MỞ ĐẦU 1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Trong bối cảnh giao lưu và hội nhập quốc tế về văn hóa ngày càng sâu rộng với các nước nói chung và Hàn Quốc nói riêng, học sinh THPT Hà Nội đã có điều kiện làm quen với nhiều loại hình văn hóa, nghệ thuật thế giới, trong đó có một số loại hình văn hóa, nghệ thuật hiện đại của Hàn Quốc hay còn gọi là “làn sóng văn hóa Hàn Quốc” - “Hallyu” (Hàn lưu). Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao nhận thức và trình độ thẩm mỹ cho học sinh THPT Hà Nội, là điều kiện mở rộng tầm hiểu biết và suy nghĩ cho giới sáng tạo nghệ thuật, tiếp thu các yếu tố tích cực làm phong phú thêm các loại hình giải trí lành mạnh, làm đa dạng thêm cho nền văn hóa của dân tộc Việt Nam và đặc biệt là củng cố thêm mối quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực của Việt Nam và Hàn Quốc.
Không thể phủ nhận những tác động tích cực mà làn sóng Hàn (Hallyu) mang lại như các bộ phim có tính nhân văn, giàu tình cảm về những mối quan hệ xã hội hay những sản phẩm giải trí hiện đại, sôi động cho giới trẻ hiện nay… Tuy nhiên, sự xâm nhập quá ồ ạt của làn sóng Hallyu cũng tiềm ẩn những nguy cơ bất ổn. Điều nguy hại ở chỗ là bên cạnh sự “si mê thần tượng” đến từ văn hóa nghệ thuật Hàn Quốc, trong khi các em có thể thuộc lòng từng bài hát, từng điệu nhảy, từng cái tên, sở thích, sở ghét của “sao Hàn” thì phần lớn các em học sinh THPT Hà Nội lại không biết đến hoặc không thích các loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam như: chèo, tuồng, ca trù, cải lương. Chưa kể đến, các xu hướng thời trang, trang điểm, ẩm thực…của Hàn Quốc đều dễ dàng trở thành trào lưu, thành “mốt” đối với học sinh THPT Hà Nội. Điều đáng nói là từ việc các em thần tượng một cách thái quá các ca sĩ, diễn viên điện ảnh của Hàn Quốc mà sao nhãng việc học hành, bắt chước tất cả mọi thứ kể cả trong cách ăn mặc của thần tượng.
Điều đó đã ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả học tập và tạo nên những biểu hiện lệch lạc trong lối sống khi cách ăn mặc của các ca sĩ, diễn viên không thể phù hợp đối với lứa tuổi của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các em hiện nay. Hơn nữa còn phải kể đến điều kiện sống của các em, những yếu tố về kinh tế của bản thân các em chưa cho phép các em mua sắm những món đồ đắt tiền và những nét đẹp trong văn hóa truyền thống của chúng ta sẽ trở nên rất phản cảm với các sở thích của các em trong cách trang điểm, ăn mặc lòe loẹt, hở hang, nhuộm tóc xanh, đỏ, tím, vàng… theo kiểu của các ca sĩ khi lên biểu diễn trên sân khấu. Trong khi các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách về văn hóa đang hướng: “Xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” thì việc tiếp nhận văn hóa ngoại lai cũng cần cân nhắc và có chọn lọc. Đặc biệt, thanh niên, học sinh THPT Hà Nội là những đối tượng rất nhạy cảm với những cái mới, cái hiện đại của thế giới, của khoa học và kỹ thuật nên rất dễ rơi vào sự lệch lạc trong thẩm mỹ và lối sống.
Cần giáo dục, tuyên truyền đầy đủ để các em có tình yêu, thái độ tôn trọng và ý thức giữ gìn văn hóa của đất nước mình trước khi tiếp nhận nền văn hóa của một quốc gia khác, nhất là tiếp thu một cách không có chọn lọc kể cả những yếu tố mặt trái. Vì vậy, việc thực hiện luận văn “Nghiên cứu sự ảnh hưởng của Làn sóng Hàn tới lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội giai đoạn 2009-2013” thực sự có tính cấp thiết đối với Hà Nội giai đoạn hiện nay. Dựa vào hướng nghiên cứu này kết hợp với các nghiên cứu khác đã được thực hiện, luận văn có thể có một số phát hiện mới đóng góp cho công tác nghiên cứu khoa học cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời những luận chứng của luận văn sẽ là một số gợi ý trong việc xây dựng, thực hiện các chính sách của Nhà nước, Thành phố Hà Nội về quản lý và phát triển văn hóa, quản lý giáo dục và định hướng cho thanh niên, học sinh THPT Hà Nội những kỹ năng khi tiếp nhận, giao lưu, hội nhập quốc tế về văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay. Từng bước giáo dục cho học sinh THPT Hà Nội về đạo đức, lối sống, hành vi ứng xử và sự chủ động khi tham gia giao lưu và hội nhập quốc tế về văn hóa, góp phần ổn định an ninh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính trị trật tự an toàn xã hội, đưa kinh tế - xã hội Thủ đô Hà Nội phát triển theo hướng hiệu quả và bền vững.
