Tổng quan nghiên cứu

Thị trường kinh tế số Việt Nam ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc với 76,95 triệu người dùng mạng xã hội vào tháng 1 năm 2022, tương đương 78,1% tổng dân số và tăng 5 triệu người so với năm 2021 theo báo cáo của We Are Social và Hootsuite. Trong bức tranh thương mại điện tử sôi động, ngành hàng thời trang dẫn đầu với 39% người tiêu dùng trực tuyến lựa chọn theo khảo sát của Asia Plus. Nền tảng TikTok, với hơn 104 triệu lượt tải xuống trên toàn cầu và chính thức hoạt động tại Việt Nam từ tháng 4 năm 2019, đã trở thành không gian tiếp thị video ngắn có sức ảnh hưởng sâu rộng đến thế hệ trẻ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp thời trang vừa và nhỏ tại các thị trường đô thị đang phát triển vẫn gặp nhiều lúng túng trong việc tối ưu hóa nội dung quảng cáo để chuyển hóa lượt xem thành hành vi mua hàng thực tế.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề xác định và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các thuộc tính quảng cáo TikTok đến ý định mua sắm sản phẩm thời trang của người tiêu dùng trẻ. Mục tiêu cụ thể gồm ba nhiệm vụ cốt lõi: khám phá các nhân tố cấu thành giá trị và thái độ đối với quảng cáo, đo lường mức độ tác động của từng nhân tố đến ý định mua sắm, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao doanh số bán lẻ trực tuyến.

Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai tại thành phố Trà Vinh với diện tích 68,035 km2 và quy mô dân số đạt 160.310 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm 85.513 người. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ ngày 10 tháng 11 năm 2022 đến ngày 20 tháng 11 năm 2022. Về mặt học thuật và thực tiễn, mô hình nghiên cứu đã giải thích được 55,3% sự biến thiên của ý định mua sắm, cung cấp căn cứ định lượng xác thực giúp các nhà quản trị thời trang thiết lập chiến dịch quảng cáo số tối ưu ngân sách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng lý luận của luận văn được xây dựng trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Thuyết Hành động Hợp lý (TRA) của Ajzen và Fishbein, Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM) của Davis cùng Mô hình Giá trị Quảng cáo Web của Ducoffe. Thuyết TRA làm rõ cơ chế tâm lý khi nhận thức và niềm tin hình thành nên thái độ và thúc đẩy ý định hành vi. Mô hình TAM với khả năng dự đoán thành công khoảng 40% hành vi chấp nhận hệ thống mới được kế thừa để giải thích cách người dùng trẻ tiếp nhận nền tảng mạng xã hội video ngắn. Mô hình Ducoffe được hiệu chỉnh kết hợp với các công trình của Brackett và Carr cùng Kim và Han để thiết lập cấu trúc 6 tiền đề tác động gồm: tính thông tin, tính giải trí, tính tương tác, độ tin cậy, sự phiền nhiễu và sự ưu đãi.

Hệ thống khái niệm học thuật được chuẩn hóa rõ ràng:

  • Quảng cáo được định nghĩa theo khoản 1 Điều 2 Luật Quảng cáo năm 2012 là việc sử dụng các phương tiện nhằm giới thiệu đến công chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi hoặc không sinh lợi.
  • Tiếp thị truyền thông xã hội là quy trình tương tác xây dựng mối quan hệ cộng đồng trực tuyến nhằm tạo lưu lượng tiếp cận khách hàng tiềm năng.
  • Giá trị quảng cáo đại diện cho sự đánh giá chủ quan của người tiêu dùng về tính hữu ích và mức độ thỏa mãn nhu cầu.
  • Thái độ đối với quảng cáo thể hiện trạng thái cảm xúc tích cực hay tiêu cực của người xem.
  • Ý định mua hàng đo lường khả năng sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm thời trang trong tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng chặt chẽ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tuyến bằng bảng câu hỏi cấu trúc theo thang đo Likert 5 điểm, phân phối ngẫu nhiên đến thanh niên trong độ tuổi từ 16 đến 29 tại thành phố Trà Vinh. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê kinh tế - xã hội địa phương và các nghiên cứu thị trường số uy tín.

Quy mô mẫu khảo sát ban đầu gồm 322 phiếu, sau quá trình làm sạch đã thu về 310 mẫu hợp lệ. Căn cứ theo tiêu chuẩn kiểm định của Hair và cộng sự, số lượng mẫu tối thiểu cần đạt gấp 5 lần tổng số biến quan sát (43 nhân 5 bằng 215 mẫu), do đó quy mô 310 mẫu hoàn toàn bảo đảm độ tin cậy và tính đại diện khoa học. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản được áp dụng nhằm bảo đảm cơ hội tham gia đồng đều cho mọi đối tượng thuộc tổng thể.

