lý thuyết cao nhất đạt 57,46 tạ/ha. Mức năng suất này cao hơn có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95% so với Công thức 1 đối chứng bón 2,0 tấn NTT/ha (52,56 tạ/ha) và Công thức 3 bón 3,5 tấn NTT/ha (54,61 tạ/ha).
2. Việc tăng lượng phân NTT lên 3,5 tấn/ha (Công thức 3) tác động như thế nào đến khả năng đẻ nhánh và cấu trúc bông?
Bón 3,5 tấn phân NTT/ha kích thích cây lúa đẻ nhiều nhánh nhất với 13,0 nhánh tối đa/khóm (so với 11,6 nhánh ở CT1), nhưng lại làm giảm tỷ lệ nhánh hữu hiệu xuống mức thấp nhất (chỉ đạt 60,00% so với 64,65% ở CT1). Ngoài ra, mức bón này khiến chiều dài bông bị rút ngắn có ý nghĩa thống kê xuống còn 23,4 cm (so với 25,2 cm ở CT1), đồng thời làm tăng tỷ lệ hạt lép lên mức cao nhất là 26,4%.
3. Giống lúa Nông lâm 7 có đặc điểm thời gian sinh trưởng phát dục như thế nào trong vụ Mùa 2014?
Trong điều kiện vụ Mùa 2014 tại Thái Nguyên, giống lúa Nông lâm 7 có tổng thời gian sinh trưởng từ cấy đến chín hoàn toàn là 93 ngày sau cấy (NSC) ở cả 3 công thức. Cây hồi xanh sau 3 NSC; bắt đầu đẻ nhánh sau 5 NSC (CT2, CT3) hoặc 6 NSC (CT1); đạt số nhánh tối đa ở 37 NSC (CT3) và 38 NSC (CT1, CT2); trỗ thoát hoàn toàn 80% sau 63 NSC và lúa chín vàng hoàn toàn trên 85% số hạt sau 93 NSC.
4. Tình hình sâu bệnh hại giữa các công thức bón phân hữu cơ NTT diễn biến ra sao?
Các đối tượng sâu bệnh hại nhìn chung chỉ xuất hiện ở mức độ nhẹ trên toàn ruộng thí nghiệm: sâu đục thân ở cấp 0 – 1 (chỉ xuất hiện rải rác một vài bông bạc khi chín), bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông đều ở cấp 1 (vết chấm màu nâu hình kim châm, vết bệnh nhẹ trên cuống hoặc gié). Riêng sâu cuốn lá, ở giai đoạn làm đòng, công thức 3 bón liều cao (3,5 tấn NTT/ha) bị gây hại ở mức cấp 2 – 3, cao hơn so với công thức 1 và công thức 2 (chỉ bị hại nhẹ ở cấp 0 – 1).
5. Phương pháp phân chia tỷ lệ bón phân khoáng (N, P₂O₅, K₂O) kết hợp với phân NTT được thực hiện như thế nào?
Toàn bộ 100% phân hữu cơ sinh học NTT và 100% phân lân (Supelân) được dùng để bón lót trước khi cấy. Đối với phân đạm (N) và kali (K₂O), lượng phân được chia làm 3 lần:
- Bón lót trước khi cấy: 50% N và 30% K₂O.
- Bón thúc lần 1 (khi lúa bén rễ hồi xanh sau cấy 7 – 12 ngày): 30% N và 40% K₂O.
- Bón thúc lần 2 (đón đòng, trước trỗ 20 – 25 ngày, tức sau cấy 20 – 25 ngày): 20% N và 30% K₂O.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Tô Danh Tuyên đã hoàn thành đầy đủ mục tiêu thực nghiệm đánh giá tác động của phân hữu cơ sinh học NTT đến giống lúa thuần Nông lâm 7 vụ Mùa 2014 tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu khẳng định liều lượng bón lót 2,5 tấn phân NTT/ha (trên nền phân khoáng 100 N + 80 P₂O₅ + 75 K₂O) mang lại hiệu quả sinh trưởng cân đối nhất, giúp giảm tỷ lệ hạt lép xuống 21,8% và đạt năng suất lý thuyết cao nhất là 57,46 tạ/ha. Công trình cung cấp quy trình kỹ thuật bố trí thực nghiệm RCBD và cơ sở dữ liệu nông học chuẩn mực, làm tiền đề khoa học cho việc mở rộng khảo nghiệm trong vụ Xuân và hoàn thiện quy trình canh tác lúa bền vững tại địa phương.