Mục đích nghiên cứu - Hệ thống hóa các cơ sở lý luận liên quan đến Làn sóng Hàn, lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT - Đưa ra được một bức tranh tổng quan về thực trạng sự ảnh hưởng của Làn sóng Hàn đến lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội giai đoạn 2009-2013. - Đề xuất một số giải pháp định hướng lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội khi tiếp nhận, giao lưu, hội nhập quốc tế về văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong quá trình thực hiện luận văn, người viết được tiếp cận với khá nhiều nguồn tư liệu khác nhau và nhận thấy đây cũng không phải là một vấn đề mới. Có thể nói, từ rất lâu các nhà khoa học trên thế giới đã đưa ra nhiều thuyết, nhiều quan điểm khác nhau để chứng minh về sự lan truyền, sự giao thoa, phát triển của văn hóa, trong đó phải kể đến những lý thuyết có liên quan sau: (1)Thuyết "trung tâm" trong nghiên cứu văn hoá đã được các nhà nghiên cứu thuộc trường phái "Truyền bá luận" (diffutionisim) Tây Âu đưa ra từ các thập kỉ cuối thế kỉ XIX đầu XX, mà các đại diện chính của trường phái này là các nhà nghiên cứu Đức - Áo, như L.
Họ chủ trương rằng, các sáng tạo văn hoá của nhân loại bao giờ cũng xuất phát điểm từ một nơi, thuộc một cộng đồng nào đó, rồi sau đó lan truyền đi các nơi khác và chính sự lan truyền ấy tạo nên động lực của sự phát triển văn hoá nói riêng và của xã hội nói chung. Điều đó cũng có nghĩa là, đối với một số cộng đồng, sự tiến bộ văn hoá chủ yếu do vay mượn chứ không phải do sự sáng tạo độc lập của cộng đồng ấy [1, tr. Cũng phải nói thêm rằng, trước các nhà "truyền bá luận", nhiều nhà nghiên cứu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã nói tới các hiện tượng "thiên di", "lan toả", "mô phỏng" văn hoá, tức là đề cập tới một thuộc tính cơ bản của văn hoá, đó là sự giao lưu, ảnh hưởng, là sự chia xẻ các giá trị văn hoá. Từ lí thuyết khuếch tán, các nhà truyền bá luận đã ứng dụng trong nghiên cứu văn hoá của nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, nhất là ở châu Úc, châu Á, châu Phi, xung quanh các nền văn minh lớn Ai Cập, Hi Lạp - La Mã cổ đại.
Từ đây, họ cũng đưa ra các ý tưởng đầu tiên về không gian phân bố của các "vòng văn hoá", như "vòng văn hoá mẫu hệ", "vòng văn hoá bumarăng", "vòng văn hoá cung tên", "vòng văn hoá thiên táng". Rõ ràng rằng, việc các nhà truyền bá luận nêu thuộc tính về sự lan toả, khuếch tán của văn hoá và vai trò của nó trong phát triển văn hoá của nhân loại là điều hợp lí và đúng đắn. Tuy nhiên, như sau này, những người theo chủ nghĩa chủng tộc quá đề cao vai trò của khuếch tán, truyền bá, đến mức quy khả năng sáng tạo văn hoá cho một số dân tộc, một số vùng và tất nhiên là các dân tộc thượng đẳng ở châu Âu và phủ nhận khả năng sáng tạo văn hoá của các dân tộc, các vùng khác, mà thường đó là châu Á, châu Phi, rằng họ chỉ có khả năng tiếp nhận văn hoá mà thôi, thì đó lại là một quan điểm cực đoan, sai trái của những kẻ theo chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa trung tâm châu Âu. Tiếp thu những mặt tích cực của truyền bá luận về trung tâm sáng tạo văn hoá và sự lan truyền văn hoá từ trung tâm, những nhà nhân học Mĩ, mà đại diện xuất sắc là Boas, LC.38], đã phát triển lí thuyết trung tâm trong việc hình thành các "vùng văn hoá" của người Indian ở Bắc Mĩ.
Thay vì chọn một đặc trưng văn hoá tiêu biểu, như mẫu hệ, cung tên, bumarăng, hình thức thiên táng. và vẽ ra các "vòng văn hoá" phân bố đặc trưng văn hoá đó, thì vào đầu thế kỉ XX, các nhà nhân học Mĩ đã chọn cách đưa ra một tập hợp các đặc trưng văn hoá tiêu biểu, gọi là "típ văn hoá đặc trưng", mà những cái đó là sản phẩm của các "bộ lạc đặc trưng", nó đóng vai trò là trung tâm của việc hình thành vùng văn hoá và bước đầu đưa ra những dự cảm về mối quan hệ hai chiều giữa trung tâm và ngoại vi vùng văn hoá. Tuy nhiên, CL. Wissler 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chừng nào vẫn chịu ảnh hưởng của truyền bá luận, do vậy, trong mối quan hệ giữa trung tâm và ngoại vi thì ông vẫn nhấn mạnh đến vai trò lan toả, khuếch tán từ trung tâm hơn là sự tác động trở lại của ngoại vi đối với trung tâm.
(2)Lý thuyết làn sóng (Wave theory) hay Mô hình làn sóng (Wave model) là một lý thuyết về sự biến đổi ngôn ngữ, trong đó, những hình thức mới của một ngôn ngữ lan truyền từ một điểm trung tâm ra các vùng ngoại vi trong trạng thái sôi động ở trung tâm và yếu dần ở ngoại vi. Mô hình này thường được so sánh với hình ảnh được tạo ra khi ta ném một hòn đá xuống mặt nước. Lý thuyết làn sóng được xem là do các nhà nghiên cứu thuộc trường phái Truyền bá luận (diffussionism) châu Âu nêu ra từ cuối thế kỷ XIX.