Quy trình xử lý dữ liệu trên phần mềm SPSS phiên bản 20 tuân thủ các bước: phân tích thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA sử dụng phép trích Principal Component Analysis và phép xoay Varimax, phân tích tương quan Pearson, phân tích hồi quy tuyến tính bội và kiểm định sự khác biệt bằng kiểm định T-Test cùng phân tích phương sai One-Way ANOVA với kiểm định hậu định Tamhane. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính đơn hướng của thang đo, triệt tiêu hiện tượng đa cộng tuyến và đánh giá chính xác các mối quan hệ tác động nhân quả đa chiều. Tiến độ nghiên cứu được hoàn thành chỉnh chu từ khâu thảo luận nhóm sơ bộ đến hoàn thiện báo cáo phân tích vào tháng 1 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mẫu nghiên cứu 310 người ghi nhận sự phân bổ nhân khẩu học rõ rệt: nam giới chiếm 46,8% (145 người) và nữ giới chiếm 53,2%; nhóm học sinh và sinh viên chiếm tỷ trọng cao nhất với 64,5% (200 người); 48,4% người tham gia có mức thu nhập dưới 3 triệu đồng mỗi tháng (150 người). Về thói quen tiếp cận, 35,2% người dùng dành từ 30 đến 60 phút lướt TikTok mỗi ngày và 35,8% xem quảng cáo với tần suất từ 1 đến 3 lần mỗi ngày. Các danh mục sản phẩm thời trang thu hút sự quan tâm cao nhất là quần áo, váy chiếm 38,1% (179 lượt phản hồi) và túi xách chiếm 27,0% (127 lượt phản hồi).

Kết quả kiểm định thang đo đạt chuẩn mực cao:

  • Toàn bộ 9 thang đo đều sở hữu hệ số Cronbach's Alpha vượt ngưỡng 0,7, dao động từ 0,745 đến 0,839. Cụ thể: thang đo Độ tin cậy đạt 0,839; Tính thông tin đạt 0,838; Tính tương tác đạt 0,829; Sự phiền nhiễu đạt 0,815; Tính giải trí đạt 0,808; Thái độ đối với quảng cáo đạt 0,798; Ý định mua thời trang đạt 0,783; Giá trị quảng cáo đạt 0,761 và Sự ưu đãi đạt 0,745.
  • Phân tích nhân tố khám phá EFA cho thấy hệ số KMO của các biến độc lập đạt 0,841 với mức ý nghĩa kiểm định Bartlett đạt 0,000, các biến quan sát đều có hệ số tải nhân tố lớn hơn 0,5.

Phân tích hồi quy đa biến mang lại ba mô hình dự báo quan trọng:

  1. Mô hình 1 (Giá trị quảng cáo): Tính thông tin, tính giải trí, độ tin cậy và sự ưu đãi tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến giá trị quảng cáo; ngược lại, sự phiền nhiễu có tác động tiêu cực rõ rệt.
  2. Mô hình 2 (Thái độ đối với quảng cáo): Tính giải trí, tính tương tác và sự ưu đãi đóng góp tích cực vào thái độ; trong khi sự phiền nhiễu tạo ra tác động tiêu cực mạnh mẽ.
  3. Mô hình 3 (Ý định mua thời trang): Giá trị quảng cáo và thái độ đối với quảng cáo giải thích được 55,3% phương sai của ý định mua sắm (hệ số R2 điều chỉnh bằng 0,553, F có mức ý nghĩa kiểm định p nhỏ hơn 0,001, sai số chuẩn 0,37186 và Durbin-Watson đạt chuẩn). Cả hai yếu tố trung gian này đều thúc đẩy mạnh mẽ ý định mua hàng thời trang của giới trẻ.

Kiểm định phân tích phương sai One-Way ANOVA chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về ý định mua sắm theo nhóm tuổi với mức ý nghĩa 0,001. Kiểm định hậu định Tamhane làm rõ nhóm tuổi 16-18 tuổi có ý định mua hàng cao hơn đáng kể so với nhóm 27-29 tuổi (mức chênh lệch trung bình đạt 0,2966 với p nhỏ hơn 0,05). Ngược lại, các biến nhân khẩu học gồm giới tính (mức ý nghĩa 0,599), nghề nghiệp (mức ý nghĩa 0,927) và thu nhập (mức ý nghĩa 0,591) không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với ý định mua sắm.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tác động được làm sáng tỏ khi tính giải trí trở thành động lực hàng đầu thu hút sự chú ý của thế hệ Z nhờ định dạng video ngắn kết hợp âm thanh sống động, giảm thiểu rào cản phòng thủ tâm lý khi tiếp nhận thông điệp thương mại. Yếu tố ưu đãi như voucher giảm giá và chính sách khuyến mãi trực tiếp kích hoạt mong muốn trải nghiệm của nhóm khách hàng trẻ có thu nhập dưới 3 triệu đồng. Ngược lại, sự phiền nhiễu xuất phát từ việc lặp lại thông điệp quá mức hoặc nội dung thiếu chân thực làm suy giảm nghiêm trọng nhận thức giá trị của quảng cáo.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn đồng thuận với các công trình thực nghiệm của Nguyễn Ngọc Hiển tại Việt Nam và Araujo cùng cộng sự tại Philippines khi khẳng định vai trò cốt lõi của tính giải trí và độ tin cậy trong việc dẫn dắt thái độ người tiêu dùng trẻ. Điểm mới nổi bật của luận văn là làm rõ tính tương tác hai chiều trên TikTok giúp gia tăng thái độ thiện cảm nhưng cần được kết hợp cùng các chính sách trợ giá để chuyển hóa thành ý định mua sắm thực tế. Toàn bộ các hệ số hồi quy chuẩn hóa và ma trận tương quan được trình bày mạch lạc qua hệ thống biểu bảng thống kê, minh chứng cho cấu trúc tác động trực tiếp và gián tiếp đến hành vi người dùng.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Sáng tạo nội dung video ngắn giàu tính giải trí và bắt nhịp xu hướng âm nhạc thịnh hành: Các doanh nghiệp thời trang cần tổ chức các chiến dịch Branded Hashtag Challenge định kỳ hàng tháng, lồng ghép âm nhạc thịnh hành vào các clip phối đồ ngắn dưới 30 giây, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giữ chân người xem trong 3 giây đầu tiên lên trên 65% và gia tăng 30% thời lượng xem trung bình trong quý 1 năm 2023 do bộ phận marketing số chủ trì thực hiện.

  2. Chuẩn hóa tính thông tin và minh bạch nguồn gốc sản phẩm: Đội ngũ sáng tạo nội dung phải trình bày chi tiết thông số kích thước, chất liệu vải và giá bán niêm yết ngay trong nửa đầu thời lượng video hoặc tại khung ghim bình luận, nhằm hướng tới mục tiêu giảm 20% tỷ lệ hoàn hủy đơn hàng và nâng cao 15% chỉ số tin tưởng của người tiêu dùng trong vòng 3 tháng.

  3. Tối ưu hóa kênh chuyển đổi thông qua TikTok Shop và liên kết Bio Link: Chủ cơ sở kinh doanh thời trang cần tích hợp gian hàng TikTok Shop trực tiếp vào video quảng cáo và các buổi phát trực tiếp, đồng thời cung cấp các mã giảm giá độc quyền từ 10% đến 25% trong khung giờ vàng, nhắm tới mục tiêu tăng trưởng 25% tỷ lệ chuyển đổi mua sắm trong vòng 6 tháng do phòng kinh doanh phụ trách.

  4. Tiết chế tần suất hiển thị và bảo đảm an toàn dữ liệu khách hàng: Nhà quảng cáo phải thiết lập thuật toán giới hạn tần suất hiển thị thông minh ở mức từ 1 đến 3 lần mỗi ngày cho mỗi người dùng, tuân thủ nghiêm ngặt Luật Quảng cáo năm 2012 và quy định bảo mật thông tin cá nhân, nhằm cắt giảm 35% tỷ lệ phản hồi tiêu cực về sự phiền nhiễu ngay trong tháng đầu tiên áp dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Doanh nghiệp và chủ cơ sở bán lẻ thời trang: Khai thác mô hình 6 nhân tố tác động để tái cấu trúc kênh bán hàng TikTok Shop, nắm bắt tâm lý tiêu dùng của 64,5% đối tượng học sinh, sinh viên nhằm tối ưu hóa chi phí quảng cáo và gia tăng doanh thu.

  2. Chuyên viên tiếp thị số và Nhà sáng tạo nội dung: Ứng dụng các phát hiện về tính tương tác hai chiều và sự ưu đãi tài chính để xây dựng kịch bản video review chân thực, gia tăng tỷ lệ nhấp chuột vào liên kết mua sắm và tối đa hóa tương tác cộng đồng.

  3. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Quản trị Kinh doanh và Marketing: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị về quy trình nghiên cứu định lượng chuẩn mực, phương pháp xử lý thang đo EFA và mô hình hồi quy tuyến tính trong lĩnh vực hành vi người tiêu dùng số tại thị trường địa phương.

  4. Cơ quan quản lý nhà nước và Hiệp hội Thương mại Điện tử: Tham khảo dữ liệu thực chứng để xây dựng các khung chính sách quản lý hoạt động quảng cáo trực tuyến xuyên biên giới, kiểm soát chất lượng hàng hóa số và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào của quảng cáo TikTok tác động mạnh nhất đến thái độ của giới trẻ? Nghiên cứu khẳng định tính giải trí và sự ưu đãi là hai yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến thái độ của người dùng trẻ. Video ngắn có kịch bản hài hước, âm nhạc thịnh hành và kèm mã giảm giá từ 10% đến 20% giúp tạo thiện cảm ngay lập tức và thúc đẩy cảm xúc tích cực của người xem.

Vì sao sự phiền nhiễu lại làm suy giảm ý định mua sắm thời trang? Sự phiền nhiễu gây ra cảm giác khó chịu và bị xâm phạm không gian cá nhân khi quảng cáo xuất hiện quá 3 lần mỗi ngày hoặc nội dung gây phản cảm. Phân tích hồi quy cho thấy sự phiền nhiễu mang hệ số tác động âm, trực tiếp làm xói mòn giá trị cảm nhận và triệt tiêu ý định mua hàng.

Ý định mua sắm qua quảng cáo TikTok có sự khác biệt giữa các nhóm tuổi không? Kiểm định One-Way ANOVA và Tamhane xác nhận có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các độ tuổi với mức ý nghĩa 0,001. Nhóm thanh thiếu niên từ 16 đến 18 tuổi thể hiện ý định mua hàng cao vượt trội so với nhóm từ 27 đến 29 tuổi (chênh lệch trung bình đạt 0,2966) do tính nhạy bén cao với các trào lưu thời trang nhanh.

Mức thu nhập hàng tháng có ảnh hưởng đến quyết định mua hàng qua TikTok không? Kết quả kiểm định ANOVA với mức ý nghĩa 0,591 chứng minh thu nhập không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về ý định mua sắm. Mặc dù 48,4% người được khảo sát có thu nhập dưới 3 triệu đồng, họ vẫn sẵn sàng mua sắm nhờ mức giá sản phẩm phù hợp và nhiều chương trình trợ giá hấp dẫn.

Doanh nghiệp thời trang vừa và nhỏ nên ưu tiên hình thức tiếp thị nào trên TikTok? Doanh nghiệp nên kết hợp đồng bộ giữa gian hàng TikTok Shop và tiếp thị liên kết qua Bio Link của các nhà sáng tạo nội dung uy tín. Hình thức này giúp khách hàng rút ngắn quy trình từ lúc xem video review giải trí đến bước thanh toán chỉ trong vài thao tác đơn giản.

Kết luận

  • Mô hình nghiên cứu kiểm định thành công tác động của 6 nhân tố quảng cáo TikTok, giải thích được 55,3% sự biến thiên của ý định mua sắm thời trang ở giới trẻ.
  • Tính giải trí, tính thông tin, độ tin cậy và sự ưu đãi là các tiền đề cốt lõi nâng cao giá trị quảng cáo; trong khi tính giải trí, tính tương tác và sự ưu đãi quyết định thái độ tích cực của người xem.
  • Sự phiền nhiễu là rào cản tiêu cực lớn nhất làm suy giảm nhận thức giá trị và thiện cảm của người tiêu dùng đối với thông điệp quảng cáo.
  • Nhóm tuổi từ 16 đến 18 tuổi thể hiện ý định mua sắm cao nhất, trong khi giới tính, nghề nghiệp và thu nhập không tạo ra sự phân hóa có ý nghĩa thống kê.
  • Hệ thống 4 giải pháp đề xuất mang tính ứng dụng thực tiễn cao, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược chuyển đổi số.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị về hành vi mua sắm trực tuyến của thế hệ trẻ tại đô thị loại hai khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Trong giai đoạn tiếp theo, các doanh nghiệp cần khẩn trương triển khai chiến dịch tối ưu hóa nội dung video ngắn từ đầu năm 2023, đồng thời các nghiên cứu tương lai nên mở rộng quy mô khảo sát liên tỉnh với cỡ mẫu trên 500 người để gia tăng tính khái quát hóa. Hãy ứng dụng ngay mô hình quản trị quảng cáo TikTok để bứt phá doanh số và khẳng định vị thế thương hiệu thời trang trên thị trường số.